Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Շքթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be brazen-faced, to lose every sense of shame, to behave shamelessly, impudently.

NBHL (1)

Ցնդիլ ըստ նմանութեան խոնաւութեան. եւ Անամօթիլ. անմատնալ. (լծ. եւ ռմկ. շըլըխտի ըլլալ.)


Շքողիմ

See full entry →

vn.

to starve, to die with hunger.

NBHL (1)

Իբր Յոյժ նքողիլ, նուաղիլ. (կամ Սքօղիլ, ծածկիլ ընդ շքով.)


Շօշափելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

tangible, palpable, tactile.

NBHL (1)

ψηλαφητός. palpabilis. ψηλαφώμενος. palpandus tractabilis. Որ ինչ մարթի շօշափիլ. անկեալ ընդ շօշափմամբ. նիւթական.


Շօշափեմ, եցի

See full entry →

va.

to feel, to touch, to handle;
to graze.

NBHL (1)

ἄπτομαι, ἄπτω tango. որք թարգմանի ի մեզ, Մերձենալշ մատչելշ եւ այլն. ոսկ ուր ի մեզ դնի շօշափել, յն. լտ. ասի ψηλαφάω palpo, exploro, tracto, contrecto, pulsando tango. Ափով ըմբռնել. զննել. մատամբ հպիլ՝ մատչել՝ մերձենալ առ իմն. ձեռքով՝ մատով դպլիլ, տնտշել, բռնել, տօգունմագ, տէնէմէք, եօգլամագ, եափըշմագ, թութմագ, երիշմէք.


Շօշափութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շօշափումն.

NBHL (2)

Հեշտանամք՝ ըստ հոտոց յանուշահոտութիւն գոլորշեաց, եւ կամ որ կակղութեան եւ ջերմութեան եւ ողորկից եւս՝ ըստ շօշափման. (Փիլ. իմաստն։)

ἀφή, tactus. Շօշափելն. եւ իլն. եւ Շօշափելիք.


Շօշափումն, ման

See full entry →

s.

touch, feeling, taction, handling, contact, grazing;
կէտ շօշափման, point of contact.

NBHL (2)

Հեշտանամք՝ ըստ հոտոց յանուշահոտութիւն գոլորշեաց, եւ կամ որ կակղութեան եւ ջերմութեան եւ ողորկից եւս՝ ըստ շօշափման. Փիլ. իմաստն։

cf. Շօշափութիւն. ἀφή, tactus. Շօշափելն. եւ իլն. եւ Շօշափելիք.


Ոգեբերիմ

See full entry →

vn.

to recover one's breath or strength.


Ոգեթափ լինիմ

See full entry →

sv.

to be emaciated, exhausted;
to wear oneself out.

NBHL (1)

ՈԳԵԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափիլ յոգւոյ զօրութեան. լքանիլ վհատիլ. նուաղիլ. անշնչանալ.


Ոգեխառնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be of one heart and one mind.

NBHL (1)

ՈԳԵԽԱՌՆԻԼ. Հոգեխառնիլ. հոգւով կամ սրտիւ միանալ.


Ոգեծնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation or animation.

NBHL (1)

Զորս եւ պղատոն ի տիմէոսին յիշէ յաղագս ոգեծնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ոգեկան

See full entry →

adj.

spiritual.

NBHL (1)

Յոգեկան դղեակն ի վեր ելեալ՝ գերի վարեսցէ զոգին։ Ոգեկան բարեաց եւ մարմնականաց։ Փոխել յառողջութիւն ոգեկան. (Փիլ.։)


Ոգեպահանջ

See full entry →

adj.

requiring back life;
depriving of life;
mortal.

NBHL (1)

Յիշատակաւ հարման հեղուսիցն քսամնափուշ դաժանատեսիլ ոգեպահանջից. (Նար. ՟Ի՟Ը։)


Ոգեպարտ լինիմ

See full entry →

sv.

to be guilty of blood.

NBHL (1)

ՈԳԵՊԱՐՏ ԼԻՆԵԼ. Պարտական գտանիլ հոգւոյ կամ արեան.


