cf. Ոլոր;
flexion of voice, accent;
tone — աւագ, mode major;
— կրտսեր, minor tune.
Ոլորակն՝ մարդկայինս բարբառոյ է։ Ոլորակդ՝ այսինքն դոյն (իմա՛, դօ՛նօս. ըստ յն) ծնանի զշեշտ, զբութ, եւ զպարոյկ։ Ոլորակացն օրինակ եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
to be circumscribed, bounded, limited.
Ի ներքոյ մտաց ոչ անկանի, այլ ոլորտացեալ կայ մնայ առ տուողին։ Էր լիով ոլորտացեալ յարգանդի (կուսին), եւ լիով առ հօր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. ՟Ը։)
rancour, inveterate hatred, resentment, concealed hate;
—ս ունել ընդ ումեք, —ս պահել ումեք, —ս ի մտի ունել, to harbour resentment, to hate, to owe or bear a grudge, to have a grudge or spite against, to bear malice or ill-will;
cf. Մթերեմ.
Ոխ, այսինքն հնացեալ հեռութիւն. (Կիր. երզն. խր.։)
cf. Ոխորիմ.
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. ((իբր նահատակք, ախոյեանք) Եւս. քր.։)
nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.
Ղիպիոս՝ հռոմայեցւոց ոխորիմ ընտրեցաւ (այսինքն դատեալ եղեւ)։ Ագոնիստաքն աթղեստայք կոչէին, այսինքն ոխորիմք. (իբր նահատակք, ախոյեանք) (Եւս. քր.։)
in clusters, in bunches.
Մակբայ քերթութեան (այսինքն որակութեան). ողկուզօրէն, տարմաբար. (Թր. քեր.։)
cf. Ողնաշար.
ՈՂՆԱՅԱՐ ՈՂՆԱՇԱՐ. ῤάχις spina dorsi որ եւ ՈՂՆ ասի. Յարակցութիւն եւ շարք ողին, այսինքն երկայնութիւն նորա ի ծոծրակէ զգաւակ, հանդերձ աղխաղխիւք. նմանութեամբ՝ Ողնափայտ յարակաց. հեծանաձգութիւն միջին.
vertebra;
spinal marrow;
—յար տանց, beams, roof.
ՈՂՆԱՅԱՐ ՈՂՆԱՇԱՐ. ῤάχις spina dorsi որ եւ ՈՂՆ ասի. Յարակցութիւն եւ շարք ողին, այսինքն երկայնութիւն նորա ի ծոծրակէ զգաւակ, հանդերձ աղխաղխիւք. նմանութեամբ՝ Ողնափայտ յարակաց. հեծանաձգութիւն միջին.
to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.
Ողողեալ յանառակ ցանկութիւնս. (Շիր. այսինքն ընկղմեալ։)
inundation, submersion;
rinsing.
Զերկրի ողողումն յիշէք դուք մի». այսինքն զմի ջրհեղեղ գիտէք. (Պղատ. տիմ.։)
olympic.
ὁλυμπικός olympicus, olympiacus. Սեպհական խաղուց՝ որ յողիւմպիտ, կամ խաղացողաց, կամ դիոսի ողիւմպեան կոչեցելոյ, այսինքն արամազդայ՝ յորոյ ի պատիւ էր խաղն, որ եւ ասի որմզդական, եւ ողոմպիացի.
Ղէոնիդէս ի չորս ողոմպիադս առ երկոտասան պսակս ողոմպիականս։ Զողոմպիականն մենամարտիկ (այսինքն մենամարտութիւն) կռուեցաւ։ Ի տաճարին զարամազդայ ողոմպիական (կամ ողոմպիականի) պատկերն կանգնէր. (Եւս. քր.։)
provided with a smooth or even shell;
mollusk.
Միւս եւս ազգք (խեցեմորդաց) կոչին ողորկապատեանք. այսինքն կապք, եւ խեցգետինք. հանդերձ այլ եւս բազմօք՝ որ սոցին նման են. (Վեցօր. ՟Է։)
pity, compassion;
pity-stirring, piteous, pitiable, moving, touching, miserable, unhappy, unfortunate, sad, deplorable, dismal;
—, —ս, — —, touchingly, humbly, in a suppliant manner;
miserably, piteously, pitiably, deplorably, lamentably;
compassionately;
— խօսել, to speak pitifully or deplorably;
յաղերս եւ յ— խոնարհեցուցանել, to touch, to excite or move to compassion, to inspire pity;
անկցի — իմ առաջի քո, have compassion on me ! have mercy on me !.
