Your research : 1 result for կափ

Կափ exact entry

s.

club, mace, mall, beetle.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

. այս արմատի առաջին նշանակու-թիւնն է «փակել, գոցել». որից յառաջացած էն «թակարթը ձգել, զարնել, կպցնել, յարել ևն» նշանակութիւնները. հմմտ. խփել «գո-ցել, փակել» և գւռ. «զարնել»։ Այս արմա-տիզ են բխում կափ «թակ, ուռ, լախտ» ՋԲ. կափել «բաղխել, հարկանել» ՋԲ (իբր նոր բառ), կափաւոր «ուռով զինեալ» Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 138. կափուցանել «խփել, գոցել, որոգայթի մէջ գցել» ՍԳր. Ոսկ. յհ, անկափ «չգոցուած (բերան)» ԱԲ. կափու-ցումն Խոր. Յհ. կթ. Նար. կափչիլ «կպիլ, իրար փակչիլ» Շիր. 37. Երզն. երկն. գ. կափուցանիլ «կպիլ, փակչիլ» Անկ. գիրք հին կտ. 201. կափումն, կափիւն «գոցելը» Նար. Մագ. «փակչիլը» Եղիշ. «ատամների իրար զարնուիլը» Պիտ. կափատել «բզկտել, գի-շատել» Մեկն. ղևտ. կափուլ (մասնիկի հա-մար հմմտ. թաթ-ուլ) «որոգայթ, թակարթ» Ոսկ. ա. տիմ. էջ 122. տիտ. էջ 326. կրկնու-թեամբ կափկափել «ատամները ցրտից ի-րար զարնել» Ոսկ. եբր. կափկափիլ Մանդ. (գրուած է կոփկոփիլ Ադամ. 48, 50 Կոստ երզն. 162. կափկափումն Բրս. խ. մկ. Տաղ. ինչպէս նաև ար մասնիկով՝ կափարիչ «խուփ» Մտթ. իէ. 6. Ոսկ. լհ. բ. 17 (հմմտ կափիչ գւռ. «կափարիչ թոնրի» ՋԲ)։

ՀՀԲ կափուցանել ձևից է դնում կա-փարիչ, կափկափել, կափուլ։ ՆՀԲ կա-փարիչ «ի բայէս կափուցանել, լծ. և խուփ, թրք. գափագ», կափուլ «տեղի՝ ուր լինի կափուցանիլ ուլամբ կամ փա-կիլ, խփանիլ, լծ. թրք. գափան, գափան-ճա, լատ. capio «ըմբռնել»։ Տէրվ. տե՛ս կապ բառի տակ։ Հիւնք. կափուցանել դնում է քափուցանել բայից, իսկ կա-փարիչ<պրս. gapāra «քարայր»։ Bug-ge, Etr. u. Arm. 107 և KZ 32, 48 լտ. clāva «բիր, փայտ», clāvis «բանալի», յն. ϰληίς «նիգ, սողնակ», լիթ. kliu-wū, kliuti «կառչիլ» բառերին ցեղա-կից է դնում։ Pedersen, Հյ. դր. լեզ. 147 կապել բայի անցողականն է հա-մարում։ Trombetti, L'Unitá dOrigine del linguaggio, էջ 148 թրք. kapa-, kapla-, դրավիդ. kappu, թիբեթ. gab՝ -pa, չին. hap, մոնք-քմեր. kap, մալայօ-պոլինեզ. kup, ամերիկեան kurpi, գը-րօէնլանդ. kepik և այլ բազմաթիւ ուրիշ լեզուների հետ, որոնց իմաստն է «փա-կել, ծածկել»։ Lidén, Arm. Stud. 30 հշվէդ. kafti «փարախ»? Աճառ. ՀԱ 1909, 159 խ և կ ձայների լծորդութեան օրէնքով միացնում է խափ, խուփ ար-մատներին։ Թիրեաքեան ՀԱ 1912, 288 նոյն ընդ կապ, խափուցանել։ Պատա-հական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] qabqab «ատամները կրճտացնել» (Կա-մուս, թրք. թրգմ. Ա. 224)։


Entries' title containing կափ : 33 results

Գեղեցկափայլ

cf. Գեղափայլ.

