Definitions containing the research օղ : 5283 results

Խանձարրեմ, եցի

va.

to swalddle, to swathe.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձարրեաց զնա, եւ եդ կամ ընկողմնեցոյց ի մսուր։ Խանձարրեաց զարկողն զլոյս որպէս զօթոց։ Խանձարրեաց զխմբագործօղն ամենայն արարածոց. (Ոսկ. ծն.։ ՃՃ.։)


Խանձրահամ

adj.

that has an odour or flavour of burning, having a burnt taste or smell.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՆՁՐԱՀԱՄ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄԵԱԼ. ԽԱՆՁՐԱՀՈՏ, եւ ԽԱՆՁՐԱՀՈՏԵԱԼ. Որոյ առեալ է զհամ եւ հոտ խանձի, կամ այրեցածի. Խանծի համ կամ հոտ ունեցօղ, խնծմնծահոտ։ Վստկ. ուր գոյ եւ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄՈՒԹԻՒՆ. ունելն զհամ խանձելոյ։


Խանձրահոտ

cf. Խանձրահամ.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՆՁՐԱՀԱՄ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄԵԱԼ. ԽԱՆՁՐԱՀՈՏ, եւ ԽԱՆՁՐԱՀՈՏԵԱԼ. Որոյ առեալ է զհամ եւ հոտ խանձի, կամ այրեցածի. Խանծի համ կամ հոտ ունեցօղ, խնծմնծահոտ։ Վստկ. ուր գոյ եւ ԽԱՆՁՐԱՀԱՄՈՒԹԻՒՆ. ունելն զհամ խանձելոյ։


Խաշնարած, աց

s.

shepherd;
կին, աղջիկ —, shepherdess;
մանուկ —, shepherd boy.

· Calfa

NBHL (1)

κτινοτρόφος jumenti (vel pecorum, vel pecudis) pastor, pecuarius. Արածօղ խաշանց. հովիւ օդեաց եւ այծեաց. խաշնադարման. Խաշնաբոյծ. ըստ յն. Անասնասնոյց. Գոյուն չօպանը։


Խաշնարօտ, ի, ից

s.

cf. Խաշնարած.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ Խաշն արօտական, հօտ ճարակօղ յարօտս.


Խաչ, ի

s. fig.

cross;
crucifix;
cross, sorrows, tribulation;
սուրբ —, the Cross, the Holy Rood;
ի — հանել, կախել զ—է, to crucify;
ի — ելանել, to be crucified;
— առնել, հանել, to make the sign of the cross, to cross one's self.

· Calfa

NBHL (1)

σταυρός crux. (յորմէ այլազգ. հաչ, խաճ. որպէս թէ խէչ, նեցուկ բարձօղ. որպէս եւ յն. ստաւռօ՛ս, է կանգնեալ փայտ կամ ցից) ... Փայտ պատուհասի՝ եռաթեւ կամ քառաթեւ, ուղղորդ կամ խոտորնական. զզորօրինակ T. +. X. ուր բեւեռէին կամ կախէին զմահապարտս. եւ զայսպիսի նահատական մահ կրեաց վսն մեր անպարտական գառն աստուծոյ. եւ յայնմ հետէ խաչն եղեւ հարծանք քրիստոնէից։ Եւ լայնաբար Խաչ անուանին ամենայն վիշտք եւ չարչարանք՝ մանաւանդյանձն եռեալք ի սէր փրկչին.


Խաչաբարձ

adj. s.

cross-bearing;
cross-bearer;
crusader.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձօղ խաչին ընդ քրիստոսի. կրօնաւոր.


Խաչազգեաց

adj.

bearing the cross, enduring patiently, patient.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՉԱԶԳԵԱՑ որ եւ ԽԱՉԱԶԳԵՍՏ։ Որ զգեցեալ է զիւրեւ, կամ կրէ յանձն իւր զխաչն քրիստոսի. խաչաբարձ. խաչակիր. յանձն առօղ զխաչ եւ զչարչարանս. եւ Որ ինչ հայի առ հետեւօղս քրիստոսի խաչիւ. Օրիորդք խաչազգեացք։ Խաչազգեաց լուսով պսակեալ։ Խաչազգեաց մշտաւառ լուսովն ելին զհետ նորա. (Խոր. հռիփս.։)


Խաչակիր, կրաց

adj.

cruciferous;
s. bot. cruciferous plant;
cross-bearer;
crusader;
—ք, the crusades, the crusaders.

