lunch, luncheon.
Մրգոցն ի ներքս մուծեալ. եւ զայն՝ որ ասին մակընթրակք. (Փիլ. տեսական.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
Մահաբեր կորուստ, կամ որոգայթ, կամ աղէտք, ախտ, ջերմն, երկիր, չարութիւն, վարք, հրամանք. (Ճ. ՟Գ.։ Պիտ.։ Մամբր.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)
to be swallowed up by death.
ՄԱՀԱԿՈՒԼ ԼԻՆԵԼ. Կլանիլ ի մահուանէ. ընկլնուլ ի խորս մահու.
punishing with death.
Բժշկիլ զղջմամբ եւ ապաշխարութեամբ մահահամբոյր պատուհասէն. (Շ. ընդհանր.։)
to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.
θανατόομαι morte adficior. Կրել զմահ. մեռանիլ. անշնչանալ.
bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
θνητός mortalis. Որպէս թէ մահական կամ մահացու (ըստ ՟Բ նշ). Ներքոյ անկեալ մահու. որ ունի մեռանիլ. մարդ՝ որ է տակաւին յաստի կեանս.
phlegm, slime, snot, pituite, mucus.
Մաղասքն կծուագոյն՝ զընդդիմակսն առնլով (զանոյշ դեղս՝) այնպէս վայրագիլ ստիպէ. (Խոսր.։ Իսկ Ոսկ. մ. ՟Ա. 20.)
cellular.
Երբեմն ի մաղատեսակս ի միասին հոսիլ գործեաց կակղապէս՝ իբրու օդ գոլով, եւ երբեմն հոսմանն ի վեր դառնալ ընդ մաղատեսակս (ի պէտս շնչառութեան). (անդ։)
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
եւ չ. ἰκετεύω supplico παρακαλέω precor, deprecor, rogo, oro. Աղօթել, աղաչել. աղերսել. պաղատիլ. խնդրել. բարեխօսել.
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
ՄԱՂԿԱՏԵՄ ՄԱՂԿԱՏԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԱՂԿԱՏԻՄ. δάκνω mordeo եւ այլն. որպէս թէ մխելով զժանիս կամ զխայթոց՝ հատանել ծակոտել իբր զմաղ. այսինքն Խածանել. խայթել. հարկանել օձի. կծանել. մորմոքեցուցանել. կր. Հարկանիլ յօձէ՝ կամ մականաւ, այսինքն գաւազանաւ եւ այլն. կրել զցաւ. չարչարիլ. տանջիլ. մորմոքիլ. ցաւագնիլ. խածնել, խօթել, կճել, ցաւցընել. կր. ցաւ քաշել, խշխշալ, մզմզալ.
emetic;
cholagogue.
Ի մաքրութեան մաղձադեղոցն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 6։)
siftings.
որպէս ռմկ. մաղուք, խոշրտուք. Որ ինչ յերեսս մնայ մաղի ի մաղիլ ցորենոյն.
maternal.
Հալածէ ոչ միայն զպոռնիկն, այլեւ զայնոսիկ՝ որք ի պոռնկէն բերեն յինքեանս մայրական ամօթ. (Փիլ. բագն.։)
loving one's mother, filial love.
Սիրօղ զմայր իւր. որ եւ յն. ձայնիւ Փիլոմետոր, մակդիր հեգնական թագաւորի ատեցողի զմայրն.
vexing or tormenting one's mother.
Ո՞ հայրատանջ եւ մայրատանջ դատաստանս յիրաւի կրեսցէ, յաստեղաց ակամայ ի սատակումն բուսողաց (այսինքն ծնողաց) եկեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
Փոխեցելոյ ի մահկանացու մարմնոյս, եւ երթելոյ անդրէն դարձելոյ իբր ի մայրաքաղաք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 11։)
native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
Ունի իշխանութիւն յեպիսկոպոս նորին մայրաքաղաքացւոյն ապաւինիլ. ապա եթէ մայրաքաղաքին եպիսկոպոսն ոչ իցէ անդ, ի մօտագոյն գաւառին եպիսկոպոսն ընթասցէ. (Կանոն.։)
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
Ի յորջս եւ ի մայրիս եւ ի կաղաղս գազանացն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
distaff.
