to put on the shoulders, to load;
to load oneself with, to take upon one's back.
Իբրեւ թէ խոտ եւ եղէգն եւ սէզ եւ խռիւ շալակեալ, եւ զգեցեալ զչար գործս իւրեանց. (Տօնակ.։)
to prick up the ears, to listen attentively.
Դողութեամբ եւ ահիւ՝ շականջանայր ի յակճիռս. (Տօնակ.։)
greedy of gain, grasping;
usurer.
Ոմանք ձիաբոյծք, եւ վաճառականք, եւ վաշխառուք, փոխանակ կրօնաւորութեան՝ շահաժողովք. (Կանոն.։)
cf. Շահատակեմ.
Այնպիսի շահատակող եւ հոգեւոր կուսական տօնախմբութիւն. (Թէոդոր. կուս.։)
cf. Շահիմ.
Որոց առեալ զքանքարս, եւ շահաւետեալ՝ գովեցան ի տեառնէ. (Տօնակ.։)
great talker, babbler, chatterer, tattler;
talebearer, scold;
—ք, immodest dance, tarantella.
որպէս յն. φλύαξ, φλύαρος garrulus, scurra, nugax, nugator, stultiloquus, loquax, vanus et futilis . (լծ. հյ. շար. եւ ագռաւ. եւ յն. գրա՛զօն. լտ. գռօ՛լիդանս. իբրեւ կռկռացող). Շաղփաղփ. շաղաւաշուրթն. շատախօս. ունայնաբար. երազապատում. բանդագուշեալ. ընդունայնախորհ.
thread;
string, packthread, twine.
σταρτίον (յորմէ իտ. spago ). filum. Թել. լար. առասան. (որպէս թարգմանի այլուր նոյն բառ յն. սբոռդի՛օն ). դերձան, գայթան, իփլիք, իփ. եբր. խիւթ.
The Miserere and its hymn (Armenian divine service).
Զողորմեայն, եւ զտէր երկնիցն. (Տօնաց.։)
suppliant;
flattering.
Ասէր ոմն ողոքաւոր՝ չաւատալեացն պաշտօնատար. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)
thinking soundly, wise, sensible, judicious;
chaste, modest, coy, maidenly, pure, honest;
— միտք, good sense, honesty, plain-dealing.
ՈՂՋԱԽՈՀ. σώφρων cui mens est salva et incolumis, prudens, probus ἁκέραιος sincerus, integer, illibatus, innocens եւ այլն. որ եւ ՈՂՋԱԽՈՐՀ, ՈՂՋԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Ոյր խորհուրդք են ողջ՝ առողջ եւ ամբողջ. ողջամիտ. առողջամիտ. խոհական. մտացի. ուշիմ. զգօն. առաքինի. անկեղծ. անմեղ. հաւատարիմ. խելացի.
ՈՂՋԱԽՈՀ. σώφρων sobrius, temperans, continens, castus, pudicus. Զգաստ ի վերայ անձին. ժուժկալ. պարկեշտ. ամօթխած. կոյս եւ ամուսնացեալ համեստակրօն.
Երեւեցան անդ (ի թաբոր) կոյսք՝ որդիքն որոտման եւ եղիա, եւ ողջախոհ՝ պետրոս եւ մովսէս. զի եկեղեցի ունի կոյսս, եւ ողջախոհս. (Տօնակ.։)
ՈՂՋԱԽՈՀ, իբր Ողջախոհական. ողջամտական. զգօնական. հանճարեղ. զգուշաւոր. եւ հաւատարիմ.
soundly;
honestly, modestly, chastely.
σωφρόνως modeste, prudenter ὐγιῶς integre, sane. Որպէս ողջախոհ. ողջմտութեամբ. իմաստութեամբ. զգօնութեամբ. զգաստութեամբ.
Ողջախոհաբար զգօնացուցանէ. (Նար. խչ.։)
to be in one's right senses;
to be chaste, to observe chastity.
որ եւ ՈՂՋԱԽՈՀԻՄ. σωφρονίζομαι, σωφρονέω sobrius sum, resipisco. Զգօնանալ. զգաստանալ. խելաբերիլ. պարկեշտանալ. եւ Կուսակրօն լինել. պարկեշտնալ, խելքը գլուխը գալ.
to render chaste, modest, sober, prudent, wise.
σωφρονίζω sobrium reddo. Ողջախոհ կացուցանել, առնել, պահել. զգաստացուցանել. կրթել ի պարկեշտութիւն եւ ի զգօնութիւն.
sound judgment, wisdom, sagacity, good sense;
chastity, pudicity, temperance, continence, modesty, sobriety, honesty.