Ոգեվար

See full entry →

cf. Հոգեվար.

NBHL (1)

Յաւուր ոգէվարին իւրեանց։ Յոգեվարին իւրում աղաղակէր։ Յաւուր ոգեւարի առաքեցից հրեշտակ խաղաղութեան։ Որպէս մարմին յոգեվարի մերձ է ի վախճան. (Ճ. ՟Գ.։ Հ. կիլիկ.։ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Ոգորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to brandish the horns, to butt with the horns;
to butt, to run against, to contend, to fight, to come to blows, to make war;
ընդ անձին —, to contend with oneself.

NBHL (1)

κερατίζω, συγκερατίζω, κυρίττω, -σσω cornum vel cornibus peto, ferio, confligo μάχομαι, καταγωνίζω pugno, certo, conflicto πυκτεύω pugilor, dimico. (ի բառէս Եղջիւր, որ է յայլ լեզուս՝ քէրն, քէրանիա, քէրաս, քօռնու ). Եղջերցել. եղջիւր ածել. եղջերօք կռուիլ՝ հարկանել. խեթկել. բախիլ. մրցիլ. մարտնչել գազանաբար. կոտոշով կռուիլ.


Ոլոռնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to conglobe, to grow round.

NBHL (1)

σφαιρόομαι conglobor, in pilam cogor. Ոլոռնաձեւ գնդիլ. գնդաձեւ լինել.


Ոլորումն, ման

See full entry →

s. mech.

cf. Ոլոր;
torsion.

NBHL (1)

Զբարբառոյ սաստկութիւնս ոլորմանցն եօթն գոլ դէպ եղեւ. շեշտ, բութ, պարոյկ. թաւ, սոսկ. երկար, սուղ. (Փիլ. այլաբ.։)


Ոլորտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be circumscribed, bounded, limited.

NBHL (3)

Գոլ միջոց, որով ոլորտանայցէ ամենայնն։ Իմանալին արտաքս ելանէ ընդ (կամ ըստ ) սահման, եւ ոչ միով իւիք ոլորտացեալ։ Սահմանօք ոլորտացեալ եւ եզերացեալ է։ Արդեօք անեզե՞րք, եթէ ոլորտացեալք. (Առ որս. ՟Է։ Նիւս. երգ.։ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)

Մերթ՝ ի բաց պարուրիլ. զատանիլ, կամ տարագիր գտանիլ.

περατόομαι, περατοῦμαι terminor, finior, circumscribor, contineor. Յոլորտս իմն եղերօք պարունակիլ, ամփոփիլ, պարագրիլ. բովանդակիլ. սահմանիլ. եզերանալ. պարուրիլ.


Ոլորտք, տից

See full entry →

s.

bounds, limits, extremities;
ring, circuit, circumvolution;
— երկրի, the universe;
— երկնից, airy space, the vault of heaven;
— բանից, ambages, circumlocution, tricks;
ընդ —տս մտանել (թռչնոց), to fly about or round;
to flap, to flutter in the wind, to wheel about;
to turn on one's hands and feet like a wheel, to tumble, to fall head over heels, to turn a somerset.

NBHL (1)

Աչք հասանեն յոլորտս ամենայնի, յարեւելս միանգամայն եւ յարեւմուտս, եւ ի սայլ եւ ի միջօրեայ. (Փիլ. իմաստն.։)


Ոխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ոխ;
revenge;
wrath, anger, indignation.

NBHL (1)

Սկսանէր այնուհետեւ սուրբ կաթողիկոսն հայոց Գիւտ առ ի չժուժալ սրտին՝ յայտնապէս ոխութեամբ գրգռիլ ընդ անօրէն ուրացելոցն. (Փարպ.։)


Ոհ

See full entry →

int.

alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.

