plate, dish;
bowl;
tray.
· Calfa
ԱՓՍԵԱՅ մանաւանդ ԱՓՍԷ. լծ. պչ թէփսի, թէփշի. յն. լտ. ափսի՛ս, ա՛փսիս. φιάλη, ἅψις phiala, patena, apsis Տաշտ. եւ սկաւառակ. պնակ. դաշխուրան. ըստ Հին բռ. փարչ. իմա՛ որպէս ռմկ. թաս, քէասէ, թապագ, լէնկէռ, սահան
clock;
գագացել —ի, crowing of a cock.
· Calfa
Աքաղաղն որ սիգայն ի մէջ մարեաց։ Ամբարտաւանութիւն եւ ի վերայ այլոց չարեաց ձգի՝ զօրէն աքաղաղոց. (Համամ առակ.։)
s. pl. feet, legs.
· Calfa
Խթան (ընդդէմ) աքացեացն, որ ինքն ոչինչ վնասի, եւ զոտս աքացողացն ծակոտէ. (Ոսկ. ես.։)
cf. Աքսոր.
· Calfa
Զի՞նչ, որ յաքսորս ածեալ են։ Զոր ընկեցեալ էր յաքսորս։ Յօժարեցար ընդ աքսորս իմ։ Ոչ եհաս յաքսորսն. (Վրք. հց. ՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։ Յայսմաւ.։)
Ասացին, թէ դրեաց յաքսորանաց տումարն։ Եւ ոչ դու հասցես յաքսորանսն քո. (Յայսմաւ.։)
to exile, to banish, to transport, to send away, to confine, to proscribe.
· Calfa
Որում ոչ հաւանեալ՝ աքսորեցաւ. (Խոր. ՟Բ. 30։)
cf. Աքացեմ.
· Calfa
Ոչ ընդդէմ դարձաւ հօրն, եւ ոչ աքցոտեաց ի կապելն. (Ճ. ՟Թ.։)
that;
ասացի բա, I have said that;
truly, indeed, really;
hey! bah!
· Calfa
ԲԱ՛. մ. ἅν quidem, utique Արդեօք, այսինքն արդարեւ. անշուշտ. իրաւ որ, ըզորդ. կէրչէք.
Նաեւ տէր մեր զայս ասաց, դժուարին բա մտանել, ոչ եթէ՝ ոչ գոյ հնար. (Եփր. համաբ.։)
Այսօր եղիցես, ասէ, յագին դրախտին. բա՜ զի՞նչ ասիցես արդեօք. ի խաչ ելեալ եւ բեւեռեալ ես, եւ զդրախտի՞ն խոստանաս. (Ոսկ. ի խաչել.։)
to strike;
to palpitate, to heat;
— զձեռս, to clap the hands;
— սրտի, to palpitate.
· Calfa
Որպէս թէ բախբախեմ. ստէպ բաղխել. ընդհարկանել իբր συγκρούω, κόπτω collido, pulso. իրարու զարնել, վուրուլմագ, չագըշմագ, չալմագ.
Աղքատն զդուռն բաբախէր երկիւղիւ։ Վասն ոչ բաբախելոյ յեկեղեցւոջ. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Ոսկ. գծ.։)
pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.
· Calfa
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)
cf. Բաբախիւն.
· Calfa
Առաջինն ի բաղաձայն տառս՝ որք կարօտին ձայնակցութեան միոյ ի ձայնաւորաց առ ի յօդել զհնչիւն. եւ ի բաղաձայնս անդ կոչի անձայն, զի պարզ շրթամբք կազմի՝ որք իսկոյն փակին, եւ հեղձուցանեն զկարծեցեալ ձայնն։
Բ. Անուն գրոյս Բեն, ուր նմանաձայնն առ այլս ասի բէ, կամ բի, կամ փէ. իսկ երկրորդ տառ այլոց է պէ, պէթ, վիթա։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. Թր. քեր.։ Բենն, բնութիւն բանի ի քեզ բղխէ, զկաթն իմասից արբուցանէ. ձեւովն իւրով վարդապետէ, ըզխոնարհիլն որդւոյ պատմէ։ Բենըն՝ բանից, ասէ, չարաց, սանձեա զլեզուդ վասն ընկերաց. նաեւ ի բան բամբասանաց դիր պահապան քոյոց շրթանց. Շ. այբուբ.։
ԲԱԲԱԽԻՒՆ ԲԱԲԱԽՈՒՄՆ. Ստէպ բաղխումն. ընհարումն. հնչիւն բախման. զարնըւածք, զարնելու ձան. վուրուշ, վուրուլուշ, զարպ.
