communicative;
communicable.
Նոյն սահման եւ ի վերայ հաղորդականացն եղիցի. (Շ. ընդհ.։)
homogeneousness, connaturality, consubstantiality.
Ի վերացեալն՝ որպէս Բնութենակցութիւն, եւ համաբուն գոլն. համագոյութիւն յատուած, եւ համատեսակութիւն ի մարդիկ.
cf. Համագոյակից.
Որ ի վերդ ես քան զմիտս եւ զխորհուրդս, համագոյական եղելոցս արարօղ. իմա՛ կա՛մ համօրէն գոյիցս, կամ ո՛վ համագոյակիցդ՝ արարիչ եղելոցս։
consubstantiality.
cooperation.
Համագործութեամբ կամեցաւ յիւր փառացն հաղորդութիւն վերածել. եղերո՛ւք ասէ գթած, որպէս եւ հայրն ձեր, եւ այլն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
assembled, gathered together;
universal, general;
all together, unitedly;
sum.
Ակումբ առեալ ակն ունէին հօրն աւետեաց՝ համագումար ի վերնատունն յերեք ժամուն. (Տաղ.։)
cf. Համագումար;
flocked together, gathered in crowds or in a mob;
in a united company, with all the company, in crowds;
— թռչիլ, to fly in flocks or swarms.
Ի հեբրայականացն համագունդ յարուցելոց ի վերայ. (Պիտ.։)
Համագունդ խուռնընթաց առ հասարակ ի վերայ դիմեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. յն. զուգընթանան։)
of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.
Առ հագարացիս, եւ վերիացիսն, եւ առ մերոյին համազգիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
of the same nation or race.
Ոչ միայն մերոյին սերի եւ համազանց, այլեւ իվերիացւոց եւ պարսից. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
of the same number or quantity, equal.
cf. ԶՈՒԳԱԹԻՒ. Կանգնեաց զնիզակն ի վերայ յոքնական համաթիւ վիրաւորաց. (Խոր. ՟Բ. 79։)
cf. Համալուծ.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Համալուծ.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
bearing the same yoke;
colleague;
companion, partner.
Եւ մարդիկք համալծորդ նոցունց եղեալ՝ միեղինաբար փառք ի բարձունս վերաձայնեն։ Ինքն եւ մանկունք իւր համալծորդք յորջորջին ի մարգարէութենէն դուստր սիոնի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
academy;
university, faculty.
Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափն մի՛ ներքսամտեսցէ։ Առաջի իւրում համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)
to gather or put together, to muster, to collect, to convoke.
Համախմբեալ վերնոցն որդիք սիոնի երգեն. (Շար.։)
Զոր միանգամ՝ համախմբեալք՝ կուտէին ի վերայ արդարոյն. (Աթ. ի ստեփ.։)
cf. Հասակակից.
Յակոբոս երէց էր քան զքրիստոս ըստ ժամանակաց մարմնոյ, կամ համահասակ։ Ի համահասակ մանկունսն։ Առ համահասակն եւ առ համագործն ի տենչանաց սրտին վերագրի. (Լմբ. էր ընդ եղբ. Լմբ. առակ. Լմբ. սղ.։)
cf. Համախմբեմ.
Հ զննջեցեալսն որ յադամայ։ Համահաւաքեալ գունդըք սրբոցն ի վերնատունն խորհրդոյ. (Շար.։)
cf. Համանման.
Համանմանեաց վերնագունին՝ փառատրողաց աստուածային. (Յիսուս որդի.։)
Դասուց վերնոց համանմանի թէոդորոս այրն ցանկալի. (Գանձ.։)
similarity, conformity, analogy.
Ի համանմանութիւն նոցին բորբոքեալ։ Յօրինէ զդասակարգութիւն աստիճանաց տաճարին ի համանմանութիւն երկնաւորացն պարուց։ Նմին է համանմանութիւն։ Ի համանմանութենէ վերջանան։ Բարւոք պահսեցուք զհամանմանութիւն հրեշտակական կարգաւորութեանցն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ. Լմբ. պտրգ.։)
homonymously.
Երկինք անուանեաց համանունաբար հրեղէն երկնից վերին յարկին. (Ոսկիփոր.։)
Ի վերայ ամենայն գողոց եւ գողութեանն անուն եւ պատիժ. (Շ. ընդհանր.։)
of the same opinion, agreeing, unanimous.
