year, twelve-months;
պարականոն —, embolismic year;
տարւոջէ ի —, տարւոյ տարւոյ, տարւոյ —, annually, yearly, year by year, every year;
ի տարւոջ, in the year;
per annum, a year;
cf. Ամ;
cf. Թողութիւն.
Եւ մեք տարւոյ տարւոյ առնեմք կացուրդս՝ տօնս ամենաժողովս. (Պտմ. աղեքս.։)
sack;
pocket;
skirt.
Տարմալ, մանդիկս կամ խուրճին, կամ թլիս (յն. թիլա՛քիօն ). թլիսն կտաւէ մախաղ է (այսինքն տոպրակ). (Հին բռ.։)
Ունէր զբաճկոնակ ինչ, կամ տարմալակ, ուր զմուրանսն ժողովէր (կոյրն). (Տօնակ.։)
to distinguish, to separate, to divide.
Գաւազան տարորոշօղ՝ աւազանին ջրով զանմեղ գառինս եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Տարրանալ ի հանդէս բարեպաշտութեան։ Յամենայն վարս բարեգործութեան տարրանայր։ Տարրացելոցն առ աստուած սիրով։ Ըստ նորին սրբութեան տարրանամք, հաղորդեալք իրերաց, եւ միացեալք ի քրիստոս։ Յեղկեղի նորա տարրասցուք. (Սոկր.։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Տօնակ.։)
psaltery, harp, dulcimer;
հարկանել զ— or տաւղեմ, cf. Տաւղեմ.
νάβλη, ναύλη nabla, nablium ψαλτήριον psalterium κινύρα cithara λύρα lyra ὅργανον organum. Քնար դաւթի տասնաղեայ. սաղմոսարան. որպէս եբր. էվէլ կամ նէպլ. յն. նա՛վլի. լտ. նա՛պլա, նա՛պլիում. (ըստ Մենինսքեայ, ա՛րբա ... ). (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 12։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 28։ ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Ե. 1։ եւ 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 11։ ՟Թ. 11։ ՟Ի. 28։ ՟Ի՟Թ. 25։) Կամ որպէս յն. օ՛րղանօն. երգիոն.
rank, line, order.
Բառ յն. դա՛քսիս, դաքսի՛տիօն. τάξις, ταξείδιον . Նոյն ընդ հյ. Դաս, կամ դասակ զօրաց. cohors.
assembled together in God's name.
Ժողովեալ տերամբ կամ յանուն տեառն. տօնական. մեծահանդէս. հոգեւոր.
Candlemasday, Purification, Penthesis.
ἁπάντησις occursus (Domini), sive Purificatio B.V.M. Տօն քառասնօրեայ գալստեան յիսուսի ի տաճարն՝ յանդիման լինել տեառն ըստ օրինաց։
Իսկ զի՞նչ կրակն լուցանել, եւ տէրընդայս ասել. ծերքն եւ տղայքն շուրջ գային զբոցովն, եւ գոչէին, ա՛յ տէր ընդ այս, ա՛յ տէր ընդ այս. (Տօնակ.։) Այլ յայտ է թէ կրակավառութիւնն հայի ի խորհուրդ բանիցս, Լոյս ի յայտնութիւն. Հուր եկի արկանել. որ են ընթերցուածք աւետարանի ՛տ Տեառնընդառաջն։
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
Որ ոչ տացէ նմա տեղի ըստ կրօնից աստուածապաշտութեան վարիլ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
cf. Տենչումն.
Ադամ վասն տենչութեան կերակրոյ (անկաւ)։ Զինքնասիրութիւնսն, զնախագահիցն տենչութիւն. (Տօնակ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.
Ադամ վասն տենչութեան կերակրոյ (անկաւ)։ Զինքնասիրութիւնսն, զնախագահիցն տենչութիւն. (Տօնակ.։ Նար. ՟Խ՟Ե։)
gauze, crape, thin veil;
galling;
callosity, corn.
θέριστρον, θερίστριον theristrum, vestis aestiva. (լծ. ջեռ. յն. թէռի՛սդռօն. ջեռոյցք). թ. ջար. թարշաֆ. Ամառնային վերարկու կանանց. քօղ նրբաթել որպէս շղարշատեռն. ծածկոյթ գլխոյ եւ անձին կանանց.
sight, view;
spectacle, scene;
aspect, look, figure, face;
vision, apparition;
visit;
ի — երթալ, to go to see, to call upon, to pay a visit to;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
— առնել ի բանակն, to send forth spies;
ակն ունիմք — ոյն աստուծոյ, we desire to see God;
եկն ի — իմ, he came to see me, he called upon me.
