heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
· Calfa
Սուր ի գործ արկեալ՝ կուտակս կուտակս արկանէին. (Արծր. ՟Դ. 10։)
Արեգակն ի ժամանակս ամարայնոյ բարձրացեալ զկուտակօքն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
Զեռալ սկսանի (ծովն), եւ բարձրադեզ կուտակս յարուցնել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Ի կոյտս կոհակաց կապոյտ կուտակաց. (Նար. խչ.։)
Զծիրանեգոյն ալիսն՝ լեռնաձեւ կուտակսն. (Արծր. ՟Դ. 2։)
Անհուն հեծեալ եւ հետեւակ, իբրեւ զծովու ալեաց կուտակ. (Շ. եդես.։)
cf. Լեռնակոյտ;
լեռնակուտակ ալիք, a heavy sea, mountainous billows.
· Calfa
ԼԵՌՆԱԿՈՅՏ ԼԵՌՆԱԿՈՒՏԱԿ. Կուտեալ՝ կուտակեալ իբրեւ զլեառն. լեռան պէս դիզած.
piled one upon another, heaped up, accumulated.
· Calfa
Դիզացեալ իբրեւ զկուտակ. կուտակեալ.
Զի մի՛ զահի հարեալ երկիցէ ժողովուրդն վասն յողդողդման կուտակադէզ մերձաւորութեան ջուրցն վերնոցն։ Բազմասցի կուտակադէզ ջուրքն պարսպեալք. (Եղիշ. յես.։)
Զի մի՛ բազմասցի կուտակադէզք ջուրցն. (Եփր. յես.։)
Յարեաւ ի վերայ նոցա զբօսանք կուտակադէզ ալեօք փրփրելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
· Calfa
Յորժամ ծով յուզեցի, եւ զալիսն վեր ի վայր կուտակիցէ. (Ոսկ. ես.։)
լեռնօրէն յորձանօքս բարձրացեալ կուտակէ զանհատ ջուրց պարբերութիւն. (Պիտ.։)
Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Իբրեւ զգետս կուտակեալ ջուր զջուրբ։ Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց. (Ես. ՟Ժ՟Ե. 12։ Երեմ. ՟Խ՟Զ. 7։ Իմ. ՟Ե. 10։)
Յիրերաց վերայ կուտակեալ. (Պիտ.։)
Բարկացայտ ալիքն՝ լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ.։)
Ալիք կուտակին վէտք վէտք. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Ըստ կուտակելոյ կոհակաց. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
այր առ այր, եւ մարդ առ մարդ կուտակիլ ելանել ի գլուխ պարսպացն. (Յհ. կթ.։)
convexity, sphericity;
cf. Կուտակումն.
· Calfa
Որոց պարտ եւ պատշաճ էր զարմանալ ընդ կուտակութիւնն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
accumulation, heap;
swelling, heaving;
exaggeration.
· Calfa
Կուտակման կոհակաց։ Կոհակմանցն կուտակմանց. (Մագ. ՟Խ։ Անան. եկեղ։)
flooded, swolen, inundated.
· Calfa
Ուր տցէ կուտակումն ջուրց. կուտակեալ դիզացեալ յորդութեամբ.
Սահեալ ի վերայ օդավար ջրակուտակ յուզակ ալեացն։ Գետն երասխ յարուցեալ գայր ջրակուտակ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
Անդնդապտոյտ ջրակուտակ խոռոջացեալ խորոցն անբաւից լեռնացեալ կուտակմանց։ Գերազանցէ քան զջրհեղեղին ջրակուտակ տիեզերասոյզ ամենսպառ ծովուն յորդութիւն. (Անան. եկեղ.։ Նար. ՟Ժ՟Է։)
mountain like, very high;
— կուտակիլ, to be heaped up;
— կոհակք, waves like mountains, enormous billows.
· Calfa
Բարկացայտ ալիքն լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ։)
Լեռնաձեւ անկոխ կոհակմանցն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
senate;
assembly of elders;
the ancients;
անդամ ծերակուտի, senator;
վճիռ ծերակուտի, senatus-consultum;
—, — կուտական, senatorial.
