Definitions containing the research չ : 10000 results

Ճիճի, ճւոյ

cf. Ճճի.

· Calfa

NBHL (1)

Սպունկն ման է ճիճոյ, որ ի ծովն լինի, զոր մարդիկ ամպ անուանակոչեն. (Զքր. կթ.։)


Ճիտակ, աց

s.

collar, necklace, string, carcanet.

· Calfa

NBHL (1)

Ճիտակս, եւ կամ զտակս ինչ մարգարտոյ. (Փարպ.։)


Ճիրանաւոր

adj.

clawed, furnished with claws.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ոչ ճիրանաւոր իբրեւ զարծուի. (Վրդն. ծն.։)


Ճիւաղաբարոյ, ից

adj.

wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսուցիչ ճիւաղաբարոյ ազգին. (Վրդն. աշխարհ.։)


Ճիւաղական, ի, աց

adj.

strange, monstrous.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԻՒԱՂԱԿԱՆ կամ ՃՈՒԱՂԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է ճիւաղաց.


Ճղճասիրտ

cf. Ճղճիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առն ճըղճասրտի չէ՛ բարւոք մեծութիւն. (Սիրաք. ՟Ժ՟Դ. 3։ (նոր թարգ. ոչ բարւոք դնէ, առն կարճամտի։))


Ճղճմիմ

vn.

to become wrinkled.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բազմամեայ ծերութեամբ ապականեալ ... առանց ի դոյզն ինչ ճղճմելոյ. (Պիտ.։)


Ճղճմճիմ

vn.

cf. Ճղմճմճիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)


Ճղմճմճիմ, եցայ

vn.

to be very sordid or grasping, close-fisted.

· Calfa

NBHL (1)

Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)


Ճճեկեր

adj.

worm-eaten, rotten.

· Calfa

NBHL (2)

Հաց պաշարի իւրեանց չորացեալ, եւ եղեւ ճըճեկեր. (Յես. ՟Թ. 5. 12։)

Ճիճեկեր չտայ բնաւ լինել։ Ճիճեհար ծառք. (Վստկ. ՟Մ՟Ծ՟Է։)


Ճճի, ճճուոյ, ճճոյ, ճճոյք, ճճեաց

s.

worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.

· Calfa

NBHL (2)

Զանմռունչ սողունս, եւ զճըճիս վատթարս։ Վասն բազմութեան ճճեացն գանալից եղեն։ Ճճեաց անցիւ, եւ սողնոց շչմամբ ... դողացեալք սատակէին. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ժ՟Զ. 1։ ՟Ժ՟Է. 9։)

Եւ ոչ եղէ խիստ ըստ համին, կամ կարծրագոյն՝ ճըճեաց մտին. (Յիսուս որդի.։)


Ճմլեմ, եցի

va.

cf. Ճմլեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἑκπιέζω, ἑκθλίβω, ἁποθλίβω exprimo, opprimo, comprimo ἅγχω stangulo, constringo. Պնդագոյն սեղմել. ճնշել. տրորել. քամել. եւ Նեղել-նուաճել. կոխան առնել. խեղդել. եւ Խորովել կա տոչորել զսիրտ, եւ այլն. ճմրել, ճզմել, սըխմել, քամել, եւ սիրտը էրել.


Ճմլեցուցանեմ, ուցի

va. fig.

to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?

· Calfa


Ճնճղուկ, ղկաց

s.

sparrow;
— ճճուէ, ճռուողէ, the sparrow chirps, chirrups, pips.

· Calfa

NBHL (1)

ռմկ. ճնճուղ. στρουθόν, στρουθίον passer, passerculus. Մանրիկն ի թռչունս՝ ստէպ ճնճղուօղ, ճուօղ, ճիկ հանօղ. Տե՛ս (Սղ. ՟Ժ. 1։ ՟Ձ՟Գ. 4։ ՟Ժ՟Ա. 8։ ՟Ժ՟Գ. 7։ Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։ Տոբ. ՟Բ.. 18։ Մտթ. ՟Ժ. 29. 31։)


Ճնշեմ, եցի

va.

cf. Ճնշեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (3)

Ճնշէին զնոսա։ Եթէ ոչ ճնշեալ էր զերինջն իմ։ Ճնշեմ զմարմինս իմ։ Փրկեցից զճնշեալն։ Ճնշէի ի նեղութենէ անձին առ պարսպաւն։ Ի նեղութենէն էի ճնշեալ ի պարսպէն.եւ այլն։

