press;
wine-press;
vat, trough of a wine-press;
գուբ —, must-vessel;
— հարկանել, to press, to tread grapes;
to trample, to oppress.
· Calfa
, ի-ա հլ. «խաղող ճմլելու աւա-զան» ՍԳր. Եփր. յես. որից հնձանահար Ես կգ. 1. Երեմ. խր. 33. հնձանայարկ Ագաթ հնձանաշէն Թէոդ. կուս. հնձանակ Վստկ. գրուած է նաև հնծան։
ՆՀԲ հունձ բառից է հանում. բայց «ճմլելու» և «հնձելու» գաղափարները ի՛նչպէս կարող են կապուել իրար հետ. գուցէ հնձան նախապէս ուրիշ նշանա-կութիւն ունէր։
ԳՒՌ (dialectal) Երև. Բլ. Մշ. հնձան, Զթ. օնձօն, օնձոն, Ագլ. ընձուն «խաղողի հնձան», իսկ Խրբ. հնձան, ընձան նշանակում է «պար. տէզների մէջ շինուած հիւղակ կամ խրճիթ». այսպէս նաև Ակն. և Տիգ.։-Նոր բառ է հըն-ձանապատ Երև. «հին հնձանի աւերակ»։
Պտուղ կալոյ եւ հնձանի։ Ցորեան ի կալոյ, եւ պտուղ ի հնձանէ։ Զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Փորեաց ի նմա հնձան։ Կթէր զխաղող նորա, եւ արկանէր ի հնձանն աստուծոյ ի մեծ. եւ կոխեցաւ հնձանն արտաքոյ քաղաքին. եւ այլն։
Կոխեցայք ճգնութեամբ ի հնձանս ձեր. (Շար.։)
Հարկանէին հնձանս։ Հնձան հարի զթշնամին։ Հնձան եհար տէր կուսի դստերն յուդայ. (այսինքն կոխեաց որպէս զխաղող ճմլեալ վշտօք). եւ այլն։
Զամենայն դեւս հաւաքեալ ի միասին որպէս զողկոյզ՝ միա՛յն զնոսա հնձան կոխեցի. (Գէ. ես.։)
ԳՈՒԲ ՀՆՁԱՆ. Նոյն իսկ գուբն հնձանի. կամ հնձանակ, փոքրիկ ընդունարանն՝ յոր մուզն քամի նախ ի հնձանէ. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Ես. ՟Ե. 2.) յն. ստորահնձան կամ նախահնձան ὐπολήνιον, προλήνιον.
tub, small vat.
· Calfa
Հնձան փոքրիկ. հաշտ մեծ ի ձեւ հնձանի. որ եւ Նաւակ ասի.
Ի կաւէ հնձանակ, կամ ի տաշտ. (Վստկ.։)
wine-presser.
· Calfa
Իբրեւ հնձանահարի՝ լիոյ հնձանի կոխելոյ. (Ես. ՟Կ՟Գ. 1։)
Ոչ կոխեցին, եւ ոչ հանին զձայնն հնձանահարաց. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 33։)
Մանրեալ ճմլեաց աստուածային հնձանահար. (Յհ. կթ.։)
Զթշնամին կենաց մերոց կոխեաց քրիստոս՝ ինքն հնձանահար եղեալ. (Շ. բարձր.։)
Մանեցան ի ձեռս մահու հնձանահարին իւրեանց. (Եփր. թուոց.։)
Զմովսէս ի կերպարանս հնձանահարի զինեաց կոխել զեգիպտացիսն. (Լծ. կոչ.։)
πατητής τοῦ λήνου, ληνοβάτης calcator, torculator. Որ հարկանէ այսինքն կոխէ զհնձան. հնծան կամ խաղող կոխօղը.
pressing of grapes.
· Calfa
Հարումն կամ կոխումն հնձանի. նմանութեամբ՝ Հարուած.
Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)
wine-press-room.