Համաշունչք եղեն սոքա երկոքեան ի վերայ իմ (իբր համախոհ). (Ճ. ՟Բ.։)
brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
Որ ի վերջնում աւուր համառօտի. (Շար. ըստ անյաղթի.։)
Իւրաքանչիւր ի նոցանէ աղաչէր զդահիճսն համառօ՛տ մահ ածել ի վերայ նոցա։ Պետրոս համառօ՛տ ընծայեաց զզղջումն։ Աստուածասաստ բարկութեամբ համառօտ դատել։ Համառօտ ածէ զբարկութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Համառօտաբար զեկուցանել, կամ զգացուցանել, տեանել, ի մէջ ածել, ընձեռել, յառաջ վարել, կամ վերստին առնուլ (զբան). (Պիտ.։ Գր. սքանչ.։ Դիոն. Շ. բարձր.։ Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 12։ Ոսկ. ծն.։)
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
συντέμνω concido, brevio. Կարճ առնել. բովանդակել. ամփոփել. կարճել. քաղել. ի համառօտն վերածել. ի կարճոյ առաջի դնել. անվրէպ սահմանել կամ ուսուցանել.
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քոյ ... մինչեւ ի վախճան պատերազմին համառօտելոյ. (Դան. ՟Թ. 24. 26։)
cf. Կաթողիկեայ;
cathedral, basilic.
possession, domain, land, estate, landed property, fief;
farm, arable land;
possession, occupancy, holding;
dominion, empire, power;
— որովայնի, costiveness, constipation of bowels.
Ամենեքին եմք մարդիկ ազգակջցք եւ եղբարք՝ ըստ վերին ազգակցութեան կալուածոց ընտանացեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 60։)
hanging gardens.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
cf. Կախաղանաբուրաստան.
ԿԱԽԱՂԱՆԱԲՈՒՐԱՍՏԱՆ, ԿԱԽԱՂԱՆԱՒՈՐ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. κρεμαστός παράδεισος hortus pensilis Պարտէզ շինեալ ի կախ ի վերայ կամարակապ սեանց, կամ վանդակաւոր զարդուք յօդս.
to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.
Կախեցին ի վերայ ջրբղխին։ Կախեաց զերկիր ի վերայ ոչնչի։ Կախեցաւ ընդ երկինս եւ ընդ երկիր։ Զկապարճս կախէին ի պարիսպս քո։ Կախեցին զգլուխն ի պարսպէ անտի։ Կախիցի երկան իշոյ ընդ պարանոց նորա։ Յայս երկուս պատուիրանս կախեալ կան։ Ի մեզ են կախեալ ոգիք նոցա։ Կախել ընդ պատուհանն, ընդ պարիսպն։ Ի ցուոցն կախեցին զնոսա.եւ այլն։
Կախեցաւ ի վերայ փայտին. (Սարգ.։)
Զտախտակն դատաստանի ունին յաջակողմն կախեալ ի վերայ բարձիցն. (Լմբ. պտրգ.։)
Վարսք գլխոյն կախելով՝ վերջկոյս զուսովքն մարմնոյ. (Պիտ.։)
tender-fleshed;
mollusk
Տախտակս պղնձիս շողացուցան էին, եւ դնէին ի վերայ մարմնոյ նորա ի կակղամիս տեղիսն. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 1։)
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
Եկին հասին պատիժք պատուհասից ի վերայ եւայի, եւ ադամ ոչ կակղացաւ։ Կակղանայցէ եւ հռոբովամ խօսել ընդ նոսա բանս բարւոքս. (Եփր. ել. եւ Եփր. թագ.։)
furniture, moveables;
baggage, luggage;
equipage;
apparel;
utensils;
implements, instruments;
— առնել զոք, to employ, to give occupation to.
Զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա գերեցին։ Մի՛ ագահիցեն աչք ձեր ի կահ ձեր։ Բաց ի կանանց եւ ի կահուէ եւ յամենայն անասնոյ։ Ամենայն կահ խորանին։ Ի վերայ ամենայն կահի նորա։ Ցանեսցես զտամբն եւ զկահիւն։ Ամենայն ճանապարհ լի էր հանդերձիւ եւ կահիւ։ Ամենայն կահ սպասու արքայի սողոմոնի ոսկի։ Կահ եզանցդ ի փայտ։ Կահ պատերազմի։ Զսպաս քահանայութեան կահու տանն տեառն.եւ այլն։
nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.
