Definitions containing the research չ : 10000 results

Արեւապաշտ, ից, աց

adj.

who worships the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Ժպրհեցան ասել արեւապաշտքն, թէ ի նորա տեսչութենէ է ամենայն. (Վեցօր. ՟Դ։)


Արեւափառ

adj.

splendid, brilliant.

· Calfa

NBHL (1)

Արեւափառ նշոյլ. (Թէոդոր. խչ.։)


Արեւելակողմն

s.

eastern region, East.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνατολή oriens Արեւելեան կողմն աշխարհի, կամ այս ինչ տեղւոյ. արեւելք. եւ Որ հայի ընդ արեւելս.

Եւ եղիցի նոցա արեւելակողմն մինչեւ ի ծովակողմն ... Յարեւելակողմն մինչեւ ի ծովակողմն. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 1. եւ 2.։ (գրի եւ ԱՐԵՒԵԼԱԿՈՂՄ)։)


Արեւելանշան

adj.

that has appeared or shone in the East.

· Calfa

NBHL (1)

Արեւելանշան ճառագայթք. (Թէոդոր. խչ.։)


Արեւելեայ, եայց, եաց

adj. s. Oriental;
—ք, արեւելիք, the orientals;
the eastern regions.

· Calfa

NBHL (2)

ἁνατολικός orientalis Արեւելեան. որ ինչ հայի յարեւելս կոյս, կամ յարեւելակողմն աշխարհի եւ տեղւոյ. արեւելքի.

Ոչ միայն մօտաւորացն, այլ եւ բացական արեւելեաց. (Ագաթ.։)


Արեւելք, լից

s. pl. East;
sun rise;
eastern regions, the orientals;
դարձուցանել յարեւելս, to set towards the East;
կորուսանել, շփոթել զարեւելս, to turn from the East.

· Calfa

NBHL (2)

Յարեւելից մինչեւ ի հիւսիսի. (Եզեկ. ՟Ի 47։ ՟Ի՟Ա 4։)

Իբր Արեւելեայք. Բնակիչք կամ աշխարհ արեւելից.


Արեւիկ

s.

little or sweet sun (jesting term).

· Calfa

NBHL (1)

Զարեգակն աղաչել կամեցեալ՝ ասեն, արեւիկ լուսիկ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Արեւիշուշտ

adj.

ungrateful.

· Calfa

NBHL (2)

(որպէս թէ Արեւասուտ) ἁγνώμον ingratus Ապաշնորհ. որ ոչ ճանաչէ զերախտիս կենաց եւ այլոց բարեաց, կամ դաւաճան կենաց. անմիտ, անճանաչօղ, ապերախտ.

Վասն է՞ր ի մեծացուցչէն վրիպեալ, եւ զչքաւորն թախանձես. զհատուցիչն խլխլես, եւ զարեւիշուշտն հատուցանել հաշուիս. (Ոսկ. մ. ՟Գ 3։)


Արեւկայ

adj.

a sunny day;
fine weather.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հանապազ հանէ (արտաքս մրջիւնն զհատսն), այլ յորժամ գիտէ թէ արեւկայ եւ պարզ իցեն, եւ ոչ անձրեւ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Արեւմուտք, մտից

s. pl. West sun set;
the western nations;
յարեւմուտս կոյս, westerly, towards the west.

· Calfa

NBHL (3)

Զի՞նչ արդեօք եւ արեւմուտք աստեղաց. վասն մերոյ օգտի՞ եղեն, քան թէ հարկի շրջաբերութեանն պատեալք ընդ բոլորին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Մինչեւ ցծովն արեւմտից։ Որոյ նիստն ընդ արեւմուտս է։ Որ նստի ընդ արեւմուտս։ Յարեւմտից մովաբու։ Յերկրէ արեւելից, եւ յերկրէ արեւմտից։ Յարեւմուտս կոյս քաղաքին.եւ այլն։

(Արեգակն) յարեւմտից մինչեւ յարեւելս երթայ ի մանկութիւն. դարձեալ յարեւմուտս կամօք քովք ծերացեալ հասանէ. (Ագաթ.։)


Արեւմտեայ, եայց

s.

west;
—ք, the western nations, cf. Արեւմուտք.