· Calfa

NBHL (2)

Գեղեցկափայլ ունիցին ամենեքեան զհոգւոյն սրբոյ զճառագայթս. (Ոսկ. ղկ.։)

Գեղեցկափայլ երկնիս փափագմամբ. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Երջանկափառ

adj.

very happy, superb, magnificent.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն յերջանկափառ համազօր ահաւորութենէ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)


Զուարակափիղ

s.

chimera partaking of the bull and the elephant.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ փիլք, եւ եզնախոյք, եւ զուարակափիլք. (Պտմ. աղեքս.։)


Զուարակափակ

s.

oxstall

· Calfa


Նիզակափակ

adj.

surrounded or hemmed in by pikemen.

· Calfa

NBHL (1)

Հատեալ զնիզակափակ գիշերոյն պահապանացն, եւ զբազումս ի նոցանէ կոտորեալ՝ գնացին ողջանդամք. (Փարպ.։)


Շիկափոկ

adj.

made of red leather.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն ... ձգեալ զոսկէշօղ շիկափոկ պարանն։ Մորթ կարմիր, լայքա շատ, եւ ոսկի բազում, այս է ոսկէօղ շիկափոկ պարանն. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Հնդկափայտ

s.

log-wood, Campeachy wood.

· Calfa


Ծաղկափթիթ

adj.

flowery, blossoming, blooming.

· Calfa

NBHL (2)

Զծաղկափթիթ տնկոցն զկանաչասաղարթ ոստոցն զտարածումն. (Անան. եկեղ։)

Հրճուալից ծաղկափթիթ զուարճանան կենդանիք եւ տունկք. (Պիտ.։)


Կառկափանամ

vn.

to be mute, to become dumb, speechless, tongue-tied.

· Calfa


Կափատեմ, եցի

va.

to tear in pieces.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ծանրն է քան զամենայն չարիս մարդասպանութեանն, գրեթէ ատամամբ կափատեն զխողխողեալսն. (Մեկն. ղեւտ.։)


Կափարիչ

s. mech.

stone cover for wells or tombs;
valve;
— սկւոյ, square pasteboard covering the chalice, pale.

· Calfa


Կափարումք

s. pl. tomb grave.

· Calfa

NBHL (3)

Գերեզմանք. շիրիմ. տապան քարեղէն. որ եւ ՔԱՒԱՐԱՆ ասի. (որպէս եւ արաբ. ղըֆր է քաւել. եւ ղաֆիր՝ կափուցանել, եւ եբր. քէֆօրիմ, քաւութիւն. քաւարան).

Առ ի մէջ հարքն ի կափարումս դարձան. (Կորիւն.։)

Զատտինի այսինքն զդիովնիւսայ կափարսն (ա՛յլ ձ. կիրսն) եւ գործս իբր օրինօք հաստատեալ ունին. (Սարկ. հանգ.։)


Կափաւոր

s.

mace-bearer, beadle, verger.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ունի եւ վարէ զգործի կափիչ, կամ կոփիչ, որպէս ուռն, լախտ. եւ այլն.

Ետ նմա սուրհանդակս եւ մեկնակազէնս, եւ սակրաւորս, եւ կափաւորս. (Արծր. ՟Գ. 2։)


Կափեմ

va.

to cudgel, to cane;
to beat, to strike.

· Calfa


Կափիչ

s.

tandoor-cover.

· Calfa


Կափկափեմ, եցի

va.

to gnash, to grind;
— զատամունս, to gnash one's teeth;
— ի ցրտոյ, to shake or shiver with cold, to shiver all over.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ կարի ցուրտն տիրիցէ ... եւ տառապեալն զատամունսն կափկափիցէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա.)


Կափկափումն, ման

s.

gnashing, chattering of the teeth.

· Calfa

NBHL (3)

Կափկափելն, իլն. բաբախումն. կրճելն. կրճումն.

ատամանցն եւ կափկափումն՝ աճառացն պրկմամբ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Սաստիւ զիս կտրես ընդ մէջ ի լալ կափկափման մատնել. (Տաղ.։)


Կափոյց, ուցի

s.

valve;
plug.

