chair for lying in women;
couch of misery.
Ոլոմպիադա անցեալնստէր ի վերայ յղեկիր գահաւորակին՝ երկնել. (Պտմ. աղեքս.։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
Ոչ ըստ բանիցն, այլ ըստ մտաց յղելեացն (այսինքն յղողաց) առնէր պատասխանի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
cf. Յղանամ.
Մինչդեռ նա զայս խորհէր, Որմիզդ եւ Արհմն յղեցան յարգանդի. (Եզնիկ.։)
big, pregnant, in the family way;
— լինել, to be with a child or young.
Յղի եմ ես։ Եւ էր յղի։ Եւ նա յղի է ի ծերութեան իւրում։ Երկն յղւոյ։ Յարգանդի յղւոյ։ Մխիթար լիցի յղեաց։ Յղեաց եւ ստնտուաց։ Յղին եւ ծնեալն.եւ այլն։
conception, pregnancy, the being with young;
breeding;
տօն Յղութեան, Feast of the Conception;
անարատ —, Immaculate Conception.
Լինէր ինձ մայրն իմ գերեզման, եւ արգանդ յղութեան յաւիտենից։ Յերկանց եւ յղութեանց։ Ետ նմա Տէր յղութիւն, եւ ծնաւ որդի. (Երեմ. ՟Ի. 17։ Ովս. ՟Թ. 13։ Հռութ. ՟Դ. 13։)
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչափաւորութիւնն. (Բրս. հց.։)
obelisk.
Յորում եւ զյոբելիկսն ետես, որք մինչեւ ցայժմ կան ի սարապեան տաճարին։ Հարցանէր, թէ զի՞նչ են յոբելիքս (կամ յոբելիքն). (Պտմ. աղեքս.։)
Բան՝ որ կրկին էր յօրինակին, եւ եօթանասունքն թողին, զայն Ովրիգէնէս աստեղբ նշանակեաց. եւ ուր պակասէրն եւ յաւելոյրն, յոբելիս արար. (Շիր. քրոն.։)
cf. Բազմաբեղուն.
Զաւելորդս չարեացն, եւ յոգնաբեղունս չարութեան՝ զանբերս առաքինութեան զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
much more.
Բազում միայնակեացք առ նա ժողովեցան, եւ այլ եւս յոգնագունի կարօտէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
numerous, many;
plural.
Եղիջիք իբրեւ աստուածք. Ուստի՞ եգիտ օձն զյոգնական անունս՝ զաստուածս. իբրու զի մի է ճշմարիտ Աստուած, լինելոց էր ի մարդկանէ բազմաստուածութեան կարծիք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 36։)
cf. Բազմապատիկ.
Յոքնապատիկ յաւէտ քան զսոյն՝ չարիքն իմ յաճախեալ։ Ե՛ւս յոգնապատիկ պատրաստէր նմա պարգեւս եւ պատիւս. (Նար. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
abounding in gold.
Բազմարծաթ եւ յոքնոսկի ի մէջ շատից էր (Աբրահամ). (Փիլ. իմաստն.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
Յոլով գտանէր զիւր անկեալս քան զհայոց գնդին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ուսուցանէր մանկանց՝ սակաւ խօսել, եւ յոլով իմանալ։ Է ոմն մարդ, որ ուտէ յոլով, եւ դեռեւս քաղցեալ է. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Դարմանէր զնոսա՝ յոլով անգամ եւ անձամբ սպասաւորելով. (Վրդն. պտմ.։)
more;
much more, in greater number;
often, very frequently, generally.
Եւ այլ յոլովագոյն բանս գրեաց առ նոսա։ Յոլովագունիւք հրապարակել բանիւք։ Թերեւս յոլովագունից պէտք էր բանից. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Փոտ. առ աշոտ.։)
Արիստոտէլի կրթութեամբքն յոլովագոյն էր հրահանգեալ։ Յոլովագոյն զդժնդակն հասեալ կալաւ վայրս. (Պիտ.։)
Այս քան զայն յոլովագոյն էր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
to lie down negligently, to throw oneself down heedlessly, to sleep, to stretch oneself down, to repose;
to observe, to watch, to spy, to be on the watch for, to waylay, to lie in wait for, to lay snares or ambushes.