· Calfa
Յարկ հնձանաց. տեղի հնձանի շինեալ յայգեստանս.
Եկեալ մտեալ էին ի հնձանայարկս այգեստանոյն ... գտեալ լինէին ի հնձանս շինուածոցն. (Ագաթ.։)
trampling or stamping upon;
trampled upon, trodden underfoot;
— ճանապարհ, beaten or frequented track, public road;
տալ ի —, to give to be trampled on, to cause to tread on;
երկինք չեւ էին —, no one had as yet entered heaven.
· Calfa
«կոխելը, կոխոտելը» Նխ. գ. մկ. Վրդն. ել. Վստկ. «կոխեալ, կոխոտուած» Ոսկ. եբր. «վարժ, ընտել» Ոսկ. եփես. 910, Բ. տիմ. 205. «խորահմուտ, ներկուռ» Նա-նայ. յռջ. որից կոխել «ոտքը վրան դնել. 2. ոտքի տակ առնել ճնշել. 3. հնձանի մէջ հմռել. 4. քանդել, աւրել, ընկճել, նուաճել» ՍԳր. Ոսկ. յհ. ա. 10. կոխան ՍԳր. Եզն. Մծբ. Ագաթ. կոխումն ՍԳր. անկոխ ՍԳր. Ոսկ. ես. ոտնակոխ Յայսմ. խառնակոխ Գ. մակ. բ. 8. Ոսկ. մ. բ. 19. երկրակոխ Ագաթ. թևա-կոխել Գծ. ժզ. 7. «մտածել, խորհիլ» Ոսկ ես. 286. Մծբ. բազմակոխ Ճառընտ. ընդու-նայնակոխել Բրս. ծն. կոխոտել (նոր բառ)։
Կոխ ասի հնձանակոխութիւնն, կամ հնձանահարութիւն։
vineyard, large extent of country planted with vines.
· Calfa
Յառուամէջս այգեստանւոյն։ Ի հնձանայարկս այգեստանւոյն. (Ագաթ.։)
basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.
· Calfa
Ընդունարան ջրոյ, իբր կոնք եւ կուր մեծ. կամ լուացարան. ջրշիղջ. նոյն ընդ թ. հաւուզ, հավզ՝ ապտան. որպէս եւ աւազան փոքր ասի՝ հավղէփ, գուռնա. իսկ յն. պէսպէս բառիւք բացատրի, որպէս լուացարան, լիճ, ջրբուխ, գուբ, ջրարբք, հնձան, սան։ եւ այլն. κολυμβήθρα, λουτήρ, κρήνη , δεξαμενή, λέβης, ποτιστήριον. piscina, cisterna, lavacrum, receptculum, lacus, labes, olla, aquarium եւ այլն. Տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 20։ ՟Լ. 38։ ՟Ծ՟Թ. 10։ Ել. ՟Բ. 16։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 38։ Սղ. ՟Ճ՟Է. 10. եւ այլն։)
to call.
· Calfa
Զաւետիս հոգեւոր ցնծութեամբ ընդհանուր առձայնէ բոլոր հայաստանեայցս։ Զքաղցրաբարբառ աւետեաց հնչումն ի հնձանն առձայնէր. (Խոր. հռիփս.։)
to deliver, to set at liberty;
to save, to preserve.