· Calfa

NBHL (1)

δυσμικός occidentalis Որ ինչ եւ որ ոք կայ ի կողմանս մտիցն արեւու կամ յարեւմուտս. ղարպի.


Արթնական, ի, աց

adj.

watchful, vigilant.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ հայի յարթունն եւ յարթնութիւնն.


Արթնանամ, ացայ

vn.

to awake.

· Calfa

NBHL (1)

Զարթո՛, մինչ չեւ ձայնն ահագնալուր արթնացեալ հաւուն ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)


Արթնութիւն, ութեան

s.

watch;
want of sleep;
vigilance, diligence, precaution, care.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ յարթնութեան տեսիլ. (Խոր. եւ Փարպ.։)

Զնորա սրտին արթնութիւնն ոչ կարացին թմրեցուցանել։ Զմիտսն արթնութեամբ առ Աստուած ամբարձեալ. (Նար. երգ.։)


Արթուն, թնոց

adj.

watchful, that does not sleep;
alert, lively, vigilant, diligent, careful;
— կալ, to watch, cf. Տքնել, cf. Հսկել, cf. Սկել, cf. Արթնանալ, cf. Զարթնուլ;
քուն ընդ —ս լինիմ, to doze, to drowse, to be half asleep.

· Calfa

NBHL (3)

Յաւազանէն արթուն կոչեցայ (որպէս յն. Գրիգոր)։ Մինչդեռ արթունս եմ, միրհեմ. (Նար. ՟Հ՟Բ. եւ. ՟Հ՟Ա։)

Ոչ շաղախեցան ձեռք արթնոցն յարիւն։ Էջ զուարթունն յաղօթս արթնոյն։ Այն որ ննջէն հանդերձ արթնովն. (ՃՃ.։)

Զբազումս ի քուն կամ յարթուն սպան իսկ։ Սողունք վնասեն յարթունս, կամ ի հանգչելն յաշխատութենէ. (Խոսր.։)


Արժանահաս

adj.

that happens deservedly, worthy.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանահաս մահ տարաժամ, կամ նեղիչք. (Շար.։)


Արժանահաւատ

adj.

credible, wo thy of being believed, faithful, worthy to be trusted or believed.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ ես վկայ արժանահաւատ։ արժանահաւատ ձեզ լինել թուիմ։ Արժանահաւատ առնել զանձն, կամ զվարդապետութիւնն։ Եթէ զգոյն ի չգոյից ած յառաջ, արժանահաւատ թերեւս է. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)


Արժանապատիւ

adj.

worthy of honour, honourable, that deserves respect, respectable.

· Calfa

NBHL (1)

Արժանապատիւ տէրութիւն։ Արժանապատիւ փառօք առաքեալք։ Զորպիսի՛ արժանապատիւ գովութիւնս ոչ ընդունիցիս։ Արժանապատիւ պատկեր։ Բնակիչ արժանապատիւ կենդանեաց երկրին. (Նար. առակ. եւ Նար. կուս.։)


Արժանապէս

adv.

worthily.

· Calfa

NBHL (3)

ἁξίως, ἑπαξίως, προσηκόντως, ἡκότως digne, rite, convenienter, merito Որպէս եւ արժանն է. ըստ արժանեաց. ըստ արժանի. օրինօք. պատուով. ըստ պատշաճի. վայելչապէս. իրաւամբք.

Արժանապէս (կամ արժանաւորապէս ասել. կամ թարգմանեալ, կամ միաբանել, կամ շնորհել, կամ շրջել ընդ հրեշտակս. (Դիոն.։ Աթ.։ Փիլ.։ Կոչ.։)

Արժանապէս շնորհացն գնալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Արժանացուցանեմ, ուցի

va.

to make worthy.

