brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.
· Calfa
Իւրաքանչիւր ի նոցանէ աղաչէր զդահիճսն համառօ՛տ մահ ածել ի վերայ նոցա։ Պետրոս համառօ՛տ ընծայեաց զզղջումն։ Աստուածասաստ բարկութեամբ համառօտ դատել։ Համառօտ ածէ զբարկութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to abridge, to diminish, to shorten;
to digest, to resume, to recapitulate;
to reduce, to contract, to extract;
ուղիղ —, to understand thoroughly and cause to be perfectly well understood;
— զօրէնս, to transgress, to break a law;
— քորեպիսկոպոսին զեկեղեցիս, to make a visitation of the diocese.
· Calfa
Եօթանասուն եօթներորդք համառօտեցան ի վերայ ժողովրդեան քոյ ... մինչեւ ի վախճան պատերազմին համառօտելոյ. (Դան. ՟Թ. 24. 26։)
double, doubled, iterated;
doubly, two-fold, twice, as much again;
— անգամ, afresh, again, anew;
— եւ —, repeatedly, many times;
— մեծ, twice greater;
— թուով, two;
— գոչել՝ կարդալ, to encore, to demand the repetition.
· Calfa
Արծաթ կրկին առէ՛ք ի ձեռս ձեր։ Կրկին պատմուճանս։ Կրկին շրթայիւք։ Կրկին պատուոյ արժանի եղիցին։ Տացէ ինձ զայրն կրկին։ Առ կրկնով այրիւն։ Ի կրկնումն այրի. (այսինքն այր ի մէջ այրի. կամ կրկնայարկ։) Եղիցի կրկին քան զայն, կամ քան զքոյն։ Կրկին գործեաց զտախտակն։ Եղիցի կրկին ոգիդ քո ի վերայ իմ։ կրկին բեկմամբ բե՛կ զնոսա, եւ այլն։
cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
· Calfa
զի՞նչ է կրկնակ. աւելիք են, որ քան զշաբաթս (քառեակս) երկու աւուրքն. զոր ի վերայ միւսոյն (յաջորդ ամսոյ) ածեմք, մինչեւ շաբաթանայ. (Տօմար.։)
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
· Calfa
Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։
mantle, cloak;
hooded cloak;
pilot-coat.
· Calfa
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
bigamy contracted in ignorance.
· Calfa
որ եւ ասի ԿՐԿՆԱԿԻ. Կրկնեալ կամ երկրորդ զգեստ ի վերայ առաջնոյն. վերարկու. արկանելիք. քղամիդ. փիլոն. աղաբողոն, թիկնոց։
կրկնոցից ապաշխարութիւնն ի վերայ եղիցի։ Նոյնպէս եւ զկրկնոցն ապաշխարեսցեն. (Մխ. դտ.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.
· Calfa
Փոքր ինչ կցիցես զձեռսդ ի վերայ լանջացդ. (համամ. Առակ.։)
to conjoin, to bind together, to tie up;
to affect, to invent, to forge, to shuffle, to quibble, to quirk, to trump up, to borrow.
· Calfa
Արդ իմն յօդէք, արդ իմն կցկցէք, յորժամ իրքս եկին հասին ի վերայ. (Ոսկ. ես.)
cf. Կցորդ առնեմ;
to join, to unite, to fasten;
cf. Կցորդիմ.
· Calfa
Կցորդեմ սմին զընթերցուածն, թէ օր տեառն ի վերայ հպարտից. (Նար.։)
anthem.
· Calfa
μέλος membrum եւ carmen ἁντίφωνον antiphona, responsio եւ այլն. կցուած երգոց կամ ռազմոսաց. տուն մի սաղմոսի կցեալ ի խորհուրդ աւուրն. որում կցի եւ սկիզբն նորին զկնի, եւ Յաւելուած երգոց. երգաբանութիւն. զի եւ Կցել՝ է նաեւ երգել. Կցուրդ ասելով. Ձայն տեառն ի վերայ ջուրց։ Կցուրդս գեղեցկանուագս։ Սաղմոսելն կցուրդիւ, Զգործս ձեռաց մերոց։ Սկսանիլ եպիսկոպոսին զսաղմոսն կցրդիւն, Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դարձեալ կրկնել կցրդիւ, Բա՛ց մեզ տէր բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն։ Զսուրբ աստուածն՝ հանդերձ սրբոյ աստուածածնին կցրդիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ եկեղ։)
to curve, to bend, to bow.
