wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.
Էշ առակաւ է մարմինս այս, եւ մոլորական է ամենեւին եւ ընդվայրածու. (Փիլ. ել. ՟Բ։ 42։)
Եօթն բազմակքն նշանակք են մոլորականացն։ Մոլորականքն ո՛չ ի ձեռն ամենայն մասանացն եւ կողմանցն երկնային գնդին շուրջ յածին. (Փիլ. ել.։)
wandering;
error, roving course.
Զօտարութիւնսն ստէպ, եւ զմիմեանց վերայ թափառանս մոլորանացն. (Փիլ. իմաստն.։)
to go out of one's way, to ramble, to rove, to wander, to stray, to go astray, to lose oneself, to be bewildered, to err, to fail;
to fall into error, to be deceived, seduced, perverted;
cf. Մոլիմ.
πλανοῦμαι erro, digredior, seducor, vagor ἁποπλανοῦμαι aberro, vagor. Ոլորելով կամ ոլորտանալով իմն՝ արտաքոյ ելանել ուղիղ ճանապարհի, իրօք կամ նմանութեամբ. խոտորիլ. շեղիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. սխալել. խաբիլ. պատրիլ. եւ Թափառիլ. ընդ վայր յածիլ. տատանիլ. դանդաչել.
ՄՈԼՈՐԻԼ. μαίνομαι furo ἑξίσταμαι mente capior. որպէս Մոլիլ. մոլեգնիլ.
to turn out of the way, to mislead, to lead astray;
to bewilder, to deceive, to beguile, to seduce, to pervert, to suborn, to corrupt.
πλανάω a recte itinere abduco, seduco, errare vel aberrare facio. Տալ մոլորիլ. խոտորեցուցանել. թիւրել. պատրել. խաբել. մոլորեցընել, ճամբէ դուրս հանել.
Զազգս մոլորեցուցանէ եւ կորուսանէ. ոչ ինքն մոլորեցուցանէ, այլ թողացուցանէ առ ի մոլորել, եւ անկանիլ ընդ կորստեամբ ի մոլորութեանն, որք ոչ կամին դառնալ. (Իսիւք.։)
wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.
πλάνη, πλάνησις error, erratio, seductio, vagatio. Մոլորիլն. խոտորումն. թիւրութիւն. մոլար ընթացք կամ վարդապետութիւն, խաբէութիւն. պատրանք. եւ Թափառումն. ելք արտաքոյ ուղւոյ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Մոլորութիւն;
դառնալ ի մոլորմանէ, to be convinced of one's error, to correct one's mistake.
πλάνησις erratio, erramentum. Մոլորիլն. մոլորութիւն (ըստ ՟Ա նշ).
fury, rage, mania, frenzy, madness, folly;
violent passion;
transport, enthusiasm;
*vice, bad habit.
μανία, τὸ μανιῶδες insania, furor. Մոլի գոլն. մոլիլն. մոլեգնութիւն. կատաղութիւն. յիմարութիւն, անյագ բերումն. սաստկութիւն կրից՝ ցասման, սիրոյ. տարփումն. տռփումն. ... եւ այլն.
like ashes, ashy.
αἱθαλώδης in favillas conversus, faliginosus. Ունօղ զտեսիլ եւ զնմանութիւն մոխրոյ, եւ մոխրագոյն. սեւերես.
to reduce to ashes.
Այրեցին զոսկերս թագաւորացն եդովմայեցւոց ի մոխրել. այսինքն զմոխրիլ. յն. ցմոխիր. (Ամովս. ՟Բ. 1։)
cf. Մողիզ.
ՄՈՂԷԶ կամ ՄՈՂԻԶ. σαύρα lacerta. գրի եւ ՄՈՂՈԶ, ՄՈՒՂԷԶ, ՄՈՂԷՍ. Զեռուն քառոտանի՝ որպէս օձ կարճիկ, կամ կոկրդիլոս փոքրիկ, խայտաբղէտ եւ բազմագունի, փոքր եւ մեծ. cf. ՔԱՐԱԹՕՇ, cf. ԿՈՎԱԴԻԱՑ, cf. ՏԻՏԵՌՆ ՈՍՏԻՆ.
like wax.
Յոգւոջն մոմաձեւի ելոյ ամենայն տիպք պարունակին զօրութեամբ. (Փիլ. այլաբ.։)
Պա՛րտ էր իբրու զմոմաձեւ ինձ կազմածն դնել թնդ զգայութեամբք ներգործութեանցն, այն՝ որ կարէր ընդունական տպովք կնքիլ. (Նիւս. կազմ)
candlestick.