Ի վերայ դեղման տեղալով՝ ոչ լինին ձայնք բարբառոյ, եւ ոչ բաբախմունք ճայթմանց, եւ ոչ թնդիւնք դղրդմանց. (Եղիշ. խաչել.։)
Յօդաւոր ձայն ասի մերս սակս տառիցն զանազանութեան, եւ բաբախման եւ երիւրման ի գոչման ձայնին մերոյ. (Երզն. քեր.։)
cf. Բաբելական.
· Calfa
βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.
admirable, surprising, astonishing.
· Calfa
Ո՛վ խաչ բաբէական ... Վերակացու, նորոգիչ, եւ բաբէական. (Եպիփ. խչ.։) (իբր βαβαῖος որ է անսովոր ի յն. թերեւս բնագիրն իցէ βέβαιος , այսինքն հաստատուն. ամրութիւն)։
Բա՛բէ, սքանչումն։ (Հին բռ.)
Բա՛բէ, ո՞րպիսի բարութեամբ լի է ողջոյնս այս։ Բա՛բէ, տե՛ս զմեծազօր տէրութիւնն։ Բա՛բէ, որպիսի ինչ զօրութիւն նորա է՝ որ պատուիրէրն, եւ որպիսի հնազանդութիւն նոցա՝ որք լսէին։ Բա՛բէ, ո՞րչափ իմաստութիւն էր կնոջն այնմիկ (սամարացւոյ)։ Բա՛բէ Աստուծոյ մարդասիրութեանն, եւ մինչեւ յո՞ր վայր խոնարհեցաւ։ (Ոսկ. հռ.։ Ոսկ. ես.։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
altar of an idol;
idol, statue of a false god;
altar;
temple.
· Calfa
Պատարագարան կամ սեղան ընծայարան, ո՛չ ի բլուր բագնեաց։ Բագնեաց կործանիչ. (Նար. խչ.։ Շար.։)
Յանդիման կացեալ բագնից եւ տաճարաց։ Կալով ոչ հեռագոյն ի բագնիցն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Հայրն ժողովէր քարինս, զի շինեսցէ բագին (զոհել զԻսահակ). զոր դին դնէ ի վերայ բագնին։ Այն՝ որ զենու զոհս, բաժանելով՝ զարիւնն ընդ բագնովն հեղու, եւ զմիսն ի տուն տանի։ Ընդէ՞ր սեղան կոչէ զբագինն։ Յաղագս բագնին իրաց։ Ճշմարիտ Աստուծոյ բագին է, որ երախտաւոր են Աստուծոյ ոգիք։ Միայն այս բագին ոչ ծախէ զենլիս, այլ պահէ. (Փիլ. ստէպ։)
Զի եթէ ի բագինս կռոց չէ՛ մարթ քեզ մտանել, ո՞րչափ եւս առաւել ի տօնսն սատանայականս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Տապալեսցեն զշինուածս բագնացն։ Ոչ կարացինզդուրս բագնացն գտանել, թէ ի ներքս մտանիցեն. (Ագաթ.։)
Այս յարկ չքնաղ ... ո՛չ կռապաշտութեանն կապաւ բագին, այլ՝ տէրունի բարերարութեանն պարգեւարան. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Դարձաւ ի բագին աղի։ Բագինն երեւի մարդ գոլ, եւ ոչ է.եւ այլն։
collectively.
· Calfa
Որ իբր ի ձեռն միո՛յ մահու՝ միահաղոյն բագձաձաբար ... կենդանութիւն շնորհելով. (Թէոդոր. խչ.։)
adj. gr. collective.
· Calfa
ԲԱԳՁԱՁԱԿԱՆ կամ ԲԱԿՁԱՁԱԿԱՆ. Պարունակական. բովանդակիչ. բոլորական. հանրական. եւ Հաւաքական. կամ ըստ Հին բռ. Շրջաբերական. որ շուրջ առնու. περιληπτικός comprehensivus, συλληπτικός collectivus
Բագձաձական՝ առաքինութեանցն անչափութեան. (Սկեւռ. լմբ.։)
Բաժանական է միշտ իւրաքանչիւրն, եւ բագձաձական եւ եզարար՝ հասարակն. (Պորփ.։)
Բակձաձական (անուն) է, որ եզական թուով բազում՝ ինչ ցուցանէ. ո՛րգոն, տոհմ, պար, ամբոխ, հոյլ. (Թր. քեր.։)
to amass, to gather, to collect.