· Calfa

NBHL (1)

σταροφόρος crucifer. կրօղ կամ բարձօղ խաչի. խաչազգեաց. խաչակրօն. ճգնօղ վասն քրիստոսի.


Խաչակրօն

adj.

suffering for Christ's sake, patient, austere;
christian.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր կրօնքեն ըստ հետոցխաչին քրիստոսի. խաչազգեաց. խաչակիր. խստակրօն. ճգնօղ. եւ Ճգնողական. սեպհական կրօնից խաչի եւ խաչապաշտից.


Խաչահան

s.

crucifer.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.


Խաչահանու, աց

cf. Խաչահան.

· Calfa

NBHL (1)

ԽԱՉԱՀԱՆ ԽԱՉԱՀԱՆՈՒ. σταυρών crucifigens. Ի խաչ հանօղ զքրիստոս. խաչօղ.


Խաչաձեւ

adj. adv.

cruciform, crossed;
cross-wise;
— դնել, to place across.

· Calfa

NBHL (1)

σταυροειδής habens formam crucis. Ունօղ զձեւ խաչի. խաչակերպ. խաչանման.


Խաչանիշ

adj.

cf. Խաչաձեւ;
— փայտ, the cross;
— հատանել, to cross, to place across.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ կամ՝ ունելով զնիշ խաչի. խաչանշան, խաչադրոշմ. խաչաձեւ. խաչանման.


Խառնախօս, աց

adj.

that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)

Եւ Զազրախօս. ամօթալիս բարբառօղ. որպէս αἱσχρολόγος.


Խառնելի, լւոյ

s.

cup, goblet, bowl;
liquor, beverage, drink, potion, libation;
crater;
—ք թեւոց, the tiller ropes;
խառնել —ս, to offer, to pour out libations.

· Calfa

NBHL (1)

Բաժակօք ոսկեղինօք ի խառնելեացն (այսինքն ի պատրաստեալ ըմպելեաց, կամ ի թակուկաց) ընդունէին զգինի ի մատռուակէն. (Նոննոս.։ գինւովն զխառնելիս) (զըմպելիս կամ զխառնարանն) պատրաստեաց՝ ըստ իմաստութեանն խառնելեաց (այսինքն խառնօղաց կամ պատրաստողին). (Կամրջ.։)


Խարազանահալած առնեմ

vn.

to drive away with the whip.

· Calfa

NBHL (1)

Խարազանահալած զանբանսն եւ զվարճառօղսն ի հօրդ տանէն լսեմ արարեալ. (Սկեւռ. աղ.։)


Խարազնազգեաց

adj.

wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեցօղ զխոշոր եւ զխարազն զգեստս. խոշորազգեաց. ցփսի զգեստուք (անձն, կամ ճգնութիւն).


Խարդախիչ, չի, չաց

cf. Նենգիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ խարդախէ. խարդախօղ. դաւաճան.


Խարոյկ, րուկաց

s.

fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւէր նոցա ինքանակաց խարոյկ։ Ի ժողովել պօղոսի խռիւ ինչ բազում, եւ դնել ի վերայ խարուկին։ Զայն փայտ զոր եհատն ... զորոյ զկէսն այրեաց ի խարուկի. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 9։ Ես. ՟Խ՟Դ. 16։)


Խարուկածին

adj.

born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնեալ ի խարուկէ, կամ ծնօղ խարուկի. հրաւառ. հրեղէն. կրակէ. կրակի.


Խաւարաբեր

adj.

bringing darkness, tenebrous.

· Calfa

NBHL (1)

Բերօղ զխաւար. խաւարեցուցիչ. եւ Բերօղյինքեան զխաւար, խաւարամած.


Խաւարակուլ

adj.

that dissipates darkness;
plunged in obscurity.