· Calfa
Ապրեցոյց զիսրայէլ ի ձեռաց եգիպտացւոց։ Ապրեցո՛ զիս ի կաւոյ, կամ ի մարդոյ չարէ։ Ապրեցուսցէ զիս ի անապարհիս յայսմիկ։ Զկախարդս մի՛ ապրեցուցանիցէք։ Սպանանիցեն զիս, եւ զքեզ ապրեցուցանիցեն։ Հարցե՛ս զամաղէկ, եւ մի՛ ապրեցուցանիցես ի նմանէ։ Ապրեցո՛ զիս տէր արքայ. ուստի՞ (այսինքն ի՞ւ) ապրեցուցից զքեզ, ի կալո՞յ, թէ ի հնձանէ. եւ այլն։
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
· Calfa
Բղխել աղբերաց ջուրց։ Գետք բղխեսցեն։ Ջուրք բղխեսցեն։ Բղխեսցեն քեզ ջուրք քո ի քումմէ աղբերէ։ Աղբիւր ջրոյ բղխելոյ ի կեանսն յաւիտենականս. Եհար զվէմն, եւ բղխեցին ջուրք։ Ջուր բղխեաց։ Ուր վտակքն ջրոց եւ աղբիւրք անդնդոց բղխեն ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Գետ բղխեալ, եւ աղբիւր կենաց։ Գինեաւ հնձանք քո առաւել եւս բղխեսցեն։ Շտեմարանք նոցա լի են, եւ բղխեն ի միմեանս. եւ այլն։
blood-colour.
· Calfa
βοσόρ bosor Բառ եբր. պօս, պաձիր. (լծ. ընդ թ. պօզ) իբրու յատուկ անուն զանազան տեղեաց, եւ ստուգաբանեալ Կութք այգեաց, եւ հնձանահարութիւն. եւ որպէս կից ընդ եդոմ կամ ատօմ, առեալ որպէս կարմրագոյն, շառագոյն. գոյն արեան խաղողոյ. կարմիր մթին. ռմկ. պօզարագ, գըզըլ, գըրմըզը, շիրա ռէնկի.
wine;
զգինեօք անկանել, ընդ գինիս մտանել, ի գինւոջ լինել, to be merry with wine, to drink, to get drunk;
թափել զ—, սթափել ի գինւոյ, to sleep one's self sober;
զուարթացուցանել ի գինւոյ, to make tipsy, to fuddle;
պարզել զ—, to clear the wine.
· Calfa
Սուղ ինչ քացախ զբովանդակ հնձանս գինեաց ապականէ. (Եփր. աւետար.։)
to charm, to please extremely, to fill with rapture, to enchant, to put in extasy;
to satiate, to satisfy, to sate.
· Calfa
Հա՛ր զմեզ ի հնձանդ երկնային, եւ զմայլեցո՛ վերնովդ։ Զհոգեկան իղձ քաղցոյն լցուցեալ՝ զմայլեցուցանեն զմեզ գիտութեամբն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
oil olive-oil;
butter;
ointment, salve, ungnent;
pomatum;
essence, essential oil;
perfume;
—ք անուշունք, անուշից, perfumery;
— օծութեան, extreme unction;
holy oil;
chrism;
— ողորմութեան, alms, charity;
օծանել զերեսս անոյշ —ով, to anoint one's face with precious ointment;
առնուլ զհոտ —ոյ, to smell of oil;
զտել զ—, to clarify oil;
խանութ —ոյ, oil-shop;
հնձան —ոյ, oil-press;
վաճառականութիւն —ոյ, the oil-trade;
շիշ —ոյ, oil-bottle, or cruet;
— սեղանոց, salad-oil.
· Calfa
only, sole, singular;
alone, lovely;
simple, plain;
solely, singly, singularly, simply;
solitarily;
— թէ, — զի, it being well understood that, on condition that, provided that, unless;
մի —, one only;
ոչ —, not only.
· Calfa
grain, seed;
bait, food;
cf. Կորիզ;
to feed its young birds or chickens, to put into their beaks.
· Calfa
Եմուտ ի հնձան, զի ժողովեսցէ զճմլեալ խաղողոյ կւտն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Ա.։)
magazine, storehouse;
butler's pantry;
larder, buttery, pantry, store-room, cellar;
secret chamber;
treasury;
bottom;
heart, the secrets of the heart, the affections;
— ցորենոյ, granary, loft;
— գինւոյ, wine-cellar, wine-vault;
— փայտից, wood-house.