Ջահընկալքն ունիցին ի ձեռս զմոմեղինակալսն, եւ զմոմեղինակալսն լուցեալս, եւ զաշտանակնսն ճրագօք. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to forget, to be forgetful or unmindful of, to neglect;
— զասելին, to be at a stand, to stop short, not to know what to say, to be put to a stand or to an ou-plus;
մի՛ մո ռանար զիս, don't forget me;
to be forgotten, to fall into oblivion.
եւ հ. ՄՈՌԱՆԱՄ լինի կր. նաեւ ՄՈՌԱՆԻՄ. (որպէս թէ մեռանիլ իրաց ի յուշն) λανθάνω, λήθομαι, ἑπιλανθάνω, -ομαι obliviscor, oblitus sum, latet me. Հանել յուշոյ. չյիշել. անյիշատակ թողուլ եւ մնալ. զանխուլ լինել. (լտ. մէ՛մօռ է յիշօղ, եւ իմմէ՛մօռ, մոռացօղ) մոռնալ.
Թոյնք իժի արկեալ ի փոր՝ ոչ կարեն մոռաանիլ ի բազում ժամս. (այսինքն թաքչել) (Իսիւք.։)
forgetfulness;
—նս առնել, ի —նս դարձուցանել, արկանել, to forget, to leave or bury in oblivion;
— լինել, գալն, to forget, to forget oneself, to put out of oneʼs memory;
ի —նս ածել, to cause to forget.
λήθη oblivio. Նոյն ընդ Մոռացումն. եւ ընդ բայի՝ որպէս Մոռանալ, մոռանիլ. (գրի առ յետինս եւ Մոռացունք)
Մոռացօնք են նոցա, զոր միայն յիշել արժան էր, կամովին արարեալ զայս մոռացօնս թշուառականքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
skinning, flaying, act of depriving of the skin.
Մորթիլն. մորթազերծն լինել, կամ խողխողումն.
leathern, leather.
Պատմուճան մորթեղէն. որ եւ մաշկեղէն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 53։)
cf. Մորթ.
Ի թաղկեալ մորթւոջ. (Փիլ. լիւս.։)
heart-ache, heart-break, anguish, grief, distress, regret, displeasure.
Մորմոքելն, իլն. մորմոքանք.
to grieve, to be torn with pain, to be afflicted with spasms, to regret much, to be very sorry, greatly displeased;
to be affected, touched, moved, to melt with compassion.
ὁδυνόμαι dolore afficior, crucior, angor. (լծ. բորբոքիլ, եւ մարմանջել) Կրել զմարմաջ, զեռացումն, զայրումն. կսկծիլ. ցաւագնիլ. ճմլիլ. տրորիլ. մզմզալ, խշխշալ, ցաւիլ.
to madden, to run or go mad.
μωραίνω, -ομαι stulte ago, infatuor. Յիմարիլ. անմտանալ. խենդենալ, խենդութիւն ընել.
Լա՛ւ է մորոսանալ քան հպարտանալ։ Մորոսանաս, եւ չիմանաս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ե։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ա։)
stupidity, idiotism, extravagance, folly, madness.
Լա՛ւ է մորոսանալ՝ քան հպարտանալ. զի անդ մորոսութիւնն միայն է յանմտութեան, եւ աստ ե՛ւս չար մորոսութիւն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ե։)
to remove, to put or set aside, to separate;
— ի կաթին սովորութենէ, to wean.
ՄՈՑԵԼ. ἁφίστημι, -μαι amoveo, abscedo. Ի բաց հեռացուցանել, կամ հեռանալ. քեցել, իլ.
meum, meum Athamaticum, spignel, foeniculum alpinum perenne.
Զանազանեալ է միակն (այսինքն միութիւնն) ի միոջէ. ցոյց է միակն, եւ նմանութիւն միակին՝ մու. ցոյց է միակն, եւ նմանութիւն միակին՝ մու. (Փիլ. լին. ՟Դ. 110։)
introduction.
Մուծանելն, եւ իլն. մուտ.
begging, mendicant, poor;
cf. Մուրականութիւն.
Մուրակ շրջիլ. (Շիր.։)
beard;
աղեբէկ —, gray-beard;
տգեղ, թաւ, անյարդար —, a sorry, thick, uncouth or neglected beard;
մօրուօք դալարանալ ծնօտիցն, to have the face covered with down, or soft hair;
մօրուս արձակել, to grow a beard;
օր սափրելոյ զմօրուս, shaving-day;
սափրել զմօրուս իւր, to shave oneself;
to get shaved;
ածելել զմօրուս ուրուք, to shave any one, to trim;
աճեցուցանել զ—ւս, to let one's beard grow;
ծաղկին — նորա, his beard begins to grow.
