Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Մակընթրակք

See full entry →

s.

lunch, luncheon.

NBHL (1)

Մրգոցն ի ներքս մուծեալ. եւ զայն՝ որ ասին մակընթրակք. (Փիլ. տեսական.։)


Մահաբեր, ից, աց

See full entry →

adj.

mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.

NBHL (1)

Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)


Մահակուլ լինիմ

See full entry →

vn.

to be swallowed up by death.

NBHL (1)

ՄԱՀԱԿՈՒԼ ԼԻՆԵԼ. Կլանիլ ի մահուանէ. ընկլնուլ ի խորս մահու.


Մահահամբոյր

See full entry →

adj.

punishing with death.

NBHL (1)

Բժշկիլ զղջմամբ եւ ապաշխարութեամբ մահահամբոյր պատուհասէն. (Շ. ընդհանր.։)


Մահանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.

NBHL (1)

θανατόομαι morte adficior. Կրել զմահ. մեռանիլ. անշնչանալ.


Մահիճք, հճաց

See full entry →

s.

bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.


Մահկանացու, աց

See full entry →

adj.

mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.

NBHL (1)

θνητός mortalis. Որպէս թէ մահական կամ մահացու (ըստ ՟Բ նշ). Ներքոյ անկեալ մահու. որ ունի մեռանիլ. մարդ՝ որ է տակաւին յաստի կեանս.


Մաղաս, ոյ

See full entry →

s.

phlegm, slime, snot, pituite, mucus.

NBHL (1)

Մաղասքն կծուագոյն՝ զընդդիմակսն առնլով (զանոյշ դեղս՝) այնպէս վայրագիլ ստիպէ. (Խոսր.։ Իսկ Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.)


Մաղատեսակ

See full entry →

adj.

cellular.

NBHL (1)

Երբեմն ի մաղատեսակս ի միասին հոսիլ գործեաց կակղապէս՝ իբրու օդ գոլով, եւ երբեմն հոսմանն ի վեր դառնալ ընդ մաղատեսակս (ի պէտս շնչառութեան). (անդ։)


Մաղթեմ, եցի

See full entry →

va.

to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.

NBHL (1)

եւ չ. ἰκετεύω supplico παρακαλέω precor, deprecor, rogo, oro. Աղօթել, աղաչել. աղերսել. պաղատիլ. խնդրել. բարեխօսել.


Մաղկատիմ, եցայ

See full entry →

va.

to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.

NBHL (1)

ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.


Մաղձադեղ

See full entry →

s.

emetic;
cholagogue.

NBHL (1)

Ի մաքրութեան մաղձադեղոցն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 6։)


Մաղունչք

See full entry →

s.

siftings.

NBHL (1)

որպէս ռմկ. մաղուք, խոշրտուք. Որ ինչ յերեսս մնայ մաղի ի մաղիլ ցորենոյն.


Մայրական, ի, աց

See full entry →

adj.

maternal.

NBHL (1)

Հալածէ ոչ միայն զպոռնիկն, այլեւ զայնոսիկ՝ որք ի պոռնկէն բերեն յինքեանս մայրական ամօթ. (Փիլ. բագն.։)


Մայրասէր

See full entry →

adj.

loving one's mother, filial love.

NBHL (1)

Սիրօղ զմայր իւր. որ եւ յն. ձայնիւ Փիլոմետոր, մակդիր հեգնական թագաւորի ատեցողի զմայրն.


Մայրատանջ

See full entry →

adj.

vexing or tormenting one's mother.

NBHL (1)

Ո՞ հայրատանջ եւ մայրատանջ դատաստանս յիրաւի կրեսցէ, յաստեղաց ակամայ ի սատակումն բուսողաց (այսինքն ծնողաց) եկեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Մայրաքաղաք, աց

See full entry →

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

NBHL (1)

Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)


Մայրաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

See full entry →

s. adj.

native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.

NBHL (1)

Ունի իշխանութիւն յեպիսկոպոս նորին մայրաքաղաքացւոյն ապաւինիլ. ապա եթէ մայրաքաղաքին եպիսկոպոսն ոչ իցէ անդ, ի մօտագոյն գաւառին եպիսկոպոսն ընթասցէ. (Կանոն.։)


Մայրի, րւոյ, րեաց

See full entry →

s.

wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.

NBHL (1)

Ի յորջս եւ ի մայրիս եւ ի կաղաղս գազանացն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Մանելիք

See full entry →

s.

distaff.