Գործի մանելոյ. որպէս աղեկատ, իլ, սարօք իւրովք. տե՛ս եւ Մարմնենի.
to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.
Սարդ կարի քաջ զթելսն ոստայնագործէ եւ մանէ. (Փիլ. լիւս.։)
violet.
Երանէին ոմանք զգեղեցկութիւն մանիշակի. եւ ի ծաղկիլ շուշանին՝ բնաւին անյայտ կայր մանիշակ. (Մխ. առակ.։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
Իսկ (Փիլ. ՟ժ.) բան.
Մանկաբար ինչ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։ եւ ՟Ժ. բան։)
childish, puerile;
cf. Մանկամիտ.
Որ ունի զբարս մանկանց. տղայաբարոյ. ճահիլ.
Բասրելի գոլ՝ մանկաբարոյ անարգելութեամբ լի. (Փիլ. տեսական.։)
youngest, younger, minor, under age.
νεώτερος, -ρα junior νεαρώτερος recentior. Մանուը կրտսեր. կրտսերագոյն. երիտասարդագոյն. առոյգ հասակաւ. փոքր. փոքրիկ. եւ Համբակ. կէնճ, ճահիլ, կտրիճ.
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to beget, to procreate, to generate.
Մուտ առ նաժիշտն, զի մանկագործեսցես ի նմանէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 20։)
childbed, childbirth, confinement, labour, delivery, lying-in;
երկունք մանկածնութեան, the pains of labour;
մեռանել ի մանկածնութեան, to die in childbed.
Ծնողացն իբրեւ մանկածնութեան իմն գործւեաց զպարծանս մանկանն լինելութեան հատուցանէ. (Փիլ. սամփս.։)
infantile, puerile, childish.
Որ ոչ ի մանկականսն կայ մնայ, այլ յառնագոյն խոհմունս. (Փիլ. իմաստն.։)
young;
— աղջիկ, — girl.
Որ ի է մանկութեան հասակի. մանուկ հասակաւ՝ տիօք. կէնճ, ճահիլ.
pederasty, sodomy.
παιδομανία puerorum insanus amor. Մոլիլն տռփանօք ի մանկունս. մանկատռփութիւն. արուամոլութիւն. սոդոմականն մեղք ընդդէմ բնութեան.
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
νεάζω, νεανεύομαι juvenis factus sum, juvenesco եւ այլն. Մանուկ կամ իբրեւ զմանուկ լինել. տղայանալ. եւ Նորոգիլ իբրեւ զմանուկ մատաղ. եւ Ժրանալ. առուգանալ.
Աստ աւասիկ գոյ հնար մանկանալ ծերոց, եւ լինել մատաղօրէս։ Մի՛ զառաջին ինձ ուղղութիւնսն համարիցիս, այլ ա՛րդ մանկացիր. (Ոսկ. փիլիպ. եւ Ոսկ. եբր.։)
Կամ Ծնանիլ որպէս մանուկ.
fond of one's children.
Զբնութեան զախեալ զդրունս բացից, եւ զմանկասէր ոգւոց ցանկութիւն լցից։ Անասունքդ մանկասէրք եւ նախանձաւորք. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լիւս.։)
love of children.
Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)
nourishment, care, or education of children.
Այն՝ որ առ մանկասնութիւն օրէնքն են՝ կատարել. (Փիլ. լին.։)
child-murder, infanticide.
Սովորութիւն մանկասպանութեան բաբելովն եւ միջագետք եւ քաղդէացւոց ազգն ոչ ընդունի. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Մանկամոլ.
Վասն պղծոցն, եւ մանկատռփաց։ Մանկատռիփն եղիցի զնոյն դատ կրելով։ Խաղ մանկատռփացն եղեալք։ Հա՛րկ է մանկատռփի մտացն ձգել եւ կորզել առ մանկականսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Մանկամոլութիւն.
Կարի չար յոյժ քան զասացեալսս մեծ՝ մանկատռփութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.