· Calfa
ԾԵՐԱԿՈՅՏ. ա. ըստ հյ. իբր Ծերակուտական. Որ եւ ՍԵՆԿՂԻՏԻԿՈՍ. ատենական. կամ ծերոց. (փոխանակ ասելոյ ըստ յն. գոյական հոլովմամբ, ծերակուտի. ի ծերակուտէ, ծերակուտիւ)
scratch, incision, cut;
rippling, gentle motion;
— մետաղական, moire metallic, crystallized tin-plate;
rippling, waving gently, flowing, undulating;
—ս —ս, curling, rippling gently, playfully;
— —, — ի — խաղալ, to ripple, to undulate, to rise in small waves, to swell with a gentle breeze;
ալիք կուտակին —ք —ք, the surging waves accumulate.
· Calfa
Բարձեալ ունէին (զմովսէս տապանակաւ) ջուրք գետոյն ի վերայ վէտ վէտ մկանացն։ Ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ, մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Բ։)
here, in this place;
hither, to this place;
— աղագաւ, therefore, for this reason.
· Calfa
Ի միջոյն եւ այսր՝ բարձրացեալ կուտակէ. (Պիտ.։)
man;
husband, spouse;
person;
youth, young man;
— երեւելի, personage;
— իւրաքանչիւր, every one, every person, every body;
— ոք, a person, some one;
— ընդ արամբ, — զարամբ, in competition;
with emulation;
— ցընկեր, one to another;
ընդ — եւ ընդ կին, the men as well as the women, both men and women;
առ —, յայր, each person, a head, a man;
առն տալ, to marry;
առն՝ արանց լինել, to get, to be married;
վատ արանց, coward;
քաջ արանց, brave, courageous;
— խաղաղութեան, peaceful man;
— գործոյ, ingenious, active man;
— զօրութեան, valorous man;
— մահու, guilty, worthy of death;
— պատերազմի, belligerous, warlike, martial;
արք արեանց, sanguinary, bloody men;
— Աստուծոյ, man of God.
· Calfa
Այր առ այր, եւ մարդ առ մարդ կուտակիլ. (Յհ. կթ.։)
world, universe;
land, country, region;
փոքր —, microcosm;
հանդերձեալ —, the other world, future life;
ընդ ամենայն —, through all the world;
— ամենայն, all the world or people, every body;
ըստ — հանել, to expatriate, to exile, cf. Արտաքսեմ, cf. Աքսորեմ;
ելանել՝ փոխիլ յաշխարհէ, to go in the other world;
գալ յ—, to be born, to come into the world;
յաչս —ի, in the eyes of the world;
զուլ զ—, to leave the world.
· Calfa
ԱՇԽԱՐՀ ասի ըստ յն. ոճոյ եւ Յոլովութիւն կամ կուտակութիւն իրաց. աշխրքիս բանը, շատութիւն.
stony, rugged, craggy, uneven, rough;
rugged or rough road.
· Calfa
Բանջար կուտակեայ ... յառապարէն քաղեալ. (Պտմ. աղեխս։)
of a great concourse;
thick, thronged, mixed.
· Calfa
Խռնեալ յոյժ. ուր իցէ խուռն բազմութիւն՝ անձանց կամ իրաց. կուտակեալ. յաճախեալ. բազմապատիկ. խռնած, խռկած.
fox;
կորիւն աղուեսու, fox's cub.
· Calfa
Կարկոտակ. կոտրկուտակ. խուսաթըլսայլապ։
incessant, continual;
restless, agitated;
incessantly, continually.
· Calfa
Ալեացն անդադար կուտակելոցն. (Ագաթ.։)
making a deep vortex;
turning itself in the abyss.
· Calfa
Անդնդապտոյտ ալեաց, կամ կուտակմանց. (Ագաթ.։ եւ Արծր.։)
undivided, indivisible, inseparable;
incessant, continual;
individual, one, atom.
· Calfa
very close, serried.
· Calfa
Խմբեալ եւ խռկեալ իբրեւ զազբն. կուտակեալ. բազմախիտ.
s. pl. wave, billow, surge, swell of the sea;
gray hairs, old age;
ծաղկիլ ալեաց, խոնարհիլ յալիս, to grow gray-haired, to get old;
ալիս յարուցանել, to agitate the waves;
հերձանել՝ պատառել գալիս, to cleave the waves.