· Calfa

NBHL (1)

կլանօղ եւ փարատիչ խաւարի.


Խաւարանամ, ացայ

vn.

cf. Խաւարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգականն լոյս քօղարկեալ՝ խաւարանայր միջօրէին. (Շար.։)


Խաւարասէր

adj.

loving obscurity or darkness.

· Calfa

NBHL (1)

φιλοσκότος tenebrarum amans. Սիրօղ խաւարի, կամ գիշերոյ, մեղաց, մոլորութեան, եւ գաղտնի գործոց չարութեան.


Ղանգանուն

s.

laudanum.

· Calfa

NBHL (1)

Լինի ի նմա ղանգանուն ի ցօղոյ անկեալ զխոտով. (Խոր. աշխարհ.։) Բայց թերեւս գրելի էր՝ Ղանդանոն, Լանդանոն. որ գրի եւ Լատան. որպէս ռմկ. լատէն։


Ղուղակեմ, եցի

va. vn.

to hide;
to hide or conceal oneself.

· Calfa

NBHL (2)

եւ չ. ՂՈՒՂԱԿԵԼ. Իբր Ղօղել, եւ ղօղիլ. թաքուցանել, եւ թաքչել, խորշիլ. պահել, եւ պահուըտիլ.

Բնութիւնս մեր ղօղել եւ թաքչել սիրէ։ (Փիլ. լին. ՟Դ. 1.)


Ղուղիմ, եցայ

vn.

to swim;
to hide.

· Calfa

NBHL (1)

ՂՈՒՂԻՄ. որպէս Ղօղիլ, թախչել. ծածկիլ. λανθάνω lateo. պահուըտիլ


Ճագար, աց

s.

rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.

· Calfa


Ճախարակաւոր

adj.

furnished with pulleys;
cf. Ճախարակագործ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՃԱԽԱՐԱԿԱՁԵՒ, ՃԱԽԱՐԱԿԱԳՈՐԾ. որպէս Ունօղ զբան ինչ ճախարակի.


Ճակատամարտ, ից

s. adj.

troops in battle array, army drawn up in order of battle;
general engagement, pitched battle, war;
fighting, belligerent;
warlike;
օր —ի, day of battle;
— տալ, to wage, to make war, to fight.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ. գ.ա. որպէս Պատերազմօղ զօր. ճակատեալ, եւ պատերազմական.


Ճակատամարտիկ

adj.

belligerent.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր նոյն ըննդ վ. Մարտիկ ի ճակատու. պատերազմօղ.


Ճաճանչ, ից, աց

s.

ray;
light, glare, brilliancy, splendour;
— սրբութեան, monstrance.

· Calfa

NBHL (1)

Կարծեալ կամ կարծեցեալ ճաճանչ լուսաւորացն։ Ճաճանչ լուսաբեր, կամ կիզանօղ։ Ճաճանչ ճառագայթի լուսոյն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար.։ Շ. եդես.։ Նար. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. իմ.։)


Ճաճանչաւոր

adj.

radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զճաճանչս. լուսափայլ. պայծառ. նշուլագեղ. շողշողուն. փալփլուն, պլպլացօղ.


Ճամկաւոր

adj.

embellished, decorated, adorned;
embroidered.

· Calfa

NBHL (1)

(յն. եւ լտ. պէսպէս ոճով) Ունօղ զճամուկս. պճնազարդ, ոսկեհուռն, նրբաթել եւ պաճուճազարդ.


Ճայրոտութիւն, ութեան

s.

offuscation of the sight, blearedness, purblindness.

· Calfa

NBHL (1)

Բլշակնութիւն. բթութիւն. բժժանք աչաց. մանաւանդ իբր ջերոտութիւն. տոչորումն ի ցաւոց. այրուց. ախտ կիզանօղ. σφακελισμός sideratio, membrorum mortificatio per inflammationem.


Ճանակ, ի

s.

bezel or bezil.

· Calfa

NBHL (1)

Լիցի մատանին (պսակի) անկապ ի ճանակին՝ առանց գրի ... հաւասար բոլոր օղ, զի խորհուրդ է այսպէս լինել. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ճանաչական, ի, աց

adj.

capable of discerning, intellectual;
known.

