cf. Տրուպ.
· Calfa
«նուաստ, տրուպ» Գնձ.
= Համառօտուած է տրուպ բառից՝ ր նա-խատառով բառ ստեղծելու նպատակով՝ տա-ղաչափութեան համար։-Աճ.
Բառ. երեմ. էջ 316 և ՀՀԲ րուպ հաս-կանում են «դոյզն, դուզնաքեայ»։ ՆՀԲ տրուպ կամ գուցէ րուտ, որպէս լտ. rota «անիւ»։ Վերի ձևով մեկնեց Աճառ. ՀԱ 1908, 123։
Բառ անյայտ. որ կամ գրելի է Տրուպ. եւ կամ գուցէ Րուտ. որպէս լտ. ռօ՛դա. անիւ.
Ի յախտից գերեալ՝ րուպս ի խոր գըլեալ. (Գանձ.։)
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
· Calfa
, ի-ա հլ. «նուաստ, ստրրին ւե. տին, փոքր, խեղճ» Ա. կոր. ժե. 9. Եփես. դ. 8 Ոսկ. մ. ա. 9 և եբր. որից տրպանալ Լծ. ածաբ. տրպագոյն Բրս. ծն. կրճատմամբ՝ րուպ Գնձ.։
Ես իսկ եմ՝ տրուպն առաքելոց։ Որ տրուպս եմ ամենայն սրբոց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Է. 9։ Եփես. ՟Գ. 8։)
Նուաստիցն՝ հետեւել լաւագունիցն, եւ (սոցա) յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջկոյս. (Դիոն. եկեղ.։)
Տրուպ կոչել, եւ ունել զվերջին տեղի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Փոքունք մեք, եւ ի տրպաց եկեալք։ Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք, կամ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Ը. եւ ՟Է։)
Մեք երկրայինք եւ տրուպք։ Առ մեզ տրուպքս՝ այս պահի սովորութիւն. (Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)
Ի տրուպ տեղւոջ կայցէ, բայց իցէ յարքունեացն համարոյ։ Ամենայն ստուգութիւն քրիստոնէութեան ի տրուպսն բանս եւ իրս գտանի. (ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Գ։ Աթ. ՟Ա։)
Եթէ է ինչ ի լուսոյ խաւար, է եւս յաւետարանին պատուիրան տրուպ. (Եփր. աւետար.։)
Իսկ եթէ փոքունք եւ տրուպք՝ եւ ոչ ի մահ՝ քո մեղքն, զի՞ զարհուրիս ի հանդերձելոյն. (Բրս. մկրտ.։)
yellow amber.
· Calfa
Վասն գունոց քարանց լերանց, որ քարուպայ է, որ է դեղին. (Ոսկիփոր.։)
vile, abject, despicable, miserable.
· Calfa
«նուաստ, տրուպ, խեղճուև» ժմ. 39. Րախճական ձայնին րոտինս ոչ լուայ։
Իբր հյ. Որ ոտին է, ի համարի ոտից. տրուպ. որպէս լտ. ռու՛տիս. տխմար, գեղջուկ, գռեհիկ.
worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.
· Calfa
ἅτιμος, inhonoratus. Ոչ արգոյ. ո՛չ յարգի. անպատիւ. անշուք. նուաստ. արհամարհ. անաւագ. տրուպ. ստորին. ցած, վարի. րազպէթսիզ. գըյմէթսիզ. ի թիպարսըզ. պայաղը, ալչագ, էթնա.
vase, vessel, pot;
box;
piece of furniture;
tool, instrument;
—ք խոհակերոցի, kitchen-range, set of pots and kettles, յ— առնուլ, խնդրել, to borrow;
յ— տալ, to lend.
· Calfa
τὰ σκεῦη. supellex. Կահ. կարասի. կազմած. սպաս. հանդերձ. հանդերձանք. զարդ. ինչք. իրք. գապգաճագ. թէքէմիլլէթ. եշեա. րուպա. մալ.
presumptuous, ness, haughtiness, pride, arrogance.