· Calfa
Որ խռովեմ զծով, եւ գոչեցուցանեմ զալիս նորա։ Ընդ ամեհի ալի կամիցի ճանապարհորդել։ Անսաստ ալիք ծովու։ Իբրեւ զծով ալեօք կուտակեալ։ Այդրէն ի քեզ խորտակեսցին ալիք քո։ Այն ինչ կամէր ի վերայ ալեաց ծովու սաստել. եւ այլն։
Ցնդմամբ ալեացն՝ ծովն զձուկն արտաքս ընկենլով։ Բարկացայտ ալիքն կուտակին։ Ոչ լուծական ալեօք կոծեցեալ։ Զալեաց ծովու բերէր զնմանութիւն։ (Յհ. կթ։ Ագաթ։ նար մծբ։ Լաստ. Ժ)
angry, vexed, enraged.
· Calfa
Այժմ ծով ի բարկացայտ լեռնակուտակ ալեացն զնստեալ վրդովմանց. (Խոր. վրդվռ.։)
Բարկացայտ (կամ բարկացեալ) ալիքն՝ լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ.։)
to gather;
to rise;
— հերաց, to bristle up, to stand.
· Calfa
διαδίδωμι, διαχύω diffundor որ եւ ԴԻԶԱՆԻԼ. Դէզ լինել ի վեր կոյս. բարձրանալ, ծառանալ, վերելս առնել զմիմեամբք. բարդիլ. կուտակիլ. ծաւալիլ.
cf. Դիզանամ.
· Calfa
Դիզել, եւ դիզանալ. կուտակիլ. բարձրանալ. եւ Բազմանալ ի վերայ միմեանց. խռնիլ.
diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.
· Calfa
Մրրկեցաւ ծովն, եւ յարեաւ ի վերայ նոցա զբօսանք կուտակադէզ ալեօք փրփրելոյ. (Ոսկ. գծ.։)
that has punished or is punished with a rod.
· Calfa
Գաւազանասաստ հերձմամբ զլեռնացեալ զկուտակումն ջուրցն ի կարծրութիւն փոխարկեալ վիմի. (Շար.։)
blue, sky-blue, darkblue.
· Calfa
Երկնագոյն դաշտաց ... կապոյտ կուտակաց (ծովու). (Նար. խչ.։)
assemblage, collection;
heap;
assembly, levy;
company, convention, college;
chapter, congregation;
council, synod, consistory;
session, sitting;
meeting, assembly, conference, club;
crowd, multitude, people;
solemnity;
synagogue;
assembled, reunited;
պատկառելի —, honorable assembly;
— հաւատացելոց, assembly of the faithful, church, solemnity;
— վանական, chapter, congregation;
— եղբարց, convent, monastery;
— հայրապետաց, council, synod;
— տիեզերական or ընդհանրական, oecumenical council;
— քահանայապետական, consistory;
— դեսպանաց, congress;
— ծերակուտի, աւադանւոյ or պաշտօնէից տէրութեան, Parliament;
diet;
գումարումն —ոյ ծերակուտին, meeting of Parliament;
— յանձնարարական, committee;
— հերետիկոսաց, հերձուածողաց, conventicle;
—, ակումբ երեկոյին or գիշերական, evening party;
— ջուրց, mass of water;
— առնել, ի — գումարել, to unite in council, in sitting, to hold an assembly, to convoke;
արձակել զ—, to dismiss an assembly;
— լինել, to be convoked, or convened in council;
—ս ժողովել, to excite to rebellion;
—ս ժողովել ի վերայ տան ուրուք, to bring down a tempest of misfortune on one's family;
—ս կուտել ի վերայ ուրուք, to revolt against;
ի —ս մեծամեծաց յաճախել, to frequent fashionable society, or high life.
· Calfa
ԺՈՂՈՎ. իբր Կոյտ իրաց. գումար, կուտակ.
to assemble, to collect;
to heap, to amass, to gather together;
to receive, to reap, to gather, to get;
to receive, to welcome;
to furl;
to infer, to deduce, to argue, to conclude;
— առ իւր, ի տուն, to entertain, to receive hospitably, to welcome;
to lodge;
— ի մի, to concentrate;
— զյետին շունչ ուրուք, to receive the last sigh of;
զօրս —, to levy soldiers, to assemble troops;
— զկաց մնաց փախստէից, to rally the flying
to add or sum up;
· Calfa
συνάγω congrego. Ի մի ժողով բերել կամ կոչել զբազմութիւն ցրուեալ. ի մի վայր հաւաքել զմարդիկ կամ զիրս. գումարել. կուտակել. ժողվել.