NBHL (1)

Ո՛հ, չարաչար մանեցեր, եւ աւերեցեր։ Ո՛հ, քանի՞ պակասութիւն է մեզ եւ երկրի՝ մեկնիլն ի մէնջ սրբոյն մեծին անտոնի։ Զկնի խոզիցն ընթացաք. ո՛հ, եւ զխոզս արածեցաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ողբամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn. va.

to lament, to bewail, to groan, to complain, to weep, to deplore;
to wear mourning;
ողբամ զքեզ հայոց աշխարհ, ողբամ զքեզ հանուրց հիւսիսականաց վեհագոյն, I mourn for you, Armenia! I mourn for you, oh chief among the nations of the North !.

NBHL (1)

եւ ն. ὁλολύζω, ὁλοφύζω ululo, ejulo θρηνέω plango, lamentor, ploro, fleo. Ողբս առնուլ կամ ասել. լալ աղաղակաւ. աշխարել. կոծիլ. կականիլ. ճչել. աւաղել. արտասուել. լալ ու ողբալ.


Ողբերգակ, աց

See full entry →

adj. s.

singing plaintively;
singer of laments;
tragedian, tragic author.

NBHL (2)

Որպէս ողբերգակն ասէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211։)

Մանաւանդ ողբերգակքն։ Առ յողբերգակացն, եւ մանաւանդ առ ի կատակերգացն։ Ողբերգակ քերթող ասի (եւ հոմերոս), զի զոմանս յաստուածոցն առասպելաբանէ թշուառականս գոլ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211։)


Ողբերգեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing in a plaintive voice, in a lamentable tone, to deplore, to lament;
to compose a dirge, an elegy or a tragedy.

NBHL (1)

Խանչումն եւ խրոխտանս ողբերգեալս ոչ իրաւ համարեցայց ընդունել։ Զարմանալով ընդ ողբերգելի մեծութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Իսիւք.։)


Ողկուզուկ

See full entry →

s. bot.

small bunch of grapes;
artemisia, mug-wort or moth-wort;
goose-foot, botrys.

NBHL (1)

Ի կրետէ յորժամ այծ նետիւ հարցի, այն որ կոչի ողկուզակն՝ խնդրէ, եւ կերեալ՝ դիւրաւ բժշկեալ լինի. (Փիլ. լիւս.։)


Ողնայար

See full entry →

cf. Ողնաշար.

NBHL (1)

Եղեւ ուղեղն, եւ քարշեցաւ մինչեւ ցողնաշարն. եւ եղեն ի գլխոյն ի պարանոցն, եւ ընդ ողնաշարն ամենայն ջիլք բուսեալք աստի եւ անտի. (Ոսկիփոր.։)


Ողնաշար, ի

See full entry →

s.

vertebra;
spinal marrow;
—յար տանց, beams, roof.

NBHL (1)

Եղեւ ուղեղն, եւ քարշեցաւ մինչեւ ցողնաշարն. եւ եղեն ի գլխոյն ի պարանոցն, եւ ընդ ողնաշարն ամենայն ջիլք բուսեալք աստի եւ անտի. (Ոսկիփոր.։)


Ողնափայտ, ից

See full entry →

s. fig.

keel, ship's bottom;
ship;
Holy Cross.

NBHL (2)

Սիրտն զօրէն հիման, որպէս ի նաւի ողնափայտն. (Փիլ. այլաբ.։)

Որով վարիլ նաւակառուցացն առ ներքին մասունս նաւացն եւ ողնափայտիցն հարկաւոր է. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Ողնիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be curved backwards.

NBHL (1)

Յողնիլ. իբր յետս կոյս թեքիլ՝ գալարիլ. պառկած՝ ոլրած ըլլալ.


Ողոգոմեան, ենի

See full entry →

s.

Palm-Sunday.

NBHL (1)

որ եւ գրի ՈՂՈՄԳՈՄԷՆ, ՈՂՈԳՈՄԷ, ՈՂՈԳՈՄ, ՂՈԳՈՄԵԱՆ. Ծաղկազարդ՝ օր արմաւենեաց եւ բարեբանութեան. (ի յն. էւլօղի՛մէնօս, բարեբանեալ, օրհնեալ. կամ իլօ՛գօմօս, վարսագեղ, անտառազարդ, ծառազարդ. ռմկ. ծառազարդ)


Ողողանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to weep bitterly, to shed a shower of tears;
to scream, to screech, to shriek.

