cf. Սեւազգեստ.
Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
clothed in black, in mourning;
cf. Սեւազգած;
mourning suit.
Մնաց քաղաքն բազմորդի իբրեւ զմայր սեւազգեստ ի վերայ մանկունց իւրոց. (Երզն. քեր. յիշատ.։)
Հող արկանէին ի վերայ գլխոց իւրեանց, եւ սեւազգեստիւք եւ բացագլխօք ճիչկանս առնէին. (Ուռհ.։)
cf. Սեպհական.
Որպէս աստուծոյ սեփական է արքայութիւն, եւ մեզ կամեցաւ սեփական առնել։ Ոչ միայն սեպհականացն երկոտասանիցն, այլեւ զայլոց մատուցելոցն։ Զտէր աստուած մեր (ասելով)՝ սեփական եւ առանձինն կոչէ զանունն աստուծոյ ի վերայ իսրայէլի. (Յճխ. ՟Ի։ Կորիւն.։ Շ. բարձր.։)
gentle breeze.
Յորժամ ջինջ երկին լինիցի, ի խոնաւութենէն վերնոյ ձիւնակերպիկ իջեալ սփռմամբ նօսր բնութեամբ հողմոյն, զոր սէրոնսիտ կոչեմք, գնի ի վերայ երկրի, զոր եղեմդ անուանեմք. (Շիր.։)
horse-trapping, caparison.
Արկանէ զոսկէթել սթարն ի վերայ սրագնաց երիվարին. (Ուռհ.։)
to harness a horse, to caparison.
Ի վերայ յաւանակի իշոյ նստեալ եմուտ յերուսաղէմ, սթարելովն եւ նստելովն ի նմա. (Իրեն. առ Լեհ.։)
awake, sprightly, lively, watchful, quick, prompt, speedy.
Զողորմութիւն նորա սթափ ի վերայ մեր ծագել. (Լմբ. պտրգ.։)
walking or curveting proudly.
Ի վերայ վեհաւետ ջուրդ ովկիանոյն սիգաքայլ ոտիւք սրընթացութեամբ սխրացեալ. (Երզն. լս.։)
to grow spontaneously and abundantly as weeds or grass.
ՍԻԶԱԲԵՐԻԼ. իբրեւ զսղզ բուսաբերիլ՝ առատութեամբ. կամ ի վերայ սիզոյ գոյաւորիլ.
Simonian.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
Simony.
Ձեռս վաղվաղակի դնէք ի վերայ տգիտաց. թողում ասել զսիմոնեանն ախտ ախտանալոյն, դատեսցին տուօղքն եւ առօղքն։ Թէ առեր մամոնայ եւ ձեռնագրեցեր զոք, զյուգայեան եւ զսիմոնեանն ախտացայք զախտ. (Խոսր.։)
in love, smitten, amorous.
Արկօղ սէր ի վերայ ուրուք. սիրօղ ամենայնիւ. սիրահար.
column, pillar;
— չորեքկուսի, pilaster;
անջրպետ սեանց, intercolumnation;
չարք սեանց, colonnade;
— ամպ or ամպոյ, pillar of cloud;
cf. Շրջանակ.
Զննեցից զսիւնս՝ յորոյ վերայ տունս հաստատեալ կայ։ Բուռն եհար սամփսոն զերկուց սեանցն միջնոց։ Քառասուն խարիսխս արծաթիս արասցես քսանեցունց սեանց, երկու խարիսխք առ մի սիւն։ Զսիւնսն պատեսցես ոսկով։ Իմաստութիւն շինեաց իւր տուն, եւ կանգնեաց սիւնս եօթն։ Սիւնք երկնից։ Սիւնք նորա դողան։ Սիւն ամպոյ։ Սիւն հրոյ եւ ամպոյ.եւ այլն։
stylites, living on a column.
στυλίτης stylites supra columnam locatus, in columna stans. Որ կեայ ի վերայ սեան. բնակեալ ի տաղաւարաւ. որ եւ ասի ՍԻՒՆԱԿԱՆ, ՍԻՒՆԱՄՈՒՏ.
