Definitions containing the research բան : 7153 Results

Քաղցրածաղիկ

See full entry →

adj.

adorned with fine flowers.

NBHL (1)

Ըստ հաւատի ազգաբանութեան՝ քաղցրածաղիկ ծառոյն բարետիպ պտուղ. (Նար. խչ.։)


Քաղցրական, ի, աց

See full entry →

adj.

sweet.

NBHL (1)

Քաղցրական բանիւք գրէր առ նա։ Քաղցրական բանիւք պատրեն զսիրտս անմեղացն։ Կոչէ առ ինքն քաղցրական բանիւք զթշուառական անձն. (Լաստ.։)


Քաղցրակարկաջ

See full entry →

adj.

purling, murmuring gently.

NBHL (1)

Քաղցրակակաճ ձայնիւ բարեբանի. (կամ քաղցրակարկաճ ձայն բարեբան) (Գանձ.։)


Քաղցրաձայն, ից

See full entry →

adj.

sweet voiced, melodious, tuneful, musical;
— բարբառով, melodiously.

NBHL (1)

Օրհնաբանեն զԱստուած քաղցրաձայն։ Սկսանին ասել ասել քաղցրաձայն։ Սկսանին ասել քաղցրաձայն, քեզ վայել է օրհնութիւն. (Գանձ.։ Տօնակ.։)


Քաղցրաձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweet-voice. melody, harmony, euphony, music;
քաղցրաձայնութեամբ իւրով, by his harmonious voice.

NBHL (1)

Կամ որպէս Քաղցրաբանութիւն. Իէ ձեռն այսր քաղցրաձայնութեանն արբուցանէր անմտացն ղլեղին մահաբեր. (ՃՃ.։)


Քաղցրաճաշակ

See full entry →

cf. Քաղցրահամ.

NBHL (1)

Մայրենի դթով ստիպեմ զամենեսեան՝ ձգել զստինս քաղցրաճաշակս բանից. (Լմբ. պտրգ.։)


Քաղցրապատիր

See full entry →

adj.

flattering, deceiving.

NBHL (1)

Մեղր զքաղցրապատիր բանսն ասէ. (Լմբ. առակ.։)


Քաղցրասիգ

See full entry →

cf. Քաղցրաշունչ.

NBHL (1)

Կարօտի տկար մակոյկ բանիս մեր քաղցրասիք հողմոց։ Չեմ արժանի շնչման հողմոց, եւ ոչ քաղցրասիգ օդոց. (Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ձ։)


Քաղցրավաճառ, աց

See full entry →

s.

confectioner.

NBHL (1)

Քաղցրաբանութեամբ պատրեն ... յանմեղ մարդիկ վաճառականս լեալ, նոքին եւ քաղցրավաճառք են. (Եփր. աւետար.։)


Քաղցրիկ

See full entry →

adj.

sweet, benign, dear, darling.

NBHL (1)

Քաղցրիկ հնչէր տրտմեցելոցն աւետեաց բան. (Շ. ոտ. բարձր.։)


Քաղցրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).

NBHL (1)

Խորիսխ մեղու բանք բարիք, եւ քաղցրութիւն նորա բժշկութիւն հոգւոց։ Կոկորդ նորա՝ լի քաղցրութեամբ։ Բզխեսցեն լերինք զքաղցրութիւն։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն, եւ արբէ՛ք զքաղցրութիւն։ Եւ էր քաղցրութիւն նորա իբրեւ զխորիսխ.եւ այլն։


Քաղցրուսոյց

See full entry →

adj.

teaching with gentleness;
pleasant to learn.

NBHL (1)

Քաղցրուսոյց ընթերցուածոց, հոգէպատում գրոց։ Քաղցրուսոյց վարդապետութեամբ։ Քաղցրուսոյց հրամանօք քոյով։ Քաղցրուսոյց բանիւ. (Կորիւն.։ եւ Նախ. գծ.։ Ագաթ.։ Մաշտ. սքեմ.։ Երզն. լուս.։)


Քամահաբար

See full entry →

adv.

scornfully, disdainfully, slightingly.