· Calfa


Կափուլ, ից

s. fig.

snare, trap;
pit-fall, foot-trap;
cloister.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

տե՛ս Կափ։

NBHL (4)

Տեղի՝ ուր լինի կափուցանել ուլամբ կամ փակիլ, խփիլ, որպէս հաղբ. ծողակ. որոգայթ. թակարդ. եւ Արգելոց. փակարան. (լծ. թ. գափան, գափանճա. լտ. գա՛փիօ, ըմբռնել).

Ի փոքր եւ ի տկար հաղբից յանդնդայինն այն կափուլ, եւ ի բարձր ամբարտակ ամբարտաւանութեամբ վերացուցանէ. (Սկեւռ. աղ.։)

Զանապատն տեսանիցես, անկանիցիս ի բարիոք կափուլն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ. յն. լոկ, ըմբռնիլ։)

Ի բաց հրաժարէին ի բարւոք կափուլն. (Վրք. ոսկ. իբր լտ.)


Կափումն, ման

s.

closing theeyes;
glueing, pasting;
creaking;
gnashing or grinding the teeth.

· Calfa

NBHL (7)

Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)

Կափիւնս տալով կափուցեալ զաչս իբր զխլուրդս. (Մագ. լ։)

Զի վայր ծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ արամացեալ հողոյն կափմամբ. (Եղիշ. Բ։)

որպէս Կափկափումն, բաբախիւն. ճայթիւն. կըճըրտը, չաթըրտը.

Որում եւ վա՛յն փոխանակին, եւ ատամանց կափմամբ լալին. (Յիսուս որդի.։)

Ո՛չ կափիւն լայնալիճ աղեղանց. (Պիտ.։)

Պատարագ նոցա որպէս կափունք (կամ կափուլք) շանց, մկրտութիւնք նոցա որպէս թլփատութիւն. թերեւս գրելի է, կառափունք։ (Կանոն։)


Կափիւն

cf. Կափումն.

· Calfa


Կափուցանեմ, ուցի

va.

to cover, to shut, to close;
— զաչս ուրուք, to close the eyes of;
— զաչս ի լոյս, to shut the eyes against conviction.

· Calfa

NBHL (8)

Զաչս իւրեանց կափուցին. (Ես. ՟Զ. 12։)

Ջրհոր մի՛ կափուսցէ զբերան իւր ի վերայ իմ. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 17։)

կափուցանէին զվէմն ի բերան ջրհորոյն. (Ծն. ՟Ի՟Թ. 3։)

Զվայրս մտին ի վերայ կափուցեալ. (Յհ. կթ.։)

Սոքա աչօք կափուցելովք՝ ի լսելոյ եւեթ հաւատային. (Երզն. մտթ.։)

Զլսելիդ կափուցանել կամելով. (Խոսրովիկ.։)

Ի բաց հրաժարրիւր ի պատասխանելոյ, առ բարձրութիւն ասացելոցն կափուցեալ. (այսինքն բերանն փակեցաւ)։ Եթէ ծարաւիք լինիցին, ոչ երբէք կափուցեալ լինին մինչեւ արբցեն. (այսինքն ոչ փակի նոցա աղբիւրն). (Ոսկ. յհ.։)

Ի կատարածի իւրեանց ծառայութեան կափոյց զնոսա ի մէջ հեթանոսաց. (Եփր. համաբ.։)


Կափուցումն, ման

s.

act of covering.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ ոչ տեսութեանն ժամանեցի, եւ աչացն կափուցման. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Եւ ոչ կափուցմանց աչաց նոցա արժանի գտան. (Յհ. կթ. (զի եւ կափուցանելն զաչս վախճանելոյն՝ կարեւոր սիրելեացն է)։)

Կ ափուցմանց երկակի շրթանցս։ Շրթանց կափուցմամբ զերկիր համբուրեմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Ը։)


Կափչիմ, եայ, փուցեալ

vn.

to stick, to cling to, to hold fast by, to adhere.

· Calfa

NBHL (1)

Երկրիս թանձրահող ծանրութեամբ ի վայր կալով՝ կափչի հւղն յիրեարս. (Շիր.։)


Պահակափոխ լինիմ

sv.

to change the guard, sentry or watch, to make the round.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ եկն պահակափոխ եղեւ յարութիւնն՝ մահուն, ոչ եւս ամաչեմ խոստովանել զխաչն պարծանօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Սեկափերթ

s.

morocco-piece.

