Definitions containing the research օղ : 5283 results

Իմաստ, ից

s.

signification, sense, meaning, substance, drift;
acceptation;
understanding, good sense, judgment;
notion, knowledge;
conception;
thought, idea, design, project;
maxim, axiom;
invention;
expedient, means;
intrigue, machination, plot, snare;
—ք ուղղութեան՝ առաքինութեան, sentiment of probity, of virtue;
մեծահրաշ —ք, mysteries;
զգայարանք —ից, the mind, intelligence;
ուշ —ին՝ —ից, spirit, thought;
յ— եւ ի բան հասանել, to arrive at the years of discretion;
գալ յ—, to return to one's self, to recover the senses;
to be known, understood;
ունել զիմաստս իրիք, յիմաստս իրիք երթալ, to understand, to seize the meaning, to comprehend;
—ս չարս իմանալ, cf. Իմանամ;
զ— խորհդեան կատարել, to execute the deliberation of council;
զիմաստս խաբէութեանն լուծանել, to frustrate a plot, to baffle an intrigue;
—քն գործք լինէին, the ideas were realized.

· Calfa

NBHL (3)

Յարմարօղ արուեստագէտ ոք անչնչից գործեաց ընդ հարկանելով ... յայտնի առնէ զծածկեալ իմաստն. (Նիւս. կազմ.։)

Խնդրէին ժամ դիպօղ զիմաստ խորհրդեանն կանարել. (Յհ. կթ.։)

Ոչ մարդկեղէն մտաց իմաստք են, այլ՝ հոգւոյն սրբոյ պատգամք։ արժան է մեզ մերձ դնել տեսութեանս զիմաստն պօղոսի. (Սարգ.։)


Իմաստակիր

adj.

intellectual, intellective;
sensible.

· Calfa

NBHL (1)

կրօղ իմաստութեան. իմաստուն ինչ.


Իմաստասէր, սիրաց

s.

philosopher;
sage, man of science, of learning.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՄԱՍՏԱՍԷՐ. հետեւօղ բարոյական իմաստասիրութեան, յորում մասին նշանաւոր էր առ հելլենացիս Սոկրատ. առաքին. ըզգաստ. իմաստուն. խոհական. հեզ եւ համբերօղ.

φιλόσοφος philosophus φίλων σοφίαν amans vel studiosus sapientiae. Սիրօղ իմաստութեան. փիլիսոփոս, փիլիսոփայ.


Իմաստնաբար

adv.

wisely, learnedly, skilfully, sensibly, prudently, judiciously, ingeniously;
discreetly;
sentimentally.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ վայել է իմանալ զպօղոսի ձայնիւ իմաստնաբար ասացեալսն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ.) (ա՛յլ ձ. իմաստաբար. տպ. իմաստասիրաբար)։


Իմաստուն, տնոց

adj. adv.

wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն

· Calfa

NBHL (4)

Ի սիրտ ամենայն իմաստիոց ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն, եւ այլն։ Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն օրհնեսցի։ Իշխանք տայանու իմաստունք խորհրդականք թագաւորի։ Ո՞վ է այր իմաստուն՝ եւ ի միտ առցէ զայս։ Սերգեայ պօղոսի առն իմաստնոյ։ Կորուսից զիմաստութիւն իմստնոց։ Յաւուրս զաքարիայ իմաստնոյ։ Ամենայն ղեւտացի՝ որ ոք էր իմաստուն նուագարանօք երդոցն։ Որ իմաստունն է՝ ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ ամենայն ինչ ուղիղ է իմաստնոց.եւ այլն։

σοφός sapiens. ունօղ իմաստութեան. մտաւոր. գիտուն. խելացի. ... որպիսի լինի միայն իմացական եւ բանական արարած, յետ աստուծոյ աղբերն իմաստութեան.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. νοήμων intelligens. Խելամուտ. խորհրդական. հանճարեղ. ուշիմ. խելացի, բան հասկըցօղ, խելք բանեցընօղ.

Իմաստուն առնէ զտղայս։ Զծերս նոցա իմաստուն արասցէ։ Որք կարօղ են իմաստուն առնել զքեզ։ Իմաստուն արարից զքեզ, եւ խելամուտ ի ճանապարհ յոր եւ գնասցես։ Ի ճանապարհս արդարութեանց քոց իմաստուն արա զիս. եւ այլն։ որպէս եւ կր. Իմաստուն լինել՝ նոյն ընդ Իմաստնանալ։


Իմացական, ի, աց

adj. s.

intellective, intellectual;
intelligent;
spiritual;
the mind, the intellect, the understanding;
—ք, the spirits of light, the Angels.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՄԱՑԱԿԱՆՆ. գ. Միտք. իմացօղ զօրութիւն. Հաւատքն իմացականին է ներգործութիւն։ Հաւատամք իմացականիս գիտութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

ԻՄԱՑԱԿԱՆ. νοητικός intelligendi vi praeditus, intellectualis Իմացօղ. իմացուն. որ իմանայ.