· Calfa
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Կքեմ.
· Calfa
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
to be bent, folded;
to be humbled, dejected.
· Calfa
Իսկ աղեքսանդրի կքեցուցեալ զոտսն՝ վազեաց ի վերայ նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
to roar.
· Calfa
Գոչեսցէ առիւծ, եւ կորիւն առիւծու յորս՝ յոր հասանիցէ, կօչեսցէ ի վերայ, եւ լցցէ զլերինս բարբառով իւրով. (Ես. ՟Լ՟Ա. 4։)
boot;
shoe;
drink-money;
ներկել՝ մաքրել զ—, to black, to polish or clean boots or shoes;
ագանել —ս , to put on one's boots or shoes;
հանել զ—ս, to take or pull off one's boots.
· Calfa
Կօշիկ աստուածութեան է մարմինն աստուածազգեստ, որով ի վերայ ել մարդկայնոցս. (Բրս. սղ.։)
to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.
· Calfa
Եթէ հազայ ի վերայ սեղանոյն ... ի ձգել զխուխ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
thousand;
immense, innumerable;
—, —ս, thousand times;
—ք —աց, million;
—ս հինգ արանց, five thousand men;
զօրութեամբ —օք, with an army a million strong;
քոյր մեր, եղիցես ի —ս եւ ի բիւրս, o sister! may your posterity be as the sand of the sea-shore;
— եւ բիւր դէպ եթէ գտցի ոք, if by chance, it happens;
ամն արժանի յիշատակաց — ութ հարիւր եօթանասուն եւ ութ, the memorable year one thousand eight hundred and seventy eight.
· Calfa
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
s. bot. cos lettuce;
վայրի —, lettuce.
· Calfa
Հազար այր ի ցեղէ։ Եհար հազար այր։ Ի հազար ազգս։ Չորիւք հազարօք հեծելազօր գնդաւն։ Ել ի վերայ նոցա զօրութեամբ հազար հազարօք (այսինքն միլիոն մի օրօք) եւ այլն։
command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.
· Calfa
Ի գործ հազարապետութեան կայսեր ի վերայ փիւնիկեցւոց եւ այլն. (Խոր. ՟Բ. 29։)
hardly, scarcely, barely.
· Calfa
Զմոլորեալն խնդրէ. եւ գտեալ հազիւ, ի վերայ ուսոց բառնայ. (Դիոն. թղթ.։)
Հազիւ ուրեմն ի բաց զերծանելով։ Հազիւ ուրեմն ի վերայ հասեալ։ Հազիւ ուրեմն յայրին լոյս տեսեալ. (Պիտ.։ Մագ. ՟Լ՟Ա։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
persecution;
pursuit, expulsion;
trouble, vexation.
· Calfa
Յարուցեալ հալածանս ի վերայ պօղոսի եւ բառնաբայ՝ հանին զնոսա ի սահմանացն իւրեանց. (Գծ. ՟Ժ՟Գ. 50։)
Անհանգիստ հալածանօք ի վերայ երկրի երերեալ յածցի. (Պիտ.։)
cf. Հալածանք.
· Calfa
Եւ եղեւ հալածումն մեծ ի վերայ եկեղեցւոյն յերուսաղէմ. (Գծ. ՟Ը. 1։)
to melt, to smelt, to found, to cast, to smelt down;
to dissolve;
to liquefy;
to exhaust, to drain, to consume;
to digest.
· Calfa
Զատամունս իւր կրճտեսցէ եւ հալեսցի (հիւծեալ նախանձու)։ Հալեցան ամենայն բնակիչք քանանացւոց (ահիւ)։ Զերեսս երկնից ո՞ հալեաց։ Հալեցան կապանքն ի բազկաց նորա։ Աչք ամպարշտաց հալեսցի։ Աչք իմ ի վերայ որդւոց հալեցան.եւ այլն։
opposition;
contrast;
antithesis.
· Calfa
Տարբերք են այսք հակադրութիւնք (ի) միմեանց։ Որպէս ստորասութիւն եւ բացասութիւն. քանզի եւ ի վերայ սոցա յեղանակ հակադրութեան նոյն օ. (Արիստ. հակակ.։)
tearing, rending, laceration;
violence, vexation, oppression.
