Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.
Զհուրն որմզդական՝ որ ի վերայ բագնին որ ի բագաւան, անշէջ հրամայէ լուցանել. (Խոր. ՟Բ. 74։)
fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.
σινδών sindon, linteum. Սինդոն. կտաւ եւ սաւան կտաւի՝ ունօղ զտեղի պաստառի, կամ արկեալ ի վերայ պաստառաց գահոյից, անկողնոյ, սեղանոյ, մեռելոյ, եւ այլն. բարակ կտաւ, փռոց, պատանք. չարշաֆ, պէզ, բիսդէռ, ահենգ.
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
ՊԱՏԱՀԵՄ ՊԱՏԱՀԻՄ (առաւել յերրորդ դէմս՝ որպէս դիմազուրկ) συμβαίνω , συναντάω, ἁπαντάω, ὐπαντάω, ἑπιτυφχάνω accido, occurro, contingo ἁποβαίνω evenio, evsdo. Հանդիպել. ի դէպ գալ. դէպ լինել. անցանել անցից. ի վերայ հասանել. ընդ առաջ ելանել. ընդդէմ գալ, բախիլ. եւ Գտանիլ. լինել. հանդըպիլ, գլխուն գալ, դիմացը՝ դէմը ելլել, դպչիլ, զարնել, զարնուիլ. ըռաստ կէլմէք.
Ի վերայ այսց ամե նայնի պատահեցելոց նմա՝ ոչ մեղաւ (Յովբ.։)
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
Այս վերջացուցանէ զիս ի պատահմանէ պատուոյ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
ՊԱՏԱՀՈՒՄՆ. Ըստ տրամաբանից՝ Եկամուտ իրք ի վերայ գոյացութեան. որակ. պարագայ. հանգամանք.
Պատահումն է՝ որ լինի եւ բացալինի՝ առանց ենթակային ապականութեան։ Քնելն՝ անջատական պատահումն է. իսկ սեաւն գոլ՝ անանջատաբար ագռաւու եւ եթովպացւոյ՝ պատահեաց։ Սեռն նախկին է քան ըզտեսակսըն. իսկ պատահմունքն քան զտեսակսըն յետոյ։ Պատահմունք ի վերայ անհատիցն նախապետաբար ենթակային. եւ այլն. (Պորփ.։)
embroiling;
encumbering.
Անցանել ի վերայ աղբախումբ զօրութեանցս՝ որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
Կապեաց պատանաւ զաչս իւր։ Փու թացաւ ի բաց առ զպատանն յաչաց իւրոց։ Չիք սպեղանի ի վերայ դնել, ոչ ձէթ եւ ոչ պատանս. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 38. 41։ Ես. ՟Ա. 6։)
cf. Պատանի.
Եւ թագաւորն առաքեաց ի պատանեակ մետաքսէից՝ սփռեալ ի վերայ տապանի սըրբոյն. (Հ. յուլ. ՟Զ.։)
used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.
Ընդ անպէտ պատառատուն պատմուճանի՝ տայ մեզ զպատմուճանն լուսափայլ զ՝ի վերուստ անկեալն. (Եփր. պհ.։)
Մի՜ պատառոտուն կարկատեալ (վերծանութեան). (Մագ. լ։)
load, burden, bundle, bale;
package, roll;
wrapper, cover.
Իսկ Ռաքէլ առեալ զկուռսն՝ եդ ընդ ուղտու պատատաւ, եւ նստաւ ի վերայ նոցա. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 34։)
celebrating the mass together.
Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)
altar.
Քաւեսցէ ի վերայ պատարագարանին յանդիման տեառն. (Ոսկ. ծն.։ եւս եւ Նար. խչ.։)
to sacrifice, to immolate, to offer, to give to God;
to say or celebrate mass.
Որք զանձինս իւրեանց ի վերայ քո պատարագեցին։ Ի վերայ քառաթեւին պատարագեալ գառն Աստուծոյ։ Քրիստոս պատարագեալ. (եւ այլն. Շար.։ Ժմ.։ Պտրգ.։)
cf. Պատար.