· Calfa
Տրուպքն ի վեհագոյնսն ոչ կարեն անցանել՝ վասն եւ ոչ պարտ իսկ գոլոյ նոցա յայսպիսի անպարհաւաճութիւն ձեռնարկել. (Դիոն. եկեղ. ՟Ե։)
nasty-looking, ugly, deformed, unpleasant to the sight.
· Calfa
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Զազրատես.
· Calfa
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Զազրատես.
· Calfa
Այլք (ի կենդանեաց) տրուպք եւ զազրատեսակք. (Առ որս. ՟Է։)
small, mean.
· Calfa
ὁλιγιστός perpaucus, paucissimus, parvulus Նուազ. դուզնաքեայ. սակաւաւոր. փոքրիկ. տրուպ կամ ցած. քիչ, քիչւոր, խեղճ. ազ, ճիւզի. (լծ. եւ ազաղուն, ճռզած)
writer, scribe, author;
pen;
— երկաթի, style;
graver;
steel-pen;
փետուր —, goose-quill;
— նկարչի, pencil.
· Calfa
Յիշեցէ՛ք զգրիչս։ Տրուպ գրիչս. (Յիշատ. ստէպ։)
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
· Calfa
ἁσθενέστατος infirmissimus χείρον deterior, vilis Յետին. տրուպ. տկար. փանաքի. եւ Անպիտան, վատթար. ումպէտ. աւելորդ. վայրապար. անպատճառ. եւ Կցկցեալ ի զարդ կամ ի պաճուճանս.
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
· Calfa
Յորոյ պտուղ վայելեսցես ... նո՛յն եւ յիշատակեսցես զանուն իմ տրուպ. (Նար. յիշ. կուս.։)
humble, low, inferior, poor, mean, sorry, ignore, vile, contemptible, cringing, servile.
· Calfa
ταπεινός, εὑτελής humilis, tenuis, vilis, frivolus, infimus. (իբր Նուազեալ, նուաճեալ, կամ նստեալ ի վայր, զնստեալ). Խոնարհ. խոնարհական. ցած. ցածուն. չափաւոր. ստորին. յետին. յետնեալ. տրուպ. տառապեալ. չնչին.
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
· Calfa
ՅԵՏԻՆ. ἑλάχιστος minimus, parvus, infimus. Ստորնագոյն. անաւագ. տրուպ. կրտսեր. փոքր. փիւչիւք.
cf. Արձակեմ.
· Calfa
Զորս յետ սոցա էութիւնքն՝ առ փափագելին սոքա յարձակեցուցանեն։ Մեր առ նա յարձակելոյ եւ յարձակեցուցանելոյ։ Յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջ կոյս, իսկ նոցա եւ յառաջ երթալ։ Որպէս գոյութեամբ բարի՝ յամենայն էսս յարձակեցուցանէ զբարերարութիւնսն. (Դիոն.։)
cf. Արձակեմ.
· Calfa
Զորս յետ սոցա էութիւնքն՝ առ փափագելին սոքա յարձակեցուցանեն։ Մեր առ նա յարձակելոյ եւ յարձակեցուցանելոյ։ Յարձակեցուցանել զտրուպսն յառաջ կոյս, իսկ նոցա եւ յառաջ երթալ։ Որպէս գոյութեամբ բարի՝ յամենայն էսս յարձակեցուցանէ զբարերարութիւնսն. (Դիոն.։)
cf. Կրսեր.
· Calfa
ԿՐՏՍԵՐ կամ ԿՐՍԵՐ գրի եւ ԿՐՑԵՐ. ἕλαττων, ἕλασσων, -ον minor, minus νεώτερος junior ἑλάχιστος minimus. յետին ծննդեամբ. փոքրագոյն քան զերեց կամ զաւադ եղբայր. եւ Փոքր. նուաստ. տրուպ. ստորին. յետնեալ. պզտիկ, ետքի, վարի.
cf. Պարագլուխ;
dancing-master.
· Calfa
Որպէս ի պարի պարապետին սկսանելով՝ ընդ նմին մակահնչէ պարն ամենայն։ Ի կառս կառավարն, եւ ի պարուպարապետն. (Արիստ. աշխ.։)
quarter, fourth part, fourth.
· Calfa
Բառ ռմկ. րուպ. րուպիւ, ուռուպ. Քառորդ. չորիր մասն.
rob, inspissated juice.