NBHL (2)

Հեղեղիլ, եւ իբրու Լուղիլ ի յորդութիւնս արտասուաց. կամ որպէս ռմկ. ողիկ ողիկ գալ. (լծ. յն. օլօլի՛զօ, ողբալ. կտկանիլ. աշխարել. եւ լտ. ուլո՛ւլօ. գոչել լալեօք) տե՛ս եւ ՈՂՈՂԱՆՔ, եւ ԲՈՂՈՔ.

Զահեղ զկործանումն իմ կոծել, եւ վասն աղետից տանջանացն ողողանալ դառնապէս։ Մեղմով ընդ միտս եւ առ ծունր լալ, ողողանալ, դառն արտասուս արկանել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։ (յն. ըստ իմաստից։))


Ողողանիմ

See full entry →

vn.

cf. Ողողանամ.

NBHL (4)

որպէս կր. վերնոյն (=ՈՂՈՂԱՆԵՄ). Ողողիլ. ընկղմիլ. լուանիլ. լոգանալ.

Արտաշիր անհուն սկսաւ ողողանիլ յանառակ ցանկութիւնս. (Խոր. ՟Գ. 63։)

Փոխանակ սուրբ մկրտութեանն հանապազ ողողանիլ (այլազգեաց) ջրով։ Ողողանիլ ջրով գետին՝ մաքրել միայն զերեւելին. (Արծր. ՟Բ. 4։ Սամ. երէց.։ Շ. եդես.։)

Եւ որպէս Ողողանալ, յողբս համակիլ.


Ողողանք, նաց

See full entry →

s.

effusion;
shriek, loud scream, tears.

NBHL (1)

Եւ որպէս Ողողանիլն լալեօք. ողբ. բողոք. ճիչ. գոչիւն. աղաղակ. (լծ. յն. օլօլիզի՛, օլօլիզմօ՛ս. լտ. ուլուլա՛դուս) ոզիկ ոզիկ գալն, ողբ լաց.


Ողորկ, ի, ից

See full entry →

adj. fig.

sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.

NBHL (1)

Անդայտն՝ եւ հոծն, եւ խոշորն՝ եւ ողորկն։ Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն գոլ։ Սեռ է ողորկից ըստ շօշափման։ Ի ձեռն կակղոցն եւ խստից, եւ խոշորիցն եւ ողորկից. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն. ՟Ը։ Փիլ. իմաստն.։)


Ողորկանք

See full entry →

s.

polishing, smoothing, furbishing, burnishing.

NBHL (1)

Ողորկելն, իլն.


Ողորկեմ, եցի

See full entry →

va.

to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.

NBHL (1)

Ողոքելով եւ ողորկելով սիրելի համբուրիւք ողջունի. (Փիլ. իմաստն.։)


Ողորկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

smoothness, polish, sleekness, glossiness;
softness;
delicacy.

NBHL (1)

Առ սոքօք վարիլ մանաւանդ քան զայլս խոշորութեամբ եւ ողորկութեամբ. (Պղատ. տիմ.։)


Շնչածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

creation of the soul, animation.

NBHL (1)

Մարդկային շնչածնութեան նախախնամութիւն (առ յաստուծոյ). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Շնչական, ի, աց

See full entry →

adj.

respiratory;
cf. Շնչաւոր.

NBHL (3)

Դժուարեալ գլփինն՝ ընդ նմա թ զոգիսն երեւի հանել, շնչական կապանացն ի մարմնոյն բռնութեամբ լուծեալ. (Փիլ. լիւս.։)

Յերեւելի սխալանաց մաքրիլ եւ յաներեւոյթ շնչական ախտից. (Ոսկիփոր.։)

Անզգամն մատնէ զշնչականն յաղագս զգալեաց։ Շնչական ոյժք, եւ այլն. (Փիլ.։)


Շնչակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj. fig.

breathing together;
of the same mind or feeling, unanimous.

