Definitions containing the research բան : 7153 Results

Սկզբնաւոր

See full entry →

adj.

commenced, created, primitive, first.

NBHL (2)

Քեզ միայնոյ՝ սկզբանդ եւ անսկզբանդ (հօր), ընդ սկզբանդ (որդոյ), եւ սկզբնաւորիդ սկզբանց (հոգւոյդ սրբոյ). (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Սկզբնաւոր ողբերգութիւն այսր աղերսանաց զհաւատոցն շինուած կառուցին։ Նայեցեալ ի սկզբնաւորն իմ եղելութիւն։ Լեր ընդ առաջ քո ողորմութեամբդ ի սկզբնաւորս ապաւինութեան։ Ի սկզբնաւորն նախաձայնեալ սաղմոսիս մինչեւ ի լրումն աւարտման բանիս։ Ձեռներէց սկզբնաւոր անհամբուրելի. (Նար.։)


Սկզբնաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Սկսանիմ.

NBHL (2)

Սկզբնաւորեաց զբանն (վարդապետութեան ի լերինն). (Խոսր. պտրգ.։)

Անսկիզբ բանն յանսկզբնական ի հօրէ, եւ սկզբնաւորեալ ի կուսէն մարմնոյ զգեցմամբ։ Անսկզբանն սկզբնաւորել, անժամանակին սկսանիլ. (Շար.։ Սկեւռ. ես.։)


Սկզբնեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the first existence or creation.

NBHL (1)

Երկիւղ ասեն ոչ է ի սկզբնեղութիւն բնաւորեալ։ Նա բանաւորութիւն ո՞չ ապաքէն ընդ սկզբնեղութեան առբնացեալ է ի մարդումն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Սկսող, աց

See full entry →

s.

beginner, novice.

NBHL (1)

Զի եւ ոչ գործ ամենայն եւ արուեստ ի միոջէ սկսողէ աւարտեալ կատարեցաւ ի սկզբանէ, այլ ի բազմաց. (Մխ. դտ.։)


Սկսուած, ոց

See full entry →

cf. Սկսումն.

NBHL (1)

Րէն տառ չէ բանի սկըսուած, այլ ակամայ բռնազբօսած. (Շ. այբուբ.։)


Սկսումն, ման

See full entry →

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

NBHL (1)

Հիմն սկսման բանակիս աւետեաց. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)


Սղական

See full entry →

cf. Սուղ.

NBHL (1)

Դուն ինչ սղական բանիւք արտայայտեալ հրատարակեցից. (Թէոդոր. խչ.։)


Սղանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become briefer or shorter, to shorten;
to become or get dearer, to rise in price.

NBHL (1)

ՍՂԱՆԱՄ որ եւ ՍՂԻԼ. Սուղ լինել. նրբանալ. կարճիլ. բարակ կամ նուազ գտանիլ.


Սմբակ, աց

See full entry →

s.

hoof;
առ — պզտորել զջուրս, to foul or muddy water by walking through it.

NBHL (1)

ՍՄԲԱԿ ὀπλή ungula, unguis quadrupedum τέλμα planta ποῦς pes. գրի եւ ՍՄԲԱՏԱԿ. կճղակ. ներբան. թաթ ոտից կենդանեաց.


Սմբակահամ

See full entry →

adj.

tasting like water fouled by horses.

NBHL (1)

Զջուրս պղտորեալս ի ձէնջ զսմբակահամս ըմպէին։ Ոչ ըմպել զջուրս պղտորս եւ սմբակահամս։ Ոչ ըմպեն զջուր յստակ բանին աստուծոյ, այլ զպղտորն եւ զսմբակահամն. (Մծբ. ՟Ժ։ Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)


Սնապարծ, ից

See full entry →

cf. Սնապարծիկ.

NBHL (2)

Սնապարծ, որ յոչ գոյսն իւր մեծաբանէ, եւ առաւել քան զոր էն՝ երեւել ձեւանայ. (Բրս. հց.։)

Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)


Սնապարծիկ

See full entry →

adj.

vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.

NBHL (1)

Ըզսուտ եւ զսնոտի եւ զսնոտապարծ բանս։ Զնապարծ իմաստութիւնն յունաց ճշմարիտ վարվարդապետութեամբ եղծանէր։ Զանլուռ բերան բազմախօսին, եւ եւ ըզսնապարծ բան յիմարին. (Վեցօր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Յս. որդի.։)


Սնափառեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Սնափառիմ.

NBHL (1)

Մեծաբանեալ սնափառէր կաղնի՝ ասել զինքն թագաւորացն. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Դ։)


Սնափառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

avidity of vain or false glory, pride, ambition, vanity, self-conceitedness, foppishness.

NBHL (1)

Զիա՞րդ վասն սնափառութեան եւ իշխանասիրութեան չարաբանիցեմ զընկերէ. (Խոր. ՟Գ. 64։)


Սննդական, ի, աց

See full entry →

adj.

nutritive, nutritious, alimentary.