· Calfa
ἁποθήκη (իբր գրարան). repositorium, reconditorium, promptuarium ταμεῖον , ταμιεῖον, ταμία (որ եւ սենեակ). cella penuaria, subterranea եւ այլն. Մառան ստորին՝ ի պահել զցորեան եւ զամենայն պարէնս. (որպէս եւ յն. սի՛դօս լծ. ընդ շտեմ". է ցորեան, պարէն) ամբարանոց. մթերանոց. սենեակ պահեստի ամենայն իրաց ի ներքսագոյն կամ ի խորագոյն վայրս. խորշք. յարկք. ամպար, քիլար, մահզէն ... տե՛ս (Օր. ՟Ի՟Ը. 5. 17։ Երեմ. ՟Ծ. 26։ Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 13։ Յոբ. ՟Թ. 9։ Մտթ. ՟Դ. 26։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 3. եւ այլն։ Իսկ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13.) ըստ յն. ὐπερῷον , վերնայարկ։ Եւ (Յովէլ. ՟Ա. 17.) ληνός , հնձան։
bunch of grapes.
· Calfa
Երիս ողկոյզս հասեալս։ Ողկոյզ խաղողոյ։ Ողկոյզ մի խաղողոյ։ Ձոր ողկուզոյ, կամ ողկուզի։ Գտանիցի ճիռ ի մէջ ողկուզաց (կամ ողկուզոց), եւ այլն։ Լի ողկուզօք էր կթոց երկրագործին։ Զտերեւս ոչ կրեն ի հնձան ընդ ողկուզոյն. (Իսիւք.։)
Զմեր ողկոյզս բարիո՛ք աճեցուսցուք. քանզի այսպէս առեալ հրեշտակաց զողկոյզ ոգւոց մերոց՝ տարցին ի հնձանս արքայութեան երկնից. (Իսիւք.։)
in clusters, in bunches.
· Calfa
Ողկուզօրէնդ եւ տարմաբար, զոր քերթեալ է (ընդ քերթողին հոմերոսի) ի խտութենէ պատերազմիկ զօրէն երթալոյ. իբր թէ տարմաբար երթային, եւ ողկուզօրէն։ Ողկուզօրէն. որպէս ողկոյզք ի հնձան՝ այսպէս առ ոտն կոխել զթշնամին. (Երզն. քեր.։)
measure;
measuring or measurement.
· Calfa
Ի նոցա վաստակոց եւ ի քրտանց զհնձանս եւ զգուբս լնուն, եւ նոցա ի տունս եւ ոչ մի չափանաւ հրամայեն տանել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։)
heap, mass, pile, stock, hoard, accumulation;
— ցորենոյ, stack, rick;
— խոտոյ, hay-cock, mow;
— — or —ս —ս, cf. Շեղջաշեղջ;
— կուտել, կուտել —ս —ս, to heap up, to pile up.
· Calfa
Թաղեալ կայի ի մէջ օձից իբրեւ ի շեղջի։ Շեղջք շեղջք (սպասուց) կուտեալ կային առ դուրս հնձանին. (Ագաթ.։)
husks or grapes, grounds or dregs of pressed grapes.
· Calfa
ՇԻՒ որ եւ ռմկ. շիվ. Կոխածն խաղողոյ, կամ յաւելուածն յետ ճմլելոյ ի հնձանի. եւ Մրուր.
warp-staff.
· Calfa
ՇԻՒ որ եւ ռմկ. շիվ. Կոխածն խաղողոյ, կամ յաւելուածն յետ ճմլելոյ ի հնձանի. եւ Մրուր.
ripe, mature, grown up;
wise, prudent, judicious;
— հասակ, ripe or advanced age;
— այր, man of mature age, a discreet sober-minded man;
— օրիորդ, marriageable young lady;
— խորհուրդ, միտք, mature judgment;
— խաղաւարտ, ripe imposthume;
— գործել, to ripen, to make ripe, to mature, to bring to maturity.
