solitary, coenobitical, monkish, monachal, monastic;
conventual;
unitarian.
ՄԻԱՆՁՆԱԿԱՆ. Ունօղ զմի անձն կամ զանձնաւորութիւն՝ հակադրեալ երեքանձնական մի տէրութեան.
Հայրն պօղոս նախ եւ առաջին էր միանձնական. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Համանուն.
Ասորին՝ ներքինւոյ եւ առն հաւատարմի միանուն կոչէր. ընթերցի՛ր զատաբար, մի անուն։
cf. Միաշաբաթի.
ՄԻԱՇԱԲԱԹ ՄԻԱՇԱԲԱԹԻ. μία σαββάτων una sabbatorum, vel sabbati κυριακή (ἠμέρα ) dominica (dies). Միով աւուրբ զկնի շաբաթ աւուր. որ եւ առաջին օր շաբաթուն՝ այսինքն եօթնեկի. կիրակէ, այսինքն տէրունական՝ օր յարութեան քրիստոսի.
first day of the week, sunday.
ՄԻԱՇԱԲԱԹ ՄԻԱՇԱԲԱԹԻ. μία σαββάτων una sabbatorum, vel sabbati κυριακή (ἠμέρα ) dominica (dies). Միով աւուրբ զկնի շաբաթ աւուր. որ եւ առաջին օր շաբաթուն՝ այսինքն եօթնեկի. կիրակէ, այսինքն տէրունական՝ օր յարութեան քրիստոսի.
in one mass, in one body in a lump, massive;
plain, simple;
— ծով, smooth sea.
Առաջի դրաց այրին սեպ էր ուղղորդ միապաղաղ. (Խոր. ՟Գ. 45։)
equally worshipped or honoured.
Երեքանձնականն միասնականն զօրութիւն միապաշտօն տէրութեանն. (Ագաթ.։)
monarchy, monarchical government;
absolute dominion;
— ընդ միապետութեամբ կալ, to adopt the monarchical form of government;
հակառակորդ միապետութեան, republican.
μοναρχία monarchia, unius dominatus vel imperium. Միահեծան տէրութիւն. ինքնակալութիւն. տիեզերակալութիւն.
one-edged.
Ունէր այր զսուսեր իւր ընդ մէջ իւր, եւ զմիասայրի ի վերայ բարձի իւրոյ. (Նեեմ. ՟Դ. 18։)
of one mind, unanimous.
Զմիասիրտ ժողվն միասէրն. (Ագաթ.։)
consubstantial;
simultaneous, common, compatible;
united, only, sole.
Միասնական տէրութեանդ, եւ անճառ աստուածութեանդ. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)
fed, reared or brought up together.
Զմիասնունդ ազգն՝ բազում ազգս այլալեզուս ընդ երեսս երկրի սփռէր. (Ագաթ.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
Կայր գրկապատեալ ոտիցն ահաւոր, եւ ի վեր հայէր յոդին միաւոր. (Տաղ.։)
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն՝ որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր եղեւ ամենեցուն կոծ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
Զմիաւորութիւն տէրութեանն, զոր ունի տէրունականն մարդ հանդերձ աստուածեղէնն բանիւ. (Աթ. ՟Ը։)
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
Միգապատ եւ մառախղապատ առնէր զլեառնն։ Ի միգապատ լեռնէ անտի. (Նար. յովէդ.։ Շ. մտթ.։)
monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
diabetes, incontinence of urine.
Հրամայեաց միզ հեղուլ ի վերայ սրբոյն. (Տէր Իսրայէլ. յունիս. ՟Ի՟Ա.։)
mile.
Միլ. եւ է միլն ՟Ժ՟Բ ոճ, դարձ եզանցն հերկողաց։ Բնակեալ էր յերուսաղէմ հեռագոյն ի քաղաքէն հնգետասան միլ. (Միխ. ասոր.։)
Մոլորեալ ուղին էր իբր ՟Ժ՟Բ միլոն։ Եւ էր հեռի սենեակ նորա ի սկիտոյ երկոտասան միլոնս։ Հեռի ի նմանղ տասն միլոն ... մի՛ աշխատեցուցից զնա տասն մղոն. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ը. ՟Ժ՟Ը։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
solitude, loneliness.