Զծաղրածուս, եւ զվէսս, եւ զպատարունս չարութեամբ։ Խռովութեամբ եւ չարութեամբ լի եւ պատարուն եղեւ երկիր։ Պատարուն եղեալ ահիւ եւ խնդութեամբ. (Սարկ. հանգ.։ Լաստ. վերջաբ։ Երզն. մտթ.։ 6)
oracle;
words;
sentence;
message, errand, order, ordinance;
counsel, advice;
—ս տալ, որոտալ, to deliver or utter oracles;
ի —ս անկանել, to parley, to negotiate, to enter into treaty;
—ս առաքել առ ոք, to send to say.
Խօսեցաւ Տէր զամենայն զպատգամս զայսոսիկ։ Որ լուաւ զպատգամս Աստուծոյ։ Տացես զպատգամս ի՜մ ի բերան նորա։ Ուղիղ են պատգամք Տեառն։ Պատգամն Աստուծոյ, որ եղեւ ի վերայ Երեմիայի։ Ի գիրս պատգամաց Եսայեայ մարգարէի։ Յիշել զյառաջագոյն ասացեալ պատգամս ի սրբոց մարգարէից.եւ այլն։
to surround, to environ, to encompass, to enclose, to fence, to gird;
to besiege, to invest, to beset;
to surround, to beset, to hem in;
to envelop, to pack up;
to spread abroad, to circulate, to take or lead about;
to veneer, to plate, to cover, to overlay;
պատեալ պաշարել զոք, to make a ring round, to hem round;
to beset;
— զվէրս, to dress a wound;
անդ խոր լռութիուն պատէ զամենայն, great silence prevails there;
ահ պատեաց զնա, he was struck by fear;
cf. Շուրջ.
περιβάλλω, circumjicio, περιέχω, circumdo, complector, περιπλήκω, implico, ἑνειλέω, involvo, δεσμεύω, συνδέω, ἑνταφιάζω, colligo, convolvo, funero եւ այլն. Շուրջ արկանել կամ դնել՝ որպէս զպատ իմն, եւ պատանաւ. պատանօք պատատել. եւ Շրջապատել. ի մէջ՝ շուրջ փակել. պարփակել. պաշարել. եւ Ծածկել. վերարկել. դրուագել. եւ այլն. փաթթել, պատնել. սարմագ, քէֆինլէմէք, գաբլամագ, եօրթմէք.
war, battle, combat, fight;
temptation;
առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war;
պաշտօնարան —ի, War-Office;
պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War;
պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations;
արիւնռուշտ —, bloody battle;
մահացու —, war to the death, deadly fight;
դաշտ —ի, battle-field;
ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare;
— հրատարակել, to declare war against;
— ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war;
պատրաստիլ ի, —, to prepare for war;
երթալ ի —, to go to the wars;
առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle;
ձեռն արկանել ի —, to undertake a war;
ի —գրգռել, դրդել, to excite to war;
to engage in war;
— յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack;
տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with;
եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought;
գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war;
սաստկացաւ —ն, the combat was fierce;
կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle;
ի ժամանակս —ի, in time of war;
արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war;
cf. Ընտանի;
cf. Իր;
cf. Խանձեմ;
cf. Մարտ.
fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.
Զդիմի հարկանել պատերազմասէր դիւին. (Լաստ. վերջաբ։)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
cf. Պատժող.
κολαστής pugnitor, castigator. Ածօղ զպատիժ ի վերայ յանցաւորի.
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
Կուսութեամբ դեր ի վերոյ քան զհարսն, եւ պատժականաւն զոյգ ընդ թագաւորութեանն. (Խոր. ՟Գ. 3։)
glass, calyx, cup.
Ափսէք եւ տաշտք, եւ ըմպիկք եւ պատժանակք. ուր յն. ի տեղի վերջնոցս՝ մի բառ. κύλιξ calix. (Փիլ. տեսական.։)
culpability;
condemnation.