· Calfa
Որպէս զողկոյզ հասուն ի հնձանս, եւ իբրեւ զցորեան մաքուր յըշտեմարանս. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Զ.։)
fields, country;
seed or sowing-time, tillage, ploughing.
· Calfa
Զկալ եւ զհունձս. եւ զորթ եւ զհնձան, եւ զհարաւունս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
· Calfa
to tread under foot, to trample on;
to rack, to grind;
to press, to crush, to squeeze;
to trample upon, to grind down, to ride roughshod over, to set at nought;
to invade, to make an invasion;
առ ոտն —, to trample under foot, to stamp upon;
— մարդկան զմիմեանս, to crowd or crush one another;
— զբանակս, to surprise, to make oneself master of, to take possession of the enemy's camp;
— զտուն ուրուք, to make a descent on, to invade;
յիշխանութեան —, to attain to dignity or honour, to be invested with power.
· Calfa
πατέω, καταπατέω calco, conculco. Դնել զոտս ի գետին. գնալ ի վերայ. հետս առնել. Ընդ ոտիւք առնուլ. ճմլել. լեսուլ. հնձան հարկանել. եւ Առ ոտն կոխել կամ հարկանել. արհամարհել. Ճնշալ. նուաճել. յաղթահարել.
Կոխել զշաւիղ կամ զշաւիղս, զգաւիթս, զհող երկրի, զքաղաքն սուրբ, զսրբուն. զեսամս տանն. կամ զկաւ, եւ որպէս զմարդիկ, մարդկան զմիմեանս, զազգս, զվիշապ, զօձս, զբանակս, զկեանս, կամ զկալ կամենասայլիւք. գինիի հնձանս, զհնձան գինւոյ, զայգիս, զհունձս եւ զկութս. եւ այլն։
to flow like a torrent of fire.
· Calfa
Եւ հրահոսեալ պաղպաջմամբ՝ դու հնձան լուսափայլ. (Տաղ փոխման կուսի.։)
cf. Նախասացիկ.
· Calfa
Զսա եւ հնձան եւս յորջորջէ յառածս նախասաց նուագի. (Անան. եկեղ։)
predicted, foretold.
· Calfa
Զսա եւ հնձան եւս յորջորջէ յառածս նախասաց նուագի. (Անան. եկեղ։)
ship, vessel, boat;
cf. Նաւակ;
cf. Լաստ;
water-vessel, pitcher, urn, jar, earthen-vessel;
— քարեղէն, basin or vase of stone;
cf. Քարենաւ;
— պատերազմիկ, three benched galley, trireme;
— մեծ, line of battle-ship, man of war;
— հրձիգ, fire-ship;
— հինից, privateer, corsair;
— զօրագլխական, admiral's ship, flagship;
— զրահեալ, armoured ship, armour-plated ship;
— վաճառական, merchant-man, merchant-ship, trading-vessel;
— շոգեմուղ, steam-ship, steamer;
— առագաստաւոր, sailing-boat;
— թեւճակաւոր, row-boat;
գումարտակ —ուց, fleet;
վարձ —ու, freight;
վարձել զ—, to freight or charter a vessel;
կպրով օծանել or կպրաձիւթել զ—, to tar, to careen, to caulk a ship;
կպրաձիւթող —ուց, caulker;
մտանել or ելանել, երթալ ի —, to embark, to go on shipboard, to go on board a ship, to take a shipping;
ելանել ի —է, to land, to go a-shore, to disembark;
դնել ի —, to embark, to ship, to export;
հանել ի —է, to disembark, to put a-shore, to unload goods.