· Calfa

NBHL (3)

Միշտ աղաչեալն միշտ պարգեւաց արժանացուցանէ. (Խոսր.։)

Նախ իսկ յուստերացն զոր արժանացուցանէ (կամ արժանացուցանէ) լինել ժառանգորդ, գրիցէ (զկտակն)։ Որչափ եւ գնոյ արժանացուցանէ զվաճառեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

Ես ոչ եմ սովորեալ զանձն իմ արժանացուցանել ոչ եւ միոյ չարի (պատժոյ). (Պղատ. սոկը։)


Արժանաւոր, աց

adj.

that deserves, worthy, just, meritorious.

· Calfa

NBHL (9)

κατήκων, προσήκον. conveniens, congruus եւ այլն. Դիպօղ. դիպան, օրինաւոր. պատշաճաւոր. վայելչական. բարեյարմար. իրաւացի. արդար. կարեւոր. միւնասիպ. ույկուն. ճայիզ. հագգ. եօլլու.

ἁξίως. digne. Արժանաւորապէս. վայելչապէս.

Ոչ չարակնեմ ընդ արժանիս. եւ արժանաւոր ո՞ ոք իցէ, բայց եթէ այն՝ որ ինձ եւ իմոյ կամացս հետեւեսցի։ Ի վերայարանց արժանաւորաց եւ սրբոց։ Արժանաւորացն մահ՝ այլոյ կենաց սկիզբն է։ Վասն միոյ արդարոյ եւ արժանաւորի բազում մարդիկ ապրին ազգակցութեամբ. (Փիլ.։)

Արդարապէս չարիք արժանաւորացն ի վերայ եկեալք. (Բրս. չար.։)

Եւ ոչ ի ծառայական սպասաւորութեան արժաժանաւոր եմ զանձն կացուցանել. (Կիւրղ. ղկ.։)

Զի՞նչ հոգւոյ արժանաւոր (այսինքն զուգակշիռ արժանեօք) (Բրս. մկրտ.։)

Գովութեան արժանաւոր։ Թշնամանաց արժանաւոր։ Արժանաւորք ի զարմանալ։ Արժանաւոր գտեալ մեծամեծ սքանչելեաց. (Պիտ.։)

Արժանաւոր պատիւ, կամ ազատութիւն, պաշտպանութիւն, բարեբանութիւն։ Զարժանաւոր պարտ սիրոյհ հատուցանել։ Դարձուցանել ղարժանաւոր դարձուածս աշխատութեանն։ Ոչ արտաքոյ արժանաւորին է այս բան։ Այլ եւ այլս քան զորժանաւորն դէպ եղեւ կրել վարուց հետեւմունս. (Պիտ.։)

Անեղծից չէր արժանաւոր ամօթ կամ մեկութիւն. (Եփր. ծն.։)


Արժանաւորեմ, եցի

va.

to deserve, to render worthy;
to obtain, to procure.

· Calfa

NBHL (4)

Աղաչէր, զի արժանաւորեսցէ զնոսա ի տուն իւր. (ՃՃ.։)

Եւ նա ոչ արժանաւորեաց զանձն իւր՝ զխրացս կօշկացն լուծանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 13։)

Զիա՞րդ զարարիչն գոլ ոչ արժանաւորեսցէ, որոց ոչ հրաժարէ ի նախախնամութենէ։ Ասեն, թէ ոչ արժանաւորեաց՝ փոքունց լինել արարիչ. (Կիւրղ. գանձ.։)

Եւ ոչ ի վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել. (Խոր. ՟Ա 31։)


Արժանաւորիմ, եցայ

vn.

to be worthy, to merit.

· Calfa

NBHL (1)

Որք արժանաւորեցայք ի կոչումն փառատրութեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ։ Որք արժանաւորեցայք կոչիլ յաշակերտութիւն առաքելոյն թադէոսի. (Շար.։)


Արժանաւորութիւն, ութեան

s.

dignity, merit.