Որով լինիմք երանելիք, եւ աստուծոյ տեսոյն արժանիք։ Ակն ունիմք տեսոյն աստուծոյ, կամ քրիստոսի. (Շ. մտթ.։ Տօնաց.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
Կրօնաւորք, ելով, եւ սգաւոր տեսակաւ. (Լմբ. սղ.։)
visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.
ՏԵՍԱԿԱՆ. ὀρατικός videndi facultate praeditus, perspicax եւ θεραπευτικός obsequiosus, officiosus. Տեսողական. նրբատես. հոգետես. տեսանողական. աստուածամերձ. իսրայէլ աստուածատես. պարապեալ ի պաշտօն աստուծոյ եւ ի հոգեւոր կեանս.
to be specified, qualified, formed, figured.
Որ ի վերնագոյնսն տեսականայ, եւ ի ներքինսն սեռանայ. (Տօնակ.։)
cf. Սեւազգեստ.
Կրօնաւորք միշտ սեւազգեստք են, եւ բնաւ սգաւորք. (Մխ. առակ.։)
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
Կրօնաւորք միշտ սեւազգեստք են, եւ բնաւ սգաւորք. (Մխ. առակ.։)
melancholy, black choler or bile, hyp, hypochondria.
Ի պարսաւ եւ ի սրտմութեան եւ ի սեւամաղձութան եւ անզգամութեան։ Զօրէն խելագարեալ բնութեանց ի չարախտականս ի սեւամաղձութենէ։ Ի սեաւամաղձութենէն լուսնոտք. (Փիլ. այլաբ.։ Պիտ.։ Տօնակ.։)
to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.
Հանին ի սեւացեալ (կամ սեաւացեալ) ազգացն նիւթս փայլողս՝ սուրբ վարս. (Տօնակ.։)
cf. Նաշիհ;
fine-wheaten bread, French-roll.
Բառ յն. սի՛լիղնիս, սիլիղնիօն. σίλιγνις, σιλίγνιον siligo σιλιγνίτης ἅρτος panis siligineus. նաշիհ. եւ հաց ի նաշհոյ՝ ի գերմակ ալերէ.
loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.
Խօսակցութիւն կանանց, եւ սիրելութիւն, եւ ընդելութիւն. (Տօնակ.։)
to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.
Սիրէին լսել զուսումն՝ զոր ոչ գիտէին. (Տօնակ.։)
stylites, living on a column.
Աղաչէր զսիւնակեացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ ՃՃ.։ Յասմաւ։ Տօնաց. եւ այլն։)
symbol, creed.
Իբր սիւմբոլոն. սիմբողոն. Բառ յն. սիմվու՛լօն. լտ. սիմպօլում. σύμβουλον symbolum. որ առ մեօք ասի Հանգանակ. եւ առ նախնիս՝ Նշանակ եւ Դաշն հաւատոյ.
start, flight, sally.
Արծուաթռիչ սլացիւք հերձին զթանձրամած խաւար կռապաշտութեանց. (Տօնակ.։)
cf. Սխալակումն.
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
drunkenness, intoxication.
Դեռ երեք ժամ է, եւ ոչ աղայոց է ժամ ուտելոյ, թող թէ կատարեալ արանց արբեցութեան եւ սխալակութեան. (Տօնակ.։)
cf. Խստոր.
cf. ԽՍՏՈՐ. յն. սքօ՛րտօն, սքօ՛րօտօն. Վստկ. ՟Մ.՟Հ.՟Կ.
to ravish, to enrapture, to delight, to strike with admiration, to charm, to be the delight, the charm of.
Ո՞վ տայր հաւասարել խորհրդոյս, եւ զամենեսեան զյեզ սխրացուցանել իմաստութեամբ տօնելոյս։ Բարբառովն սխրացուցանէ ի համեղութենէ խօսիցն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. իմ.։)
cf. Նախահայր.
Երրորդ գարուննոյ սկզբնահայրն որպէս ադամ։ Զսկզբնահայրն ապաշխարութեանց զենովք վերածեաց յերկինս։ Սկզբնահայրն հաւատաց (աբրահամ)։ Փոխանակ նոյի երկրորդ սկզբնահայր կոչեցաւ քրիստոս նորոյ ծննդեան եկեղեցւոյ. (Տօնակ.։ Նար. հբ։ Շ. բարձր.։)
thunderbolt.