· Calfa
Յօրինէ կարգս վայելուչս եւ իւրում եւս պաղատանն, որ զի՛նչ օրէն է թագաւորութեան, եւ որ պիտակ է թագաւորութեան, եւ որ բագձաձէ զթագաւորութիւն։ Հաւանեցուցանէր զբագձաձել (կամ եալ) դրացիս իւր։ Իբրեւ զպարիսպ շուրջանակի զնոքօք վաղակաւոր դահիճքն բագձաձեալ։ (Յհ. կթ.։)
Ոչ բագձաձին (տեղեաւ) անմարմինքն։ Ո՛չ տեղական իմն պարագրութեամբ բագձաձել զանմարմին բնութիւնն։ Ամենայն մարդկութիւն յառաջնումն կազմածին (այսինքն յԱդամ) բակձաձեալ է. (Նիւս. կազմ.։)
in the shape of idolatrous temples.
· Calfa
Որ ինչ ունի զձեւ բագնի. նման մեհենի.
falcon;
merlin;
gerfalcon;
hawk.
· Calfa
ԲԱԶԱՅ ԲԱԶԷ. ἰέραξ accipiter Թռչուն գիշատիչ եւ որսորդ մագլաւոր՝ խայտափետուր, զոր եւ վարժեն յորսորդութիւն թռչնոց. տօղան, շահին, աթմաճա, պազ, պազէ, շագըր, ավ գուշու.
Արծուի, եւ պասկուճ ... եւ բազէ, եւ որ ինչ նման իցէ նմա. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 16։)
Զայլեւայլ սերս ի թռչնոցն որսացեալ բազայիւք։ (Փարպ.։)
helper, coadjutor.
· Calfa
Զանշունչ տարերս առնուն բազկակից եւ ջատագով հաւատոցն. (Լմբ. ատ.։)
that stretches out the arm;
received with open arms.
· Calfa
Իւրաստեղծն հօտից տածօղ (հովիւն քաջ), բազկաձիգ՝ գառանցն ժողովօղ. (Նար. խչ.։)
wrestling.
· Calfa
Ո՛չ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)
that puts forth branches, ramous (tree), branchy.
· Calfa
Տնկեաց ծառս ... մարդադարմանս, բազկաստածուս, աճիւնաճիւղս. (Նար. խչ.։)
that stretches out its arms, spread;
with open arms.
· Calfa
Տէր Աստուած մեր զբազկատարած զաղաչանս ծառայից քոց վերընկալցիս. (Պտրգ.։)
Հայցեմք բազկատարած մաղթանաց գոչմամբ հեծութեան. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
stretching of the arms.
· Calfa
Տարածումն բազկաց ի խաչի, կամ յաղօթս. թեւերը բանալը.
Որ զաշխարհակեցոյց բազկատարածութիւն խաչի քո Քրիստոս Աստուած, գաւազան զօրութեան ետուր մեզ. (Շար.։)
Մշտապաշտօն բազկատարածութեամբ մաքուր միանձանց. (Նար. գանձ խչ.։)
to divide into several branches;
to out, to cut off;
to abridge, to resume in a few words.
· Calfa
Զեղչելն եւ զբազկելն եւ զկարճառօտ բանն ի համառօտն կացուցանել՝ զայն մեք ոչ դանդաղեցաք. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 29։)
to talk much, to be verbose.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ Բազումս խօսել. երկարաբանել. երկան խօսիլ .... Ոչինչ է պիտոյ բազմաբանել առաջի քո. (Փարպ.։)
Զոր մեք ոչ համարձակեցաք երեքկնել, կամ բազմաբանել. (Վրդն. պտմ.։)
that distributes, gives much;
that is given abundantly, abundant;
polynomial.
· Calfa
Վայելչութիւնք մարդկայինք, եւ կենցաղոյս օգուտք՝ բազմաբաշխ եւ յոքնօրինակք. (Սարկ. քհ.։)
cf. Բազմաբեղ.
· Calfa
Զի մինչ գարուն հոգւոյն հասեալ, բազմաբեղուն պտղաբերեալ. (Շ. վիպ.։)
Բազմաբեղուն է չարութիւն, վասն որոյ եւ բազմաց է ծանօթ։ Սակաւաւոր է բարին, իսկ չարն բազմաբեղուն։ Իմաստունն անսերմն է եւ անպտուղ ի յատկական սերմանէ, եւ բազմաբեղուն եւ բազմասերմ ի սկզբնականէն. (Փիլ.։)
cf. Բազմաբիւր.
· Calfa
Զինչպիսի՞ հնարիւք լուծանել կարասցուք զկապ սիրոյ պարսկայնոյն, եւ հայկազինն բազմաբիւրաւորի. (Խոր. ՟Ա. 24։)
very populous.