Ծերացեալն չկարէ զինքն մանկացուցանել։ Զծերութիւն մանկացուցանել. (Ոսկ. թես. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
having children;
childish.
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
Զտղայական եւ զմանկաւոր իմացուածսն. (Փիլ. անդ։)
offering, gift.
(Իսկ ռմկ. ըստ իտ. մաննա՝ է մաքրողական դեղ անոյշ աւելի քան զչափն՝ վիժեալ ի ծառոյ՝ մանաւանդ ի սիկիլիա։)
distaff;
spindle.
Գործի մանելոյ. աղեկատն, իլն. եւ մանաւանդ վերին ծայր իլոյ՝ ձգօղն զթել։ cf. ՄԱՆԵԼԻՔ. եւ cf. ՄԱՐՄՆԵՆԻ.
Սարդ մանելով իբր ձեռօք մանոցօք ի բարակագոյն եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)
Մանոցն թել մի ձգէ, եւ տայ զայլն զիլկաւ. (Կանոն.։ (Իսկ մանիչ, ռմկ. է ունիելիք փայտին, զոր կալեալ կանանց՝ մանեն կամ ոլորեն զճախարակս։))
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
πλοκή, σκολιότης nexus, plicatura, tortuositas ἔλιγμα volutatio, involutio. Մանելն, իլն, եւ մանեալն. ոլորք. հիւսուած. շարամանութիւն.
mandrake, mandragorous.
Իբրեւ զմանրագոր զանապակն ըմպելով թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զմբրեալք. (Փիլ. տեսական.։)
to become putrid, to be corrupted, spoiled, rotten, stinking.
եւ σήπομαι putrefio, putresco, marcesco ἑπόζω, προσόζω suboleo, male oleo. Փտիլ. ապականիլ. հոտիլ. փտտիլ.
Նեխիլ կամիմ ի վէրս իմ։ Իբրեւ ի նեխելոյ գիշոյ փախչէին ի մէնջ։ Միս՝ որ ոչ ունիցի յինքն զաղն, նեխեսցի յոյժ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)
cf. Նեխ.
ՆԵԽՈՒԹԻՒՆ ՆԵԽՈՒՄՆ. σαπρία putredo. Նեխ. եւ նեխիլն.
cf. Նեխ.
ՆԵԽՈՒԹԻՒՆ ՆԵԽՈՒՄՆ. σαπρία putredo. Նեխ. եւ նեխիլն.
narrow, strait, close;
narrowness, straitness;
anxiety, grief, distress;
—ք, strait;
defile;
ի — արկանել, հասուցանել, to reduce to distress or to straits, to constrain, to oblige, to compel, to force, cf. Նեղեմ;
to press, to urge, to embarrass;
ի — մտանել, անկանել, to be pinched for means, to be in straitened circumstances, to be reduced to straits, to the last extremity, to be embarrassed, distressed.
Նեղ բերանօք սափոր. (Փիլ. լին.։)
Ի ՆԵՂ ԱՐԿԱՆԵԼ կամ ՀԱՍՈՒՑԱՆԵԼ, կամ ՄՂԵԼ, եւ Ի ՆԵՂ ԱՆԿԱՆԻԼ, ՄՏԱՆԵԼ, եւ այլն. στενοχωρέω, -ρούμαι, θλίβω angusto, coarcto, constringo, vexo, affligo, -or. Նեղել, նեղիլ. նեղը խօթել. մտնալ, ինկնալ.
pain or uneasiness caused by constraint.
Նեղիլն, նեղութիւն բնութեան.
cf. Նեղասրտիմ;
to be narrowed;
to become impoverished, to be reduced to misery.
ՆԵՂԱՆԱԼ. իբր ռմկ. ոճով՝ է Նեղասրտիլ. սրտնեղիլ. դժուարիլ.
ՆԵՂԱՆԱԼ. Չքաւորիլ. ի նեղ մտանել. եւ Յանհնարս մտանել. հայթհայթել զդժուարին ինչ.
cf. Նեղասրտիմ.
Պատիլ նեղութեամբ սրտի. կարճամտիլ.