Բառ յն. սգիբտօս, սգիբօն. լծ. ընդ հյ. ցուպ. σκήπτος, σκήπων scipio fulmen. Գաւազանաձեւ շանթ արձակեալ յօդոյ յերկիր.
cf. Սկտեղսկտեղ.
Վասն ձեւոյ երկրիս ոմանք ասացին, թէ որպէս սկուտեղ է. եւ այլք՝ թէ բոլոր որպէս սկուտեղ է. եւ այլք՝ թէ բոլոր որպէս զգունդ. (Տօնակ.։)
cf. Սկսող.
Սկսանօղ. նորամուտ կամ նորընծայ ի կրօնաւորութեան.
to shorten, to make brief;
to raise the price of.
Ի տալն բազմանայ քան ի սղացուցանելն. (Տօնակ.։)
cf. Սղացուցանեմ.
Ի տալն բազմանայ քան ի սղացուցանելն. (Տօնակ.։)
cf. Սնապարծիկ.
Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)
vain-glorious, conceited, vain, boastful, bragging, swaggering, bullying.
Յանձն գովութենէ եւ ի սնապարծիկն փառաց ազատ էր գունդ սրբոց։ Զգուշաւոր ի սնապարծիկ փառամոլութենէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 3։ Տօնակ.։)
paint, rouge;
ի — շպարիլ, to use paint, to rouge, to paint, to bedaub oneself or one's face.
Թոռունքն կայենի գտին զգուսանութիւն արք, եւ կանայք զսնկոյր եւ զծարիր. (Վրդն. ծն.։ եւ Տօնակ.։)
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
ՍՍՆԴՈՆ որ գրի եւ ՍՆԴՈՒՆ, սՆԴՈՒ, ՍՆՏՈՒ, ՍԻՆԴՈՆ, ՍԻԴՈՆ. Բառ յն. սինտօն, սինտօնի . σινδών, σινδόνη sindon, tela tyria, linteum, corporale. Սաւան կտաւի յերկրէն սիդոնի եւ տիւրոսի. բարակ կտաւ. բեհեզ. օթոց. պատանք. պաստառակալ. եւ Մարմնակալ.
nutritive, nutritious, alimentary.
Պատանի մի կրօնաւոր՝ սննդական կուսանացն, անուն լիկարիոն. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ.։)
futile and false, fallacious.
Արհամարհողք սնոտիապատիր դոցն մոլորութեան։ պաշտօն տանել սնոտիապատիր ձուլածոյ պատկերաց. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
Ադամ վասն յանցանաց իւրոց փախստական եղեւ ի վայելչական դրախտէն, եւ սողացաւ յեգիպտոս. (Տօնակ.։)
covered with water, inundated.
Յօդս վերինս ի վերայ հաստատութեան ջրայարկի։ հաստատութիւն ջրայարկին։ Զջրայարկն որպէս պնակ գործեաց՝ հովանի լինել ի վերայ աշխարհի։ Որ զջրայարկս երկնից որպէս խորան ձգեաց. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Զքր. կթ.։)
watery, aqueous;
— լերինք, billows, waves.
Օդեղէն ամուրս։ ի մէջ անհաստատ անդնդապտոյտ ջրեղէն լերանց. (Նար. յովէդ.։ Տօնակ.։)
turpentine.
Ռատինէճ, որ է սօնապրին ծառին խէժն ... ռատինէճն ի ռաւսու ծովեզրէն լինի, զերթ խայծղան է. (Վստկ. ՟Յ՟Է։)
earnest, pledge.
ՌԵՄՈՆ կամ ՌԻՄՈՆ. ռմկ. ռէհին. ἁρραβών arrhabo, arrha Գրաւ. գրաւական. առհաւատչեայ. առէպուն (յորմէ յն. լտ. առռավօն, արրա՛պօ, ա՛ռռա).
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
Քէ, եւ սէ, եւ ցոյ՝ յաւարտ բանին (բառին) մտեալ՝ բազում ցուցանէ. (Տօնակ.։)
stone-hoofed, solid hoofed;
steed, courser.
Հասանէ աժխոյժն խիզախմամբ՝ իւրովն ճանճաճերմակ եւ սալասմբակն երիվարաւ։ Կռօնոս յայծի հեծեալ (ժամանակն յայծեղջիւնր (ի վրնջապապչեակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
foolish, mad.
Բառ յն. սա՛լօն, սալա՛օն. σάλος, -η, -ον, σαλάων . Աղավուշ. բախած. յիմար.