Առն կամ կնոջ եթէ լինիցի արած բորոտութեան ի գլուխ կամ ի մօրուս։ Մի՛ ապականիցէք զտեսիլ մօրուաց ձերոց։ Կալաւ զմօրուացն ամեսայայ։ Ամենայն մորուք խզեսցին։ Որպէս իւղ զի իջանէ ի գլուխ եւ ի մորուսն ահարոնի. ի մորուացն իջանէ, եւ այլն։
to devour, to gobble up, to eat like a hog, to swallow or gulp down, to stuff oneself.
ἑμφορέω, -ομαι repleor, ingurgitor. Մռմռալ իբրեւ զգայլ եւ զխոզ եւ զայլ գազանս յուտել անդ. ուտել անյագաբար. խճողել զորովայն. շուայտիլ յուտելիս եւ յըմպելիս. զեղխիլ. տխել, կուլ տալ.
to roar;
to bellow, to low;
to rage, to chafe, to fume, to burst into roaring;
մռնչէր առ հեծութեան իմոյ, I have roared by reason of the disquietness of my heart.
μυκάω, -ομαι, ὡρύομαι, ἑρεύγομαι , ἑμβριμάομαι mugio, fremo, increpo, rugio, eructo. Մռմռալով գոչել կամ ձայն հանել գազանաց, բոռալ. գոռալ. ուժգին հեծել. մնչել զայրագին. շնչել փչել. սպառնալ. ահեղ բարբառիլ.
flesh-food;
excess, debauch.
Ոմանք ասեն, ի ձեռն այնր՝ իբրու զսանջար խոտոյ ետու ձեզ ամենայն, մսակերութիւն հրաման տալ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 58։)
abstaining from flesh.
ՄՍԱՀԱՏ ԼԻՆԵԼ. ՄՍԱՀԱՏԻԼ. Հատանիլ ի մսոյ. այսինքն հրաժարել ի մսակերութենէ.
to abstain from meat.
ՄՍԱՀԱՏ ԼԻՆԵԼ. ՄՍԱՀԱՏԻԼ. Հատանիլ ի մսոյ. այսինքն հրաժարել ի մսակերութենէ.
to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.
Նեղիլ ի ցրտոյ. պաղիլ.
ՄՍԽԵԼ. Ռամկականն բառիս Ծախիլ, այսինքն վատնել.
to emaciate, to become extenuated.
Բառ անստոյգ, որպէս յն. ἁπολεπτήνομαι extenuor, premor. որպէս թէ Սղիլ, սղանալ, բարականալ, կամ տափակիլ. կծկիլ որպէս զմսեալն. (թերեւս գրելի է, Մռողիլ, ի բառէս Մռուղ. զոր տեսցես)
to recollect, to remember;
to take it into one's head, to think, to purpose, to contemplate, to imagine, to conceive;
to make an attempt, to attempt, to dare, to will, to be inclined to, to bring oneself to;
to give oneself up to;
ի կերակրիկ ինչ —, to obtain a bare livelihood;
յապաշխարութիւն —, to repent, to be converted, to amend;
ի նախանձ —, to be envious, jealous;
cf. Խեղդ.
βιβάζομαι, ἑπεχειρέω, ἑπιτίθημι aggredior, impono եւ այլն. Մտօք բերիլ, կամ խորհել. կամիլ. յօժարիլ. անկղիտանալ. ցանկալ. թեւակոխել. ձկտիլ. շարժիլ. ձեռնամուխ կամ ձեռներէց լինել. երկնել. համարձակիլ. իշխել. դնել ի մտի առնել ինչ չար կամ բարի, եւ բուռն հարկանել.
Յանցաւոր եղեն, եւ յապաշխարութիւն մտաբերեցին։ Եւագր. (՟Ժ՟Ա. իբր խելաբերիլ. յն. եւ դարձեալ ապաշխարեցին։)
consumable, corruptible;
—կան լուսին, waning moon.
Ի յախտ մաշական անկաւ, եւ տրորեցաւ. (Լծ. փիլ.։)
to use up, to consume, to wear out, to waste;
to corrode, to gnaw, to eat;
to spoil, to destroy;
to make thin or lean, to emaciate, to extenuate;
to afflict, to mortify;
— զժամանակ, to employ, consume, spend, or waste one's time;
— զոգիս, to harass, to vex, to tease the mind with longing;
— զխորհուրդս, to thwart, to baffle.