σωφροσύνη sobrietas, prudentia, sapientia եւ temperantia, castitas. Ողջախոհն գոլ (ըստ ամենայն առման), որպէս Զգօնութիւն. զգաստութիւն. ողջմտութիւն.
style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;
cf. Բաղշտակ;
acre (measure of lands);
ոճով, methodically;
distinctly, precisely;
continuously, in detail;
suitably, properly, to the purpose;
նովին ոճով, in the same style.
Ըստ ոճոյն աբիայ եւ զաքարիայ ի նա հասեալ։ Յայտնի է իմաստնոց ոճոյ մարգարէիս. (Տօնակ.։)
ՈՃ. δόγμα, σύστημα dogma, constitutio. Կարգք կրօնից. օրէնք. վարդապետութիւն.
villainy, abomination, misdeed, impiety, profligacy, flagitiousness, execrable conduct, horrible crime.
Աղտեղութեանն անուամբ՝ զարուացն ոճրագործութիւն եւ զիգացն ի մի վայր փակեաց։ Բիւրապատիկ ոճրագործութիւնս՝ որ ըստ բնութեանն, եւ որ արտաքոյ բնութեանն՝ գործէին։ Զոճրագործութիւն արուամոլիցն. (Կանոն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Տօնակ.։)
subterranean, vault, cave.
Բառ յն. ե՛մվօլօն. ἕμβολον, -ος (տրկուած. ձգուած) Կամարակապ սրահակ եւ խորշ խորանի մթին ի տաճարս, իբր ի ձեւ ամբոնի.
cf. Եմիփորոն.
Բառ յն օմօ՛ֆօրօն. cf. ԵՄԻՓՈՐՈՆ, եւ ՊԱԼԻՈՒՆ.
Օրհնութիւն սուրբ ոմոփորոնին քահանայապետականի։ Ոմոփորոնն՝ ուսոյ զգեստք թարգմանի. զի օմոսն՝ ուսք է, եւ ֆօրօնն՝ զգեստ. (Մաշտ. կիլիկ.։)
cf. Ոչխարազենութիւն;
-զենն տաճկաց, koorban-bairami (Turkish festival).
ՈՉԽԱՐԱԶԵՆ ՈՉԽԱՐԱԶԵՆՈՒԹԻՒՆ. Զենումն ոչխարաց. տօն այլազգեաց յօր զենման ոչխարաց իբր ի զոհ.
Զոհս մատուցանէին, զոր ոչխարազենն կոչեն։ Ի տօնի իւրեանց, զոր ոչխարազենն կոչեն. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ.։)
sheep-slaughtering, sheep-sacrificing.
ՈՉԽԱՐԱԶԵՆ ՈՉԽԱՐԱԶԵՆՈՒԹԻՒՆ. Զենումն ոչխարաց. տօն այլազգեաց յօր զենման ոչխարաց իբր ի զոհ.
Զոհս մատուցանէին, զոր ոչխարազենն կոչեն։ Ի տօնի իւրեանց, զոր ոչխարազենն կոչեն. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ.։)
chrysoberyl.
Ակն սոցա ոսկեքարն է, զոր ոմանք ոսկեբիւրեղ կոչեն. (Տօնակ.։)
adorned with golden tresses.
Առաքինութեանն լուսահրաշ վարդիւք եւ շուշանօք՝ տօնասիրացն ոսկէվարսեալ վայելչանան գլուխք. (Խոր. վրդվռ.։)
made of gold;
— զգեստ, brocade.
Հանէ յոսկիակուռ կառս. (Տօնակ.։)
to become gold, to be transmuted into gold.
Աստուածեղէն զօրութեամբն ոսկիացեալ։ Ոսկիացան առաքեալքն եւ աւետարանիչքն։ Անմաքուրքն սրբեցան աւազանաւն, եւ ոսկիացան հաւատովք, եւ ամբիծ գործովք. (Տօնակ.։)
bone;
տարաբուն —, process, apophysis;
— արմատոյ լեզուի, hyoides;
անանուն —, ossa innominata;
— ցայլից, os pectinis or pubis;
— սրբանի, os sacrum;
— կիտի, whale-bone;
— փղաց, ivory;
cf. Փղոսկր;
գերեզման ոսկերաց, charnel-house;
փոխարկութիւն յ—, ossification;
հաստատիչ խախտեալ ոսկերաց, bonesetter;
կցել զ—ն բեկեալ, to bonset;
փոխարկել յ—, to ossify;
հանել զոսկերս, to bone, to take out the bones;
գողացուցանել զոսկերս, to cause the bones to shake;
cf. Լեզու.