· Calfa

NBHL (3)

ἁξίωμα dignitas, auctoritas Աշտիճան պատուոյ. պատիւ եւ բարձ. վայելչութիւն. ճոխութիւն. իշխանութիւն. ռմկ. հեղինակութիւն. մեծութիւն. շքեղութիւն. եւ Սեպհական յարգ իրաց.

Վայելեն անդ ի բարիս ըստ արժանաւորութեան։ Ըստ իւրաքանչիւր արժանաւորութեան հատուջիք. (Յճխ. ՟Է. ՟Ծ՟Գ։ Փարպ.։)

Ոչ ըստ արքունի արժանաւորութեանն առնուին, այլ հինաբար. (եղիշ. ՟Բ։)


Արժանի, նւոյ, նեաց

adj. adv.

worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.

· Calfa

NBHL (16)

Զորոյ զպախարականս ոչ կամեմ ըստ արժանոյն արտադրել. (Պիտ.։)

ἅξιος dignus Նա՝ կամ այն՝ որում արժան է ընծայել ինչ ի պատիւ կամ յանարգանս. արժանաւոր. յարմար. եւ Հաճոյ. ընտրեալ. ընտիր. պիտանի. ... Զանձանց ասի.

Եղէց արժանի աթոռոյ հօր իմոյ։ Բարեաց յիշատակաց արժանի։ Արժանի ողջունի։ Եւ ոչ թաղելոյ արժանի առնել։ Եղբարցն արժանի եղեալ։ Արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Արժանի ես դու լինել մեզ բարեկամ։ Արժանի լիցի ինձ (դուստր քո), եւ ես քեզ եղէց արժանի փեսայութեան։ Արժանի իսկ են բաժանակից նմա լինելոյ։ Արժանի իսկ էին նոքա վրիպելոյ ի լուսոյ։ Փորձեաց զնոսա, եւ եգիտ իւր արժանիս։ Տայ զյաղթութիւն արժանեաց իւրոց.եւ այլն։

Մատուցանելով մահու արժանոյս (այսինքն արժանւոյս)։ Զոչ արժանիս լուսոյ. (Նար. ՟Ժ. ՟Կ՟Ը։)

Քահանայապետութեան ինչ արժանի գործ ոչ գործէր։ Գեղեցիկ խորհուրդս զարժանի հասակին։ Երազ պատմել արժանի ժամանակին։ Ոչինչ արժանի մահու կամ կապանաց ունէր վնաս.եւ այլն։

Գործել զարժանին եւ զիրաւն։ Արժանի ընծայիւք, կամ պատարագօք։ Արժանի ամրութիւն։ Արժանի գործոցն հատուցումն։ Առանց սոցա անկար է լինել ինչ յարժանեաց. (Յճխ.։ Խոր։ Պիտ.։)

Ի գթոյ հարկիս նայել յամենեսեան, թէ եւ ոչ ունիցին արժանիս. Ոչ ըստ արժանեաց, այլ շնորհօք. (Խոսր.։)

Արգարապէս կշռէ ըստ իւրաքանչիւր արժանեաց զշնորհն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ըստ արժանեաց թագաւորաց։ Ոչ ըստ արժանեաց իւրոց եղեւ ընկալեալ. (Խոր. ՟Գ 23. 57։)

Ըստ վայելուչն արժանեաց եւ ոչ զարմանալ անգամ կարասցէ։ Ըստ արժանեացն եւ ոչ բնաւ ընդ ումեք համեմատեսցի. (Պիտ.։)

Եւ ոչ արժանի ըստ որոց մեղայն՝ պատժեաց զիս. (Յոբ. ՟Լ՟Գ 27։)

Արժանի՛ չար խորհրդոցն նմա հատուցեալ. (Յհ. կթ.։)