NBHL (2)

καταφρονητικῶς, ὁλιγώρως contemptim, contemptui habendo. Քամահանօք. արհամարհօք. յոչինչ գրելով. բանի տեղ չդնելով, չիսեպելով.

Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)


Քամեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.

NBHL (2)

ՔԱՄԵԼ. ἑξαντλέω exhaurio. Ծծել. իսպառ մպել մինչեւ ցյատակն կամ ցմրուրն դատարկել. տկել, բոլորը խմել՝ պարպել, մեջը բան չիթողուլ.

Ծծելով յինքն քամեաց զանճառելի բանիցն ասացուածս (իբր սպունգաւ). (Ոսկիփոր.) (որ միացուցանէ զկրկին նշանակութիւնս)։ քամել. որպէս Քամիով՝ այսինքն հողմով հոսել, եւ Ուռուցանել.


Քայքայեմ, եցի

See full entry →

va.

to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.

NBHL (2)

Այն՝ որ բեւեռեաց զունկնն զայն զհատեալ, կարող էր նա եւ զանդամսն միաբանել քայքայել։ Ստէպ ստէպ աղօթիւքն ժողովեսցին միտքն քայքայեալք. (Եփր. համաբ.։)

Զօրքն ցրուեցան քայքայեցան ընդ ամենայն երեսս երրկին։ Ի բազումս քայքայեալ լինէր միաբանութիւն աշխարհիս։ Քայքայեալ ցրուեցան։ (Արծր.։)


Քանակ, աց

See full entry →

s.

quantity, measure.

NBHL (1)

Յաղագս քանակի։ Եւ քանակին է՛ ինչ որ տարորոշ է, եւ է՛ ինչ շարունակ. տարորոշեալն, ո՛րգոն, թիւ, բան. եւ շարունակ, ո՛րկէն, գիծ, մակերեւութիւն, մարմին։ Եւ զի քանակ է բան՝ երեւելի է, քանզի ստորաչափի փաղառութեամբ՝ սղիւ եւ երկարաւ։ Իսկապէս եւ տիրաբար քանակ՝ միայն այսոքիկ ասին ասացեալքս. Իսկ այլքն ամեննեքեան ըստ պատահման։ Իւրաքանչիւր ասիցելոցն քանակաց հանգէտ եւ թիւ զո՛յգ եւ անզոյգ ասի, հանգէտ եւ անհանգէտ. (Արիստ. ստորոգ.։)


Քանակեմ, եցի

See full entry →

va.

to assign the quantity;
to measure;
to contain, to comprehend.

NBHL (2)

Չի՛ք մարդկան կարելի բնաւ զսահման աստուածային գիտութեանն երագմամբ մտաց քանակել։ Զբանսն ի ձգեալ քանակէ։ Սակաւ բանիւք եւ փոքումբք զմեծ ամեծսն քանակէ։ Եւ դու ի քեզ միայն կամիս զշնորհս նորա քանակել. (Լմբ.։)

Ի կշիռս բանից իմաստից խօսից զյոդունս քանակեցին։ Ամփոփեցար անսահման, քանակեցար անքնին, շօշափցար անքանակ. (Նար. խչ. եւ ՟Լ՟Դ։)


Քանակի

See full entry →

adv.

in how many ways?.

NBHL (1)

Ոչ է ասել, որպէս վարկանիմ, թէ քանակի. յաստուածաբանութենէն ի վերայ հօր եւ որդւոյ յայտնագոյն ասի տէր. այլ՝ տէր է եւ հոգին սուրբ. (Դիոն. ածայ.։)


Քանակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

quantity.

NBHL (2)

Քանակութեամբ բազմութեամբ անդր բանի ձգեալ. (Փիլ. լին.։)

Վասն է՛ր ոչ ունի ընթացս բանք աղօթիցս ընդարձակգոյն, այլ՝ ի քանակութիւն տանց է բաժանեալ։ Աստուած ի յօդուածոց քանակութենէ մարմնական անդամոց օտար է. (Լմբ. սղ.։)


Քանդակեմ, եցի

See full entry →

va.

to sculpture, to carve, to chisel;
to notch, to cut.