ὁστέον, ὁστοῦν os, ossis. Կարծրագոյն մասն ի մարմնի կենդանեաց՝ պնդակազմ պահանդ այլոց մասանց. ոսկոր .... (յն. օսդէ՛օն. լտ. օ՛ս, օ՛սսիս ).
to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.
Ոսնեալ եւ չորացեալ ոսկերքն յառնեն. (Տօնակ.։)
lentile, of lentiles, made or prepared with lentiles;
cf. Թան;
cf. Շիկաթան;
—ք, lentiles;
pulse.
Եւ որ եւս տկարագոյնք իցեն, բանջարիկ եւս խառնեն, եւ գեղահունդս, եւ ոսպնեայս. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ.) (յն. օ՛սբռիօն, կամ օ՛սբռօն, որ է հասարակ անուն ընդոց, որպէս ոլոռն։)
to break the branches.
Ոստաբեկս առնեն զմօտաւոր տունկս. (Տօնակ.։)
adorned with leafy branches.
Տօն տաղաւարահարաց՝ ոստասաղարթ եւ ծաղկազուարճ տօնախմբելի իսրայէլի. (Խոր. վրդվռ.։)
terrestrial;
dry, arid, parched, adust, burnt up;
— օձ, land serpent.
Իբրեւ զմանուկ յոստին երկրէ, ի կուսէն ասեմ. (Կամրջ.։ Տօնակ.։)
hosanna;
երգել —իւք, to sing hosannas.
Ովսաննա, կեցո՛ կամ ապրեցո՛, կամ մեծութիւն, կամ փրկութիւն ի բարձանց. (Տօնակ.։)
Իսկ (Երզն. մտթ. եւ ՃՃ. եւ Տօնակ.) կամեցան եւ հայերէն ստուգաբանել.
pediluvium.
ՈՏՆԱԼՈՒԱՅ կամ ՈՏՆԼՈՒԱՅ. Լուացումն ոտից եկեղեցական արարողութեամբ յաւագ հինգշաբաթի։ (Տօնաց.։ Մաշտ.։ Տաղ.։)
to shackle, to fetter;
to impede, to hinder, to stop, to clog.
Ոտնակապեաց առ յեսուաւ զարեգակն։ Յեսու ոտնակապեաց զարեգակն եւ զլուսին. (ՃՃ.։ Ճշ.։ Եփր. ՟ա. կոր.։ Տօնակ.։)
foot-place, foot-hold;
footman, domestic;
pedal;
յ—ս, standing, upright.
ՈՏՆԿԱՅ. ա. որ գրի եւ ՈՏՆԿԱՅ, եւ ՅՈՏՆԿԱՅ. Յանդիմանակաց պաշտօնեայ.
orphanhood, orphanage.
Եղիցին սոքա աստուածագութ խնամածուք մերում որբութեանս. (Տօնակ.։)
filially, like a son.
Հայր ասելովն՝ մեզ վստահութիւն տայ, եւ յորդդորէ՝ որդիաբար եւ մտերմութեամբ միշտ աղօթել։ Մի՛ երկբայիր ծառայաբար, այլ աղերսեա՛ որդիաբար։ Նա որդիաբար (ասէր), հա՛յր մի՛ համարիր. եւ սա ծառայաբար, տէ՛ր մի՛ համարիր։ Տէրն որդիաբար առ հայրն աղաչէր, հա՛յր թո՛ղ սոցա. (Խոսր.։ Կրպտ. ոտ.։ Տօնակ.։ Երզն. լուս.։)
sonship, filiation.
Զգօնացան յիմաստս որդիութեան աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Որիզն.
ՈՐԻԶ կամ ՈՐԻԶՆ. ὅριζα, ὅριζον . իտ. rizo. որ եւ ԲՐԻՆՁ. բրինծ պիրինճ . (յն. լտ. օ՛րիզօն, օ՛րիզա. իտ. րի՛զօ) Ընդեղէն ցորենաչափ սպիտակ ի ջրարբի վայրս. յորմէ կազմի սովորական թան (որպէս ապուր, եւ փիլաւ ).
oryza, rice.
ՈՐԻԶ կամ ՈՐԻԶՆ. ὅριζα, ὅριζον . իտ. rizo. որ եւ ԲՐԻՆՁ. բրինծ պիրինճ. (յն. լտ. օ՛րիզօն, օ՛րիզա. իտ. րի՛զօ) Ընդեղէն ցորենաչափ սպիտակ ի ջրարբի վայրս. յորմէ կազմի սովորական թան (որպէս ապուր, եւ փիլաւ ).
gluttonous, greedy, gormandizing, voracious, ravenous;
— լինել, to be gluttonous, greedy.