Ընկալջիք զնա ի Տէր արժանի Սրբոց։ Արժանի գնալ կոչմանն։ Արժանի աւետարանին գնայ ցէք։ Գնալ ձեզ արժանի տեարն. (Հռ. ՟Ժ՟Զ 2։ Եփես. ՟Դ 1։ Փիլիպ. ՟Ա 27։ Կող. ՟Ա 10։)

Որ այնչափ բարերարութեամբ չեղեւ պիտանի, յարժանի զանհնարին վրէժս տայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա 12։)

Ամենայն ինչ ծածկեալ է ըստ արժանումն՝ այնոցիկ, որ տեսանել ոչ կարեն. (Փիլ. լին. ՟Դ 21։)

Ոչ պատանաց եւ ոչ թաղելոյ արժանի առնել. (՟Բ. Մակ. ՟Թ 15։)


Արժանք

s. pl. dignity, merit;
coin, stamp.

· Calfa

NBHL (2)

Ներէր թէպէտ եւ մեղացն արժանք յայնմհետէ իսկ պահանջէին զպարտիսն. (Ոսկ. ես.։) cf. Արժան։ Եւ իբր Արժեցուցիչ կնիք դրամոյ. տե՛ս ի բայն ԱՐԺԱՆԵԼ։

Ոչ յոլովագոյն գին հատանել ջանասցեն, այլ իբրու պարզագոյն ի նոյն արժանսն հրամայիցէ տալ այնմ՝ որ պայմանեալ իցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Արժեմ, եցի

vn.

to cost, to amount, to stand in;
to be worth;
հաւասար —, to be equivalent.

· Calfa

NBHL (8)

Ամենայն ինչ՝ որ պատուական է, չարժէ զնա. (Առկա. ՟Գ 15։ ՟Ը 11։)

Զորս ոչ արժէ աշխարհս. (Եբր. ՟Ժ՟Ա 38։)

Ի վայր ջանան արկանել քան զի՞նչ (զոր ինչ) արժէ վաճառն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ 14։)

Որ զամենայն արժէր, յաղագս ամենեցունցն մեռեալ։ Ոչ ուրեմն արժէր զամենեսին, եթէ էր մարդ սոսկ. (Պրպմ. լ.։)

Զոր ոչ երկինք եւ ոչ երկիր արժել ոչ կարեն. (Փարպ.։)

Ոչ արժեն աստի չարչարանքս զհանդերձեալ փառսն. (Իգն.։)

Ամենայն որ ի վերայ երկրի եւ ներքոյ սորա է ոսկի, զառաքինութիւնն ոչ արժէ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)

Ճշմարտութեամբ՝ Աստուած (միայն) իմաստուն ... մարդկային իմաստութիւնս՝ սուղ ինչ եւ ո՛չ մի ինչ արժէ. (Պղատ. ոսկ։) cf. ԱՐԺԱՆ Է։


Արժէք, էից, ժեօք

s.

value, price.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ագաւ եւ մաշեաց, առնու զարժեքն՝ մինչնոր էր, ըստ որում ասեն վաճառականքն. (Մխ. դտ.։)


Արիական, ի, աց

adj.

masculine, manly, strong;
valiant, courageous;
— ազդ, the Persian nation.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՐԻԱԿԱՆՆ. գ. իբր Արիութիւն, կամ արիական մասն հոգւոյ. իբր նոյն եւ ոչ նոյն ընդ ցասմնականին կամ սրտմտականին.


Արիութիւն, ութեան

s.

valour, courage, bravery, boldness, firmness, steadiness.

· Calfa

NBHL (3)

Յաղագս արիութեան եւ զանգիտութեան։ Ի ձեռն ամենայն չորիցն նոյն հանդիպի, արիութեամբ եւ ողջախոհութեամբ եւ արդարութեամբ եւ խոհեմութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Ա եւ ՟Ժ՟Բ։)

Սպառազէն արիութեամբ։ Զառանց օրինի արիութիւնսն. Բազկի նոցա արիութիւն. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Խ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)

Մինչեւ հասեալ էր յարիութեան հասակն. (Եղիշ. ՟Ե։)


Արիւն, րեանց

s.

blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.