NBHL (1)

γλύφω, διαγλύφω, ἑγγλύφω sculpo, insculpo, caelo, incido . (լծ. պ. քէնտէն ). Քանդիւ կամ քանդակաւ գործել, դրօշել. գրուագրել. գրել ի խորս. որ եւ ՔԵՐԵԼ. փորել, բանիլ փայտի՝ քարի՝ պղնձի՝ ոսկիի՝ ճեվահիրի վրայ.


Քանդակիչ

See full entry →

s.

sculptor, carver;
chaser, chiseller.

NBHL (1)

Վեհագունիդ բնաւից բարուց ընտրութեան՝ բանիւ քանդակիչ. (Երզն. լս.։)


Քանդուած, ոց

See full entry →

cf. Քանդակ.

NBHL (1)

Որպէս թէ Քանդակուած. քանդակ. փորուած. խալէմքեարի բանուածք


Քանիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

quantity.

NBHL (1)

Որպիսութիւն, քանիութիւն, առինչ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քանոն

See full entry →

cf. Կանովն.

NBHL (1)

Ամենայն ինչ ժամանակօք եւ քանոնովք եւ չափովք կշռեալ է։ Այլաբանութեան քաննովք։ զքաղաքավարութեան քանունսն։ զգօնութեան քանուն։ Ի վկայս ապաստանին, որոց բանք քանունք էն դատաւորացն։ Բնաւորական քանոնովն վարեցեալ։ Մոլորեալք ի ճշմարտթենէ քանընոյն։ Ծով ըստ քանոնս հրամանի ոչ էանց։ Չափոցն զուգութեան քաննովն յարմարեալ։ Գարնայնոյն եւ աշնայնոյն արդարակ քաննով զուգօրութեան. (Փիլ.։)


Քանցեմ, եցի

See full entry →

va.

to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.

NBHL (1)

Զի քանցեսցի հոսմամբ ի դիջուենէն շնչակա ոյժքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քաջաբերուն

See full entry →

cf. Քաջաբեր.

NBHL (1)

Զարգաւանդահողսն եւ զքաջաբերաւն անդս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Փոփոխական, ի, աց

See full entry →

adj.

changeable, variable, changing, mutable, varying, inconstant;
restless, unsettled, unsteady;
transmutable, alterable.

NBHL (2)

Է՛ զոր ընթեռնուն բանիւք, եւ է՛ զոր պաշտեն փոփոխական ձայնիւք. (Եղիշ. երէց.։)

Եւ Այլաբանական. μεταφορικός.


Փոփոխեմ, եցի

See full entry →

va.

to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.

NBHL (1)

Իսկ ՓՈՓՈԽԵԱԼ ՅՈՐՋՈՐՋՈՒՄՆ, որպէս Այլաբանեալ, տե՛ս ի բառն ՅՈՐՋՈՐՋՈՒՄՆ։


Փոփոխումն, ման

See full entry →

s.

change, mutation, alteration, variation, conversion, permutation, transformation, transmutation;
change, vicissitude, turn;
commutation;
season.

NBHL (1)

Ոչ ի փոփոխումն անուանց (այսինքն յայլաբանութիւն) պարտ է հայել, այլ միտսն. (Ոսկ. ես.։)


Փոքրագոյն

See full entry →

adj.

smaller;
minor.

NBHL (1)

Վասն փոքրագունիցն զմեծամեծսն տուժեալ։ Փոքրագոյն բանիւք։ Փոքրագունիւս սրբեալք՝ պատրաստ լինիջիք յընդունելութիւն եւ այլն. (Ածաբ. մկրտ.։ Նանայ.։ Շ. մտթ.։)


Փոքրահոգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pusillanimity.