Յաղագս որկորամոլ շուայտութեան խորտակեցան տախտակք օրինացն. (Տօնակ.։)
cf. Որղէն.
ՈՐՂԱՆ կամ ՈՐՂԷՆ. Նոյն ընդ յն. օ՛րղանօն. հյ. Երգիոն.
Ջնարօք եւ քնարիւք եւ որղնաւ (կամ որգնաւ), եւ որ ի կարգին է. (Տօնակ.։)
young ass;
colt, foal, filly;
colt's foot.
Ահա՛ թագաւոր քո գայ՝ հեզ, եւ հեծեալ յէշ, եւ ի նոր մտրկի։ Նոր մտրկաւն զեկեղեցի գուշակէր։ Մի՛տ դիր եւ զգօնութեան մտրկին. զի կրմուղ էր եւ տրմուղ, եւ հանդարտագոյնս գնայր. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
Իշոյ զհրէայս, եւ մտրկի զհեթանոսս նմանեցուցանէ։ Նստելով նորա ի վերայ մտրկի՝ ի խորհուրդ կոչման հրէից եւ հեթանոսաց. (Բրսղ. մրկ.։ Ճշ.։ Տօնակ.։)
written with ink.
Գրելով իւրով արեամբն մեզ կատկ, ո՛չ մրագիր՝ որպէս ուխտն կտակի հրէիցն։ Քան զմրագիր ինչ փութով ջնջեցաւ. (Տօնակ.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Մրազարդ.
ՄՐԱԴԻՐ ՄՐԱԶԱՐԴ. Մակդիր դեռաբոյս մազից կամ հերաց մօրուաց, եւ ձեւոյ յօնից, հանգոյն գծագրութեան մրոյ.
Գեղ երեսաց, եւ մրազարդ յօնից. (Ագաթ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
to smoke, to blacken with soot, to soil, to dirty.
Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
to blacken with smoke or soot.
Մրճոտեալ աղտեղեալ գունով զազրութեան իբր զպաշտօնատար մեհենի։ Մաքրիմ, եւ այլ մրճոտիմ. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա։)
near, nigh, next, close by, by;
near, next;
cf. Մերձ;
— այսր, near to this place;
— առ —, — ի —, — ի —ոյ, quite near or close, contiguously, thickly;
— ընդ —, — ընդ հուպ, soon, directly, instantly;
ի or ընդ մօտոյ, ի —է, մօտուստ ի —ուստ, near, nearly, close by or to, next;
soon, shortly, soon after;
lately;
ընդ — աւուրս, shortly, soon;
— լինել, to be near or close to, to approach, to draw near;
ի — կալ, to stand near, to be present at, to attend;
— կտրել, to cut quite short;
— անցանել, to pass close to, or hard by;
— է առ քեզ յորժամ կամի ցիս՝ կարող լինել, where there is a will there is a way;
ի մօտոյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
Մօտ ի լեառնն, կամ յեդոմ, կամ ի լալօնսն։ Մօտ ի նոսա, ի քեզ։ Մօտ առ նոսա։ Մօտ առ իս։ Մօտ առ նմա։ Մօտ առ տամբն իւրով։ մօտ անցանէին առ կրետեաւ։ Մօտ ե՛կ. եւ չոգան մօտ. եւ այլն։
near, next, neighbouring, assistant;
present;
cf. Մօտասեր.
Տոհմիցն՝ զորս միշտ կամի մօտաւորս եւ պաշտօնեայս գոլ հօրն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 30։)
cf. Յախնթորագոյն.
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.
rude, rough, common, vile, low, vulgar, trivial;
servile.
ՅԱԽՆԹՈՐ եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԳՈՅՆ. եւ ՅԱԽՆԹՈՐԱԿԱԳՈՅՆ, ἁνδράποδον , ἁνδραποδώδης, ἁνδραποδωδέστατος mancipium, servus, servilis. գրի եւ ԱԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԽՆԹՈՐ, ՅԱՂԸՆԹՈՐ. (ի ձայնիցս, այագ, աք. որ է ոտն. եւ աթուր. կամ ենթ, ընդ որպէս եւ յն. անտրա՛բօտօն, է՝ այր ընդ ոտիւք կամ յոտին. լծ. եւ աղախին) Ստորին որպէս ստրուկ եւ ծառայ. ծառայական, ռամկական. ցած. թանձր. խոշոր. վարի, հաստ. գապա.