Հեզաբար խօսին եւ արտասութեանն ողորմս. (Վրք. հց. ՟Զ.) որպէս յն. συμπαθῶς cum compassione.
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
Ոչ կատարեալ ի սորա է շունչ (այսինքն հոգի), այլ մասն ինչ շնչական ներգործութեան. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
ՇՆՉԱԿԱՆ. իբր Անբան. լոկ զգայուն. որ եւ Շնչաւոր, կամ Կենդանիք ասին.
Շնչական մտածութիւն. այսինքն անբանական, մարմնաւոր. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
breathing together;
of the same mind or feeling, unanimous.
Միաւորութիւն է պատճառ շնչակցութեան եւ կրակցութեան. քանզի եւ միննզ ըստ մասին՝ այսպիսի է մի, միաւորեալ ըստ մասանց, եւ շնչակից՝ ըստ հաղորդութեան առաջնոյ պատճառի. (Մաքս. ի դիոն.։)
to be animated, to live, to breathe, to respire.
Յորում է շունչ կենդանի. որք կտրեն շնչանալ։ Ի վատթարին կեայ մարդն ցանկութեամբք եւ հեշտութեամբք, եւ ամենեքումբք՝ որովք խնդայր շնչացեալ. իսկ յառաքինւոջն մեռան։ Մանկանցն ծնունդ՝ ի սուրբ աջոյդ քումմէ ի ներքս ի միասին հաստատեալ շնչանայ. (Փիլ.։)
dog's-dung.
Փին այսինքն աղբ շան.
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
Շշնջեցին զխրատ քո, այսինքն խռովեցան վասն խիստ խրատուն քո. (Գէ. ես. յԵփրեմէ.։)
tale-bearer, tell-tale, backbiter, informer, slanderer;
tale-bearing, slanderous.
Եւըզտըրտունջն ընդ բամբասին, ըզքըրթմընջիւնն ընդ շոգմոգին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Լորձն, լորձունք.
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
parching by the sun.
Ամենայն ազգ մրգաբերաց, որ ի շորպէ վնասին։ Յաղագս որ շոպ կամ դեղնութիւն դիպի սրտին կամ այգւոյ. (Վստկ. ՟Ղ՟Ե. ՟Ղ՟Է։)
wild fennel.
Ղումրայ, այսինքն է սամիթ վայրենի. (Վեցօր. ՟Թ։)
lily-coloured.
Կուսանք ընդ կուսին մարիամու պսակեսցին շուշանագոյն փայլուն պսակովն. (Ոսկիփոր.։)
handkerchief;
hairband;
— աբեղայ or վարդապետ, a widowed priest.
(լծ. լտ. սուտա՛ռիում ). sudarium. որ եւ ՍՈՒԴԱՐ. այսինքն Ի քրտանէ թաշկինակ. վարշամակ.
Եհան զմատանին ի ձեռացն, պատեաց ի ծիրանի շուշտակ, ետ հարսինն (իբրեւ յիշելիք). (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
cf. Շոյտ;
pimple, pustule.
Որպէս Շիթ կամ շիտ. այսինքն սպի, պալար, որպէս շիթ մի երեւեալ. պուտ, պուտ պուտ. (լծ. յն. սդիղմէ՛, սդի՛ղմա. կէտ, սպի. եւ սդաղօ՛ն. շիթ, կաթիլ)
lip;
edge, orifice;
tongue, word, mouth;
lip;
վերին —, upper-lip;
ստորին —, under-lip;
նուրբ, ուռոյց, թաւ, կարմրերփեան —, small or thin, swelled or blubber, thick, rosy lips;
ունել լայնշի, շրջեալ, բոլորածիր շրթունս, to have flat, turned up, well-formed lips;
— գետոյ, river-side.