NBHL (1)

Փոքրահոգութիւն է չարութիւն անձին, ըստ որում անկարողք լինին հանդուրժել բարեբախտոթեան եւ վատաբախտութեան։ Հետեւի անազատականութեանն փոքրաբանուիւն, փոքրահոգութիւն, եւ հետեւեալ լինի փոքրահոգութեանն փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեան փոքրաբանութիւն։ Յատուկ է փոքրահոգութեամբ ո՛չ պատիւ, ոչ անպատուութիւն, ոչ բարեբախտութիւն, ոչ անբախտութիւն կարելն բերել. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)


Փոքրատար

See full entry →

adj.

narrow.

NBHL (1)

Փոքրընկալ. որ փոքր եւ սակաւ ինչ կարէ տանել յինքեան. քիչ բան առնօղ իր մէջը.


Փոքրեմ, եցի

See full entry →

va.

to shave;
to trim, to cut the hair;
— զհերս իւր, to cut one's hair, to have the hair cut.

NBHL (1)

Փոքրել զգլուխ ի կենքրայ. քանզի ուխտագիր էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի։ Հանին զնա ի բանտէ անտի, եւ փոքրեցին զհերս նորա։ Եւ ի փոքրել զհերս իւր, լինէր ի սկսանելոյ աւուրց յաւուրս փոքրել։ Ոչ էր փոքրեալ զմօրուս իւր. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 6։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 14։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 26։ ՟Ժ՟Թ. 24։)


Փչումն, ման

See full entry →

s.

blowing, breath.

NBHL (1)

Զորդի բան անուանէ. զսուրբ հոգին փչումն Աստուած ասէ։ Ադ ամն առաջին ընկալաւ զփչումն հոգւոյն, եւ պահեաց։ Փչմամբ քո ի նոսա զկենդանացուցիչ եւ զամենազօր հոգիդ քո սուրբ։ Պատշաճս զնոսա յարդարեաց ի ձեռն փչմանն։ Զարդարեցեր բանիւ, փայլեցուցեր փչմամբ։ Ոչ արգելու զնկարիլ սաղմիցն նոցա, եւ զփչումն հոգւոյն նոցա. (Աթ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։ Ժմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։ Նար. ՟Ե։ Եզնիկ.։)


Փռատոր, աց

See full entry →

s.

member of a curia.

NBHL (1)

Բառ յն. φράτωρ curialis, tribulis. Գործակալ եւ պաշտօնեայ միաբանութեան իրիք.


Փռնգամ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Փռնչեմ.

NBHL (1)

Փքանալ փռնգալով առ նմանսն։ Որ բարձրավիզն իցէ եւ փռնգայցէ, սոնքանայ եւ փքնու. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)


Փռնչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to sneeze;
to cry, to bellow;
to neigh.

NBHL (1)

Փքանալ փռնգալով առ նմանսն։ Որ բարձրավիզն իցէ եւ փռնգայցէ, սոնքանայ եւ փքնու. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)


Փսխած, ի

See full entry →

s.

vomit;
շուն դառնայ ի — իւր, the dog returns to his vomit.

NBHL (2)

Քան զշունց փսխածն աղտեղագոյնս եւս փոխեն զտաղակալի բանիցն զգարշութիւնս. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)

Զբանն Աստուծոյ իբրեւ զփսխած համարեցան, այլ եկն սա յարդիւնս. (Գէ. ես.։)


Փրթուած, ոյ

See full entry →

s.

detached or broken part, bit, fragment.

NBHL (1)

Փրթեալ ինչ. եւ փրթանիլն. փրթած բանը տեղը.


Փրծանիմ, փրծայ, ծեալ, ծուցեալ

See full entry →

vn.

to be detached, taken away, to escape, to break away, to shake off, to get rid of;
cf. Յիշատակ.

NBHL (1)

Փրծաւ ի տաղտկալի դառն կենաց։ Մի՛ ինչ իցէ՝ որ փրծանիցի յուշոյ յիշատակաց։ Մազպուրծ լեալք փրծանէին ի խռովութենէ ամբոխին։ Ելեալ փրծեալ ի բան տէն։ Եւ ոչ զերծեալ փրծանի։ Փրծանէին ի ձեռաց նեղչացն։ Զի ի դատաւորին ձեռանէ աստէն իսկ փրծայց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16 ՟Ա. 1։ Ճ. ՟Ա. Արծր. ՟Գ. 13։ Շիր.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։)


Փրկագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to save, to redeem.