βάλανος, δρῦς quercus, arbor glandifera βαλανωτή quercetum. (իսկ φηγός fagus. լծ. հյ. փիճի). Վայրենի տունկ՝ ազգ մայր ծառոց, կամ եղեւնափայտից, որ տայ զկաղին ուտելի կենդանեաց վայրի, եւ զգխտոր ի վերայ տերեւոցն. մոշայ. եղատ. մէզէ յորմէ մազը. բալամուտ, պիլուտ աղաճը, իլզուն աղաճը, գային աղաճ. եբր. ալլօն, էլօն, էլա.
useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.
Ուր պակասն էր, զայն լնոյր. եւ զկրկնաբանութիւնն, ի բաց վերացուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
զի՞նչ է կրկնակ. աւելիք են, որ քան զշաբաթս (քառեակս) երկու աւուրքն. զոր ի վերայ միւսոյն (յաջորդ ամսոյ) ածեմք, մինչեւ շաբաթանայ. (Տօմար.։)
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
ἑκ δευτέρου secundo. Կրկին անգամ. վերստին.
Կրկնակի ծննդեամբ. (շար. այսինքն ի մկրտութեան, որ եւ վերստին ծնունդ աւազանին։)
to hoe a second time;
to re-examine, to examine more minutely or thoroughly.
ԿՐԿՆԱՐՕՐ ԱՌՆԵԼ. Կրկին արօրագրել, վերստին հերկել. եւ Քաջ քննել. մանր խուզարկել. որոճել.
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
bigamy contracted in ignorance.
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
ի կրկնոցս վերջաւորս փողփողեալս. (Անան. եկեղ.։)
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։)
heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.
Սա ընդ կրուկն գայ. (Լմբ. առակ. իմա՛, ի ստորէ ի վեր խաղայ.)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
Առ վերջին կոյս գլխոյն շրջանակաւ առ պարանոցաւն կցեաց. (Պղատ. տիմ.։)
Փոքր ինչ կցիցես զձեռսդ ի վերայ լանջացդ. (համամ. Առակ.։)
Առաջնորդէր յովնաթան իբրեւ ի բերանոյ նէեմեայ, եւ այլքն զկնի կցէին. յն. վերաձայնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 23։)
to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.
Արդ իմն յօդէք, արդ իմն կցկցէք, յորժամ իրքս եկին հասին ի վերայ. (Ոսկ. ես.)
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
Կցորդեմ սմին զընթերցուածն, թէ օր տեառն ի վերայ հպարտից. (Նար.։)
anthem.
μέλος membrum եւ carmen ἁντίφωνον antiphona, responsio եւ այլն. կցուած երգոց կամ ռազմոսաց. տուն մի սաղմոսի կցեալ ի խորհուրդ աւուրն. որում կցի եւ սկիզբն նորին զկնի, եւ Յաւելուած երգոց. երգաբանութիւն. զի եւ Կցել՝ է նաեւ երգել. Կցուրդ ասելով. Ձայն տեառն ի վերայ ջուրց։ Կցուրդս գեղեցկանուագս։ Սաղմոսելն կցուրդիւ, Զգործս ձեռաց մերոց։ Սկսանիլ եպիսկոպոսին զսաղմոսն կցրդիւն, Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դարձեալ կրկնել կցրդիւ, Բա՛ց մեզ տէր բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն։ Զսուրբ աստուածն՝ հանդերձ սրբոյ աստուածածնին կցրդիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ եկեղ։)
to be stingy, miserly, covetous;
— զատամունս, to grind the teeth at, to threaten.
Ջանայիք տառապէիք ժողովէիք, ի վերա կցրէիք. (Ոսկ. ես.։)
to curve, to bend, to bow.
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Կքեմ.
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
to be bent, folded;
to be humbled, dejected.
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
to roar.
Գոչեսցէ առիւծ, եւ կորիւն առիւծու յորս՝ յոր հասանիցէ, կօչեսցէ ի վերայ, եւ լցցէ զլերինս բարբառով իւրով. (Ես. ՟Լ՟Ա. 4։)