· Calfa

NBHL (4)

Շունչ ամենայն մարմնոյ արիւն իւր է։ Զմիս արեամբ շնչոյ մի՛ ուտիցէք։ Ձագք նորա թաթաւին արեամբք.եւ այլն։

Մի՛ հեղցուք արիւն։ Որ հեղու զարիւն։ Մեղանչել յարիւն արդար։ Չգալ յարիւն արդար։ Չերթալ յարիւն։ Մի՛ անկցի արիւն իմ յերկիր։ Թաքուցանիցեմք զարիւն նորա։ Արիւն նորա խնդրի Յարիւն ընկերի մի յօժարիցիս։ Յարիւն համարեսցի մարդոյն այնմիկ։ Կցորդ արեան։ Պարտական արեան։ Այր արեանց։ Արեամբ չափ (այսինքն մինչեւ ցմահ).եւ այլն։

Հարազատութեան արեան զարմին եսաւայ։ ի յարենէ արքայից։ Ընտանի արեանն երջանկի. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)

Պատճառն այն լինի, որ ի պատեհի ժամն արիւն չթողու. (Մխ. բժիշկ.։)


Արիւնախանձ

adj.

bloody, bloodthirsty, sanguinary, cruel, that delights in shedding human blood;
that loves blood.

· Calfa


Արիւնախառն

adj.

bloody, mixed with blood.

· Calfa

NBHL (3)

Աչք բարկացողի հանապազ պղտոր եւ արիւնախառն լինի. (՟Ը. խհ։)

Արիւնախառն հուր. (Թէոդոր. խչ.։)

Դէմք խոժոռք, աչք արիւնխառն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)


Արիւնահեղ

cf. Արիւնահան.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն որ նենգութիւն ունի առ ընկերն, արիւնահեղ է. (իսկ ոչ եհեղ զարիւնն վասն ոչ լինելոյ ձեռնհաս. Լմբ. սղ.։)

Մինչեւ ցե՞րբ իցեմք յահի եւ ի դողման արիւնհեղ թագաւորիս. (Կաղանկտ.։)


Արիւնանամ, ացայ

vn.

to be turned or changed into blood;
to become rod.

· Calfa

NBHL (3)

Զիա՞րդ կերակուրքն՝ կէսքն արիւնանան. (Կոչ. ՟Թ։)

Ընկալեալ մասն արեան ինչ ի լերդէն՝ արիւնանայ. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)

Բիբք աչացն արիւնանան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 25։)


Արիւնաներկ

adj.

coloured with blood.

· Calfa

NBHL (1)

Արիւնաներկ սուսեր (խաչի). (Բենիկ.։)


Արիւնեմ, եցի

va.

to bleed.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառայից չարաց վասն ի զրկօղսն յարենալ. (Սիր. ՟Խ՟Բ 6.) ըստ յն. գրելի է, զկողսն արիւնել։


Արիւներանգ

adj.

colour of blood, red, bloody.

· Calfa

NBHL (1)

Արիւներանգ ներկուած։ Զարիւներանգն կարմիր. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. խչ.։)


Արիւնհեղութիւն, ութեան

s.

cf. Արիւնահեղութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ սուր սրեալ, ոչ արիւնհեղութիւնք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Արիւնհեղութիւն արդարեւ ոչ մարմնոյ արեան, այլ հոգւոյ. (Լմբ. սղ.։)


Արիւնոռոգ

adj.

watered with blood.

· Calfa

NBHL (1)

Արեամբ ոռոգիչ, եւ ոռոգեալ. արիւնաշաղախ.


Արիւնոտ

adj.

sanguine, full of blood.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ զշրթունսն արիւոտ տեսանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ 5։)

Յետոյ լուանային զարիւնն (սրսկեալ), եւ ոչ եթէ արիւնոտ մնային. (Ոսկ. եբր.։)

Ոչ եթէ արիւնոտ շրջէր հանապազ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)


Արիւնորակ

adj.

having the colour of blood, sanguine, red.

