cf. Սրտապնդեմ;
to affect, to touch.
Սրտացո՛ զմեզ տեսլեամբ տենչալւոյն (հեթմոյ ի դարձին). (Տաղ.։)
courageous, intrepid, spirited, bold, lively;
այր —, a man of heart.
Վասն ուժեղութեանն եւ սրտեայ լինելոյն։ Լինի սրտեայ, եւ անդամօք յաղթ. (Խոր. ՟Բ. 7. 34։)
choleric, irascible;
—ն, irascibility.
Կին՝ հոգի մարդոյ, գրիւս երիս երեք մասունք հոգւոյն, բանական, սրտմտական, եւ ցանկական. (Մեկն. ղկ.։ 1)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
Իբրեւ իժի թոյնք սփռեսցին։ Ոգին սփռի իբրեւ զօդ թոյլ. եւ այլն։
Զաւետիս հոգւոյն սրբոյ ընկալեալ՝ սփռեաց՝ զայս. յն. եհեղ։
thaumaturgus, wonder-worker;
miraculous, prodigious, wonderful.
Ե՞ն յաշխարհի արք սուրբք եւ սքանչելագործք։ Սրբոյն գրիգորի սքանչելագործի։ Սրբոյն նիկողայոսի սքանչելագործ հայրապետի. (եւ այլն. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Հ։ Տօնաց.։)
to do wonderful things, to work miracles;
to do miraculously or wonderfully well.
Սքանչելագործեաց զզարմանալիսն։ Սքանչելագործէր, եւ ոչ ընդունէին։ Սքանչելագործէ հաւասար հոգւոյն սրբոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ ՟Բ. 5։ Ճ. ՟Գ.։)
doing wonders, working miracles;
prodigy, miracle, portent.
Զբոլորիցն աստուծոյ զսքանչելագործութիւնսն։ Մեծապէս սքանչելագործութեանն զօրութիւն։ Ինքնատես եղեալ առ յինէն սքանչելագործութեան եղելոյ։ Մի եւ նոյն է ի սքանչելագործութիւնսն եւ յախտակրեալսն (ի չարչարանս). (Ճ. ՟Գ.։)
miraculously bringing forth.
ξενοτόκος quae novo peperit modo. Ծնօղ սքանչելւոյն՝ սքանչելի օրինակաւ.
cf. Սքանչելատեսիկ.
Վասն սքանչելատեսիլ գեղոյն։ Զսքանչելատեսիլ զամրութիւն տեղւոյն։ Զէիցն բնութիւն, որոց սքանչելատեսիլ է եւ տեսիլն, եւ տենչալի։ Տեսանեմ զքեզ սքանչելատեսիլ եւ իմաստուն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ա.։)
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
Վասն սքանչելատեսիլ գեղոյն։ Զսքանչելատեսիլ զամրութիւն տեղւոյն։ Զէիցն բնութիւն, որոց սքանչելատեսիլ է եւ տեսիլն, եւ տենչալի։ Տեսանեմ զքեզ սքանչելատեսիլ եւ իմաստուն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ա.։)
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
Զեղանակ առաջնոյն եւ յայսմ սքանչելւոջ պահէ. (Երզն. մտթ։)
excellence.
Յագեսցին լուսոյն սքանչելութեամբ։ Առ սքանչելութեան հուր՝ երեւեալ ըստ մասանց մասանց հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ։)
cf. Սքեմ առնում.
Եթէ կրօնաւորութեամբ սքեմաւորեցայց (կամ սքեմեցայց), նոյն պատիւ եւ փառք մնան ինձ. (Վրք հց. ձ։)
cf. Սրտուկ.
Առ զորթոյն բերուկն եւ զուժովն, եւ յերկրորդ ծնկին մէջն ծեղքէ զսօթն զորթի մէջն. որ եւ ասի զկնի.