NBHL (1)

Գործի մանելոյ. որպէս աղեկատ, իլ, սարօք իւրովք. տե՛ս եւ Մարմնենի.


Մանեմ, եցի

See full entry →

va.

to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.

NBHL (1)

Սարդ կարի քաջ զթելսն ոստայնագործէ եւ մանէ. (Փիլ. լիւս.։)


Մանիշակ, աց

See full entry →

s. bot.

violet.

NBHL (1)

Երանէին ոմանք զգեղեցկութիւն մանիշակի. եւ ի ծաղկիլ շուշանին՝ բնաւին անյայտ կայր մանիշակ. (Մխ. առակ.։)


Մանկաբար

See full entry →

adv.

like a child, childishly, in a puerile manner.

NBHL (2)

Իսկ (Փիլ. ՟ժ.) բան.

Մանկաբար ինչ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։ եւ ՟Ժ. բան։)


Մանկաբարոյ, ից

See full entry →

adj.

childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.

NBHL (2)

Որ ունի զբարս մանկանց. տղայաբարոյ. ճահիլ.

Բասրելի գոլ՝ մանկաբարոյ անարգելութեամբ լի. (Փիլ. տեսական.։)


Մանկագոյն

See full entry →

adj.

youngest, younger, minor, under age.

NBHL (2)

νεώτερος, -ρα junior νεαρώτερος recentior. Մանուը կրտսեր. կրտսերագոյն. երիտասարդագոյն. առոյգ հասակաւ. փոքր. փոքրիկ. եւ Համբակ. կէնճ, ճահիլ, կտրիճ.

Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Մանկագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to beget, to procreate, to generate.

NBHL (1)

Մուտ առ նաժիշտն, զի մանկագործեսցես ի նմանէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 20։)


Մանկածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

childbed, childbirth, confinement, labour, delivery, lying-in;
երկունք մանկածնութեան, the pains of labour;
մեռանել ի մանկածնութեան, to die in childbed.

NBHL (1)

Ծնողացն իբրեւ մանկածնութեան իմն գործւեաց զպարծանս մանկանն լինելութեան հատուցանէ. (Փիլ. սամփս.։)


Մանկական, ի, աց

See full entry →

adj.

infantile, puerile, childish.

NBHL (1)

Որ ոչ ի մանկականսն կայ մնայ, այլ յառնագոյն խոհմունս. (Փիլ. իմաստն.։)


Մանկահասակ

See full entry →

adj.

young;
— աղջիկ, — girl.

NBHL (1)

Որ ի է մանկութեան հասակի. մանուկ հասակաւ՝ տիօք. կէնճ, ճահիլ.


Մանկամոլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pederasty, sodomy.

NBHL (1)

παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.


Մանկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.

NBHL (3)

νεάζω, νεανεύομαι juvenis factus sum, juvenesco եւ այլն. Մանուկ կամ իբրեւ զմանուկ լինել. տղայանալ. եւ Նորոգիլ իբրեւ զմանուկ մատաղ. եւ Ժրանալ. առուգանալ.

Աստ աւասիկ գոյ հնար մանկանալ ծերոց, եւ լինել մատաղօրէս։ Մի՛ զառաջին ինձ ուղղութիւնսն համարիցիս, այլ ա՛րդ մանկացիր. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եբր.։)

Կամ Ծնանիլ որպէս մանուկ.


Մանկասէր

See full entry →

adj.

fond of one's children.

NBHL (1)

Զբնութեան զախեալ զդրունս բացից, եւ զմանկասէր ոգւոց ցանկութիւն լցից։ Անասունքդ մանկասէրք եւ նախանձաւորք. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)


Մանկասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of children.

NBHL (1)

Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)


Մանկասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

nourishment, care, or education of children.

NBHL (1)

Այն՝ որ առ մանկասնութիւն օրէնքն են՝ կատարել. (Փիլ. լին.։)


Մանկասպանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

child-murder, infanticide.

NBHL (1)

Սովորութիւն մանկասպանութեան բաբելովն եւ միջագետք եւ քաղդէացւոց ազգն ոչ ընդունի. (Փիլ. իմաստն.։)


Մանկատռիփ

See full entry →

cf. Մանկամոլ.

