commenced, created, primitive, first.
Քեզ միայնոյ՝ սկզբանդ եւ անսկզբանդ (հօր), ընդ սկզբանդ (որդոյ), եւ սկզբնաւորիդ սկզբանց (հոգւոյդ սրբոյ). (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)
cf. Սկսանիմ.
Սկզբնաւորեաց զբանն (վարդապետութեան ի լերինն). (Խոսր. պտրգ.։)
Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)
the first existence or creation.
Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
beginner, novice.
Զի եւ ոչ գործ ամենայն եւ արուեստ ի միոջէ սկսողէ աւարտեալ կատարեցաւ ի սկզբանէ, այլ ի բազմաց. (Մխ. դտ.։)
cf. Սկսումն.
Րէն տառ չէ բանի սկըսուած, այլ ակամայ բռնազբօսած. (Շ. այբուբ.։)
beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.
Հիմն սկսման բանակիս աւետեաց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Սուղ.
Դուն ինչ սղական բանիւք արտայայտեալ հրատարակեցից. (Թէոդոր. խչ.։)
to become briefer or shorter, to shorten;
to become or get dearer, to rise in price.
ՍՂԱՆԱՄ որ եւ ՍՂԻԼ. Սուղ լինել. նրբանալ. կարճիլ. բարակ կամ նուազ գտանիլ.
hoof;
առ — պզտորել զջուրս, to foul or muddy water by walking through it.
ՍՄԲԱԿ ὀπλή ungula, unguis quadrupedum τέλμα planta ποῦς pes. գրի եւ ՍՄԲԱՏԱԿ. կճղակ. ներբան. թաթ ոտից կենդանեաց.
tasting like water fouled by horses.
Զջուրս պղտորեալս ի ձէնջ զսմբակահամս ըմպէին։ Ոչ ըմպել զջուրս պղտորս եւ սմբակահամս։ Ոչ ըմպեն զջուր յստակ բանին աստուծոյ, այլ զպղտորն եւ զսմբակահամն. (Մծբ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
cf. Սնապարծիկ.
Սնապարծ, որ յոչ գոյսն իւր մեծաբանէ, եւ առաւել քան զոր էն՝ երեւել ձեւանայ. (Բրս. հց.։)
Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)
vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.
Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)
cf. Սնափառիմ.
Մեծաբանեալ սնափառէր կաղնի՝ ասել զինքն թագաւորացն. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Դ։)
avidity of vain or false glory, pride, ambition, vanity, self-conceitedness, foppishness.
Զիա՞րդ վասն սնափառութեան եւ իշխանասիրութեան չարաբանիցեմ զընկերէ. (Խոր. ՟Գ. 64։)
nutritive, nutritious, alimentary.
Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)
nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.
Ընդ սննդակից եւ ծանօթական բանսն խառնեալ անկանէ զբանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
assembled uselessly.
Բաժանօղ շղթանց առաջին ձայնիցն սնոտիաժողով միաբանելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)
futile and false, fallacious.
Քաղցրացուցանեն զսնոտիապատիր բանսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
to glide, to creep into, to slip, to steal, to penetrate into, to find its way in.
Որ դեռ առժամայն սողմեալ մտեալ արծածէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. մի բայ՝ իբր յարամրի ի ներքս մտանել, կամ դարանել. ռմկ. տակեն բանիլ։)
reptile;
bolt;
slide, slide-valve.
ՍՈՂՆԱԿ, ի, աց. գ. Պարզունակ. նիդ շարժական ի ներքսակողմն դրան. լեզու աղխի՝ որ բանալեօք վարեալ՝ փակէ եւ բանայ զդուռն.
ՕՁԱՃԱՇԱԿ ՍՈՂՆԱԿ. Եւայ, օրինակ զգայութեան իբր սողնակի, ճաշակօղ ի պտղոյն պատրանօք բանսարկու օձին.
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
cf. Սողոմոնեան.
Զսողոմոնականն բան. (Ածաբ. պենտեկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Solomonic.
Զսողոմոնականն բան. (Ածաբ. պենտեկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
covered with water, inundated.
Զհաստատութիւն ջրայարկ պղպջակին հաստատեաց բանիւ իւրով. (Ճ. ՟Գ.)
aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.
Եւ ոչ քան զկոկորդիլոս ի ջրայնոց վայրենագոյն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
irrigated, full of water;
aquatic;
pervious, spungy.
Ընտիր ընտիր գեղեցիկքն լիբանանու, որ էին ջրարբիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 16։)
cf. Ջրըմպութիւն.