NBHL (1)

Երեք մասունք են որդւոյ. է որ սննդական է, եւ է որ զգայական, եւ է որ բանական։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ շարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն։ Զանկոյ սննդականս եւ աճողոկանս զօրութիւն ի վեր շարժէ։ Զմարմինս դարմանէ սննդականաւն. (Փիլ. լին.։ Դիոն. ածայ.։ Շիր.։)


Սննդակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. s.

nursed, bred or brought up together, coetaneous;
familiar, friend, comrade, fellow.

NBHL (1)

Ընդ սննդակից եւ ծանօթական բանսն խառնեալ անկանէ զբանն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)


Սնոտիաժողով

See full entry →

adj.

assembled uselessly.

NBHL (1)

Բաժանօղ շղթանց առաջին ձայնիցն սնոտիաժողով միաբանելոցն. (Նար. գանձ հոգ.։)


Սնոտիապատիր

See full entry →

adj.

futile and false, fallacious.

NBHL (1)

Քաղցրացուցանեն զսնոտիապատիր բանսն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)


Սողմիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to glide, to creep into, to slip, to steal, to penetrate into, to find its way in.

NBHL (1)

Որ դեռ առժամայն սողմեալ մտեալ արծածէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12. յն. մի բայ՝ իբր յարամրի ի ներքս մտանել, կամ դարանել. ռմկ. տակեն բանիլ։)


Սողնակ, աց

See full entry →

s. mech.

reptile;
bolt;
slide, slide-valve.

NBHL (2)

ՍՈՂՆԱԿ, ի, աց. գ. Պարզունակ. նիդ շարժական ի ներքսակողմն դրան. լեզու աղխի՝ որ բանալեօք վարեալ՝ փակէ եւ բանայ զդուռն.

ՕՁԱՃԱՇԱԿ ՍՈՂՆԱԿ. Եւայ, օրինակ զգայութեան իբր սողնակի, ճաշակօղ ի պտղոյն պատրանօք բանսարկու օձին.


Սողնական, ի, աց

See full entry →

adj. med.

crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.

NBHL (1)

Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Սողոմոնական

See full entry →

cf. Սողոմոնեան.

NBHL (1)

Զսողոմոնականն բան. (Ածաբ. պենտեկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Սողոմոնեան

See full entry →

adj.

Solomonic.

NBHL (1)

Զսողոմոնականն բան. (Ածաբ. պենտեկ.։ Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Սողոսկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.

NBHL (1)

Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)


Ջրայարկ

See full entry →

adj.

covered with water, inundated.

NBHL (1)

Զհաստատութիւն ջրայարկ պղպջակին հաստատեաց բանիւ իւրով. (Ճ. ՟Գ.)


Ջրային

See full entry →

adj. s.

aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.

NBHL (1)

Եւ ոչ քան զկոկորդիլոս ի ջրայնոց վայրենագոյն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ջրարբի, բւոյ, բեաց

See full entry →

adj.

irrigated, full of water;
aquatic;
pervious, spungy.

NBHL (1)

Ընտիր ընտիր գեղեցիկքն լիբանանու, որ էին ջրարբիք. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 16։)


Ջրարբութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ջրըմպութիւն.

NBHL (1)

Ոչ երբէք զինուորութեամբ ի բանակի գոլով ճաշակիցէ յայսպիսի ըմպելեացս, այլ ջրարբութեամբ լինել առ միմեանս. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)


Ջրի

See full entry →

adj.

aqueous, liquid;
insipid, tasteless.

NBHL (3)

Մի՛ ջրի (ինչ) բանն ունիցի, մի՛ լուծեալ. (Ածաբ. պասեք. ՟Բ։)

Ոչ կորուսեալք ջրովք՝ ջրի բանիւք. (Լծ. ածաբ.։)

Անխառն ուրեմն է ճշմարտութեանն բան՝ զջրի ստափառութիւնն հերձուածողացն ոչ ունելով. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ջրկոտեմն

See full entry →

s.

meadow-cress, cardamine, lady's smock, cuckooflower.


Ջրկոտիմն

See full entry →

cf. Ջրկոտեմն.


Ռ (ra)

See full entry →

s.

the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.

NBHL (1)

Ստուգաբանել զտառս՝ լինի տարր. զի ռա զերկուրէի ունի զտեղի. (Մագ. քեր.։)


Ռամ, ից

See full entry →

s.

cf. Ռամիկ, cf. Րամ.

NBHL (1)

Դիւրացն որ յռամին՝ բանիւ սաստեալ հալածէր. (Տաղ.։)


Ռամկավար, աց

See full entry →

s.

demagogue.