· Calfa

NBHL (1)

Զսօլեր, զկօշիկ, եւ զսեկափերթս զամենայնն կերաւ. (Մարթին.։)


Տախտակափակ

adj.

laminated.

· Calfa

NBHL (1)

Նաեւ զիւրեաւ տախտակափակ զանջապահս, թիկնապահս, զանգապահս. (Արծր. ՟Ա. 5։)


Սպիտակափայլ

cf. Սպիտակափառ.

· Calfa

NBHL (3)

Սպիտակափայլ արծաթ։ Աղաւնիք սպիտակափայլք. (Ասող. ՟Գ. 16։ Գէ. ես.։)

Սպիտակափայլ լուսափառ դաշտի քարտենիդ։ Պայծառազգեստք եւ սպիտակափայլք ըստ պատահման արծաթոյ. (Նար. յիշ. խչ. եւ Նար. առաք.։)

Նստիս յառագաստի սպիտակափայլ բոցանման։ Սրբել սպիտակափայլ զպատմուճան հոգւոց մերոց. (Շ. տաղ.։)


Սպիտակափառ

adj.

snowy-white, very candid, of dazzling whiteness.

· Calfa

NBHL (1)

Սպիտակափառն ունելով գագաթն։ Բարձրագագաթն ձիւնալիր սպիտակափառ։ Սպիտակափառ դիցն բարշամինայ։ Ի պտուտելն (ալեաց) սպիտակափառ երեւակացեալ։ Պիսիդոն հանդերձ սպիտակափառն զօրօք (ալեօք). (Խոր. ՟Ա. 11։ Արծր.։ Ագաթ.։ Մագ. խ. ՟Ծ։)


Ցանկափակ

adj.

cf. Ցանկապատ.

· Calfa


Կափարիչ, չի, չաց

NBHL (5)

(ի բայես կափուցանել. լծ. եւ խուփ. թ. գափագ ). Ծածկոյթ բերանոյ գրոյ կամ գերեզմանի. (ըստ յն. վէմ ասի, զի լինի վիմեղէն. որպէս եւ կեփաս ըստ եբր. է վէմ. թ. գայա)

Ի տապանին մերձենայր ի կափարիչն. (Պիտ.։)

Ըզկափարիչ վէմըն բարձեալ. (Շ. խոստ.։)

Եդին կափարիչ զվէմն, յորոյվերայ զինաւ. (Ճ. ՟Բ.։)

Ի բաց առնելով զկափարիչ վհին ի վեր մինչեւ յերկինս. (Ղեւոնդ.։)


Կափարում

Etymologies (2) · Adjarian

«գերեզման». մէկ անգամ ու-նի Կորիւն. «Առ ի մէնջ հարքն ի կափա-րումս դարձան»։

ՆՀԲ «արաբ. ղըֆր «քաւել». ղաֆիր «կափուցանել», եբր. քէֆօրիմ «քաւու-թիւն, քաւարան». իսկ թաղեմ բայի տակ՝ լծ. եբր. գապար։ Պատահական նմանութիւն ունին սանս. gabhira «խո-ռոչ, փոս» և պրս. gapara «քարայր», արաբ. [arabic word] qabr «գերեզման», ասոր. ❇ qəbūrā «գերեզման»։


Definitions containing the research կափ : 132 results

Զուարափակ

cf. Զուարակափակ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր դուարափակ, զուարակափակ. այսինքն Բակ կամ փարախ արջառոց.


Կոպ

cf. Կոպք.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

(յետնաբար ի, ո հլ. գրուած նաև կոփ) «աչքի կափարիչը» Ոսկ. ա. կոր. Նիւս կազմ. Բրս. մրկ. ևն.-կոփ գրչութեամբ են Ոսկ. ճառք. 601, 608, ա. տիմ. 110։

Չուբինով (նաև Բ. տպ. էջ 624) վրաց. კობი կոպի «կաշի. 2. բշտիկ, ուռեցք» բառի դէմ է դնում։ Հիւնք. կափուցանել