Ոչ երբէք զինուորութեամբ ի բանակի գոլով ճաշակիցէ յայսպիսի ըմպելեացս, այլ ջրարբութեամբ լինել առ միմեանս. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
aqueous, liquid;
insipid, tasteless.
Մի՛ ջրի (ինչ) բանն ունիցի, մի՛ լուծեալ. (Ածաբ. պասեք. ՟Բ։)
Ոչ կորուսեալք ջրովք՝ ջրի բանիւք. (Լծ. ածաբ.։)
Անխառն ուրեմն է ճշմարտութեանն բան՝ զջրի ստափառութիւնն հերձուածողացն ոչ ունելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
meadow-cress, cardamine, lady's smock, cuckooflower.
cf. Ջրկոտեմն.
the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.
Ստուգաբանել զտառս՝ լինի տարր. զի ռա զերկուրէի ունի զտեղի. (Մագ. քեր.։)
Դիւրացն որ յռամին՝ բանիւ սաստեալ հալածէր. (Տաղ.։)
demagogue.
δημαγωγός orator in republica, ductor populi. Որ վարէ զռամիկս եւ տնտեսէ բանիւ եւ իշխանութեամբ.
halberdier.
δορυφόρος hastatus, satelles, spiculator. Ունօղ կամ կրօղ ռումբս. նիզակաւոր արբանեակ իշխանաց.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։
Քէ, եւ սէ, եւ ցոյ՝ յաւարտ բանին (բառին) մտեալ՝ բազում ցուցանէ. (Տօնակ.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
հաստատեցիր զերկիր ի սմայօքս ի վեր քան զբան. (Գանձ.։)
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
Որ եւ զտապանին յարմարագրութիւն սադրեցին սովիմբ եղանիլ. (Նար. մծբ.) այսինքն հայթայթեցին կցկցմամբ բանից առասպելաց։
Լիով պատճառք արարածոց՝ սադրեալ ի վարդանայ վարդապետէ (քաղելով ի հացն բանից). (Վրդն. ծն. վերնագիր։)
but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
Ապա եթէ ոք ոչ ընդունեցի զայսորիկ զբանս իմ, մեք սակայն ոչ լինիմք զրկեալ եւ զրպարտեալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ որպէս եւ Փիլ. նխ. ստէպ։)
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
Զոր ի սակաւուց (այսինքն ի կարճոյ, կամ սակաւուք) պարզաբանեսցուք ի պէտս լսողաց. (Ճ. ՟Ա.։)
Ի ձեռն այսոցիկ ամենայնի իբր դրան բացելոյ՝ ըստ սակաւ սակաւ մտանէ ի բանն, որ վասն յարութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)
summary, concise, brief, short, abridged.
Զսակաւամասնեայ բանիցս յօդուած։ Սակաւամասնեայ իմաստիւ։ Սակաւամասնեայ այսր կամ մերս գովեստի. (Նար.։)
oligarchy.
Յաղագս միայնապետութեան ... սակաւապետութիւն, եւ բազմապետութիւն (չիք յերկինս). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
containing but little, not capacious, narrow.
Որ սակաւ ինչ տանի յինքեան. փոքրատար. քիչ բան առնօղ.
composed of a few lines;
— բանիւք, in few words.
in a few verses or lines, brief, succinct.
Ուր սակաւ է տուն բնակութեան, կամ բանի գրելոյ.
cf. Սակաւաժամանակ.
Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)
cf. Սակաւաժամանակ.
Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)
gum sagapen.
Բառ անյայտ. որպէս Հիւթ բանջարսյ եւ արմտեաց.
saker, goshawk;
bittern.
Գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա, եւ սակռուք (այլ ձ. ագռաւք) ի գրունս նորա. (Սոփոն. ՟Բ. 14.) (ուր ակիւղաս դնէ πελεκᾶνος fulica. այն է թռչուն ծովային. իսկ πελεκάν pelecanus, է հաւալուսն։ Յն. ձայնն ստուգաբանի սակրաւոր, կամ որոյ կտուցն է սակրանման. վասն որոյ ի դէպ դնի ի մեզ Սակռուք)։
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
Քոյինն սակս բանի։ Քակելոյ սակս։ Ոչ դատելոյ սակս, այլ պատմելոյ աղագաւ։ Սակս որոյ։ Սակս (այնորիկ) զի իմ է, գոհանամ. (Նախ. ՟ա. մակ.։ Վրք. հց. ՟Ժ։ Խոր. ՟Գ. 57։)