Չէ՛ պարտ վայրապար յողալ եւ պշնուլ աւելի։ Ընդ օտար գեղ կնոջ պշուցեալ յողայցես։ Արծաթասէրն իբրեւ զդժոխս՝ զբոլորս կլանէ, հասարակաց թշնամի է, սահեալ յողայ զամենայն ազգաւ մարդկան։ Քանդակս ի նկար կօշկացն հանդերձեալ յողայցէ։ Անմտաց եւ իգացեալ ոգւոյ են իրքն. յողալեաց եւ զրաջանից. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ ՟Բ. 3. 24։)
cf. Յողդողդեցուցանեմ.
Եհան ի մտաց զահն եւ զկասկածն։ Որ յողդողդէր զմիտս լսողացն։ Յողդողդել զքարոզութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9. 11։ եւ Ոսկ. հռ.։)
Զյողդողդեալսն վերստին հաստատէր. (Խոսր.։)
inconstancy, instability, levity, versatility, unsteadiness.
Աստի եւ անտի յողդողդումն ալեացն ամբոխեալ շարժէր. (Պիտ.։)
slow, tardy, slothful, lazy;
cowardly.
Յոյր, եւ ծոյլ, թոյլ. յողն եկեալ. դանդաղ. ծանրամարմին. յօրացեալ. գէր. հեղգ. պղերգ.
Եգղոմ էր այր յոյլ յոյժ. (Դտ. ՟Գ. 17։)
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Թարգմանել Գիրս ի յոյն լեզուոյն ի հայ բարբառ։ Տէր Գիւտ՝ այր լի գիտութեամբ հայովս, եւ առաւելեալ յունիւն. (Փարպ.։)
rather wicked or bad.
Սա ինքն տէր եւ իշխան էր ամենայնի, եւ այսու յոռեկաւ իւիք, եւ գծուծ եւ խոնարհ հանդերձիւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
wicked, bad, defective, paltry, wretched, low, vile, sorry;
unseemly, detestable.
Զիա՞րդ ոչ էր յոռի (յն. անտեղի), եթէ յայնժամ էր լսելոց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Չգոյր ինչ յոռութիւն, եթէ ամենայն ինչ ըստ Աստուծոյ կամացն լինէր. (Սեբեր. ՟Է։)
Անմասն էր ի չարեաց. եւ ի յոռութիւնս եկն. (Եզնիկ.։)
Եթէ մերկութիւնն յոռութիւն ինչ էր բնութեամբ, ապա ոչ մերկս թողոյր զնոսա ի սկզբանէ։ Յորժամ ասէ՝ թէ զղջացայ, ո՛չ զի զոր ասեն՝ կրիցէ, այլ զյոռութիւնն՝ որ լինի, յայտ առնէ. (Կիւրղ. ծն.։)
the standing upright.
Հանապազ յոտնկացութեամբ առ ի յաղօթս։ Յոտնկացութեամբ զամենայն գիշերն ի գլուխ հանէր զաղօթսն Աստուծոյ։ Ինքնին թագաւորն ունէր սովորութիւն յոտնակացութեամբ պաշտել զժողովեալսն. (Մաշկ.։ Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
Ածցէ Տէր ի վերայ ձեր զջուր գետոյն զհզօրն եւ զյորդ. (Ես. ՟Ը. 7։)
Յո՛րդ էր բանիւ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 3։)
flowing abundantly, copious, abundant.
Արիւնն իբրեւ զյորդաբուղխ առու հոսէր։ Խնդրէին յորդաբուղխ արտասուօք. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Յորդաբուղխ.
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
Քրտնեալ թորէր յորդահոսակ առուս։ Յորդանան յորդահոսակ սահանօքն սանձակոծեալ դիզանիւր. (Թէոդոր. մայրագ.։ Նանայ.։)
superabundant, very copious;
abundantly, in large quantities, much, in torrents.