Որ շուրթն եւ բան հօր ասի՝ պատմող կամաց նորա. ասին եւ շուրթքն նորա երանելի աշակերտքն. (Համամ առակ.։)
round, circular;
in a circle, circularly, round about;
ելանելի —, winding-stairs, spiral-staircase.
Պատուհանք նորա եւ կամարք շուրջանակաւ. այսինքն շուրջանակի. (Եզեկ. ՟Խ. 25։)
to colour, dye or stain all round.
Խրատ տայ օձն, գեղեցկագունութեամբ իմն եւ հեշտութեամբ պայծառութեանն զպտուղն շուրջգունեալ։ Զի եւ ոչ իրաւացի իսկ էր ի լուսաւոր աստուծոյ ձեռացն ստեղծեցելումն խաւարային իւիք եւ սեաւ տեսակաւ շուրջգունել (այսինքն իլ). (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. երգ.։)
neighbouring.
Դրացի, կամ սահմանակից. պատկից. եւ սինօռտաշ.
bleating;
goat.
Երեկեանն ճայթիւն գոռմանն (այսինքն որոտման ի ձմերանի), եւ խխնջիւն վրնջելոյ պայթուցեալ պապչեկին շալաւարթիւն ալախութման քաղուն. (Մագ. ՟Խ՟Թ։)
a fattened calf.
Զուարակ մի որդի պառակամօր՝ անարատ եբր. ասի՝ պէն պաքար. այսինքն որդի պախրէի կամ անդեայց, որպէս ունի եւ յն. առ Թէոդիտոնի. զի յայլ յն. պակասեն բառք։
old woman, beldam.
Եւ տեսեալ որդին պառաւոց (այսինքն ծերացելոց՝ Զաքարիայ եւ Եղիսաբեթի), ազդէր յականջս ժողովրդոց. (Տաղ.։)
fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.
Passover;
Easter;
the paschal lamb.
ՊԱՍՔԱ եւ ՊԱՍԵՔ. Բառ եբր. ֆասէխ, ֆէսախ. այսինքն անցք. եւ յն. փասխա . πάσχα pascha. (լծ. լտ. passio., կիրք, չարչարանք. եւ իտ. passare. անցանել) որ ըստ մեզ Զատիկ ասի, որպէս Զատումն, եւ ազատութիւն. Տօն ելիցն Իսրայէլի յԵգիպտոսէ. եւ ի նորումս՝ տօն յարութեանն Քրիստոսի, որով փրկեցաք յաներեւոյթն փարաւոնէ։
cf. Պոտագրոս.
ՊԱՏԱԳՐՈՍ ποδαγρός, ποδαγρικός, ποδαλγός podager, podagricus, dolore pedum laborans. որ եւ ՊՈՏԱԳՐՈՍ. Բառ յն. բօտաղրօ ՜ս. այսինքն Ոտնացաւ. ունօղն զոտնացաւութիւն. ոտնառու. նիգրիզլի, կօտտալը.
adventure, accident, contingency, casualty, occurrence, incident, chance, hazard, fortuitous or unforeseen event;
— ըստ —ի or —իցն, accidentally, by chance.
Որք միանգամ յայսպիսեացս պատահից՝ յախտից ոմանց դժոխաշարժից եւ յարատեւողաց՝ որակութիւնք ասին։ Ոչ բնականք, այլ յոմանց այլոց պատահից եղեալ են. (Արիստ. որակ.։ եւ Անյաղթ անդ։)
cf. Պատահ ;
sad adventure, grievous accident, serious case, misfortune, mischance, catastrophe;
ըստ —աց, by chance, fortuitously;
ի —է, unfortunately.