· Calfa

NBHL (1)

Արիւնորակ ձորձ. (Նար. խչ.։)


Արիւնռուշտ

adj.

bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.

· Calfa

NBHL (3)

(Աչք ի բարկութե) շառագոյն արիւըռուշտ լինին։ Արիւնըռուշտ աչօք հայելով (շան ի թշնամին՝) փրփրով բերանն լի. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լիւս.։)

Զոմանց աչս (տեսանէր) արիւնռուշտս եւ կարմիրս։ Ոմանց սեւ լեալ դէմք, ոմանց արիւնռուշտ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Եղնգամբք իբրեւ երկաթի քերչօք արիւնռուշտ առնէին. (Վրք. ոսկ.։)


Արծաթ, ոյ

s.

silver;
coin, money, species;
—ոյ տալ, վաճառել, to sell for ready money;
քերել զ—, to take or wear the silver off;
անօթ —ոյ, a silver vase.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ էր համարեալ արծաթ յաւուրս սաղովմոնի՝ թէ իցէ ինչ։ Զի է տեղի արծաթոյ, ուստի լինի։ Իբրեւ զարծաթ զտեալ։ Անփորձ արծաթ։ Արծաթ խոտան։ Անօթս արծաթոյ (այսինքն արծաթեղէն).եւ այլն։

ԱՐԾԱԹ. Ինչք. մեծութիւն. ըստակ.

Որ սիրէ զարծաթ, ոչ յագեսցի արծաթով։ Արծաթոյ լուիցէ ամենայն ինչ, (այսինքն արծծաթով վճարի) Ժղ. (՟Ե 9։ ՟Ժ 16։)

Վանեաց արծաթն ծառայեցուցիչ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)


Արծաթազօծ

adj.

silvered.

· Calfa

NBHL (1)

Յոսկի գահոյս հրամայիցէ հանգչել, եւ ի սենեակս արծաթազօծս. (Ոսկ. մ. ՟Ա 20։)


Արծաթահանք, հանաց

s. pl. mine of silver.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ արծաթանք իցեն եկեղեցիս, այլ՝ բանակեաղ հրեշտակաց, եւ բնակութիւն Աստուծոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ 25։)


Արծաթաձոյլ, ձուլից

s. adj.

melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ ոսկերիչս եւ ընդ արծաթաձոյլս հակառակի. (Իմ. ՟Ժ՟Է 9։)


Արծաթասէր, սիրաց

adj.

that loves money, avaricious, covetous, too fond of money.

· Calfa

NBHL (2)

φιλάργυρος pecuniae amans, avarus Մոլեալ ի սէր արծաթոյ. ընչասէր. ընչաքաղց. ագահ. Տե՛ս (Ղկ. ՟Ժ՟Զ 14։ ՟Բ. Տիմ. ՟Գ 11։)

Արծաթասէրն զհարկաւոր կարիսն առաջի արկանէ։ Ցանկութիւն արծաթասիրի ոչ յագի ի բազմութենէ ընչիցն։ Բարիոք թուի արծաթասիրացն՝ նիւթոյն գեղեցկագունութիւն. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)


Արծաթեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

silvery, made of silver;
silver plate.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ ինքեան ունելով զխաչն արծաթեղէն ոսկեխաղաց տեսակաւ. (Կաղանկտ.։)

Ոչ ապականացու արծաթեղինօք. (՟Ա. Պետ. ՟Ա 18.) իմա՛, դրամովք, ընչիւք։


Արծաթունակ

s.

trunk;
poor-box.

· Calfa

NBHL (2)

Ուօղ յինքեան զարծաթ. այն է դարձանակ. եւ Որ ինչ անկ է գանձանակի.

Յարծաթունակն կորբան տապանակին. (Նար. խչ.։)