Յորդառատ բանիւք գիտէր զելս իրացն իմացուցանել նոցա։ Յորդառատ գոհութիւն. (Եղիշ.։)
gushing, flowing copiously.
(Ջուրն) յորդավտակ ի վեր բխէր. (Վանակ. հց.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Յորդեսցեն իբրեւ զջուր իրաւունք։ Իբրեւ զհեղեղատ կամ զգետ յորդեալ։ Գետ հրոյ յորդեալ ելանէր։ Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցէ։ Յորդեաց ջուրն իբրեւ զյորձանս հեղեղաց։ Յորդէր առաւել բանն զնմանէ.եւ այլն։
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
Յիշեսցուք զառատ սէրն Քրիստոսի, եւ յորդոր լիցուք (այսինքն փո՛յթք) յապաշխարութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
Ազգասէրք, այլեւ յորդորք ամենեւին ի քաղաքաց խնամակալութիւն։ Փափագելի ցանկութեամբ յորդորս առ ինքեանս գործեսցեն զմարդիկ։ Յորդորք ի հանդիսի պատուիրանապահութեանն լինել. (Պիտ.։)
Գետ յորդոր հրոյ ելանէր. (Ոսկիփոր.։)
cf. Յորդորիչ.
Ինքնախօս բանիւք յորդորականօք զամենեսեան շահեցուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)
Յորդորական հրաման տէրութեանդ քո միշտ մտրակեաց զիրաւացի հեղգ երկչոտութիւն մտաց իմոց. (Արշ.։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
Տեսանէր զքրիստոնէութիւնն, որ օր քան զօր յորդորեալ տարածանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Յորդորումն;
cf. Յորդութիւն.
Անսայթաք յորդորութեամբ Տէրունականն բան զգուշացուցանէ. (Կանոն.։)
when;
since, as;
— or յո՞րժամ, when ?
Կարող եմ այսօր, որպէս յորժամ առաքեաց զիս Մովսէս։ Եւ լինէր՝ յորժամ մտանէր արքայ ի տունն Տեառն։ Զոր արար Դաւիթ, յորժամ քաղցեաւն։ Յորժամ գտանիցէք, ազդ արասջիք ինձ։ Այժմ մերձ է մեզ փրկութիւն, քան յորժամ հաւատացաքն։ Յորժամ դարձցիս եւ յոգւոց հանիցես, յայնժամ կեցցես։ Յորժամ եկեսցէ, յայնժամ նստցի։ Յորժամ դարձցին առ տէր, ապա վերասցի առագաստն, եւ այլն։
Յորժամ գլուխ էր ի կողմն արեւմտից, հարկ էր աջակողմեան լինել ընդ հարաւ. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Որձ.
Յորձիւք եւ պատարագօք երթիցեն խնդրել զՏէր. (Ովս. ՟Ե. 6։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Առեալ զանօթն ի խարուկէ անտի՝ յորժամ եռայր ուժգին յորձանօք։ Այնպէս որձանս առնոյր տակաւին, իբրեւ թէ առբարձեալ է ի կայծականց հրոյն. այնպէս որձանս առնոյր, որպէս թէ ի բորբոքմանէ հրոյ ստիպեալ լինէր. (Ճ. ՟Ա.։)
flowing rapidly;
impetuous, rapid;
furious, noisy, clamorous;
whirlpool;
syrtis, quick-sand, moving sands.
Մինչ դեռ ընդ ալբան գետ անցուցանէր զզօրսն, անկեալ ի յորձանուտ՝ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Յորջորջանք.
Դեմետրիոս, որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Որոյ անուն յորջորջանաց գեղեցիկ կոչէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
appellation, name, denomination, title;
անուն —անաց, surname;
—անօք, by name only, nominally.
Դեմետրիոս, որոյ անուն յորջորջանաց էր պաշարիչ։ Որոյ անուն յորջորջանաց գեղեցիկ կոչէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to call, to name, to denominate, to qualify as, to give a name to, to entitle;
to surname.