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
· Calfa
Յիրեանց վերայ կուտակալ. (Պիտ.։)
field, country, soil, heath, fallow ground, plain;
Եղիսեան —ք, Elysian fields;
Արիսեան —ք, field of Mars.
· Calfa
Երկնագոյն դաշտաց, լուծական լերանց, կապոյտ կուտակաց։ Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի։ Սպիտակափայլ լուսափայլ դաշտի քարտենիդ. (Նար. խչ. եւ Նար. յիշ.։)
cf. Ելք;
—ի աղագ means, expedient;
—ի աղագս գտանել, to devise, to find means, to remedy;
ոչ էր նոցա ոչ եւ ոչ մուտ, they could not neither get out nor in;
ոչ գիտեմ զ— եւ զմուտ իմ, I do not know how to act.
· Calfa
ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.
· Calfa
Իբրեւ զձայն եռանդեան կուտակելոյ խռովութեան ալեաց ծովու. (Ագաթ.։)
pollution which happens during sleep.
· Calfa
Առնու բանջար կուտակեայ, զոր գիտէր առ երազափորձութիւն ի ճահ. (Պտմ. աղեքս.։)
in rolling, revolvingly, rolling along or down;
— խաղալ, to tumble dowrn, to roll down, to prostrate one's self;
to agitate one's self, to fall dead;
to be thrown down, to be upset;
to throw a somerset;
to throw ones self headlong, to precipitate one's self;
— խաղացուցանել, to roll, to prostrate, to precipitate, to fell, to upset;
— անկաւ յարեան իւրում, he fell rolling in his blood.
· Calfa
ԹԱՒԱԼԱԳԼՈՐ ԹԱՒԱԼԳԼՈՐ. Գրի վրիպակաւ արդեօք՝ եւ ԹԱՒԱԳԼՈՐ. Թաւալելով եւ գլորելով. տապալմամբ, հոլովմամբ ի վերայ երկրի, կամ զմիմեամբք կուտակեալ թաւ հոծութեամբ. թապըլտըկելով, գլորտըկելով.
mountain;
— տեառն, — սուրբ, heaven, paradise;
լիրինք յաւիտենից, յաւիտենական or մշտնջենաւոր, the angels, the prophets, the apostles;
արտեւան, գագաթն, կատար լերանց, the summit, the ridge of the mountain;
կապան, կիրճ լերանց, strait, defile, pass;
գօտի, շղթայ, պար լերանց, chain, ridges of mountains;
հրաբուղխ լեառն, volcano, a burning mountain;
սառնատափ լերինք, glaciers;
լուղական լերինք, iceberg;
մոլորակային, լուսնային լերինք, the planetary, the lunar mountains;
զլեառն լեռնայն գնալ, to go from mountain to mountain, or by mountain paths;
լեառն Սինա, Մասիս, mount Sinai, Ararat;
իբրեւ զլերինս ելանէին բարձրանային փրփրադէզ ալիքն, the foaming waves ran mountains high;
եւ լեառն մուկն ծնաւ, the mountain brought forth a mouse.
· Calfa
ὅρος mons Բարձր մասն երկրի հաստահիմն եւ լայնանիստ՝ ի բնէ ի վեր կուտակեալ, եւ որպէս կոհակ կամ բլուր մեծ դիզացեալ. լեռ, սոր. սանս. կիրի. յն. օ՛ռոս (որ եւ սահման՝ իբրուեզր տեսութեան).
steep, rising high, very elevated, very lofty, towering.
· Calfa
Կարկառեալ դիզացեալ իբրեւ զլեառն. լեռնակուտակ. լեռնաբերձ.
heaped up, gathered into a mass, amassed, drifted into a heap like a mountain;
լեռնակոյտ կարկառ, heap, mass;
rick;
pile.
· Calfa
ԼԵՌՆԱԿՈՅՏ ԼԵՌՆԱԿՈՒՏԱԿ. Կուտեալ՝ կուտակեալ իբրեւ զլեառն. լեռան պէս դիզած.
to become a mountain;
to rise like a mountain, to rise aloft, to elevate, to tower.
