cold wind, aquilon.
Հնչեն զերդ հողմըն հիւսիսակ. (Շ. եդես.։)
north-side, the north, northward;
ի — կղզւոյն, to the north of the isle.
Եւ ընդ հիւսիսակողմ յերկայնութիւն քսան եւ հինգ հազար. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 10.) յն. ընդ հիւսիս. πρὸς βορρᾶν ad aquilonem.
woven, plaited;
twisted, knit;
open, in open-work;
lace, bone-lace;
գուրպայք —, open-worked stockings.
Մանուածոյս ծաղկեալս, գործ հիւսկէն։ Արասցես տախտակ մի՝ հիւսկէն վերջիւք։ Խառնեալ յերկոցունց կողմանց ընդ միմեանս հիւսկէն։ Օձնիք՝ հիւսկէն դրապանաւ. (Ել. ՟Ի՟Ը. եւ ՟Լ՟Թ։)
to carpenter, to work in carpentry.
carpentry.
Ամենայն մարդ ընդունակ է հիւսնութեան. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Հիւսեմ.
Հիւսեալս ընդ միմեանս յանկուած վակասին. (Ել. ՟Լ՟Թ. 19։)
most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.
Ծովն ասպնջական է հիւրամեծար՝ գետոց բազմաց. այսինքն յինքն ընդունօղ. (Վեցօր. ՟Դ։)
hospitable reception, hospitality.
Մեծարելն եւ մեծարիլն հիւրընկալութեամբ.
very inhospitable.
Մերժօղ կամ չընդունօղ հիւրից.
hospice;
guest's apartment.
ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.
fond of receiving or entertaining strangers, generous, hospitable.
φιλόξενος hospitais, liberalis ad hospites. Սիրօղ կամ սիրով ընդունօղ հիւրոց. օտարասէր. հիւրամեծար. վանատուր. տե՛ս (՟Ա. Տիմ. ՟Գ. 2։ Տիտ. ՟Ա. 9։)
Եւ են հիւրասէրք, օտարընկալք. (Արծր. ՟Բ. 7։)
Ողորմած եւ հիւրասէր։ Հիւրասէր ըստ աբրահամու եւ ղովտայ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Շ. ընդհանր.։)
hospitality.
Այնչափ գտան հիւրասիրութեամբն հաճոյք աստուծոյ, մինչ զի զաստուած հանդերձ հրեշտակօք ընկալան եւ պատուսիրեցին. (Շ. ընդհ.։)
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
ξενία peregrinitas, hopitium. Հիւրն գոլ. օտարութիւն. պանդխտութիւն. եւ Հիւրընկալութիւն.
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
Եղեր նոցին հիւրութեան ընդունօղ, եւ ասպնջական առատ յանապատն. (Լմբ. իմ.։)
Ընկա՛լ դու հիւրութեամբ, եւ արձակեա՛ խաղաղութեամբ։ Եւ նոքա երանելի հիւրութեան ձերոյ արժանաւորք ոչ եղեն (չընդունելով զողջոյն ձեր). (Երզն. լս. եւ Երզն. մտթ.։)
Որք քրիստոսի եղաք դաշնակիցք հիւրութեան նորա, հարսնազգեստեալ զմիտս մեր պահեսցուք. կա՛մ է մարդասիրութիւն հրաւիրելոյ նորա զմեզ ի հարսանիս, եւ կամ անարատութիւն հրաւիրելոցս իբրեւ օրիորդաց. (զի լծորդ է օրիորդ ընդ հիւրի, իբր յաւերժահարսն։)
misfortune, misery, adversity, wretchedness.
Նախանձոտն զայլոց թշուառութիւն՝ իւր փառաւորութիւն համարի, եւ զբարիս ընկերացն՝ անձինն հիքութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
whispering, whisper;
murmur, rumour, bum.
Զհծծանս եւս զնոցա ընդ միմեանս յայտնէ. (Արշ.։)
to whisper;
to murmur;
— ումեք յունկանէ or յունկն, to whisper in a person's ear.
συζητέω conquiro. Շշնջել ընդ միմեանս՝ հարցանելով եւ խնդրելով. փսփսալ, քսփսալ, հարցընել, վիճիլ.