· Calfa
ՌՈՒՓ կամ ՌՈՒՓԻՆ կամ ԸՌՈՒՊ. Բառ այլազգ. ռէիւպ, ռաիպ. Թանձրացեալ մակարդեալ կաթն, եւ Ամենայն թանձրամած ուտելի. մածուն. քաղցու եփեալ. օշարակ, մեղր, շիրուպ. եւ այլն. իտալ. ռօպ, ռօ՛պպօ.
bad, wicked, low, vile, base, contemptible, ignoble, degenerate, unworthy, puny, sorry;
cowardly.
· Calfa
ՎԱՏԹԱՐ. εὑτελής vilis, tenuis ἤττων, ἤσσων, -ον minor, -us. գրի եւ ՎԱԹԹԱՐ, ՎԱԹԱՐ. (լծ. եւ վթար). Նոյն է ընդ պ. պէթէր, պէտթէր. Յոռի. խոտան. անարգ. անպիտան. յետնեալ. յետին. չնչին. ստորին. տրուպ. նուաստ. կրտսեր. նուազ. նկուն.
weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.
· Calfa
ՓԱՆԱՔԻ σμικρός pusillus, exilis (լծ. եւ լտ. վանուս, վանիտուս. եւ թ. ֆանի ). որ եւ ՓԱՆԱՔ. Չնչին. նուաստ. անարգ. աղքատ. տկար. տրուպ. գձուձ. սինլքոր. դուզնաքեայ. յետին. փոքր.
bad, useless, vile, abject, despicable;
carious, rotten.
· Calfa
Փծուն. փի՛ծ աղտեղի. եւ կամ Փեցի՝ պակասաւոր։ Ըստ յն. ἁφυής ineptus եւ այլն. Անբուն. անյարմար. անաջող. ի մեզ՝ որպէս տրուպ. անպիտաւ. յետնեալ. կամակար.
soiled, dirty, impure, filthy, bad, vile, abject.
· Calfa
ՓԾՈՒՆ որ եւ ՓՑՈՒՆ. Փիծ. պիղծ. անմաքուր. անպիտան. անարգ. անշուք. տրուպ.
tribulation, affliction, anguish, distress, grief, trouble, vexation, pain, torment, fatigue, misery, misfortune, disaster.
· Calfa
ταλαιπωρία miseria ταπείνωσις humilitas. (ի հումուս , հող) μόχθος, ὁδύνη labor, aerumnus, afflictio, dolor եւ այլն. (լծ. հյ. տրուպ. պրս. թիւրապ. հող. թ. տառ, որ է նեղ, անձուկ). Նեղութիւն. անձկութիւն. թշուառութիւն. վիշտ. աղէտք. տրուպ եւ նուաստ վիճակ ողորմ. նեղութիւն, եւ խեղճութիւն.
loaded with misfortunes, with trouble, poor, pitiable, unhappy, miserable.
· Calfa
ταλαίπωρος miser πτοχός, -χή pauper ὁρφανός orphanus. Անկեալն յո՛ր է տառապանս. թշուառ. տրուպ. տնանկ. անտէրունչ. խեղճ ողորմելի.
· Calfa
Ոչխարին տրուպն տարացուցիւ։ Ոչ այսուեւեթ նմանագրութեամբ կշռի տարացոյց տարաժանեցելոյս. (Նար. ՟Ժ՟Ե. ՟Խ՟Ե։)
to degenerate, to become abject, vile, mean, base.
· Calfa
Տրուպ եւ յետնեալ գտանիլ.
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cf. Քերովբիմ.
· Calfa
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. χερούβ, χερουβείμ, -βίμ, -βεῖν, -βίμ cherub, cherubim, -bin. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
cherub;
cherubim.