Պատահար մի պատահելոց է ամենեցունց նոցա ... Որպէս պատահարն անզգամին՝ եւ ինձ պատահեսցէ նոյն։ Պատահար է որդւոց մարդկան, եւ պատահար է անասնոց, եւ պատահար յամենեսին ի նոսա։ Պատահար է յարդարն եւ յամբարիշտն. պատահար է յամենայնի։ Պատահար պատահէ ամենեցունց. (Ժղ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Թ։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Եթէ պատահիցէ քեզ եսաւ եղբայր իմ։ Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Որ պատահիցէ քեզ ի վախճանի աւուրց։ Պատահեաց նմա հրեշտակ Տեառն։ Պատահեցին Մովսիսի եւ Ահարոնի։ Ոչ պատահեսցէ որս նենգաւորի։ Պատահար պատահէ ամենեցուն։ Յամենայն հնարագիտութիւնս պատահէ նոցա (այսինքն ընդ առաջ ելանէ)։ Լոյս ամպարշտաց շիջանիցի, եւ ոչ պատահեսցէ նոցա բոց։ Պատահեցին նմա իբրեւ զջուր ցաւք։ Արարին պատահել իւրեանց ամենայն չարեացս այսոցիկ.եւ այլն։
Ես ինքնին անձամբ անդէն ի տեղւոջն պատահեցի (այսինքն գտայ)։ Մի՜ պատահեսցէ մեզ խաւարն արտաքին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե։)
bit, slice;
mouthful;
piece, shred, strip;
պատառ պատառ, in pieces, in rags;
piecemeal;
— մի հացի, a bit or piece of bread;
բրդել —ս —ս, to cut in pieces or in bits;
ի մի — կլանել, to devour, to take in one mouthful;
— — կոտորել, to be lacerated, torn or cut to pieces, butchered;
— — երկիր անկանիլ, to fall off bit by bit, to decay gradually.
χωμός, χωμίον, κλάσμα buccella, frustum panis, fragmentum . Արմատ Պատառելոյ, որպէս Մասն պատառեալ, այսինքն բաժանեալ ի բոլորէ. կոտոր, բեկոր՝ մանաւանդ հացի. կտոր, պատառ. լօգմա, տիլիմ, փարչէ. եբր. ֆաթ.
wrapper, envelope;
packing.
Պատեալք ի սուտ պատատանս. (Թղթ. բարուք.) ուր այժմու յն. ψευδή δ’ἕστι , այսինքըն սուտ են. այլ մերն ընթեռնոյր δεσμή , որ է կապք։
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Որպէս Մատուցող պատարագի. որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳԻՉ ասի. այսինքն քահանայ. զոհարար.
fulness, abundance, plenty, overflow;
cf. Ծայրալիր.
Զամենայն հին գիրս եւ զնոր թարգմանեաց (այսինքն մեկնեաց) լիապէս պատարմամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
to be a messenger, ambassador or deputy, to go or to come as ambassador, to negotiate, to go in mission;
to treat by diplomacy, to be a diplomatist.
Յեփթայէ պատգամաւորէր առ թշնամիսն զայսօրինակ բանից։ Հռոմայեցիք եւ սպարտացիք պատգամաւորեալ (այսինքն ընկալեալ զպատգամաւորութիւն հրէից), դաշինս բարեկամութեան առաքեցին միմեանց. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
message, deputation, mission, embassy;
diplomacy.
convenience, fitness, decency;
opportunity, seasonableness, fitness of time, of circumstances;
chance;
չկորուսանել զ—, not to lose the opportunity;
յօգուտ ի կիր արկանել զ—, to profit by the occasion, to avail oneself of the opportunity;
կորուսանել զ—, not to seize the opportunity, to let the occasion pass, to let slip the opportunity.
Կենցաղական բազմադրուագեալ պատեհութեանց, այսինքն վաճառաց տուրեւառից, եւ այլոց զբաղմանց. (Մաքս. ի դիոն.։)
coleopterous.
Անուանեցին զկէսն պատենաթեւս. այսինքն (զ)խաղողեփեացս եւ բզէզս, եւ որ սոցին նման են. որ իբրու ի պատեանս ունիցին զթեւսն. (Վեցօր. ՟Ը։)
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Տեսին զզօրավիգն առաքեալ հանդերձ յաղթանդամ եւ կիրթ պատերազմակցօքն. (Կաղանկտ.։)
to be overcome and slain in battle.
ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿՈՒՐ ԼԻՆԵԼ. Կուր լինել յումեքէ պատերազմաւ, այսինքն յաղթիլ եւ կորնչիլ.
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
Եւ զիս զմեղաւորս ի պատժականաց ընկա՜լ ընդ նոսին. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
Տեսանեմք չորս հրեշտակըս, որ կան եւ խօսին ընդ պատժաւորին. (Ճ. ՟Ա.։)