· Calfa
Լեառն լինել, կամ իբրեւ զլեառն. լեռնանման բարձրանալ, կուտակիլ, մեծանալ.
like a mountain.
· Calfa
Ի միջոյն եւ այսր լեռնօրէն յորձանօք բարձրացեալ կուտակէ. (Պիտ.։)
index of scales;
weight, heaviness;
moment, instant;
oscillation;
inclination, propensity;
inclined or prone to, bent on;
— առ —, — ի —, oscillating, balancing;
undulating, floating;
— ի — խոնարհել, to float, to undulate, to wave;
— լինել, to be inclined, prone, to bend, to tend towards.
· Calfa
Բարկացայտ ալիքն լեռնաձեւ կուտակին, մէտ ի մէտ խոնարհին. (Ագաթ.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
· Calfa
Ի կոհակաց կուտակելոց ներկուռն ալեացն յարուցելոց յուզեալք։ Ներկուռ ուղեւորութեամբ անմոլար հետեւմամբ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։ Ասող. ՟Ա. 1։)
tale-bearer, tell-tale, backbiter, informer, slanderer;
tale-bearing, slanderous.
· Calfa
Փայտ ի վերայ հրոյ բարդեալ՝ ի հրոյ անտի մաշեցսցի այրեալ. եւ ի տուն՝ ուր շոգմոգք կերակրին, ի նոցանէ ապականին. (Ոսկիփոր.։ շոգմոգ խօսիւքն դիզեալ կուտակեցուցանեն։ Ի շոգմոգ եւ ի շատխօս շաղփաղփանաց հրաժարեալ. Ոսկ. ղկ.։ Նեղոս.։)
heap, mass, pile, stock, hoard, accumulation;
— ցորենոյ, stack, rick;
— խոտոյ, hay-cock, mow;
— — or —ս —ս, cf. Շեղջաշեղջ;
— կուտել, կուտել —ս —ս, to heap up, to pile up.
· Calfa
ՇԵՂՋ σωρός, θημωνία acervus, cumulus χῶμα tumulus. գրի եւ ՇԻՂՋ. որ եւ ՇԵՂՋԱԿՈՅՏ. Դէղ, մանաւանդ արմտեաց. կոյտ. կուտակ. կարկառ. հաւաքումն. հողաբլուր. ... փիւզթէ, քիւմէ. (լծ. հյ. գումար. լտ. գու՛մուլուս, յն. խօ՛մա ).
to collect, gather or heap together, to heap up, to amass, to pile up, to accumulate, to hoard;
—կուտեալ մեղօք, laden with sins.
· Calfa
σωρεύω, περισωρεύω cumulo, coacervo, aggero συλλέγω congero, colligo. Շեղջակոյտ առնել. կուտել իբրեւ զշեղջ. շեղջել. դիզել. բարդել. կուտակել ի վերայ միմեանց.
massed, accumulated, heaped up;
in piles, masses or heaps.
· Calfa
σωροδόν acervatim, cumulatim. Շեղջ շեղջ. բազմակոյտ. կուտակօրէն. դեզ դեզ.
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
· Calfa
Խառնեաց նմա բոռս փոխինդ։ Արկջիք առաջի նորա ի փոխնդոցն խառնելոց. (Հռութ. ՟Բ. 14. 16.) յն. կուտակեալ իբրեւ զբլուր։
fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.
· Calfa
(արմատն է Խարել կամ Հուր). πυρά, ἁνθρακία pruna. Հուր լուցեալ. կրնկ. կայծակունք հրոյ. փայտ եւ խռիւ կուտակել, եւ վառեալ, բորբոքել.
rough, swelling, billowy.
· Calfa
Ի վերայ մկանաց կոհակալիր կուտակմանցն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
· Calfa
Գերազանցէ քան զհեղեղին ջրակուտակ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։)
buried in snow.
· Calfa
Երասխ գայր սառնախալ ջրակուտակ ձիւնասոյզ ձիւնախաղաղ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
traversing a valley (river).
· Calfa
Ի վերայ մկանանց կոհակալիր ձորաբաժին կուտակմանց. (Արծր. ՟Դ. 11։)