Վասն տեղւոյն ամայութեանն, եւ իւրոյ մինութեանն զարհուրեալ տքնէր. (Վրք. հց. ձ։)
till, until, up to;
to, as far as;
when, at the time that;
while, whilst;
— or — զի, so that, in such a manner that;
այնպէս — զի, so that;
— այս — այն, mean time, meanwhile, in the mean time, whilst these things were doing, during that time, in the interim.
Յովսէփ եօթնուտասնամեայ էր, մինչ արածէր (յն. յարածել անդ) եղբարբքն հանդերձ խաշինս։ Մինչ (յն. որպէս) ելանէի յեգիպտոսէ։ Մինչ յուդա կենդանի է, անհնար է։ Մինչ փեսայն ընդ նոսա իցէ։ Ասէր՝ մինչ կենդանին էր։ Մինչ աւուր (կամ աւր) կայ, եւ այլն։
Մահ ոչ էր, մինչ մեղք ոչ էին. (Յճխ. ՟Զ։)
Մինչ ունէր զանուն քրիստոնէութեան. (Եղիշ. ՟Է։)
Մինչ զայս ամենայն լսէին, ոչ պակչէին։ Ոչ կարէ նենգել քրիստոնէին՝ ո՛չ մարդ ոք, եւ ոչ սատանայ, մինչ ինքն զինքն ոչ նենգիցէ։ Մինչ փութալն էր՝ չփութայիր, եւ արդ զի՞նչ օգուտ է փութալդ. (Ոսկ. մտթ. Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. ես.։)
Մինչս բան (բառ՝) ոչ եթէ ժամանակ ինչ է սահմանարկու։ Մինչն ոչ եթէ կատարած ինչ էր, այլ էր իմն՝ որ զկնի (եւս) երթայր. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։ եւ Եփր. համաբ.։)
Շարժումն մեծ եղեւ ի ծովուն, մինչ (կամ մինչեւ) նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Մինչ ոչ եւս կարօղ լինել։ Մինչ գալ խռնել։ Մինչ գրեթէ լի իսկ լինել։ Մինչ (կամ մինչեւ) առաւել ուրախ լինել ինձ։ Մինչ զի եւ հաց եւս ոչ ժամանել ուտել նոցա։ Մինչ զի եւ (կամ մինչեւ) ի հիւանդս տանել ի քրտանէ թաշկինակս։ Մինչ (կամ մինչ զի) ի գիշերի եւս խրատէին զիս երիկամունք իմ։ Շուրջ զայրացուցին զթագաւորն, մինչ անդէն վաղվաղակի հրամայեաց կոչել զփղապետն։ Եւ էր ախտ նորա սաստիկ յոյ, մինչ ոչ մնաց ի նմա շունչ.եւ այլն։
ՄԻՆՉ ԱՅՍ՝ ՄԻՆՉ ԱՅՆ. կամ ՄԻՆՉ ՅԱՅՍ՝ ՄԻՆՉ ՅԱՅՆ. Այն ինչ. մինչդեռ այս ինչ լինէր. յայնմ վայրի կամ միջոցի. μεταξύ, ἑν τοσούτῳ interea. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
Մինչեւ գնաց մեսրոպ յարքունական դրանէն, ոչ զոք ի ճարտարաց գտանէր անդ ի վպրաց. (Խոր. ՟Գ. 52.) այսինքն յորմէ հետէ. քանի որ։
Այնպէս սիրեաց աստուած զաշխարհ, մինչեւ զորդին իւր միածին ետ։ Այնչափ աղէտ տարակուսի էր ի վերայ անհնարին վշտացն, մինչեւ սիրտն ոխակալ եւ ակն նախանձալից՝ արտասուք քամէին. եւ այլն։
Մինչ չեւ եկեալ առ միմեանս՝ գտաւ յղացեալ ի հոգւոյն սրբոյ։ Մինչ չեւ հաւու խօսեալ իցէ՝ երիցս ուրասցիս զիս։ Գիտէ հայրն ձեր, մինչ չեւ ձեր խնդրեալն ինչ իցէ ի նմանէ։ Որ կոչեցեալ էր զնա յորովայնի.եւ այլն։
always, at all times, continually, at every turn, incessantly, for ever, for ever and ever, perpetually, eternally;
eternal;
որպէս —ն, as usual, as before, as formerly.