· Calfa
ՆԱՒ ՔԱՐԵՂԷՆ. որ եւ ՔԱՐԷՆԱՒ. λιθινή νᾶυς vas cavum et oblongum եւ այլն. Աման ի ձեւ նաւակին կամ կոնքաձեւ, մանաւանդ ընդունարան գինւոյ, եւ քաղցուոյ. որպէս տակառ. թակոյկ. տաշտ. հնձան. (իսկ պրս. նավէ՛, է կոնք. եւ նավիյտէն, փորել զմէջն).
metretes or amphora (a liquid measure, the Roman about seven, the Attic about ten gallons).
· Calfa
Մուծանէիք ի հնձանս ձեր՝ հանել յիսուն մար, եւ լինէր քսան։ Գինի վեղ մար։ Մար մի գինւոյ։ Մարու միոջ գինւոյ։ Թակոյկք կճեայք, տանէին մի մի ի նոցանէ մարս երկուս կամ երիս։ Ծովն տանէր իբրու երկուս հազարս մարս։ Հարիւր մար ձիթոյ.եւ այլն։
Մար՝ ըստ հելլենացւոցն սատոն. ՟Ծ քսեստ, եւ է չափ հնձանի. բայց յն. σάτον satum. եբր. սէա. ըստ սուրբ գրոց է գրիւ։
s. adj. Mede;
Median;
lord.
· Calfa
Մուծանէիք ի հնձանս ձեր՝ հանել յիսուն մար, եւ լինէր քսան։ Գինի վեղ մար։ Մար մի գինւոյ։ Մարու միոջ գինւոյ։ Թակոյկք կճեայք, տանէին մի մի ի նոցանէ մարս երկուս կամ երիս։ Ծովն տանէր իբրու երկուս հազարս մարս։ Հարիւր մար ձիթոյ.եւ այլն։
Մար՝ ըստ հելլենացւոցն սատոն. ՟Ծ քսեստ, եւ է չափ հնձանի. բայց յն. σάτον satum. եբր. սէա. ըստ սուրբ գրոց է գրիւ։
red rose.
· Calfa
Որ կարմիր գունով արեան վարի, արեամբ չեփ ճգնեալ, վառ ի վառեան հնձան կոխեալ. (Տաղ.։)
splendor, brightness.
· Calfa
Եւ հրահոսեալ պաղպաջմամբ՝ դու հնձան լուսափայլ. (Տաղ կոստ. ի փոխումն կուսի.։)
gutter.
· Calfa
ՋՈՐԴԱՆ կամ ՋՐՈՐԴԱՆ, ՃՐՈՐԴԱՆ. Բառ ռմկ. որ եւ ճոլստրան. Ուրդ կամ անցք ջրոյ. խողովակ՝ ընդ որ հոսի ի տանեաց անձրեւաջուրն, որպէս եւ քաղցուն ի հնձանէ ի կարաս. (Վստկ. -ճիպ։)
cf. Սպրկուկ.
· Calfa
Սպրկիկ եւ կակուղ գետին։ Պարտ է հնձանքն լուանալ սպրիկ։ Կոխողն հնձանի սպրկիկ պիտի յամէն ախտից, ի գոգութենէ, եւ այլն։ Դի՛ր ի սպրկիկ պուտուկ. (Վստկ.։)
neat, tidy, spruce, clean, terse.
· Calfa
Սպրկիկ եւ կակուղ գետին։ Պարտ է հնձանքն լուանալ սպրիկ։ Կոխողն հնձանի սպրկիկ պիտի յամէն ախտից, ի գոգութենէ, եւ այլն։ Դի՛ր ի սպրկիկ պուտուկ. (Վստկ.։)
ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.
· Calfa
Կարմրավար առեալ՝ վառ ի վառեան հնձան կոխեալ. (Տաղ խաչի.։)
standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes.
adj. mus. grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.
· Calfa
Կարմրավար առեալ՝ վառ ի վառեան հնձան կոխեալ. (Տաղ խաչի.։)
to drop, to flow drop by drop;
to trickle, to run down;
to distil;
անձրեւ ոչ եւս կաթեաց յերկիր, not a drop of rain fell;
— լուսոյ, to shine forth, to appear.