NBHL (1)

զբանաւոր երկիրս ոռոգելով փրկագործէ. (Անյաղթ բարձր.։)


Փրկական, ի, աց

See full entry →

adj.

redeeming, salutary;
wholesome.

NBHL (1)

Երգ եւ բան՝ առողջական եւ փրկական դեղք բժշկութեան են։ Զօրութիւնք՝ փրկական, եւ ապականարան. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ել.։)


Փրկանակ, ի

See full entry →

adj.

offering oneself as ransom for others.

NBHL (1)

Փրկանակն բան (փրկիչն)։ Դու զօրաւոր փրկանակ ենաց՝ իսկուհի երկնի։ Հաշտոթեանն մերում փրկանակ կարեալ։ Զծանր գինն աշխարհի, եւ զփրկանակն մարդկան սեռի։ Կենաց աշխարհի փրկանակ (մահն Քրիստոսի). (Թէոդոր. մայրագ.։ նար. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Գ. ՟Ծ՟Ա։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։)


Փրկաւէտ

See full entry →

cf. Փրկական.

NBHL (1)

Սուրբ լուսաւորութեան օրս՝ ընծայ տօնական եւ փրկաւէտ ընդձեռեալ մատուցանէ։ Յետս կացաք յօրնաց քոց փրկաւետաց։ Քրիստոնէական փրկաւէտ կոչմանս։ Քրիստոսիւ Յիսուսիւ փրկաւէտ զօրութիւնք կատարեցան։ Փրկաւէտ կենարար բանին. (զքր։ կթ։ Սարկ. աղ.։ Նար. ՟Լ՟Բ։ Շ. բարձր.։ Շար.։)


Փրկիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

Saviour, Redeemer, saver, liberator;
թուական or թուականութիւն փրկչին, christian era.

NBHL (1)

Աղաղակեսցուք ասէ առ աստուած փրկիչ մեր, որ ստուգաբանի, առ Աստուած Յիսուս. (Լմբ. պտրգ.։)


Փրկչական, ի, աց

See full entry →

adj.

Saviour's, Redeemer's.

NBHL (1)

Ուսուցանէ մեզ եւ փրկչական բանն։ Ի փրկչական վարդապետութիւնն Քրիստոսի. (Բրս. ապաշխ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)


Փրփրամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Փրփրանամ.

NBHL (1)

Ալիք զբնականն փրփրանան՝ անբան գոլով. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Ե։)


Փրփրանամ

See full entry →

vn.

to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.

NBHL (1)

Ալիք զբնականն փրփրանան՝ անբան գոլով. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Ե։)


Փցուն, ցնոյ

See full entry →

adj. bot.

bad, useless, vile, abject, despicable;
carious, rotten.

NBHL (2)

Բայց եթէ կամիս, եւ ես ստեմ յաղագս նորա անյաջ եւ փցուն (բանս կամ առասպելս). (Խոր. ՟Բ. 7։)

Եւ մեք մտօք խաւարչուտ գոլով, եւ բանիւ փցուն։ Անարգ եւ փցուն եւ չանարգի անձինս. (Վրդն. յանթառամն.։ Տօնակ.։)


Փքամ, ացի

See full entry →

vn.

to hiss;
cf. Փքանամ.

NBHL (2)

Քերթողք ծաղուց՝ առ ի ծաղր ինչ կատականաց գործ գործել՝ մեծամեծս փքային։ Ամենայն ուրեք յաշխարհի մեծ փքայ հեշտ ցանկութիւնն. յն. մեծամեծս շնչէ. ուր հյ. վրիպակաւ գրի՝ փքահեշտ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Ինձ մահկանացուիս զի՞նչ արժան է բարձրավիզ լինել փքանալ։ Ի յօդոյն փքանալով։ Ընդ փարթամութիւնդ փքանաս։ Փքացեալ ի ճոխութիւն իւրեանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)