«փակել» բայից է հանում։ Bugge KZ 32, 51 կցում է սլ. klep-«փակել», հսլ. po-klopü «կափարիչ», բուլգար. klep-ka, klepaé «կոպ», յն. ϰόλπος «ծիծ. փոր, ծոց, ծալք» բառերին։ Patrubány SA 2, 235 յն. σϰέπτω, σϰοπός «ծածկոց» բառերի հետ։ Lidén, Arm. Stud. 29 հին ձևը համարելով կոփ՝ դնում է իբրև ձայնդարձը կափ (կափուցանել) արմատի. նշանակութեան տարբերու-թեան համար հմմտ. լիթ. vókas, գերմ. Augenlied, թրք. qapaq, որոնք նշանա-կում են «կոպ», բայց ծագում են «ծած-կել, փակել» արմատից։

ԳՒՌ (dialectal) Սլմ. Վն. կոպ, Ագլ. Ախց. Երև. Կր. Ղրբ. Մրղ. Շմ. Տփ. կօպ, Ալշ. Մշ. կոբ, Ակն. Խրբ. Ննխ. Ռ. Սչ. գօբ, Մկ. Ոզմ. կուպ, Սվեդ. Տիգ. գուբ, Ասլ. գէօ՝բ, գէօ *, Սեբ. գէօբ, ինչպէս նաև յոգնակի գռռծածու-թեամբ՝ Ջղ. կոպկ և Զթ. գիբիյք, գիբիրք. բոլորն էլ նշանակում են «աչքի կափարիչ». իսկ Պլ. գօբ նշանակում է «աչքի անկիւննե-րը»։

NBHL (3)

βλέφαρον palpebra, pellis tegens oculos βλεφαρίς cilium, pili palpebrarum, palpebrae. գրի եւ Կոփ. Կրկին կափարիչք աչաց՝ իբր երկփեղկեան դուրք. փեղկք աչաց՝ մսեղէնք՝ մազիւքն հանդերձ. արտեւանունք. աչից կոպը.

Մարդս կափուցանելով զկոպսն՝ զաչս ի ճառագայթից ի բաց պարսպէ. (Նիւս. կուս.։)

Ի քթթել ական ասէ, որքան կափուցանես զկոպսդ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Կամփսակ, աց

s.

oil-bottle;
phial.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց միայն կայ ներգ. ի կամփսակի Գ. թագ. ժէ. 12) «իւղի կուժ» Գ. թագ. ժէ. 12, 14, 16. Ոսկ. փիլ. 357. և կափսակ «սրուակ, հե-ղուկների մի տեսակ չափ» Շիր. էջ 31. «ձէ-թի շիշ» Վրք. և վկ. Ա. 270. Վկ. գէ. 26. գրուած է և կամսակ Աթան. էջ 25։

NBHL (1)

Ի կափսակս անփոփել. (Սարկ. տոմար.։)


Սպետափառ

adj.

noble, chivalrous, gallant.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

. մէկ անգամ ունի Արծր. հրտր. Պատկ. 303. «Հեր գլխոյ նորա ուղե-բեկ (իմա՛ աղեբեկ) ջոկացեալ ի վերայ սպէ-տափառ ճակատուն»։ Բառ. երեմ. էջ 290 մեկնում է «պայծառ»։ Անշուշտ պէտք է հասկանալ սպիտակափառ «ճերմակ, պայ-ծառ». Ագաթ. Խոր.։

ՆՀԲ մեենում է «ասպետափառ կամ սպիտակափառ»։ Müller SWAW 66. 276 ընդունելով երկրորդը՝ մեկնում է զնդ. spaēta+փառ. իսկ Lag. Arm. Stud. § 2046 ընդունելով առաջինը՝ մեկնում է իբր զնդ. aspōpaitiparəna։ Հիւբշ. 240 կարդում է սպիտակափառ, որով և մերժում է այս մեկնութիւնը։

NBHL (1)

Իբր Ասպետափառ. փառացի. եւ կամ իբր Սպիտակափառ. պայծառ.


Անտեսութիւն, ութեան

s.

invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.

· Calfa

NBHL (1)

Յեփթայի կափոյց զաչս մտացն յանտեսութիւնն. (Եղիշ. դտ.։)


Ասր, րու, րոյ, սու

s.

fleece, wool.

· Calfa

NBHL (1)

(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)


Արեգակնաճեմ

adj.

where the sun shoots or enters, bright;
solar.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակնաճեմ լեառն՝ սպիտակափառն ունելով գագաթն. (Խոր. ՟Ա 11։)


Արծաթ, ոյ

s.

silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.