ἁεί semper, jugiter διαπαντός omni tempore եւ այլն. Հանապազ. յաւէտ. յաւէժ. յար. յամենայն ժամ կամ ժամանակի. անդադար. անընդհատ. ցանգ. ի ժիր. ... պ. էտէր. ռմկ. իժիր.
Եթէ գոյր բան վերագոյն քան զբանն, զիա՞րդ էր միշտ ի մշտին. (Լծ. ածաբ.։)
one-edged;
scimitar, sabre.
Տեսեալ զսուսերն՝ որով զվէրսն առ. տեսեալ զմիողնին, որով զազգոյ հարուածսն ընկալաւ. (Ոսկ. խչ.։)
Ամբարձեալ զմիողնին, ազդոյ վէրս ի վերայ եդեալ՝ առժամայն եհատ զնա ի կենաց։ Ի վերայ ձգել զմիողնին՝ յերկուս կտրէ զշաւասպն. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Բ. 1։)
Mesopotamia.
Գնաց ի միջագետս ի քաղաքն նաքովրայ։ Որ էր ի միջագետաց ասորւոց.եւ այլն։
midnight, twelve o'clock.
Զորս ի միջի անդ յիշէ, զմիջագիշերն եւ զհաւախօսն։ Երէկանիրհասէրն զմիջագիշեր հրաւիրէ լինել իւր արթնութեան ժամանակ. (Յհ. իմ. ատ.։)
to sail on the high seas, to go on the open sea.
Ընդ միջածովելն նոցա՝ իմացեալ սրբոյն, ասէ ցայնոսիկ՝ որ ընդ նմա ի նաւին էին։ Ի միջածովելն նաւին՝ ետես, զի, եւ այլն. (Ճ. ՟Գ.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Զ.։)
middle, mean, middling;
middle, centre.
Սուրբն մարկոս անձամբ էր միջակ. (ՃՃ.։)
Կանգնեցաւ քառակերպն ի միջակին. (զի երուսաղէմ միջավայր երկրի համարեալ էր) (Շար.։)
mediocrity.
Ի տիս հասեալ միջակութեան՝ քաջահասակ էր նա. (Յհ. կթ.։)
to plunge into the crowd;
to crowd in.
Հանդերձ զօրօքն գայր հասանէր միջամբոխ լինէր յերկիրն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 42. ա՛յլ ձ. միջամբոխ լինէր։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
Զերանելին ղուկաս, որ իրագէտ եւ միջամուխ էր քրիստոսագործ իրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
Եղեւ տէր մեր միջասահման հաւատոց եւ անհաւատութեան, զմինն յարուցանելով զօրութեամբ, եւ զմիւսն գլորելով տկարութեամբ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
that is in the middle;
middle;
middling;
intermediate;
—ք, midlent;
middle terms.
Առաջնովքն՝ միջնովք եւ վերջնովք։ Առաջին դասն ի միջնոյն կարծէր զնա, եւ միջինն՝ երրորդին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
citadel, tower.
Զորահատոյց առնէր ի վերայ միջնաբերդին՝ պաշարել զնա։ Որ ի միջնաբերդին էին արգելեալք։ Պաշարեալ պահեն զմիջնաբերդն երուսաղէմի։ Գնաց յուդա ի միջնաբերդ ամրոցէ անտի։ Որ ի միջնաբերդի անդ էին, եւ որ յամուրս անդ էին։ Ետ ածել զամրապահ միջնաբերդին ակառանց. (՟Ա. Մակ. ՟Դ. 41։ ՟Զ. 18. 26. 32։ ՟Ժ՟Ա. 41։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
second floor or story.
Որոյ հիմունքն շափիւղայ, անկիւնաքարքն յասպիս, եւ միջնաքարքն (կամ միջնայարքն) վանեայք. (Տաղ. (գրեալ էր՝ միջնայաքըն։))
centre, interior of a country, midland districts.
Հասանէր ի միջնաշխարհն հայոց ի վաւառն այրարատու։ Զմիջնաշխարհն քանդեալ բրեալ զօրքն պարսից ապականէին։ Միջնաշխարհն մնացեալքն յերկուացան յարքայէն. (Բուզ. ՟Դ. 23. 24. 50։ ՟Ե. 4։)
back-bone, back.