NBHL (1)

Վասն պղծոցն, եւ մանկատռփաց։ Մանկատռիփն եղիցի զնոյն դատ կրելով։ Խաղ մանկատռփացն եղեալք։ Հա՛րկ է մանկատռփի մտացն ձգել եւ կորզել առ մանկականսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մանկատռփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մանկամոլութիւն.

NBHL (1)

Կարի չար յոյժ քան զասացեալսս մեծ՝ մանկատռփութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Մանկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.

NBHL (1)

Ծերացեալն չկարէ զինքն մանկացուցանել։ Զծերութիւն մանկացուցանել. (Ոսկ. թես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)


Մանկաւոր

See full entry →

adj.

having children;
childish.

NBHL (2)

Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)

Զտղայական եւ զմանկաւոր իմացուածսն. (Փիլ. անդ։)


Մաննայ, ից

See full entry →

s.

offering, gift.

NBHL (1)

(Իսկ ռմկ. ըստ իտ. մաննա՝ է մաքրողական դեղ անոյշ աւելի քան զչափն՝ վիժեալ ի ծառոյ՝ մանաւանդ ի սիկիլիա։)


Մանոց

See full entry →

s.

distaff;
spindle.

NBHL (3)

Գործի մանելոյ. աղեկատն, իլն. եւ մանաւանդ վերին ծայր իլոյ՝ ձգօղն զթել։ cf. ՄԱՆԵԼԻՔ. եւ cf. ՄԱՐՄՆԵՆԻ.

Սարդ մանելով իբր ձեռօք մանոցօք ի բարակագոյն եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)

Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))


Մանուած, ոց

See full entry →

s. fig.

spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.

NBHL (1)

πλοκή, σκολιότης nexus, plicatura, tortuositas ἔλιγμα volutatio, involutio. Մանելն, իլն, եւ մանեալն. ոլորք. հիւսուած. շարամանութիւն.


Մանրագոր, աց

See full entry →

s.

mandrake, mandragorous.

NBHL (1)

Իբրեւ զմանրագոր զանապակն ըմպելով թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զմբրեալք. (Փիլ. տեսական.։)


Նեխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become putrid, to be corrupted, spoiled, rotten, stinking.

NBHL (2)

եւ σήπομαι putrefio, putresco, marcesco ἑπόζω, προσόζω suboleo, male oleo. Փտիլ. ապականիլ. հոտիլ. փտտիլ.

Նեխիլ կամիմ ի վէրս իմ։ Իբրեւ ի նեխելոյ գիշոյ փախչէին ի մէնջ։ Միս՝ որ ոչ ունիցի յինքն զաղն, նեխեսցի յոյժ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)


Նեխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Նեխ.

NBHL (1)

ՆԵԽՈՒԹԻՒՆ ՆԵԽՈՒՄՆ. σαπρία putredo. Նեխ. եւ նեխիլն.


Նեխումն, ման

See full entry →

s.

cf. Նեխ.

NBHL (1)

ՆԵԽՈՒԹԻՒՆ ՆԵԽՈՒՄՆ. σαπρία putredo. Նեխ. եւ նեխիլն.


Նեղ

See full entry →

adj. s. fig.

narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.

NBHL (2)

Նեղ բերանօք սափոր. (Փիլ. լին.։)

Ի ՆԵՂ ԱՐԿԱՆԵԼ կամ ՀԱՍՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՄՂԵԼ, եւ Ի ՆԵՂ ԱՆԿԱՆԻԼ, ՄՏԱՆԵԼ, եւ այլն. στενοχωρέω, -ρούμαι, θλίβω angusto, coarcto, constringo, vexo, affligo, -or. Նեղել, նեղիլ. նեղը խօթել. մտնալ, ինկնալ.


Նեղահարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pain or uneasiness caused by constraint.

NBHL (1)

Նեղիլն, նեղութիւն բնութեան.


Նեղանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

cf. Նեղասրտիմ;
to be narrowed;
to become impoverished, to be reduced to misery.

NBHL (2)

ՆԵՂԱՆԱԼ. իբր ռմկ. ոճով՝ է Նեղասրտիլ. սրտնեղիլ. դժուարիլ.

ՆԵՂԱՆԱԼ. Չքաւորիլ. ի նեղ մտանել. եւ Յանհնարս մտանել. հայթհայթել զդժուարին ինչ.


Նեղապատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Նեղասրտիմ.

NBHL (1)

Պատիլ նեղութեամբ սրտի. կարճամտիլ.