· Calfa

NBHL (1)

ἁργύριον argentum Մետաղ սպիտակափայլ՝ պատուականագոյն յետ ոսկւոյն.( նոյն է եւ յն. լտ. արղի՛ռիօն, արճէնդում.


Աճառ, աց

s.

cartilage, gristle;
soap;
cf. Օճառ.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգմամբք եւ խզմամբք աճառոց դաժանս երկունս առնէ ծնողացն։ Ատամանցն կափկափումն, աճառացն պրկմամբ. (Բրս. սղ. ՃԺԴ. եւ Բրս. ի խ. մկ։)


Աններելի, լւոյ, լեաց

adj.

unpardonable;
intolerable.

· Calfa

NBHL (1)

Աններելիս քան զանհաւանն կափառնաում. (Նար. ՟Բ։)


Անծեղ, ի, աց

s.

magpie, pie.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԾԵՂ կամ ԱՆՁԵՂ Թռչուն նման կկուի, կամ կաչաղակի, ի չափ աղաւնոյ, սպիտակափետուր սեւախառն, երկայն տտամբ. սագսըղան, կամ իպիպիկ գուշու։ Գաղիան.։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Բ։ Իսկ (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։) եւ Եփր. խր. գրի ԱՆԾԵՂՔ՝ որպէս անգեղք կամ անկեղք։ γῦψ. vultur.


Անկասկած, ից

adj. adv.

sure, certain, indubitable;
cf. Անկասկածելի.

· Calfa

NBHL (1)

Զի տանէն անկասկած եւ անյերկուանալի գաղութ բնակափոխութեանն. (Փիլ. իմաստն.։)


Ադամանդ, ի

s.

diamond;
cf. Մագնիս.

· Calfa

NBHL (1)

Քար պատուական՝ սպիտակափայլ՝ մեծագին ի գոհարս, յոյժ կարծր եւ դժուարաբեկ. էլմաս։ (Ամովս. ՟Է. 7. 8։)


Ականակիտ

adj.

limpid, clear.

· Calfa

NBHL (2)

Վճիտ եւ մաքուր՝ փայլուն իբրեւ զականս. կամ պայծառ իբր յաղբերականց կիտեալ. յստակ. անխառն. զուտ, փայլուն. զիւլալ. փարլագ. ըստ յն. լուսանշոյլ կամ յստակափայլ. διαυγής, διαυγέστατος, pellucidus, limpidus, limpidissimus

Զհրաշալի սպիտակափառ ականակիտ (մարգարիտ)։ Վճիտ եւ ականակիտ չափաբերական մանուածոց. (Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ։)


Ականատ, ի, ից, աց

s.

trap;
— մկանց, rat-trap, mouse-trap.

· Calfa

NBHL (1)

ԱԿԱՆԱՏ եւ իբր ռմկ. ԱԿՆԱՏ. Որոգայթ վասն ըմբռնելոյ զմկունս եւ զայլ կենդանիս. կափանճա, տուզագ.


Ահաւորութիւն, ութեան

s.

enormity;
terribleness, frightfulness;
majesty, grandeur.

· Calfa

NBHL (1)

Մինն յերջանկափառ համազօր ահաւորութենէ։ Այնքան ունի ահաւորութիւն՝ անունս օծութեան. (Նար.։)


Բարձրագագաթն

adj.

whose summit is very high, lofty.

· Calfa

NBHL (1)

Պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք. (Յհ. կթ.։)


Բարձրանամ, ացայ

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ դու կափառնաում. մի՛ մինչեւ յերկինս բարձրասցիս, այլ մինչեւ ի դժոխս իջցես. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 23։)


Բերան, ոց

s.

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Բացեալ երկրի զբերան իւր՝ կլանիցէ զդոսա։ Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Ի քարածերպս եւ ի բերանս սորոց։ Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն ... եւ կափուցանէին զվէմն ի վերայ բերանոյ ջրհորոյն։ Ի բերան քրձի։ Ի բերան ամանոյ.եւ այլն։


Բիւրեղանման

adj.

crystalline.