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
Սլացաւ նա ի թեւս հողմոռց։ Սլասցին իբրեւ զարծուխս յօժարութեամբ ի վերայ կերակրոյ։ Սլասցի, եւ տարացեսցէ զթեւս իւր ի վերայ ամրոցացն նորա։ Յածել թեւոցն յառաջադէմ սլանայ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 1։ Ամբ. ՟Ա. 8։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 29։ Իմ. ՟Է. 11։)
Նման արծուոյ՝ յորում ժամու կաքաւուց երամս սլանայցէ։ Ընդ բնաւս սլանան։ Զերանս ածեալ ի վերայ առիւծու՝ սլանայր յարեւմուտս. (Փարպ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)
Սլացեալ սերովբէն սաւառնացեալ նստէր ի վերայ վիմին ոսկիապարտ թեւօքն. (Տաղ.։)
fallibility.
Զի վերայ բուսեալ առաքինութեան զօրութիւն որ յոգւոջն էր՝ քակեաց հնութեան սխալականութիւննն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 7։)
fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.
Ի լինելն ինչ սխալանաց զրադաշտի առ տիկինն, եւ հակառակութեան ի ներքս անկանելոյ, պատերազմի ի վերայ նորա շամիրամ։ Ոչ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ, եւ ոչ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 72։)
cf. Սխալիմ.
Եթէ սղալեցից բան մի յամենայն բանից քոց, եկեսցէ ի վերայ իմ ամենայն նզովքն։ Եթէ ես ինչ սղալեցի կամ ստեցի այսմիկ երդման։ Եթէ սխալեմ ինչ ի հայծուածոց քոց, անէծք քո եկեսցեն ի վերայ իմ։ Իսկ սուրբն տրիփոն ոչինչ յաղօթիցն սխալէր։ կարգն նոցա ոչ սխալեցաւ. (Ղեւոնդ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։)
to admire, to be charmed, astonished, to marvel, to wonder, to be extremely surprised, wrapped in wonder, amazed, to stand thunderstruck.
Ո՞վ ոչ սխրասցի եւ սքանչանայ ի վերայ անճառ անօէնութեանն։ Սքանչացեալ ընդ անհասութիւն խորհրդոյն՝ սխրանայր. (Բրս. ղկ.։)
Իսկ ո՞վ ի վերայ ասացելոցս ոչ սխրասցի. գործի սպասման, եւ նոյն գործի կենաց։ Ընդ որ յաւէտ իմն սխրացեալ։ Սխրացեալ զարմանային ընդ պատիւ բնութեանս մերոյ. (Անյաղթ բարձր.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
giant;
— կին, giantess;
— անարի, huge giant.
Սկայք դիմեցին ի վերայ դից, եւ սատակեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Հայկ ի մէջ սկայիցն քաջ եւ երեւելի լեալ։ Միապետել ի վերայ ամենայն սկայիցն եւ դիւցազանց. (Խոր. ՟Ա. 9։)
cf. Հսկեմ.
Եթէ հող ձգես ի կանթեղն, ի յատակն սկի. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։) (Իսկ ռմկ. սըկիլ՝ է անմարս մնալ, կամ նստել կերակրոյ ի վերայ սրտին, եւ նեղել)։
beginning, outset, opening, initiative, first steps, first appearance;
priority.
Եւս յայտնագոյն վերայայտէ, եւ ուսուցանէ սկզբմամբ թղթոյն. (Կամրջ.։)
cf. Սկտեղսկտեղ.
Տուր ինձ ասէ այսր ի վերայ սկտեղ զգլուխն յովհաննու մկրտչի, եւ բերաւ գլուխն նորա ստկեղբ. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ. 8. 11։ Մրկ. ՟Ղ. 25. 28։)
Սկուտեղ արծաթի, եւ ի վերայ սկուտեղն կայր նափորտ. եւ կային շուրջ զծնօտիւք սկուտեղն անթիւ բազմութիւնք։ Եդեալ ի վերայ սկուտեղին։ Ի վերայ արծաթի սկուտեղն. (Փարպ.։)
cf. Պաշարումն.
Արար ժողով ի վերայ տրապօլսոյ քաղաքին, եւ մեծաւ սխարով նստաւ ի վերայ նորա. (Ուռհ.։)
cf. Սողոխ.
Ի քաղծրաշունչ օդոցն սղոխք ալեացն վէտս վէտս ի վերայ միմեանց շրջապատին։
Զսառնամանեաց ասելով աստ (ի լերինս) հանչերձ բերմմամբ ի վերայ իրեանց զձեանցն եւ զկարկտիցն եւ զնոցուն համանմանիցն, յոյց ի հետ ապա վնասաբեր իմն ոսոխեալ սղոխք ի չարաշուքն հասեալ մերձակայսն կացուցանեն անձինս ի տգեղութեան ձեւ. երկդիմի տեսանի իմաստս. իմա որպէս հողմ, եւ կամ որպէս հատոր սառին, որ ռամկօրէն սղոխ ասի։
cf. Սնարք.