· Calfa
Ճանաչել ցայնչափ կեղեքումն, որ ածեն ի վերայ նորա ցաւքն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Է։)
constellation, sign of the zodiac.
· Calfa
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
distributing, giving life.
· Calfa
Հացդ կենդանի ... ի վերայ կենդանաբաշխ սեղանոյն. (Սկեւռ. աղ.։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
· Calfa
Հպարտացան կենդանագիրք ի վերայ գրչաց գրոց աստուծոյ եւ պատմութեանց այլոց. (Սարկ. հանգ.։)
burnt-offering, burnt sacrifice, holocaust.
· Calfa
ի վերայ բագնացն արիւնահեղութիւնք եւ կենդանազոհութիւն դիւաց. (Ճ. ՟Ա.։)
viviparous, mammiferous.
· Calfa
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ, եւ զկենդանածինս նորա զերկունս՝ անեղծս պահէ. (Դիոն. ածայ.։)
to litter or bring forth;
to breed, to give rise to;
to vivify, to give life to.
· Calfa
Հոգի անեղ, որ ի վերայ ջուրցն շրջելով՝ արարչագործէիր եւ կենդանածնէիր զգոյակքս ամենայն. (Խոսր.։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
· Calfa
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
cf. Կենդանակերպ.
· Calfa
Ի վերայ այրեցածին (գօտւոյ) բերին կենդանատեսակքն. (Խոր. աշխարհ.։)
Ձորոցն վերակեցելոցն ի նոյն կենդանատեսակացն, յորոյ վերայ նստի. (Մամբր.։)
rag, tatter.
· Calfa
զգեցաւ զկենդոնառն իւր, եւ առեալ հաց եւ պանիր ի ձեռսն՝ նստեալ ի վերայ դրանն կերակրէր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Կենդրոն.
· Calfa
Բոլոր է ձեւ պարզ ուղիղ, եւ պատէ զնա մի գիծ, եւ կայ յինքեան մի կէտ, եւ այն կէտ է կենդրովն բոլորին, որ է միջոց։ Ուղիղ գիծ՝ որ անցանէ ընդ կենդրովն բոլորին։ Առնեմք զմին կենտրովն, եւ գծեմք ի վերայ նորա բոլոր. (եւ այլն. Եւկղիդ.։)
cf. Կենդանաբաշխ.
· Calfa
Փառօք պսակեալ ի վերայ խաչին, բազմեալ ի սեղանն կենսաբաշխ. (Տօնակ.։)
life containing.
· Calfa
Ի վերայ կենսունակն փայտի։ Ի կենսունակն լրոյ աստուածային պատուիրանին. (Սկեւռ. ես. եւ Սկեւռ. աղ.։ Լմբ.։)
nourishment, food;
prey;
bait, decoy, allurement, lure;
— առնուլ, to take nourishment;
— արկանել, to bait, to lure, to allure, to decoy;
— լինել, to be food for, the prey of;
to allow, to let itself to be decoyed or allured;
— լինել սուսերի, to be put to the sword.
· Calfa
Նստի ի վերայ նորա իբրեւ առիւծ ի վերայ կերոց (կամ կերոյ). (Մծբ. ՟Ե։)
Դիմեսցեն որպէս զարծուիս ի վերայ կերոյ. (Արծր. ՟Գ. 1։)
Ի կերոյ որդեակ իմ ելեր (ըստ եբր. իսբկ հյ. ի շառաւիղէ. ասոր. ի սպանութենէ) ... իբրեւ առիւծ ի վերայ կերոյ իւրոյ. (Եփր. ծն.։)
to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.
· Calfa
Հաշել եւ մաշել (նախանձու ի վերայ ընկերացն բարութեան). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
· Calfa
Հաշել եւ մաշել (նախանձու ի վերայ ընկերացն բարութեան). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 8։)
fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.
· Calfa
σινδών sindon, linteum. Սինդոն. կտաւ եւ սաւան կտաւի՝ ունօղ զտեղի պաստառի, կամ արկեալ ի վերայ պաստառաց գահոյից, անկողնոյ, սեղանոյ, մեռելոյ, եւ այլն. բարակ կտաւ, փռոց, պատանք. չարշաֆ, պէզ, բիսդէռ, ահենգ.
wall;
turn, round;
— ի —, — ի —է, — ի —ու, complicate, intricate, knotty, ambiguous, dark, obscure;
— ի — բանք, ambages, compass of words, circuit, roundabout way, shifts;
— առնուլ, — գալ, to surround, to environ, to encompass, to hem in, to beset, to encircle, to gird, to inclose;
— ի — բանիւք խօսել, to make use of circumlocutions, to periphrase, to speak periphrastically, to beat about the bush;
— ի — խաղան գետք, the rivers seem to delight in a thousand windings.