· Calfa

NBHL (1)

Ունիմ առ տիւ՝ պայծառատիպ մի կարկեհան. իսկ առ գիշեր՝ սպիտակափայլ բիւրեղանման. (Շ. իմ. եղակ.։)


Գարգափք

cf. Գարգափումն.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԱՐԳԱՓՈՒՄՆ ԳԱՐԳԱՓՔ. Թնդիւն, դրնդիւն, դոփիւն, կափկափումն. ձայն տախտակաց կոխելոց, կամ ոստոստման կենդանեաց.


Երկրաստեղծ

adj.

that has created the world;
created of earth, terrestrial.

· Calfa


Գաղթ, ի, ից

s.

transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.

· Calfa

NBHL (2)

ԳԱՂԹ որ եւ ԳԱՂՈՒԹ. (որպէս թէ գաղտերթ, կամ գաղոյթ. զօղումն փախստեամբ) ἁποικία demigratio, transmigrtatio, colonia (ուստի կողոնիա). Չու. վտանդարութիւն. տարաբնակութիւն. բնակափոխութիւն. պանդխտութիւն. փախուստ. գերութիւն. անցք. հատուած. կէօլ, հիճրէթ, գէվաթը, թէրքի տիյար.

Ել գաղթին փութացուցանէր։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է։ Ի գոհութեան գաղթիցն։ Բնակափոխութիւնք գաղթից. (Փիլ.։)


Գաղութ, ղթի

cf. Գաղթ.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջին գաղութ բնակափոխութեան ի քաղդէացւոցն երկրէ ի խառանացւոցն ասի առնել։ Գաւառ է նորա արփի եւ երկին, եւ գաղութ՝ երկիր։ Առաքեալ հանեն առ սուրբ եւ աստուածային տեղին զգաղութն. (Փիլ.։)


Գարգափումն, ման

s.

cracking, noise of planks;
ի գարգափս յառնել, to jump, to dance, to stamp.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԱՐԳԱՓՈՒՄՆ ԳԱՐԳԱՓՔ. Թնդիւն, դրնդիւն, դոփիւն, կափկափումն. ձայն տախտակաց կոխելոց, կամ ոստոստման կենդանեաց.


Իբրեւ

prep. adv. conj.

as;
in quality of;
nearly, rather like;
when;
—, — այն թէ, — զի՝ եթէ, as if, as though;
because, seeing that;
— ոչ եթէ, not as if, uot only, as if it were not;
— զմիոյ միոյ լերանց, like the mountains;
— զարմանալով իմն, as if surprised;
ամաց — երեսնից, about thirty years of age;
— զի ! how! how much! how many! — գեղեցիկ է առաքինութիւնն ! how beautiful is virtue !

· Calfa

NBHL (1)

Բնակէ ի գեղացկատեսիլ դաշտի միում, որ իբրեւ պարսպեալ իմն է բարձրագագաթն սպիտակափառ լերամբք։ Սկսաւ շրջել զքաղաքօք ոմամբք՝ իբրեւ նուաճել զնոսա. (Յհ. կթ.։)


Գոյն, գունոյ, ոց, գունի, ից

s.

colour;
complexion, ornament;
tint, dye;
jaundice;
թափել, հատանել or բառնալ զ—, to discolour.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղկաբոյս կամ բազմափայլ գոյնս։ Գոյնս ազգի ազգիս։ Կարմրատեսիլ գունոց։ Սպիտակափայլ կամ ամպեղէն գունով. (Փարպ.։)


Գոյն

prep. adv.

as, like;
so, thus, in this manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ծաղկաբոյս կամ բազմափայլ գոյնս։ Գոյնս ազգի ազգիս։ Կարմրատեսիլ գունոց։ Սպիտակափայլ կամ ամպեղէն գունով. (Փարպ.։)


Դաշտ, աց

s.

field, country, soil, heath, fallow ground, plain;
Եղիսեան —ք, Elysian fields;
Արիսեան —ք, field of Mars.

· Calfa

NBHL (1)

Երկնագոյն դաշտաց, լուծական լերանց, կապոյտ կուտակաց։ Ի կերպ պատկերի դիմաց քարտենի սպիտակերանգ ըղձալին դաշտի։ Սպիտակափայլ լուսափայլ դաշտի քարտենիդ. (Նար. խչ. եւ Նար. յիշ.։)


Դուռն, դրանց, դրաց

s.

door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.