· Calfa
Ի բազմաց բնակեալ. ուր բազում են բնակիչք. մարդաշատ. բնակիչը շատ, շէ՛ն.
Երագեալ ի բուն բնակութիւն բազմաբնակ քաղաքին՝ սքանչելւոյն Կոստանդնուպօլսի. (Նար. խչ.։)
unscarred.
· Calfa
Որ չունի սպիս, վէրս, նշան վիրաց. անարատ. ամբիծ. եարասըզ, զէրէսիզ, փերէսիզ, լեքեսիզ.
Անսպի ոչխար, կամ կերպարան. (ՃՃ.։)
without means, without property, poor.
· Calfa
ἁκτήμων. nihil possidens, inops, pauper. Ոյր ոչ գոն ստացուածք. անինչ. աղքատ, մանաւանդ կամաւորն.
Կրօնաւորաց անինչս եւ անստացուածս լինել. (Շ. ընդհ.։)
Արդարութիւն է սորա ո՛չ ողորմութիւնն, այլ անստացուած լինել. (Լմբ. սղ.։)
Արծաթ բերեալ մատուցանէր անստացուածիցն (առաքելոց). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
want of means, poverty.
· Calfa
Ումեմն տայ զգթութիւն ողորմութեան, եւ այլումն տայ անստացութիւն. (Կոչ. ՟Ծ՟Դ։)
uncreated
· Calfa
Ոչ կեղծեալ, չհնարեալ ստութեամբ.
Անկերպարան. ոչ ձեւացեալ տիրապէս. անկազմ. ἁδιάπλαστος. non formatus.
without breast or udder;
without milk.
· Calfa
ԱՆՍՏԻՆ հնչեալ ԱՆԸՍՏԻՆ. Ոյր ոչ գոն կամ չեւ են ի վեր երեւեալ եւ լցեալ կաթամբ ստինք. ծիծ՝ կամ կաթ չունեցօղ.
unshadowed, unclouded, clear, light.
· Calfa
ἅσκιος. umbra carens, inopacus, lucidus, clarus. Ուր չիք ստուեր, կամ մթութիւն. անաղօտ. լուսաւոր. պայծառ. ուր որ շուք չկայ. քէօրկէսիզ, նուրանի, րուշէն.
Անստուեր յաւիտենին. (Նար. խչ.։)
evident manifest;
indelible.
· Calfa
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անստուերագիծ.
· Calfa
Յիշատակս անեղծականս եւ անստուերագիծս։ Յայս անստուերագիր վստահութիւն ապաստան. (Նար. խչ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
glittering, luminous, brilliant, bright.
· Calfa
Անստուերական լոյս. (Փէոդոր. խչ։)
Անստուերական երջանկացն։ Անստուերափայլ լոյս. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
veracity, without falsehood.
· Calfa
Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որպէս եւ ուսաք իսկ ի բնական արանց, որ անստութեամբ տան հաւանութիւ իմաստնասէր մարդոյ. (Եղիշ. խաչել.։)
uncleanness, impurity.
· Calfa
Եւ ոչ մեռանիցին վասն անսրբութեան իւրեանց. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ե. 31։)
Ոչ իւիք ունելով անսրբութեան վարս։ Անսրբութեանն զսրբութիւնն ի ներքս ամբարել. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Գ։)
Սիրող սրբութեան, եւ ատեցող անսրբութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
good-humour, mildness.
· Calfa
Չսրտնիլն. անբարկացողութիւն. հեզութիւն. չսրդողիլը. չսրդողիլը.
endless, eternal.
· Calfa
ἁτελεύτος. fine carens, ἁκατάλυτος, αίδιος , ἁνήσυτος. perpetuus, aeternus, qui perfici non potst, sempiternus. Որոյ չիք վախճան. անվախճանելի. անկատարած. եւ անկատարելի, անեզր. անանց. անլուծանելի. մշտնջենաւոր. վերջ չունեցօղ, որ լմննալիք չունի. սօնսուզ. նիհայէթսիզ.
unsaleable.
· Calfa
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
Սիմոն կախարդն զանվաճառ շնորհսն հոգւոյն վաճառաւ արծաթոյ գնել կամէր. (Կոչ. ՟Ղ։)
unlimited, unbounded;
incomprehensible.
· Calfa
ἁπερίγραφος. incircumscriptus, qui nullo spatio continetur. Որ ոչ փակի ի վայրի ուրեք. անբովանդակելի. անպարոյր. անպարագիր. անսահման. անչափ.