Կասկածաւոր պատժապարտութեամբ վերակնարկելով քեզ բարերարի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
Պատժեաց Աստուած զփարաւովն պատժօք մեծամեծօք վասն սարայի։ Ժողովուրդ Եփրեմայ պատժեաց զնոսա ի հովիտսն։ Զմահապարտ այնչափ ներելով պատժեցեր։ Ոչ արժանի ըստ որոց մեղայն՝ պատժեաց զիս։ Պատժել զմարդ ի դատաստանի։ Առաքեցից ի վերայ քո սով, եւ գազանս չարս, եւ պատժեցից զքեզ։ Մի՜ պատժէք, եւ ոչ պատժիցիք.եւ այլն։
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Փեղքն կանգնեալք՝ զպատիճսն ի վեր հանդերձեալ շարժէին. առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. եւ յետ այսորիկ տեսօղքն իբր գովեցին, սոքա իբր եթէ զոյգ փոխարէն ողջունին ընկալեալք՝ դարձեալ զպատիճսն իբր զաջս ի վայր թողին. (Փիլ. լիւս.։)
deceiving, captious, false, deceitful, fallacious, delusive, sophistical, feigned, dissembled, concealed, artificial, illusory, vain;
seducing, untrue, lying;
—ք, deception, deceit, fraud, cheat, illusion, delusion, vanity, sophistry, feint, error, falsehood, lie;
cunning, craft, wile;
ի —ս արկանել, to deceive, to gull, to dupe, to lead into error.
Ոմն եւ հնարք իւր ... ոմն՝ եւ պատիրք իւր։ Խաւարասիրացն պատիրք մի՜ ընդ իս վերերեւեսցին։ Հեռացո՜ զհետս վրիպելիս, զպատիրս ձաղելիս։ Հանել ի հոգւոյս զպատիրս դիւաց. (Նար.։)
cf. Պատշաճեմ.
Ի վերայ հիման հաւատոյն զոսկի եւ զարծաթ եւ զականս պատուականս պատկանէ։ Զհոգի եւ զմարմին ի միասին պատկանեաց. (Երզն. մտթ.։)
cf. Պատշաճիմ.
ἑφαρμόζομαι congruo, convenio στοιχέω ordine procedo եւ այլն. Պատշաճիլ. վերաբերիլ. ի դէպ գալ. յարմարիլ.
respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.
Անփոյթ առնէին զաւելորդացն, եւ կարեւորացն եւեթ պատկառ կային։ Միշտ հոգեւորացն պատկառ կալ։ Եւ մեք նմին պատկառ կացցուք։ Հոգեւորացն եւեթ կային պատկառ։ Որ մարմնոյն սրբութեան պատկառ կայցեն։ Զգո՜յշ լեր անձին, այսինքն անձին պատկա՜ռ կաց։ Յորո՜ց իրաց զցաւսն ածին ի վերայ, յայնմանէ պատկառ կայցէ անձին։ Սգոյն միայն կան պատկառ։ Պատկառ կալ ահիւ ի հնազանդութիւնն Քրիստոսի. (Ոսկ. ստէպ։)
to fill with respect, to put to shame, to abash, to confound, to cover with shame, to make blush, to put to the blush.
Յորոյ իրաց զցաւսն ածին ի վերայ, յայնմանէ պատկառեսցէ անձին. (Ճ. ՟Գ. որ ի բուն բանս Ոսկեբ. գրի՝ պատկառ կայցէ։)
painting;
sculpture.
Կամ Պատկեր եւ նմանութիւն ի վեր երեւեալ. εἱδολοποιΐα.
to take or draw the likeness or portrait of;
to portray, to paint, to depict, to describe.
portrait-painting;
description, painting;
iconography.
Աննմանս միմեանց համարեսցի զսրբոցն իմացութեանց յասացելոցն պատկերագրութեանց։ Զաստուածայնոյ իւղոյ ունելով վերաշարժականսն զօրութիւնս ըստ նշանակականի պատկերագրութեանն. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.
Զի՞նչ՝ վերջին պատկերանալս, եւ կատարումնս։ Նովիմբ պատկերանալ հաւատովն, եւ առաջին մերով յուսովն. (Առ որս. ՟Է եւ ՟Ժ՟Գ։)
redoubling.
Կրկնութիւն. յաւելուած. վերագրութիւն.
cf. Պատմագիր.
Յաւուրս Անտոնինոսի վերջնոյ երեւեցաւ պատմագրող. (Խոր. ՟Բ. 63։)
historian, narrator;
interpreter;
— վարուց, biographer, cf. Կենսագիր.