· Calfa


Երեւակայեմ, եցի

va.

to imagine, to fancy, to dream.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պտուտելն (ալեաց ջրոյ) սպիտակափառ երեւակայեալ». այսինքն երեւեցուցեալ, երեւեալ. (Մագ. ՟Խ։)


Թանձրահոծ

adj.

very thick, very dense.

· Calfa

NBHL (1)

Ամպ թանձրահոծ իբրեւ զթաղ լմեալ՝ բալաձեւ սպիտակափայ յոյժ. (Արծր. ՟Ա. 3. (գրի թանձրախոծ ի կրկին ձձ)։)


Զուարթանամ, ացայ

vn. fig.

to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ պատկառեալսն, եւ զուարթացեալս։ Ի կափման աչացս՝ հայեցուած սրտիս մի՛ ստուերասցի, պայծառասցի։ Երախտիք փրկչին հենգնեալ, եւ Բելիար զուարթացեալ. (Նար.։)


Լանջապահ

s.

corselet, habergeon, cuirass, breastplate.

· Calfa

NBHL (1)

Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)


Լանջապան

cf. Լանջապահ.

· Calfa

NBHL (1)

Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)


Լանջապանակ, աց

cf. Լանջապահ.

· Calfa

NBHL (1)

Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)


Կոփիւն

s.

crash, din, clash, clashing, noise.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայն կոփելոյ. բախիւն. տոփիւն. դոփիւն. կափիւն.


Նշոյլ, շուլից

s.

light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նշոյլ սրոյն կափուցեալք զաչս. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)


Շուշանագոյն

adj.

lily-coloured.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զգոյն շուշանի. սպիտակափայլ. մաքրափայլ.


Ողորկեմ, եցի

va.

to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեստք շրջապատք՝ բոլորեալք, եւ սպիտակափայլ կոկեալ եւ ողորկեալ. (Սիսիան.։)


Ոսկեկիզն

adj.

golden-fleeced.

· Calfa

NBHL (1)

Սպիտակափայլ՝ ոսկէկիզն՝ նշուլազարդ գեղապաճոյճս փայլէին. (Վրդն. լուս.։)


Ոսկէօղ

adj.

adorned with, or wearing gold rings or buckles.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն ... եւ ձգեալ զոսկէօղ շիկափոկ պարանն. (Խոր. ՟Բ. 47։)


Հաշտարան, աց

s.

propitiatory.

· Calfa

NBHL (1)

ἰλαστήριον, ἑπίθεμα propitiatorium, opertorium. եբր. քէֆէրէթ, քօֆէրէթ. Տեղի կամ գործի հաշտութեան. կափարիչ տապանակին, որ եւ Քաւարան եւ Քաւութիւն կոչէր.


Յիշատակարան, աց

s.

memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.

· Calfa


Յար

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

· Calfa


Յարդգող, ի

s.

galaxy, milky way.

· Calfa

NBHL (1)

ՅԱՐԴԳՈՂ կամ ՅԱՐԴԱԳՈՂ. որ եւ ԾԻՐ կամ ՀԵՏՔ ՅԱՐԴԳՈՂԻ. ըստ յն. եւ լտ. Կաթնածիր կամ Ծիր կաթին. γαλαξίας κύκλος lacteus circulus, galaxia, via lactea. իտ. via lattea. Սպիտակափառ մասն երկնից ի պարզ գիշերի՝ ի հարաւոյ ընդ հիւսիս շեղակի. այն է հոծութիւն խիտ առ խիտ մանունց կամ բարձր աստեղաց. զորմէ առասպելեն քերթողք, թէ ի գողանալ Վահագնի կամ Հերակլեայ զյարդ՝ անկեալ իցեն զճանապարհայն մղեղք յարդի. ուստի կոչի եւ Կառք մսրի, կամ Մսուր. սաման օղրըսի, (այսինքն յարդի գող) քեահքեավան, քէհքեշան, (այսինքն յարդ քարշօղ)։


Յարկանեմ, յարկի

va.

cf. Յարկեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վէմ կափարիչ ի վերայ՝ յարկել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)


Խփանեմ, խփի

va.

to cover;
to shut.

· Calfa


Խփեմ, եցի

va.

cf. Խփանեմ.

· Calfa


Ծափծափեմ

vn.

to smack the lips.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Կեփկափել. շփշփել. կրճտել.