Զարմացան ամենեքին, մինչեւ հծծել ընդ միմեանս, եւ ասել. զի՞նչ է այս նոր վարդապետութիւնս. (Մրկ. ՟Ա. 27։)
eating raw flesh, crudivorous, omophagous;
ferocious.
talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.
Ոչ գոյր ընդ այն ժամանակն հեծեալ այնչափ հմայեակս եւ բռնի իբր զհռոմայեցւոցն. (Մարթին.։)
to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.
οἱωνίζομαι, μαντεύομαι opinor, auguror, divinor, praestigior, experior, vaticinor. Որպէս թէ Հմուտ կամ իմացօղ հանդերձելոց զինքն ցուցանել. գուշակել ստութեամբ եւ ճարտարութեամբ. դիւթել. ըղձութիւնս առնել. բարեմաղթել խտրանօք, եւ խոստանալ զբարեբախտութիւն. փորձել զփորձ անգիտելեաց՝ սնոտի իրօք կամ գործակցութեամբ դիւին. փորձել զաստուած. բան գիտցօղ ցցընել զինքը՝ վարպետութեամբ կամ կախարդութեամբ.
Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
learnedly, eruditely;
scientifically;
cleverly.
Նաւարկեալք հմտաբար ընդ զրահեղեղ կռապաշտութիւն։ Հմտաբար տեղեկութեամբ ղեկավարեալ. (Շար.։ Յհ. կթ.։)
knowledge, erudition, science, ability;
experience, practice.
Հմտութւն գրելոցն։ Յորժամ ընդ նոսա հմտութեամբ հակառակիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33. 41։)
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
Զայս եւ բազում ինչ իրս դժուարիմաց ըստուգեալ մեր ի վարդապետացն հրէից եւ հնաբուն ժամանակագրաց։ Հարցանէին ընդ աբգար, զի նա ուսեալ եւս էր ի հնաբուն ժամանակագրաց. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
ὐποτάσσω, δαμάζω subjicio, domo. որ եւ ՀՆԱԶԱՆԴԵՑՈՒՑԱՆԵԼ, ՀՆԱԶԱՆԴ ԱՌՆԵԼ. Հպատակ կացուցանել տալ անսալ. նուաճել. ծառայեցուցանել. ներքոյ առնել. հնազանդեցընել, տակը ձգել.
Զյոյնս ընդ իւրեաւ նուաճեալ հնազանդէր։ Սմբատ երթեալ հնազանդէ զամենեսեան. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Բ. 50։)
Ընդ մեօք հնազանդեաց զձիս եւ զուղտս։ Հնազանդեն զամենայն թշնամութիւնս ընդ ոտիւք. (Եզնիկ.։)
to reduce to obedience or subjection, to subject, to subdue, to subjugate.
Հնազանդեցուցանել զամենայն տիեզերս ընդ ձեռամբ իւրով. (Խոր. ՟Ա. 7։)
to obey, to submit, to subject oneself.
ὐπακούω obedio, ausculto, obsequor, audio ὐποτάσσομαι subdor, subjicior, subordinor . Հնազանդ լինել. անսալ. ունկնդիր լինել. լսել. եւ Հպատակիլ. ներքոյ անկանիլ. նուաճիլ. մռել, մտիկ ընել, անկաճ դնել, եւ տակը ըլլալ կամ մտնալ.
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐ. (իբր կ) δυνατόν possibile. Հնարելի. կարելի. մարթելի. եւ Ներընդունական.
cf. Հնարաւորիմ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.
ՀՆԱՐԱՒՈՐԵՄ ՀՆԱՐԱՒՈՐԻՄ. cf. ՀՆԱՐԵՄ. եւ ՀՆԱՐԻՄ. μηχανάομαι, μηχανεύομαι molior, excogito δύναμαι possum, valeo. ճար ճարակ ընել. եւ ատիկել. եւ ջանալ ամմէն կերպով.
Հնարաւորեցան (այսինքն մարթացան) ընկալուլ զլինելութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
artful, sly, subtle, cunning, crafty.
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.
quintuple;
five times as much.
Մնասն քո արար հինգ մանս, արծաթն քո հնգապատիկ ընտրեալ եւ փորձեալ ի հողոյ. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Հնգապատիկ.
Տաղանդ ընկալաք. գործեսցուք տասնեկի եւ հնգեկի յարգաւորութեամբ. (Սկեւռ. յար.։)
Տեսանե՞ս զխորհուրդ այնր հնգեկի (այսինքն հնգերորդ աւուր)։ Այսմ հնգեկի աւուր հանդիպեալ. (Լաստ. ընթերց.։)
all the fifteen.