NBHL (1)

δημαγωγός orator in republica, ductor populi. Որ վարէ զռամիկս եւ տնտեսէ բանիւ եւ իշխանութեամբ.


Ռմբաւոր

See full entry →

s.

halberdier.

NBHL (1)

δορυφόρος hastatus, satelles, spiculator. Ունօղ կամ կրօղ ռումբս. նիզակաւոր արբանեակ իշխանաց.


Ս (sé)

See full entry →

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

NBHL (2)

Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։

Քէ, եւ սէ, եւ ցոյ՝ յաւարտ բանին (բառին) մտեալ՝ բազում ցուցանէ. (Տօնակ.։)


Սա, սորա, սմա, սովաւ, սոքա, սոցա, սոքօք, սայք, սայց

See full entry →

pron.

this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.

NBHL (1)

հաստատեցիր զերկիր ի սմայօքս ի վեր քան զբան. (Գանձ.։)


Սադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.

NBHL (2)

Որ եւ զտապանին յարմարագրութիւն սադրեցին սովիմբ եղանիլ. (Նար. մծբ.) այսինքն հայթայթեցին կցկցմամբ բանից առասպելաց։

Լիով պատճառք արարածոց՝ սադրեալ ի վարդանայ վարդապետէ (քաղելով ի հացն բանից). (Վրդն. ծն. վերնագիր։)


Սակայն

See full entry →

conj.

but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.

NBHL (1)

Ապա եթէ ոք ոչ ընդունեցի զայսորիկ զբանս իմ, մեք սակայն ոչ լինիմք զրկեալ եւ զրպարտեալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ որպէս եւ Փիլ. նխ. ստէպ։)


Սակաւ, ու, ուց

See full entry →

adj. adv.

few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."

NBHL (2)

Զոր ի սակաւուց (այսինքն ի կարճոյ, կամ սակաւուք) պարզաբանեսցուք ի պէտս լսողաց. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի ձեռն այսոցիկ ամենայնի իբր դրան բացելոյ՝ ըստ սակաւ սակաւ մտանէ ի բանն, որ վասն յարութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40։)


Սակաւամասնեայ

See full entry →

adj.

summary, concise, brief, short, abridged.

NBHL (1)

Զսակաւամասնեայ բանիցս յօդուած։ Սակաւամասնեայ իմաստիւ։ Սակաւամասնեայ այսր կամ մերս գովեստի. (Նար.։)


Սակաւապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

oligarchy.

NBHL (1)

Յաղագս միայնապետութեան ... սակաւապետութիւն, եւ բազմապետութիւն (չիք յերկինս). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Սակաւատար

See full entry →

adj.

containing but little, not capacious, narrow.

NBHL (1)

Որ սակաւ ինչ տանի յինքեան. փոքրատար. քիչ բան առնօղ.


Սակաւատող

See full entry →

adj.

composed of a few lines;
— բանիւք, in few words.


Սակաւատուն

See full entry →

adj.

in a few verses or lines, brief, succinct.

NBHL (1)

Ուր սակաւ է տուն բնակութեան, կամ բանի գրելոյ.


Սակաւժամանակեայ

See full entry →

cf. Սակաւաժամանակ.

NBHL (1)

Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)


Սակաւժամանակեան

See full entry →

cf. Սակաւաժամանակ.

NBHL (1)

Տէրն մեր յետ սակաւժամանակեան սկզբան քարոզութեան իւրոյ կոչեաց զերկոտասան առաքեաքսն (յն. ոչ յետ բազմաց սկզբնաւորութեանն). (Եւս. պտմ. ՟Ա. 10։)


Սակուղաջուր

See full entry →

s.

gum sagapen.

NBHL (1)

Բառ անյայտ. որպէս Հիւթ բանջարսյ եւ արմտեաց.


Սակռ, կռուք

See full entry →

s. zool.

saker, goshawk;
bittern.

NBHL (1)

Գազանք գոչեսցեն ի նկուղս նորա, եւ սակռուք (այլ ձ. ագռաւք) ի գրունս նորա. (Սոփոն. ՟Բ. 14.) (ուր ակիւղաս դնէ πελεκᾶνος fulica. այն է թռչուն ծովային. իսկ πελεκάν pelecanus, է հաւալուսն։ Յն. ձայնն ստուգաբանի սակրաւոր, կամ որոյ կտուցն է սակրանման. վասն որոյ ի դէպ դնի ի մեզ Սակռուք)։


Սակս, ի սակս

See full entry →

prep.

on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.

NBHL (1)

Քոյինն սակս բանի։ Քակելոյ սակս։ Ոչ դատելոյ սակս, այլ պատմելոյ աղագաւ։ Սակս որոյ։ Սակս (այնորիկ) զի իմ է, գոհանամ. (Նախ. ՟ա. մակ.։ Վրք. հց. ՟Ժ։ Խոր. ՟Գ. 57։)