Արտուկ բուրգն ի մէջ որթոյն. (Վստկ. ՄԺԵ։)
cf. Սօսափիւն.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Բաղաձայնն տառիս Ւ, որպէս թաւ ու, անուանեալ Վեւ, կամ վէվ. որպէս եւ յարաբ. եւ յեբր. վաւ կամ վավ երբեմն է բաղաձայն վ. եւ երբեմն ձայնաւոր՝ ու, իւ, օ. հանգէտ իփսիլօն Ψ տառի յունաց, որ վարի որպէս իւ, ի, եւ ւ վ։ Թո՛ղ զի վի՛դա տառ նոցա ունի զտեղի մերոյս վ, եւ ւ տառից, ուստի ի Քեր. թրակ. ի բաց ձգի տառն մեր վ. որպէս թէ շատ իցեն ւ, եւ պ ըստ յն. իսկ լատինք զմի եւ զնոյն տառ u, v, ՌՌՌՌ ու կամ վու ՝ վարեն որպէս ու, ւ, վ։
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Վազեսցեն առաւել քան զինծս երիվարք նոցա։ Վազեսցէ կաղն իբրեւ զեղջերու։ Ի վեր վազեաց, եւ սկսաւ գնալ։ Վազեաց ձուկն մի ի գետոյ անտի։ Փութացաւ եւ վազեաց յիշոյն. (Ամբ. ՟Ա. 8։ Ես. ՟Լ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Գ. 8։ Տոբ. ՟Զ. 2։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 23։)
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ բարբառի միշտ, եւ վազէ անկարգաբար. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Օդոյն միջնորդութեամբ ընդ լսելիսն ի ներքս վազէ բանն. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզօրագոյնք կռուին. (Եղիշ. ՟Ա։)
sticking.
Քրքու՛մ (իբր քրքմագոյն) վակասիր պտուղ սնանէր խուռն տերեւովն. (Գանձ.։)
battle array.
Ո՛վ սուրբ դաս, ո՛վ վահանակցութիւն անքակ։ Ի պատերազմունս ճակատուն՝ որ յառաջին վահանակցութեան անկեալ լինի, նոյնժամայն լնուն զդասն, որպէս զի մի վահանակցութիւն նոցա կարեալ եղիցի պակասելովն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to throw away the shield, to throw down one's arms.
Վահանընկէց լինելով՝ մատն լինին թշնամւոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Վահանընկէց լինելով՝ մատնեցաւ ի ձեռս ախոյան թշնամւոյն։
cf. Կանխազեկոյց.
Վաղազեկոյց ազգմամբ գուշակեցեր ի գրոյնս նկարեալ. (Նար. խչ.։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
Խորհուրդն անօրէնութեան անդէն իսկ կանխեաց վաղահաս եղեւ յառաջագոյն։ Կարճն՝ զվաղահասն յայտնէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։ Գէ. ես.։)
Խորհուրդն անօրէնութեան ահա աւասիկ կանխեաց. վաղահաս եղեւ յառաջագոյն. (Եփր. ՟բ. թես.։)
Ի խաչին անկեալ, որթոյն ողկոյզ վաղահաս խայծեալ. (Շ. տաղ ի ստեփ.։)
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
Ողկոյզ վաղահասուկ։ Վաղահասուկ տնկոյն պտուղ։ Վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն. (Եփր. ի յհ. մկ.։ Գանձ.։ Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Վաղայագու.
Վաղայագ ախտ (ձանձրութիւն)։ Ո՛չ է վաղայագու ցանկացօղ, այլ հաստատուն եւ մտերիմ։ Զի ցուցցէ զիմաստնոյն բարս՝ ո՛չ վաղայագու, այլ հաստատուն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 40. 116. 140։)
satiating quickly.
Վաղայագ ախտ (ձանձրութիւն)։ Ո՛չ է վաղայագու ցանկացօղ, այլ հաստատուն եւ մտերիմ։ Զի ցուցցէ զիմաստնոյն բարս՝ ո՛չ վաղայագու, այլ հաստատուն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 40. 116. 140։)
early-riser;
— լինել, to be up very early.
Վաղայարոյց լինիցիք ի ճանապարհ, եւ լուսասցի ձեզ. եւ գնասջիք։ Եւ եղեւ ընդ վաղայարոյցս լինելոյ գիշերոյն. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Թ. 10։ ՟Դ. Թագ. ՟Ը. 21։)
quickly rotting, corruptible.
(Որթն) միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
Վաղիւն, եւ երեկոյն. (Շ. թղթ. (որպէս ընդ այգն, եւ ընդ երեկս)։)
steel.
կարծրագոյն ... հիկէն՝ իբրու յականս՝ կայծին դժուարագիծ, եւ իբրու ի պողովատսն՝ տիմին, եմանն, եւ բասրային. (Մագ. լ։)
Կանոնական գրով իբր պողովատ սրով հոգւոյն սրբոյ ի բաց հատին. (Տօնակ.։)
cf. Պայման.