Ի սնարս լերինն քարքեայ՝ ի վերայ գետոյն եփրատայ. (Ագաթ.։ 1)
sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.
սարկաւագն մեկնէ զխորհրդաակն սնդուն ի վերայ սեղանոյն զգուշութեամբ. (Պտրգ. աթան.։)
useless, vain, futile, frivolous, worthless;
chimerical, idle.
Ցանկացան իբրեւ գարեղէն նկանակի՝ աստուծոց օտարաց սնոտւոց։ Յուսացեալ են ի սնոտիս, եւ խօսին զունայնութիւն։ Անձինք մեր տաղտկացեալ են ի սնոտի հացէս։ Սպասեցի ամսոց սնոտեաց։ Սնոտիք պատահեսցեն նմա։ Սնոտիս զսնոտւովք պատէք։ Ի վերայ սնոտի յուսոյն նոցա։ Մի՛ յուսալ ի մեծութիւն սնոտի.եւ այլն։
to creep, to crawl on the belly, to wriggle;
— ընդ երկիր, to crawl along on the ground;
to drag or draw oneself along.
Ամենայն սողոց՝ որ սողին ի վերայ երկրի։ Ամենայն սողուն՝ որ սողի ի վերայ երկրի։ Լիզեսցեն զլող իբրեւ օձք որ սողին ի վերայ երկրի.եւ այլն։
crawling, creeping;
— ախտ, erysipelas.
Զօր օրինակ սողնական ախտիցդ եթէ ոչ յառաջագոյն հատցին արմատքն հերձլով եւ կամ խարելով, ի վերայ ճարակելով առ հասարակ զամենայն շուրջանակի դրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to cause to glide in, to instil, to insinuate, introduce or bring in cleverly, to foist.
Սովոր է չարն ի ձեռն այլոց սողոսկել զայսպիսի սպրդումն բանից։ Խորագէտն սուզեալ կորուսանէ զիւր վնասն, եւ ճարտարութեամբ բանին սողոսկէ զմիտս լսողացն ի վերայ վնասուն դիւրին պատճառաւ. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)
water-scorpion, scorpoena, father-lasher, cottus;
water-eft.
Ծովային եպենէսն, որ ի հուր շրջի. Բայց այլ կայ փոքր՝ զինչ կանաչ մողեզ, ջրակարիճ ասեն. ողջն ի վեր լուղայ ի վերայ ջրոց. (Վանակ. հց.։)
body, mass or puddle of water, plash, pool;
reach;
— ստորին, down or lower watercourse;
— վերին, upper water-course.
Ի վերայ ջրակուտաց նոցա։ ի ջրհորոց եւ ի ջրակուտաց. (Ել. ՟Է. 19։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 46։)
flooded, swolen, inundated.
Սահեալ ի վերայ օդավար ջրակուտակ յուզակ ալեացն։ Գետն երասխ յարուցեալ գայր ջրակուտակ բազմութեամբ. (Ագաթ.։)
covered with water, inundated.
Յօդս վերինս ի վերայ հաստատութեան ջրայարկի։ հաստատութիւն ջրայարկին։ Զջրայարկն որպէս պնակ գործեաց՝ հովանի լինել ի վերայ աշխարհի։ Որ զջրայարկս երկնից որպէս խորան ձգեաց. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Զքր. կթ.։)
fountain;
water-spout;
basin.
Կախեցին ի վերայ ջրբղխին ի քեբրոն։ Անցի ընդ դուռն աղբերն առ ջրբխօք թագաւորին։ Ի մէջ դրանն ջրբղխին (կամ ջրբըղխեացն)։ Մինչեւ ի դուռն ջրբղխացն. (՟Բ. Թագ. ՟Ղ. 12։ Նեեմ. ՟Բ. 14։ ՟Գ. 31։ ՟Ժ՟Բ. 39։)
watery, aqueous;
— լերինք, billows, waves.
water-pipe, conduit, aqueduct.
Կացին ի վերայ ջրմղին վերնոյ աւազանին։ Արար զջրաբուղխսն եւ զջրմուղսն։ Շինեցին զդուռն աւազանաց ջրմղին։ Դարձուցին զհին ջրմուղն ի քաղաքն. (եւ այլն. ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 17։ ՟Ի. 20։ Ես. ՟Լ՟Զ. 2. եւ ՟Ի՟Բ. 9. 11։)
cistern, tank;
pond;
broad pool, lake.