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
wardrobe keeper;
վանք or տուն —աց, wardrobe.
to dress, to clothe.
Առանց վերարկուի էի, եւ պատմուճանասփած արարէք զիս. (Զքր. կթ.։)
rampart, intrenchment, barricade, stockade, barrier, bastion, bulwark;
— պաշարման, circumvallation, contravallation, siege, blockade;
պատել — պաշարմամբ, to besiege;
դնել — շուրջ զքաղաքաւ, to invest a city;
— ածել, արկանել, կանգնել, պատել, to intrench, to throw up intrenchments, to intrench or fortify oneself, to surround with ramparts or trenches, to barricade, to palisade;
to fortify with bastions.
Մտանել յերեսաց քոց ի պատնէշ։ Պատիցէ զնա (զքաղաքն), եւ շինիցէ ի վերայ նորա պատնէշս մեծամեծս։ Փակեցից զճանապարհս նորա պատնիշօք։ Հովուեսցեն զասորեստանեայն սրով, եւ զերկիրն Նեբրովթայ ի պատնիշի իւրում.եւ այլն։
Արմաւեննին ի վերայ ծայրիցն զօրէն պատնիշի՝ փուշս շուրջ զպըտղովն արկեալ, որպէս զի անկռուելի օդագնացացն դարանակալութեան պահեսցի. (Պիտ.։)
cf. Պատշաճ.
Այ պատշաճական կարծիս ունէր զնմանէ ի մտի։ Զրկեալ է ի ճշմարիտ վերարկուէն, եւ յիւրոց պատշաճական փառացն մերկացեալ։ Ամենայն կեանք նոցա պատշաճականք լինիցին, ամենայն ուրեք գտանիցեն կերակուրս։ Զվնասն պահանջիցեն պատշաճական ամբաստանութեամբք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
cf. Պատշաճ.
Ի վերայ հասցեն պատշաճաւորքն մեռելոյն ... հրամայիցէ այն իսկ՝ որ պատշաճաւորն է. (անդ։ 1)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
Բայց ոչ այս պատշաճի ի վերայ յովբայ. (Իսիւք.։)
cf. Պատշաճողութիւն;
building, construction.
Յուրաքանչիւր տեղիս ըստ պատշատութեան վերակոչին անուանքն. (Նանայ.։)
cf. Պատշգամ.
ՊԱՏՇԳԱՄ կամ ՊԱՏՇԿԱՄ ՊԱՏՇԳԱՄԲ կամ ՊԱՏՇԿԱՄԲ. ἑξέδρα cella porticibus addita, laterale cubiculum παραστάς vestibulum, porticus προπύλαιον area ante domum. (գրի եւ ՊԱՇՏԳԱՄ) նստարան կամ սենեակ ի վերնակողմն սրահից. վերնայարկ. վերնատուն. եւ Մասն նորին իբրեւ ի դդուրս կարկառեալ.
Եւ ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն. (Դատ. ՟Գ. 23։)
Ոչ զդանիել ապականեցին առիւծքն ի դբի անդ, զի պահեցին զնտ աղօթք իւր՝ որ ի պատշգամի անդ. (Եփր. ծն.) այսինքն ի պատուհանի վերնատան։
terraced.
Շինեաց եւ ի վերայ ամրական քարանձաւին յելս եւ ի մուտս կոյս՝ տունս խրախիցս ոսկեզօծս պատըշգամեալ, յաւելլով ի յառաջագոյն ի հօրէ նորա դերանկէն շինեալ. (Արծր. ՟Դ։)
honourably;
pompously.
Նստէր ոչ ի վերայ աթոռոյ եւ ոչ պատուաբար ի վերայ բարձի, այլ մեկին վայրապար ի վերայ յատակի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
honouring, bearing respect;
honorary.
rare, excellent, very precious.
Երկու քարինքն ի վերայ գլխոյ ուսոցն զմրխտին պատուականագիւտ նիւթք են։ Ոսկւով՝ առաջին նիւթով՝ պատուականագիւտ յամենեցունց։ Ոսկին նշանակ է պատական էութեան՝ պատուականագիւտին. (Փիլ. քհ. Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
parity of rank;
participation in the same honour or glory.
Ի պատուակցութիւն Յիսուսի ի վեր ելանել. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)