Իբրեւ անձամբ իւրով այս շատ էր, յորջորջեաց զանձն իւր աման Հոգւոյն սրբոյ. (Եփր. թագ.։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
Նա հայր կոչէր, եւ սա որդեակ յորջորջէր. յորջորջմունք՝ (յն. անուանքն) ազգականութեան են, եւ օգնականութիւն ոչ ուստեք. (Ոսկ. ղկ.։)
supinely, with one's face upward, lying on one's back;
backwards;
— զարկուցանել, to hurl or throw backwards, to overthrow, to upset, to throw down on the back, to stretch on the earth;
— կալ, խաղալ, to lie down prone, flat on the face, to stretch at one's whole length;
to fall backwards;
— կալ, լինել, to be idle, negligent, neglectful, to stand with folded arms;
պրկել ի —, to throw down and hind strongly;
— անկանիլ, to fall on one's back, backwards;
— կացի ի դալարւոջ, I stretched myself on the grass;
յինքն —եալ անկանիլ, to recede, to flow back;
մինչեւ յե՞րբ —եալ կաս ոʼվ վատ, how long wilt thou sleep, o sluggard ?
Պրկեցին ի յորսայս, եւ փոկով ձաղկեցին զկուրծսն. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ժ՟Ա.։)
Նոյ ըմպէր գինի, կայր յորսայս ի վերայ անկողնոյ։ Բազում անգամ կամք յորսայս ի մահիճսն. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ի քանան.։)
Ո՞վ էր գեղջուկն այն, որ կայր անդ յորսայս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
jewish, judaical.
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Քանզի Յուդայ ազգէն սերէր անուն Յուդայական, այսինքն հրէական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Քանզի Յուդայ ազգէն սերէր անուն Յուդայական, այսինքն հրէական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
searching, prying, investigating, scrutinizing;
— լինել, to seek, to search, to make researches, to investigate, to scrutinize, to set out in quest of, to make inquiries, to inquire after.
Բազում էր հրէիցն յուզախնդիր լինելն. (Ոսկ. գծ.։)
to seek, search or inquire after, to make search for, to ferret out, to hunt after;
to examine, to discuss;
to agitate, to move, to trouble;
to excite, to incite, to provoke, to stir up, to move sedition;
— զծով եւ զցամաք, to seek everywhere for, to ransack;
— խնդիրս, to breed disputes, to excite quarrels.
Յուզէր զջուրսն ... ջուրքն յուզիցին։ Յուզեցաւ խնամք իմ։ Աղաղակէին յուզեալք ի քահանայապետիցն։ Ծովն ի սաստիկ հողմոյ շնչելոյ յուզէր։ Յոյժ յուզեաց զսրտմտութիւն բարկութեան Անտիոքայ ի վերայ անօրէն Շիմոնի։ Յուզեն հանապազ զժողով նոցա։ Որ մանաւանդ խնդիրս յուզեն.եւ այլն։
Յուզէր եւ շարժէր զբուք ձմերայնոյ։ Զողորմած դատաստանն յուզեցաք՝ վրէժ առնուլ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե։)
search, research, perquisition;
trouble, agitation;
incitement, instigation;
turbulence, confusion, tumult;
— խորհրդոց, anguish, anxiety, affliction, pain;
— կրից, hastiness, outburst;
— սրտի, emotion, transport.
Խնդրէին զնա յուզմամբ, եւ ոչ գտանէին։ Գիտաց զյուզումն Աբերկիոսի. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ժ՟Դ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Բ.։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
παραπέμπων, παραπομπός comes, deductor ἑκφόρων efferens in funus, exportator in funeratione. Որ յուղարկ լինի. յուղարկօղ. ուղեկցելով յուղի դնօղ զճանապարհորդս, մանաւանդ զվախճանեալս. ճամբօղ. կէօնտէրիճի.
Կիսախողխող յերիվարաց ի վայր կործանէր (զնոսա ի գետ), յուղարկաւոր նոցա զջուրն տալով. (Ասող. ՟Գ. 3։)