Բարձեալ բերէր զնա ի վերայ միջնողանց իւրոց. (Օր. ՟Լ՟Բ. 11։)
noon, noon-tide, midday;
the south;
meridian;
southern, meridional;
half, semi;
— ջերմն, intermittent fever.
Ընդ իս ուտելոց են ի միջօրէի։ Մինչ չեւ եկեալ էր յովսէփ ի միջօրէին։ Ննջեաց մինչեւ ցմիջօրեայ։ Ի միջօրէի իբրեւ ի խաւարի խարխափեսցէ։ Խաւարն քո իբրեւ զմիջօրեայ.եւ այլն։
(Գիշերոյն) սկսան ելանել ի պատերազմ, զի լուսինն միջօրեայ էր. (Զենոբ.։)
Յայնմ տեղի գերեզմանին, որ էր միջօրեայ. (Բրսղ. մրկ.։)
flesh;
meat;
— դնդերային, muscular flesh;
— մարդկային, human flesh;
— երէոց, venison;
— հաւուց, white meats, poultry;
— նապաստակի, brown meats, game;
— սպանդանոցի, coarse meat, butcher's meat;
— որսոց, fowls and game;
— պտղոց, pulp;
հում, պախ, խորովեալ —, raw, boiled, roast meat;
— ի կասկարայէ, broiled or grilled meat;
մսոյ ջուր, broth;
— ածել, to fatten, to make fat;
կաթսայ մսոյ, flesh-pot.
Ծնաւ ի տան մսի, զի կերակրեսցէ զսովամահքս. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
readily, willingly.
Զորս եւ եսայեաւ մարգարէիւ միտագոյնս ընկալեալ աստուծոյ՝ ասէր, յո՞ հանգեայց, այլ ի խոնարհն. (եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)
other, another;
different from, other than;
—ն, the other;
— քան զ—, one more than another;
—ում աւուր, the other day;
բայց եւ զ—ն պատմեցից, but I will tell you something else;
cf. Մի;
անգամ — or միւսանգամ, cf. Միւսանգամ.
Այլոյ մեռանիցի յոյժ սիրելի մանուկ, եւ միւսոյն կեայ անառակութեամբ. ողորմելիք են երկոքեան. մինն զմահ որդւոյ, եւ միւսն զկեանս ողբան։ Ոմն մորթովք այծից, իսկ միւսն ստեւովք ուղտուց ծածկէր վայրի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
uniform, equal;
monotonous;
uniformly, equally;
— ձեւ, uniformity.
Սմին բանիս միօրինակ (յն. համաձայնապէս) ասէ եւ տէր մեր յաւետարանն. (Կոչ. ՟Բ։)
mixed with smoke, smoking, smoky.
Մխախառն հրովն վախճան մահու ի վերայ ածէր։
giving, distributing presents, liberal;
donor.
զտէր մեր յիսոս քրիստոս զպարգեւաբաշխն օրհնեցաք։ Պարգեւաբաշխ սուրբ աջովն իւրով. (Ագաթ.։)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
Մի եւ նոյն գաւազանն էր՝ որ ցուցանէր զտանջողական զօրութիւն առ փարաւոնի, եւ պարգեւաբաշխութիւն առ իսրայէլ. (Սանահն.։)
president of the games, giver of prizes.
Եւ սարեա էր պարգեւապէտ նորա (այսինքն սեդեկիայ արքայի). (Երեմ ՟Ծ՟Ա. 59։)
place for distribution of gifts;
place of grace, church.
Տէրունի բարերարութեան պարգեարան ի մենջ համբուրի (Եկեղեցին). (Նար. ՟Հ՟Է։)
to give, to make a present, to present with, to make largesses, to give freely and munificently, to distribute generously or liberally;
to reward.
Ակամայ առատապէս պարգեւէր զնոսա. (Եղիշ. ՟Ա։)
rock, cliff, steep, precipice.
Կապեաց զինքն ի կանգուն ի պարեխ վիմին։ Զի մի՛ գիրացեալ (մարմինն՝) ի պարեխս մեղաց գլորեսցէ զնա (զհոգին)։ Շրջէր ի դժուարին փապարս, ի պարեխս, եւ ի կապանս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ղ. ՟Ը։)
cf. Պարերգող.
Առձեռն պատրաստն էր գուժիւ զեկուցանել պարերգակացն բազմութեան. (Պիտ.։)