ἁναλίσκω, ἑξαναλίσκω consumo δαπανάω , καταδαπανάω impendo, insumo τήκω, ἑντήκω liquefacio βρώσκω edo φθίνω tabesco, deficio. (լծ. հյ. Հաշել. թ. աշըթմագ, ... լտ. մաչէ՛ռօ )) Վատնել զթանձրութիւն կամ զգիրութիւն. տկարացուցանել. հնացուցանել. եղծանել. լուծանել. հալել. ծախել. ուտել. հիւծել, իլ։
Որպէս Հիւծել, իլ։ (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 26։)
Մաշել զոգիս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
Մաշել զծով, կամ զնեռն։ Մաշիլ ամպոց, կամ գեղեցկութեան, կամ մարմնով. (Իսիւք.։ ՃՃ.։)
clothed in leather.
Որոյ նափորտն՝ փիլոնն կամ հանդերձն է մաշկեայ.
made of leather, of skin, membranous.
Զմաշկեայ պատմուճանսն (ադամայ) պատուականագոյն ստացուած համարելի է. (Փիլ. լին. ՟Ա։)
cf. Մաշկեայ;
garment of skins;
գօտի —, leather girdle;
ոտք —ք, web-footed;
մարմին —, human skin;
mortal coil.
Զմաշկեայ պատմուճանսն (ադամայ) պատուականագոյն ստացուած համարելի է. (Փիլ. լին. ՟Ա։)
cf. Մաշկեղէն.
Կասիանոսք, որ զմաշկէ պատմուճանն՝ զմարմինն ասեն. (Ոսկիփոր. (իմա՛ ըստ մոլորութեան որոգինի եւ փիլոնի։))
wear, wear and tear, deterioration, consumption, use;
corrosion;
decay, decline;
—ումն լուսնի, waning of the moon;
լուսինն առնու աճումն եւ —ումն, the moon waxes and wanes.
Մաշելն, իլն (ըստ ամենայն առման). σύντριμμα contritio եւ այլն. Հաշումն եւ մաշումն առանց բժշկութեան. (Առակ. ՟Զ. 15։)
to lose the hair, to become bald, depilated, bald-headed.
μαδίζω depilis sum, pilis careo. (լծ. յն. մատի՛զօ ). ըստ հյ. որպէս թէ մազատիլ. այսինք Ճաղատ լինել. թափիլ հերաց. լերկանալ իբրեւ զմաշ կամ զմաշկ.
to get foggy, to be hazy, cloudy.
Մառախլով պատիլ. մթագնիլ.
pantry, store-room, cellar, larder, buttery;
wine-cellar, wine-vault, canteen.
Մտանէին ի տունս եւ ի մառանս (յն. մի բառ), եւ խիլ արկանէին եւ յուզէին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
particular, special;
private.
Մասնաւոր (այսինքն ինչ մի) հարկիլ։ Հարկելով յունաց, այլեւ մասնաւոր ինչ եւ պարսից. (Խոր. ՟Բ. 23։ ՟Գ. 10։)
Մասնաւոր քահանայիցն հրամայեալ է։ Օրինացն մասնաւորաց։ Զծնօղս՝ որք ծնանին զմասնաւորսն. իբր իւրաքանչիւր մի ըստ միոջէ. (Փիլ. քհ.։)
to participate, to partake, to share in, to take part in, to be concerned, to interest oneself;
— ընդ հարկաւ, to contribute in some measure.
եւ հ. (յն. ոճով). μερίζομαι particeps fio, communicor, sortior. Մասնակից եւ հաղորդ լինել՝ գտանիլ. ստանալ ըստ մասին. վիճակիլ մասին.
Որոց մասնաւորիլ եւ զմեզ արժանի՛ արա. (Ժմ.։)
(Ժառանգութեան) նմանապէս մասնաւորեսցին զոյգ։ Ժառանգել ոչ կարեն, եւ ոչ մասնաւորիլ. (Մխ. դտ.։)
Այս եղեւ սկիզբն հայոց մասնաւորիլ (կամ մասնաւոր մտանել) ընդ հարկաւ հռովմայեցւոց. իմա՛, մասնաւոր ինչ հարկս տալ, կամ ըստ մասին հարկատու լինել։
cf. Մասնաւորեմ.
ՄԱՍՆԵՄ ՄԱՍՆԻՄ. cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԵՄ, cf. ՄԱՍՆԱՒՈՐԻՄ. ըստ յն. ոճոյ, Հաղորդել, իլ. վիճակել, իլ. մասն մասն բաժանել, իլ.
Ոմն ի ծանր, եւ առ ի խոնարհ ձգողն, զոր մասնեցաւ երկիր եւ ջուր։ Զարժանաւոր զօրհնութիւնն մասնեցաւ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 56. եւ 87։)
rut, heat, ardent desire, passion of horses.
Գինէզինութեամբք եւ խահակերութեամբք եւ մատակախազութեամբք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
administrative.
Մատակարարականքն մրջիւն եւ մեղու. (Փիլ. լիւս.։)