Իմացող

adj.

of quick apprehension, attentive, intelligent, discerning.

· Calfa

NBHL (1)

որ իմանայ. իմաստուն. բան հասկըցօղ.


Իմացութիւն, ութեան

s.

intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.

· Calfa

NBHL (1)

Միտքս կրօղ եղեալ աստուածային իմացութեան. այսինքն իմաստից, կամ տեսութեան մտաց. (Լմբ. ժղ.։)


Իմն, իրիք, իմիք, իւիք

adv.

adj. s. some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.

· Calfa

NBHL (1)

Հուրն՝ ցօղ իմն է զովական. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)


Ինձ, ընձուց

cf. Ինծ.

· Calfa

NBHL (1)

Զարթեաւ ինծ ի վերա քաղաքաց նոցա։ Եթէ փոխիցէ հնդիկ զմորթ իւր, եւ ինձ զխայտուցս իւր, եւ դուք կարօղ լինիցիք գործել զբարիս. (Երեմ. ՟Ե. 6։ ՟Ժ՟Գ. 23։)


Ինչ, ընչի

s.

thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.

· Calfa

NBHL (3)

Եթէ վնասեսցէ ինչ ընկերի իւրում։ Եթէ ինչ զդոսա խորամանկել կամ տրտմեցուցանելյօժարեսցուք։ Միթէ մա՞րթ ինչ իցէ։ Ոչ եթէ իմով ինչ շնորհօք եկի։ թէ կարօղ ինչ ես։ Մի՛ ինչ վասն ազդին խղճիցէք։ հրէից ինչ չեմ վնասակար։ Եւ ո՛չ ի կայսր ինչ վնասակար եմ։ Չեմք ինչ անտեղեակ խորհրդոցն նորա։ Ո՛չ՝ եթէ չուտեմք, պակասեմք ինչ. եւ ո՛չ՝ եթէ ուտեմք, առաւելումք ինչ։ Ո կասկածէին եւ ոչ ի միոջէ ինչ երկիւղէ. եւ այլն։

Ակն ունէր, թէ տացի ինչ նմա ի պօղոսէ. (Գծ. ԻԴ. 36։)

(Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական.) (Լմբ. հանգ.։)


Ինքնաբոյս

adj.

self-produced, natural;
that produces naturally.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτόφυτος ex se ipso pullulans, natus, procreatus Ինքնին բուսեալ՝ առանց մշակութեան կամ արուեստի. ինքիրմէ բուսնօղ.


Ինքնաբուղխ

adj.

that flows or takes its rise naturally;
self-produced;
spontaneous, natural.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՆՔՆԱԲՈՒԽ կամ ԻՆՔՆԱԲՈՒՂԽ. ինքնին բղխեալ. ի բնէ հոսեալ. որպէս յն. αὑτόρρυτος per se vel sponte profluens ինքիրմէ վազօղ.

ԿԱՄ ներգ. Ինքնին եւ իւրմէ բղխօղ.


Ինքնազօր

adj.

absolute, supreme, sovereign.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτοδύναμος per se potens. որ յինքենէ ունի զօրութիւն. ինքնին հզօր. ըստ ինքեան կարօղ.


Ինքնալուր

adj.

auricular, that has heard with his own ears;
that only takes counsel of himself, or only obeys himself.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτήκοος suis auribus audiens. Ինքնին լսօղ կամ տեղեկացեալ. եւ Մտադիր ունկնդիր. եւ Անձին իւրում լսօղ՝ քան այլոց.


Ինքնախաղաց

adj.

which flows of itself.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Ինքնաբուղխ. ինքիրմէ վազօղ (ջուր).


Ինքնածին

adj.

self-begotten, self-born;
innate, natural.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՆՔՆԱԾԻՆ. Ինքնին եւեթ ծնօղ միածնին. կոյս եւ մայր.


Ինքնահաճ

adj.

self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.


Ինքնաձայն

adj.

vowel;
that has a sound by itself.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτόφωνος sua voce utens. Յինքենէ այսինքն յաստուծոյ անտի ձայնեալ, կամ Ինքնին ձայնօղ. ինքնախօս. ինքնասաց.


Ինքնամատոյց

adj. s.

self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτομάτως φέρων sponte sua ferens αὑτόματος sponte promanans. ինքնին մատուցօղ, յառաջ բերօղ. եւ Ինքնին մատուցեալ, յառաջ բերեալ. ինքնեկ. դիւրագիւտ. պատրաստական.