· Calfa

NBHL (1)

γνωστικός cognoscens γνωστός notus, cognitus. Կարօղ ճանաչել, կամ տուօղ ճանաչել. իմաստնական, եւ ճանաչելի. ծանօթ.


Ճանաչեմ, ծանեայ, ծանիր, ծանուցեալ

va.

to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.

· Calfa

NBHL (1)

Պէտք են ճանաչօղ միտս ունել, զի կարօղ լիցի ընտրութիւն առնել. (Խոսր.։)


Ճանաչիչ, չի, չաց

cf. Ճանաչող.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ճանաչէ. ճանաչօղ.


Ճանապարհակցիմ, եցայ

vn.

to travel with another, to be a travelling companion.

· Calfa

NBHL (1)

Երթային յեմմաւուս. եւ ճանապարհակցեցաւ նոցա յիսուս։ Կղէոպայ, որ ի գեղն եմմաւուս ճանապարհակցեցաւ ընդ քրիստոսի։ Ճանապարհակցեալ պօղոսի (ղուկաս) յամենայն վաստակս քարոզութեան. (Սկեւռ. յար.։ ՃՃ.։ Հ. կիլիկ.։)


Ճանապարհորդութիւն, ութեան

s.

journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.

· Calfa

NBHL (1)

Զճանապարհորդութիւն հրամայեսցէ (այնմ), որ կարօղն է առանց վնասու կատարել. (Բրս. հց.։)


Ճանճիռն

s.

flay, flies.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԱՆՃԻՒՌՆ. Որպէս ռմկ. կանկիռ, կանկեռ. այսինքն Ճանկեր, կամ ճանկք կեռք բարձօղք զսան ի հրոյ.


Ճաշ, ոյ, ոց

s.

dinner, noon-day meal;
repast, entertainment, feast;
—ոյ ժամ, the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth;
cf. Ճաշաժամ;
սպասք, սեղան, զանգակ —ոյ, dinner-service, dinner-table, dinner-bell;
— անպաճոյճ;
frugal meal or table;
— գործել, to get dinner ready;
— առնել, to give a dinner;
— մեծ գործել, to give a grand dinner-party;
պատրաստ է —ն, dinner is on the table;
—ք զ—ս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն, dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers;
cf. Ժամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ճաշք զճաշս մղիցեն, եւ ընթրիք զընթրեօք անցանիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16. յն. ճաշարարօղք։)


Ճաշագործ, աց

adj.

dinner-giving;
invited, asked to dinner, guest.

· Calfa

NBHL (1)

ἁριστοποιούμενος . Որ ճաշ առնէ. կոչնատէր, եւ կոչնական. ճաշօղ.


Ճաշակելի, լւոյ, լեաց

adj. s.

that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.

· Calfa

NBHL (1)

Ուտելի. զգալի. եւ Կերօղ. ճաշակօղ.


Ճաշակեր

adj.

dining.

· Calfa

NBHL (1)

Կերօղ զճաշ.


Ճապաղ

adj. s.

spread, dispersed, scattered;
diffusion, extension, dilatation.

· Calfa

NBHL (1)

Հայի ի վասն իմ արեանճապաղ ձեռսն. իմա՛ իբր բարդ, ունօղ զարեան ճապաղիս, կամ արիւնաթաթաւ։


Ճառագայթաձեւ

adj.

lucid, fulgid, luminous.

· Calfa

NBHL (1)

φεγγώδης, σπινθηροειδής, κερκώδης radii formae եւ այլն. Ունօղ զձեւ կամ զտեսիլ եւ զնմանութիւն ճառագայթից. ճառագայթատեսիլ. լուսատեսակ. եւ Անուաձեւ. ճախարակաձեւ ինչ.


Ճառական, ի, աց

adj.

belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.

· Calfa

NBHL (1)

Այսոքիկ ճառական իմաստք։ Ճառական տեսութեանցս եղաք քննօղ. (Վրդն. երգ.։ Նչ. եզեկ.։)