Ոչ ամբարձ զնա ի վերայ ջրշեղջաց եւ ջրժողովից. (Եփր. ել.։)
raca, fool, dolt, blockhead, madcap.
Որ ասէ ցեղբայր իւր ռակա, պատտաւոր լիցի ատենի։ Մի կարդալ մարդոյ ռակայ կամ մորոս։ Ռակայ անուանիմ ռամկական վարուքս։ Այլեւ նախատեմք եւս՝ եւ բամբասեմք ռակայ անուն կարդալով ի վերայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Եւագր. ՟Ժ՟Ը։ Ժմ.։ Ի գիրս խոսր.։)
resin, rosin, cedar-resin, colophony;
— բեւեկն, pine-resin;
— կենաց, balm of life.
Ջուրք յորդանանու ռետին մեզ փայլեն դեղ անմահութեան։ Ռետին մակաւասար արկեալ (ի վերայ ձկանց ի պէտս համեմից), եւ ոքսեմելի։ Ռետնիւ լնանիմ, եւ ոչ բժշկիմ։ Ռետնիւ քաղցու (կամ ռետիւք քաղցիւք) բժշկական զհիւանդութիւնս ողջացուցէք։ Ռետինըդ քաղցու (կամ ռետինըս քաղցոյ) ռամ հոգւոյս արբո. (Զքր. կթ.։ Մագ. ՟Ժ՟Բ։ Նար. ՟Կ՟Բ։ Շ. տաղ առաք.։ Ժմ.։)
ballista-stone;
ballista, catapult.
Համարի ըռըմբաքար՝ խոտ։ Տաց քարինս ռմբաքարաց ի պահանգս նոցա, եւ կործանեսցին։ Զվէմս ռմբաքարանցն ածից ցասմամբ ի վերայ նորա. (Յոբ. ՟Խ՟Ա։ 19։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 11. 13։)
shell, bomb, grenade;
—ս արձակել, to shell, to fire shells, to shoot bombs.
Եդեալ լիցի այն ի փայտ ըռմբի ... Նշանակն դնի ի կողմանէ կապեալ կամ ագուցեալ ի յըռմբի։ Զոր բառնան ըռմբօք ի չորից բարձր ի վերայ նորա առագաստ. (Մաշտ. ջահկ.։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
Իւրաքանչիւր սայցն։ Սայց ոչինչ է քանակ։ Ի վերայ սայց ասացելոցն։ Զոմն ճշմարիտ, եւ զոմն սուտ սայց գոլ։ Ասացեալ է յաղագս սայց. (Արիստ. ստորոգ. եւ Արիստ. պերիարմ.։)
wreathen work.
Սաբակ (կամ սաբաք) եւ նռնաձեւք ի վերայ քովթարայն շուրջանակի. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 17։ 1)
cf. Այսգունակ.
Զօրէն մեղուացն ի մեղուանոցացն արտաքս դիմեալ, սագունկ հասեալ ի վերայ խուժանն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Սադդայ.
almighty.
sponge;
cf. Սպունգ.
Ունէր միշտ սաթնուկ, այսինքն սպունգ ի վերայ ծնկացն, եւ ջնջէր այնու զարտասուսն. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Է։)
anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.
ἅκμων incus πλάξ tabula lata, planities, crusta lapidea. Հատոր կամ տախտակ կարծր նիւթոյ՝ երկաթի կամ քարեղէն, յորոյ վերայ կռանեն դարբինք. եւ որ ինչ նման է նմա ըստ ձեւոյ կամ կարծրութեան. Էօրս. (լծ. եւ լտ. սի՛լէքս. յն. խա՛լիքս. որ է գայլախազ. գայկան թաշը, որպէս եւ պրս. սըլայէ, քար՝ յորոյ վերայ լոսի ներկ. իսկ սալ, թ. է լաստ, լաստափայտ).
Բազումք ի դարբնաց բախեն զսալն։ Բազմութիւնք դարբնաց սալիւք եւ ուռումբք. եդեալ ի վերայ սալիցն, եւ ուռումբք ջարդեալ։ Որպէս կռանք՝ որ գան ի վերայ ոսկւոյ՝ մինչդեռ կայ ի վերայ սալի. (Խոր. ՟Բ. 58։ Փարպ.։ Իսիւք.։)
Սալ քարեայ դնեալ ի վերայ (գերեզմանին), եւ ծածկել. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի՟Զ.։)