Ինքնամարտ

adj.

that mortifies himself, that wages war against his passions;
that wars against self.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ԱՆՁՆԱՄԱՐՏ. Ինքն ընդ անձին մարտնչօղ. անձամբ անձին հակառակօղ.


Ինքնանախատ

adj.

self-upbraiding, self-reproving.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքն ինքն նախանձօղ. պարսաւադիր անձամբ անձին.


Ինքնանուէր

adj.

that offers his services, that gives himself, voluntary, free, self-devoted.

· Calfa

NBHL (1)

ինքն զինքն նուիրօղ. անձամբ յանձանէ նուիրեալ կամ պատարագեալ սիրով ի սէր արարչին.


Ինքնաշարժ

adj.

self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.

· Calfa

NBHL (2)

Հուր ... մշտաշարժ, ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. պատուական՝ անպարունակ. (Դիոն. երկն.։ Դիոն. երկն.։)

αὑτοκίνητος qui per se vel ipse movetur, aut motu proprio, vel libere;
suapte natura mobilis. Որ ինքնին շարժի. ինքն զինքն շարժօղ. իւրեւ շարժուն, որպէս կենդանի, եւ ոչ որպէսհուր անզգայ. վասն որոյ ասի զշնչաւորաց, ըստ որում ունին ոգիզգայական շարժիչ ՛ն ներքուստ.


Ինքնապատում

adj.

that relates himself;
related by himself.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ընդ բայի. Ինքնին պատմօղ, ճառօղ. կամ Անձամբ պատմելով, ճառելով.


Ինքնապարսաւ

cf. Ինքնանախատ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր իցէ անձամբ անձին պարսաւ. ինքնակմ պարսաւադիր ընդդէմ անձինն. ինքը զինքը վար զարօղ.


Ինքնասահման

adj.

unbounded, illimited, immense, infinite.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ ըստ իմստասիրաց՝ Այն, որ կարօղ է անխտիր սահման յօրինակել եւ նքնեան որպէս այլոց.


Ինքնատես, աց

cf. Ականատես.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ. Որպէս Ինքնատեսօղ. Ինքնին տեսօղ մտօք. խելամուտ. քաջիմաց.


Ինքնատէր

adj.

one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՆՔՆԱՏԷՐ. Որ ունի տիրապէս իշխանութիւն ի վերայ իւրոց. ազատաբար տնտեսօղ. իշխան. ըստ յն. ինքնակալ αὑτοκράτωρ . ըստ լա. տէր. patronus, dominus.


Գերակատար

adj.

supreme, highest, greatest;
s. gr. preterpluperfect.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ (հանդերձ խնդրով). իբր Վերագոյն քան. առաւել քան. յաղթօղ.


Գերահրաշ, ի, ից

adj.

astonishing, surprising, marvellous, very admirable, miraculous.

· Calfa

NBHL (1)

Պօղոս գերահրաշիւք յափշտակեալ. (Ճ. ՟Ա.) իբր գերագոյն հրաշիւք, կամ ի հիացման մտաց։


Գերամբարձ

adj.

very elevated, lofty, high.

· Calfa

NBHL (1)

Գլուխ գերամբարձ մերոյ ազգիս (յկ. (մծբ). Գանձ. (իբր ի վեր ամբարձօղ)։)


Գերանաձեւ

adj.

in the shape of a beam.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.


Գերանանամ, ացայ

vn.

to become a beam, to make one's self a beam.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԵՐԱՆԱՁԵՒ ԳԵՐԱՆԱՑԵԱԼ. Ունօղ զձեւ կամ զչափ գերանի. մեծացեալ իբրեւ զգերան.


Գերապատուութիւն, ութեան

s.

reverence.

· Calfa

NBHL (1)

Պարունակօղ գերապատուութեամբ ընդհանուր թագաւորութեանց. (Շ. թղթ.։)


Գերափառ

adj.

glorious, excellent, magnificent.

· Calfa

NBHL (1)

Խորան լուսաւոր գերափառ՝ յաղթօղ սինայի։ Նիւթից գերափառ։ Գերափառ իւղ. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Զ՟Գ։)


Գերդաստան, նաց

s.

goods, possessions;
fireside, family, house.

· Calfa

NBHL (2)

Գեօղս գնիցէ, եւ գերդաստանս ժողովիցէ։ Գերդաստանացն բազմութիւնքն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23. եւ 20։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ի։)

Զշինանիստ շինուածս քաղաքաց եւ գաւառաց, գեօղից եւ գերդաստանաց։ Շինեալ անդ գեօղս եւ գերդաստանս. (Յհ. կթ.։)


Գերեզմանասէր

adj.

who diligently visits and ornaments sepulchres.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրօղ գերեզմանաց. փոյթ յայց առնել եւ ի զարդարեալ զշիրիմս.