Սիբա, եւ հնգետասանեքին որդիք նորա ընդ նմա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 17։)
cf. Հնգեքին.
Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)
all five.
Նոքա հնգեքինն իբրեւ ընդ մի բերան ասացին. (Ճ. ՟Ա.։)
Indian;
black, negro;
—ք, India;
— փայտ, ebony, ebon;
— եղէգն, bamboo;
— ընկոյզ, nutmeg;
— որդն, silk-worm;
— մրջիւն, ant-lion;
— հաւ, turkey, turkey-cock;
գնալ ի —ս, to go to the Indies.
Hindustan, India.
ἱνδική india. Հնդկաց աշխարհ. հնտըստան. հինտիստան. (շփոթի եւ ընդ Եթովպիա)
to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
Հնչեա՛ զքընար քո, եւ խայտա՛. (Տաղ.։)
Հնչեցին ընդ տիեզերս զաւետիս կենաց։ Ի վերուստ հնչեցին զբանդ կենաց։ Ձայնք հնչեցին սանդարամետք անդնդոց. (Շար.։)
Յորդագոյն հնչէր, քրիստոնեայ եմ. վազէր ընդ բանակն, կանչէր հնչէր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
Ամենայն եկեղեցական գրով հնչեցուցեալ։ Ամենայն եկեղեցօք հնչեցուցանէ զընտրելոցն զազնուականութիւն. (Կորիւն.։)
guardianship, trusteeship;
charge, custody, inspection, superintendence;
administration, direction;
watchful care, solicitude.
Վերակացու ասէ լինել բանին վարդապետութեան. առաջին զայս ստանալ գործ, եւ ապա զնիւթականացն հոգաբարձութիւն. (Շ. ընդհ.։)
Մեծ հոգաբարձութիւն յանձին բերիցէ։ Մեծաւ հոգաբարձութեամբ ընթասցուք զառապար կենցաղոյս. (Խոսր.։)
to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
μεριμνάω, φροντίζω, ἁδολεσχέω curo, solicitor, studeo, cogito, meditor ἁδημονέω gravissime angor. Հոգ տանել. փոյթ ունել. խորհել զգուշութեամբ, կամ տատամսութեամբ. հոգալ, հոգ ընել, մտմտալ.
cf. Հոգածութիւն.
Սքանչացի՛ր ընդ վարդապետին հոգատարութիւն. (Բրսղ. մրկ.։)
divinely inspired;
prophetic;
divine, spiritual.
ՀՈԳԵԽԱՌՆ կամ ՀՈԳԷԽԱՌՆ. Հոգւով խառնեալ. հոգիընկալ. հաղորդ հոգւոյն կամ շնորհաց նորա, եւ մարգարէական. կամ Ոգեխառնեալ.
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
Ի նմանութիւն մեծ խորհրդին, զոր հոգէկիրքըն ծանուցին. (Յիսուս որդի.։)
living according to the spirit, spiritual, virtuous;
religious.
Զսրբազգեստիցն վերընծայեաց զանհամար ազինս հոգեկրօնս. (Նար. մծբ.։)
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
soulscot.
Զիւր հոգեմասն բաժինն ընծայէ ի սուրբ խաչն. (Ուռպ.։)
warring against, or denying the divinity of the Holy Spirit;
follower of the doctrine of Macedonius.
ՀՈԳԵՄԱՐՏ կամ ՀՈԳԷՄԱՐՏ. πνευματομάχος qui spiritui sancto repugnat. Մարնչօղ ընդդէմ հոգւոյն սրբոյ. ժխտօղ աստուածութեան հոգւոյն. մակեդոն հայհոյիչ, եւ արբանեակք նորա.
Դատապարտեցին զմակեդոն, եւ հոգեմարտ անուանեցին։ Զմակեդովնի հոգէմարտի զ՝ի բաց ընկենլի զթիւր վարդապետութիւնն. (Կանոն.։)
Զո՞ր ի հոգեմարտացն արկ ընդ ուռկանաւ հոգւոյն. (Սեբեր. ՟Բ։)
Ի հոգւոյն ճառն, որ ընդդէմ հոգեմարտիցն. (Խոսր.։)