· Calfa
Ակն իմ կաթեսցէ ի վերայ անձին իմոյ. իմա՛ զարտասուս, եւ այն իբրեւ քամեալ ի հնձանէ. ղի յն. եւ եբր. է կթել, եւ հնձան հարկանել։
threshing-floor, barn-floor;
corn-sheaves, rick, stack;
Halo;
արկանել, հոսել, սրբել զ—, to winnow.
· Calfa
Այրիցէ զկալ կամ զորան կամ զանդ։ Զպտուղ կալոյ քո եւ զհնձանի։ Հաս ցորեան ի կալոյ։ Ահաւասիկ նա արկանէ կալ (այսինքն հոսէ)։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Սրբեսցէ զկալ իւր։ Ի վերայ ամենայն կալոց ցորենոյ. եւ այլն։
Ծեծէր ցորեան ի կալ. յն. ի հնձանի։
Զխոտանն ի կալէ, եւ զանպիտանն ի հնձանէ պատրաստեմք։ Զառաջաւորս կալի եւ հնձանի. (Մանդ. Զ։)
to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.
· Calfa
Լցցին կալք ցորենոյ, եւ զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Զեղուն գուբք. (Յովէլ. ՟Բ. 24. ՟Գ. 13։)
cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.
· Calfa
Լցցին կալք ցորենոյ, եւ զեղցին հնձանք գինւոյ եւ իւղոյ։ Զեղուն գուբք. (Յովէլ. ՟Բ. 24. ՟Գ. 13։)
to heap, to overflow.
· Calfa
Նոցին հնձանացն ի ներքոյ ունել զբերանն, որք զհեշտալի գինին առաւել զեղուցանեն. (Նիւս. երգ.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
Ուսի՛ր, որ զայս ունի սաղմոսն՝ վերնագիր, սաղմոս հնձանաց. (Աթ. համբ.։)
gluttonous.
· Calfa
Զքո նախարարս բերելով զԱստուածսն հնձանեան փողաւորք դիոնէսի ուրախութեամբ եւ պարուք. (Պտմ. աղեքս.։)
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
· Calfa
Եւ փորեցի զջրհորդ զայդ։ Ի շիրմի անդ՝ զոր փորեցի ես ինձ։ Փորեցի շուրջ զգետով ջուր հմպելոյ։ Ցից լինիցի, փորեսցես նովաւ։ Գուբն՝ զոր փորեաց նմա գերեզման։ Գուբ հնձան փորեցի ի նմա։ Ի դուբ հորոյն՝ յորմէ փորեցորուք (յն. զոր փորեցիք )։ Փորեցի (զծակ վիմին ), եւ առի զսփածանելին։ Փորեն իբրեւ զգանձս։ Փորեցի զորմն ձեռամբ իմով։ Եդ ի նոր գերեզմանի, զոր փորեաց ի վիմի. կամ զոր էր փորեալ ի վիմէ. եւ այլն։
anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.
· Calfa
ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Խտջ. Խրբ. Հմշ. Ղրբ. Մկ. Մշ. Սեբ. Սլմ. Վն. սալ, Սվեդ. սոզ, Ագլ. սօյլ, բոլորն էլ նշանակում են «մեծ և տափակ սալ քար», Զթ. սmլ «դար-ռինի սալ», իսկ Նբ. սալ «դարբինի սալի տակի յենարանը»։ Նոր առումներով են՝ Այն. «միակտուր քարէ փորուած հնձան», Վն. «վէգի ուռած կողմը», Ղրբ. «պանիրի՝ մածունի ևն հարթ ու պինդ շերտ»։ Նոր բա-ռեր են սալք «հնձանի մէջ խաղողը ճմռելու տեղը, որ քարից շինուած կրաշաղախ հարի տեղ է», սալաշար, սալարսել, սալարսուն, նալբանդ, սալքար, սալջարդ, սալհար. սա-լըրկապ։