· Calfa
Պատ ի պատ խօսք, որ ոչ կարացին ի վերայ հասանել իրին. (Տօնակ.։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
· Calfa
Ի վերայ այսց ամե նայնի պատահեցելոց նմա՝ ոչ մեղաւ (Յովբ.։)
ՊԱՏԱՀԵՄ ՊԱՏԱՀԻՄ (առաւել յերրորդ դէմս՝ որպէս դիմազուրկ) συμβαίνω , συναντάω, ἁπαντάω, ὐπαντάω, ἑπιτυφχάνω accido, occurro, contingo ἁποβαίνω evenio, evsdo. Հանդիպել. ի դէպ գալ. դէպ լինել. անցանել անցից. ի վերայ հասանել. ընդ առաջ ելանել. ընդդէմ գալ, բախիլ. եւ Գտանիլ. լինել. հանդըպիլ, գլխուն գալ, դիմացը՝ դէմը ելլել, դպչիլ, զարնել, զարնուիլ. ըռաստ կէլմէք.
meeting;
cf. Պատահ;
destiny;
պատահմամբ, ըստ պատահման, accidentally, fortuitously, casually, incidentally, by chance;
պատահմունք ի դէպ ելանէին նմա, chance, good fortune aided him;
անցեալ էր —, it was no longer time.
· Calfa
ՊԱՏԱՀՈՒՄՆ. Ըստ տրամաբանից՝ Եկամուտ իրք ի վերայ գոյացութեան. որակ. պարագայ. հանգամանք.
Պատահումն է՝ որ լինի եւ բացալինի՝ առանց ենթակային ապականութեան։ Քնելն՝ անջատական պատահումն է. իսկ սեաւն գոլ՝ անանջատաբար ագռաւու եւ եթովպացւոյ՝ պատահեաց։ Սեռն նախկին է քան ըզտեսակսըն. իսկ պատահմունքն քան զտեսակսըն յետոյ։ Պատահմունք ի վերայ անհատիցն նախապետաբար ենթակային. եւ այլն. (Պորփ.։)
embroiling;
encumbering.
· Calfa
Անցանել ի վերայ աղբախումբ զօրութեանցս՝ որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
· Calfa
Կապեաց պատանաւ զաչս իւր։ Փու թացաւ ի բաց առ զպատանն յաչաց իւրոց։ Չիք սպեղանի ի վերայ դնել, ոչ ձէթ եւ ոչ պատանս. (՟Գ. Թագ. ՟Ի. 38. 41։ Ես. ՟Ա. 6։)
cf. Պատանի.
· Calfa
Եւ թագաւորն առաքեաց ի պատանեակ մետաքսէից՝ սփռեալ ի վերայ տապանի սըրբոյն. (Հ. յուլ. ՟Զ.։)
load, burden, bundle, bale;
package, roll;
wrapper, cover.
· Calfa
Իսկ Ռաքէլ առեալ զկուռսն՝ եդ ընդ ուղտու պատատաւ, եւ նստաւ ի վերայ նոցա. (Ծն. ՟Լ՟Ա. 34։)
sacrifice, victim, immolation;
mass;
oblation, offering;
present, gift;
bribe;
հանել — to sacrifice;
— ձայնաւոր, high-mass;
թիւ —, low mass;
— վասն ննջեցելոց, mass for the dead;
պաշտել, մատուցանել զսուրբ —ն, to celebrate or say mass;
տեսանել զ—, to attend mass.
· Calfa
Ընդ զոհս եւ ընդ պատարագս ոչ հաճեցար։ Ո՜չ ողջակէզք եւ ո՜չ զոհք եւ ո՜չ պատարագք։ Մինչեւ մատեաւ ի վերայ իւրաքանչիւր ուրուք ի նոցանէ պատարագ։ Մատնեաց զանձն իւր վասն մեր՝ պատարագ եւ զենումն Աստուծոյ ի հոտ անուշից, եւ այլն։