ՊՈՄԱՆ նոյն ընդ Պայման, եւ գիր ՊԱՅՄԱՆԻ. ինչ մի սահմանեալ կարգեալ. որպէս յն. προθεσμία statuta, praestituta.
pompilus, nautilus, a species of remora.
Զնոյն զայս՝ զարոքիլեսն ամենեցուն առնել, եւ զպոմպիլոս, եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)
whore-son, bastard.
Եւ ոչ ժողովուրդն իսկ ունէր յանձին թագաւորել զպոռնկորդին ի վերայ իւրեանց։ Չէր պարտ եւ պատշաճ պոռնկորդւոյն շինել զտաճարն սուրբ աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)
cf. Պոռնկանոց.
պոռնկոցս արարեալ ի քաղաքին։ Զայն ծանուցեալ թագաւորին՝ քանդեաց պոռնկոցսն չեմք ինչ ազնուագոյնք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
gouty.
Ուղղագոյն գրչութիւն բառիդ ՊԱՏԱԳՐՈՍ, զոր տեսցես.
to versify, to poetize, to make or write poetry.
Քեզ եւ հոմերականս հատանէին բան ի պիսանի պուետեալ առաւել քան զեւնոմիոս։ Ասի բան սակս կեստոնի՝ յոլովագոյնս սիրել նմա զայլոցն պուետել առասութիւն (այլ ձ. պատուել). (Մագ. լ. եւ ՟Կ՟Թ։)
cf. Պուետիկոս.
Առ նոսա լցաւ իմաստնոյն պուետիկոսի բան հաւատարիմ. (Յհ. կթ.։)
poet;
philosopher.
Առ նոսա լցաւ իմաստնոյն պուետիկոսի բան հաւատարիմ. (Յհ. կթ.։)
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
Մարգարէն եսայի երկայնագոյնս ձաղէ զպչրանս նոցա։ Ոչ վայելէ կնոջ քրիստոնէին եւ յուսացելոյ աստուած՝ ընդ այնպիսի պչրանս գալ (ա՛յլ ձ. պչրանս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
immodest attire;
wicked, lascivious glance.
Նոյն ընդ պչրանք. ըստ իմիք եւ ընդ պչումն.
eye, bud, germ, shoot.
Ասացին ոմանք, թէ լաւ հօտելն՝ յետ կթելոյն է ... զի շուտ հանէ զպպլուկն, եւ ի պատահարաց ամբողջ մնոց. (Վստկ.։)
prester, hot and scorching wind, typhoon.
Պռեստեր, որ կիզիչ ասի, հողմ է շարամանեալ ընդ ամպոյ խոնաւի եւ թանձրագունի՝ ի ձեռն ինքեան պատառեալ զշարունակ ծալումնս ամպոյն՝ խոշիւն շաչիւն եւ թնդիւն առնելով ... Ապա թէ թերաբորբոք իցէ հրութիւնն առ ի յոչ ուժգին հարկանել ամպոցն՝ պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)
to portion, to give a portion, to endow.
Զնոյն եկեղեցի պռուդեաց եւ փարթամացոյց ստացուածովք։ Պռուգեալ կարգաւորեաց փարթամութեամբ զվանքն սրբոյն կոռնելիոսի. (Մարթին.։)
adorned with a crown, crowned.
Զհաւատոյ որդիս սրբոյն գրիգորի պսակազարդ տեսեալ. (Շար.։)
crowned with another;
sharer in the crown, in empire.
Կցորդ պսակի. ունօղ զնոյն պսակ.
whose name is Crown (Stephen).
Պոտկանուն նախավկային, եւ հօր մերոյ սրբոյն գրիգորի. (Գանձ.։)
crowned;
laureate;
prince, king.
Քահանայն լուծցի ի պատուոյն, եւ զպսակաւորսն վերստին պարտ է պսակել. (Յհ. իմ. ատ.։)
to be crowned, rewarded.
Վասն սիրոյն քրիստոսի տանջեալք մեռանէին, եւ պսակաւորեալք լինէին ի քրիստոսէ. (Վրք. ոսկ.։)
to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.
Զարդ փառաց մեծութեան (է մեղայն), որով նոյն ինքն աստուածութիւնն պսակեալ փառաւորի ։ Ոչ եթէ զփրկեալսն նւաստացուցանեմ, այլ զփրկողին անուն պսակեմ. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Հ։)