NBHL (1)

Չունիմ զոք ի սոցանէ՝ որ ընդ իս են, շնչակից. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Ե։)


Շնչանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be animated, to live, to breathe, to respire.

NBHL (3)

ψυχόομαι, ἑμψύχουμαι animor. Շնչաւորիլ. շնչաբերիլ. շնչել. կենդանանալ. հոգեւորիլ.

Կաւոյն շնչանալ, եւ ընդ տիեզերս շրջիլ՝ ինքնակամ գնալով. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)

Յորում է շունչ կենդանի. որք կտրեն շնչանալ։ Ի վատթարին կեայ մարդն ցանկութեամբք եւ հեշտութեամբք, եւ ամենեքումբք՝ որովք խնդայր շնչացեալ. իսկ յառաքինւոջն մեռան։ Մանկանցն ծնունդ՝ ի սուրբ աջոյդ քումմէ ի ներքս ի միասին հաստատեալ շնչանայ. (Փիլ.։)


Շնչացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to animate, to give a soul to, to cause to breathe, to vivify.

NBHL (3)

Շնչացուցանել՝ որք կարեն շնչանալ։ Կենդանածնել եւ շնչացու. ցանել զմարմինն մաքրագոյն հոգւով. (Փիլ.)

Օդս շնչացուցանէ զժողովեալ արարածսն. (Փիլ.։)

Են ինչ՝ զորս եւ մէց նեխութեան շնչացոյց, զճըճիս որ ի կերակուրս լինին, եւ զորջիլս ի քրտանց. (Փիլ.։)


Շնչաւոր

See full entry →

adj. fig.

respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.

NBHL (2)

Կարասցես նուիրիլ աստուծոյ, եւ օրինակ իմն՝ տաճար շնչաւոր լինել հօրն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)

Երաժշտականութիւն. ի ձեռն որոյ ամենայն պատկանաւորն նուագ ձայնի կենդանեաց, եւ շնչաւոր գործեաց կազմին հնարիւք հանճարոյ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Շնչաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.

NBHL (1)

Շնչաւորն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. շնչաւորիլն. կենդանութիւն, եւ մարմնասիրութիւն. անբանութիւն.


Շնչափող, ից, ոց

See full entry →

s.

wind-pipe, trachea, throttle;
lung.

NBHL (1)

Երկու են ամանք. երակ, եւ շնչափողք. երակն՝ արիւն առաւել ունի քան զշունչ. իսկ շնչափողքն շունչ առաւել քան զարիւն։ Հնչումն. յոր եւ գործի ի բնութենէս՝ կազմեալ ի ձեռն այնր՝ որ ասի խոշոր՝ շնչափողոյն, բերանոյ, եւ լեզուոյ։ Շուչն ոռոգելով զշնչափողսն. (Փիլ.։)


Շնչեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.

NBHL (1)

Եթէ եւ առ դոյզն մի շնչելեացս փող (յն. փող շնչառութեան) արգելցի, մահ ի վերայ հասանէ. (Փիլ. բագն.։)


Շնչորսական, ի, աց

See full entry →

adj.

cavillous, captious, sophistical.

NBHL (1)

Մեծ անիրաւանք գոլ շնչորսականս այս ձեռնարկանք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Շշնջեմ, եցի

See full entry →

vn.

to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.

NBHL (1)

շուն զայնոսիկ ասէ, որք վայրապար ընդդէմ տեառն իւրեանց շշնջեն. (Ոսկ. խչ. (յն. կատաղիլ)։)


Շոգանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to evaporate, to vaporize.

NBHL (1)

ἑξατμίζομαι in vaporem solvor, evaporo, -or. Շոգիանալ. լուծանիլ ի շոգի.


Շոգոլի, լւոյ, լւով, լեաց

See full entry →

s.

vapour, exhalation.

NBHL (2)

Անուշահո՞տք (իցեն), կամ ժանտահոտք շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)

Փչեաց յերեսս նորա շունչ կենաց. շունչն իբրեւ օդ իմն եւ շոգոլի եւ այլն. (Փիլ. այլաբ.։)