· Calfa
ՔԵՐՈՎԲ ՔԵՐՕԲ ՔԵՐՈԲ ՔԵՐՈՒԲ ՔԵՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈԲԷ ՔՐՈՎԲԷ ՔԵՐՈՎԲԻՄ ՔԵՐՈԲԻՄ. Բառ եբր. քերուպ. յոքնակի՝ քերօպիմ, քէրուպիմ. Վերին դաս զուարթնոց զկնի Սրովբէից, քառակերպեան երեւեալ ի տեսիլս, եւ քառաթեւ եւ բազմաչեայ հրացայտ. եւ նկար կամ քանդակ գրուագաց նոցա ի նոյն նմանութիւն. ասի եւ զբանսարկութենէն՝ որ երբեմն գլուխ էր հրեշտակաց.
leave off ! come on !
save, excepting, besides that;
— անդր, set aside, leave out, pass over, nonsense! go! get away, or out! fy! pooh! — թէ, so much the more, more than, rather than;
— զայն, — զի, not only;
— լիք լինել, to be abandoned, outcast.
· Calfa
Brosset, JAs. 1834, 369-406 սանս. tyas, վրաց. տեվ, տիա։ Müller SWAM 42, 329 զնդ. tərə, պհլ. vitartan, պրս. guδastan, իսկ 48, 425, միայն զնդ. tərə. Պատկ. Изслед. 14. լծ. հյ. ծոյլ։ Հիւնք. դոյլ բառից։ Meillet MSL 8, 163 սանս. tari «անց կենալ» բառի հետ։ Այս մեկնութիւնը ինքը MSL 9, 154 մերժե-լով՝ առաջարկում է թոյլ ձևի դէմ լեհ. tulic՝ «հանգստացնել, խաղաղել», սերբ. tuliti «մարել», սանս. tūsnfm «լուռ», հպրուս. tusnan «լուռ», հսլ. tunje «ի զուր, ձրի», սանս. tuchyás, հսլ. tusti, իսկ թողուլ ձևի դէմ հսլ. utoliti «խա-ղաղել, հանգստացնել», լիթ. tilti «լուռ լինել», հիռլ. tuilim «ննջեմ»։ Հիւբշ. մինչև անգամ չէ յիշած այս մեկնութիւ-նը։ Patrubány SA 1, 195 յն. δολός «խորամանկութիւն», լտ. dolus «նպա-տակ», անգսք. tal «խաբեբայութիւն», գերմ. Zahl «թիւ», Ziel «նպատակ» ևն. իսկ SA 2, 285 յն. τλὴναι, գոթ. ϑu-lan սռ. tuli. tolle, tolerāre, հսլ. toliti «մեղմանալ» ևն։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 36 վերջինիս պէս։ Scheftelovitz BВ 29. 22 սանս. tulayati «բարձրաց-նել», լտ. tollo «բարձրացնել», հիռլ. tol «կամք», գոթ. ϑulan «համբերել», յն. έτλη «տանիլ, համբերել» ևն։ Բադ-րուպանեան ՀԱ 1907, 16 կարծում է որ tol արմատի վրայ աւելացած է նաև p՝ որ epi բառի համառօտութիւնն է. որով մևո արմատր լինում է p-tol։ Karst Յուշարձ. 419 թթր. tul, dul «մինակ, մերկ, լքուած, այրի կին»։ Պատահական նմանութիւն ունի վրաց. მოთულემა մոթուլեմա «дремать, նիրհել, թմրիլ. անհոգ լինել»։
pimento
· Calfa
-Պրս. [arabic word] dā̄r-i-pilpil «դարապըղ-պեղ», որ կազմուած է պրս. [arabic word] dār «ծառ» և [arabic word] pilpil «պղպեղ» բառերից, իբր «պրղ-պեղի ծառ»։ Իրանեանից են նաև արաբ. [arabic word] darililfil և վրաց. დარუკილვილი լարուպիլպիլի։-Հիւրշ. 138։
history, narration, tale, story, account;
romance;
poem, poetry.
· Calfa
ՆՀԲ լծ. յն. ἔπος և φημή, Böttich, ZDMG 1850, 362 սանս. vip, vipā, յն. επος=fέπος «խօսք, բառ, ճառ, պատ-գամ, ոտանաւոր»։ Müller SWAW 33, 592 յն. fέπος և Armen. VI սանս. vip «երգ»։ Հիւնք. յն. εύέπεια «ճարտարու-թիւն. ասացուածոց»։ Բաղրուպանեան ՀԱ 1907, 17 յն. fέτος ձևից փոխառեալ։