Գերեվար, աց

adj. s. that makes prisoner, that leads into slavery, captivity, that takes captive.

· Calfa

NBHL (1)

Վարօղ ի գերութիւն. (գերիչ. գերօղ.)


Գերիչ, չի, չաց

cf. Գերեվար.

· Calfa

NBHL (1)

αἱχμαλωτίζων, αἱχμαλωτίσας captivator Գերօղ, գերեվար. տե՛ս գ. (թգ. 46. 50։ Սղ. ճե. 46։ Նեեմ. դ. 4։)


Գերփեմ, եցի

va.

to ravage, to ruin, to pillage, to sack.

· Calfa

NBHL (1)

Որք իբրեւ զջուրց սաստկութեան ղօղեալ գերփեցան ի զօրացն բաբելացւոց. (Լաստ. ընթերց.։)


Գեւղ

s.

village, country.

· Calfa

NBHL (1)

Զվանաց երէց գեաւղջն։ Ի գեօղ միում։ Գեօղից իւրոց. (Փարպ.։)


Գզաթ, ու

s.

fleece, wool.

· Calfa

NBHL (1)

Գզաթ մի ասուի։ Անձրեւ ի վերայ գզաթուն։ Էջ ցօղ ի գզաթէ անտի։ Փորձեցից միւսանգամ գզաթուն, եւ եղիցի միւսանգամ ցամաքութիւն ի վերայ գզաթուն միայնոյ. (Դատ. ՟Զ։)


Գէտ, գիտաց, տից

s.

skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.

· Calfa

NBHL (2)

Արմատ Գիտելոյ՝ իբր Գիտակ. գիտուն. բան գիտցօղ պիլիճի, ալիմ. γνωστικός conscius, peritus, gnostici

ԳԷՏ. γνώστης sciolus, ἑπῳδός incantator, μάντις vates Գիտակ մոգութեան. սուտ գուշակ. երազահան. քաղդեայ. ըղձապատում. հմայօղ. կախարդ. սուտ մարգարէ .... տե՛ս (Ել. ՟Ե. եւ ՟Ը։ Ղեւտ. ժթ. ՟Ի։ ՟Ա. Թագ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Ը. 3։ Դան. ՟Ա. ՟Բ. ՟Ե։)


Գին, գնոց

s.

price;
value;
tax, estimate, valuation;
rate, tariff;
purchase, bargain;
— հատանել, արկանել, to rate, to appreciate, to value, to estimate, to tax, to set a price on a thing;
անարգ — հատանել, to undervalue;
գնոյ առնուլ, գնոց ստանալ, to buy, to purchase for money;
գնոյ ըմպել զջուր, to drink water that has cost money;
բարձրացուցանել, աճեցուցանել, իջուցանել, նուազեցուցանել զ—, to buy dearly;
վիճել վասն գնոյ, to raise, to augment, to reduce, to lower the price;
վիճել վասն գնոյ, to bargain;
սովորական —, price-current;
որոշեալ —, no abatement;
դնելով դնեցից ի քէն դնոց, I will pay you the price.

· Calfa

NBHL (1)

Ստացաւ Քրիստոս զայս եկեղեցի, ո՛չ վայրապար, այլ գնիւք. եւ գինն զի՞նչ. իւր սուրբ եւ պատուական արիւնն. Լմբ. սղ.։ որ է վճարք կամ ինչք գնօղ։


Գինարբու, աց

adj.

wine-bibber, drunk, intemperate, drunkard.

· Calfa

NBHL (1)

συμπότης compotor, conviva Գինըմպու. արբեցօղ. սեղանակից. բարձակից ի կոչունս.


Գինեգոյն

adj.

wine-colour.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զգոյն գինւոյ. գինետեսիլ. գինիի գունով.


Գինեհար, աց

adj.

drunk, tipsy.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գինւոյ եւ յարբեցօղ կատաղմանց գինեհարացն. (Համամ առակ.։)


Գինեմոլ, աց

adj.

great drunkard, toper, sucking-bottle.

· Calfa

NBHL (2)

οἱνώμενος, παροίνος temulentus Մոլեալ ի գինի. եւ գինւով արբեցօղ. արբեալ.

Իբրեւ զթշնամանօղ եւ զգինեմոլ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)


Գինեսէր

adj.

that loves to drink, drinker, tippler.

· Calfa

NBHL (2)

φίλοινος vini amans, cupidus Սիրօղ գինւոյ եւ արբեցութեան. գինի կամ խում սիրօղ.

Առ արբեցօղս այս բերիք զիս եւ գինեսէր. (Վրք. հց. ՟Բ։)