Ճնշել զանձն պահօք, կամ զմարմինս կուսութեամբ։ Ճնշել սանձիւ զկզակս, կամ զբարս. (Կոչ. ՟Գ։ Խոսր.։ Նիւս. երգ.։ Յհ. կթ.։)

Աչք ձեր զքաղցր արտասուս ճնշեալ արտաքս բերեն. (Լմբ. ատ.։)


Ճնշութիւն, ութեան

s.

cf. Ճնշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ճնշմանէ արեան ներկեալ լինէին մարմինքն։ Ճնշումն սրտի։ Ի ճնշմանէ շնչերակացն ողբ. (Նչ. եզեկ.։)


Ճնշումն, ման

s.

compression, straining, pressing, squeezing;
— մարմնոյ, mortification, maceration.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ճնշմանէ արեան ներկեալ լինէին մարմինքն։ Ճնշումն սրտի։ Ի ճնշմանէ շնչերակացն ողբ. (Նչ. եզեկ.։)


Ճշգրտաբանեմ, եցի

vn. va. to speak truth, to assure, to verify, to prove, to demonstrate.

· Calfa

NBHL (2)

եւ չ. Ճշգրիտ խօսել. զիսկն յայտնել, ճառել.

Իրօրէն ճշգրտաբանեաց առ ճշմարտութեան հաւաստութիւն. (Նար. խչ.։)


Ճշգրտաբանութիւն, ութեան

s. rhet.

truth of a discourse, veracity;
acribology.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշգրտաբանութեամբ միշտ նշանակեալ. (Նար. խչ.։)


Ճշգրտագործեմ

va.

to paint to life.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշգրտագործեալ զչորից աւետարանչացն պատկերս. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Ճշգրտաքնին

adj.

rigorously examining.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշգրիտ եւ անվրէպ քննիչ.


Ճշգրտեմ, եցի

va.

to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միոյ լուսոյ կարացեալ զնա ճշգրտել. (Դիոն. երկն.։)


Ճշգրտութիւն, ութեան

s.

truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ճշգրտութեան կշռոց եւ չափոց. (Սիրաք. ՟Խ՟Բ. 4։)


Ճշդիւ

adv.

justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛չ ասաց տասն, եւ ո՛չ քսան, այլ՝ երեսուն, որպէս եւ էր իսկ ճշդիւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)

Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)

Ողորմութիւնք ճշդով սերմանեալ՝ ոչ պայծառ վառմամբ առաջի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)

ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.


Ճշդով

cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛չ ասաց տասն, եւ ո՛չ քսան, այլ՝ երեսուն, որպէս եւ էր իսկ ճշդիւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

ՃՇԴԻՒ ՃՇԴՈՎ. (ի բառէս Ճիշդ) ἁκρίβως, ἁκριβή, δι’ ἁκριβείας , γνήσιως accurate, exacte, diligenter, per rigorem, rigorose. Ճշդութեամբ. շդելով՝ ըստ կերպի անաչառ քննութեան. ճշգրտիւ եւ խստիւ. անվրէպ խուզարկութեամբ. մանրամասն տեսութեամբ. հաւաստեաւ. եւ Զգուշաւոր.

Ճշդիւ գիտելի է ի գործոց նոցա, եւ չ ի տեսլենէ կամ ի համբաւէ դատել. (Մխ. առակ.։)

Որ յանխտրութենէ առ ճշդիւ վարս աստուածգիտութեանն յօժարեալք։ Ոչ այժմ ճշդիւ շրջել (ի բանս) ձեռնարկեսցուք։ Ճշդիւ ըստ կամացն աստուծոյ առ ի գործն փոյթ. (Բրս. հց.։)

Ողորմութիւնք ճշդով սերմանեալ՝ ոչ պայծառ վառմամբ առաջի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)


Ճշդութիւն, ութեան

s.

exactness, punctuality, accuracy, precision, regularity;
rigour, austerity;
thrift, economy, parsimony, stinginess;
հատուցանել բազում ճշդութեամբ, to pay exactly, strictly, rigorously, to a farthing, with rigorous exactness.

· Calfa

NBHL (2)

Զարմացել եմ ճշմարտիւ վասն ճշդութեան (կամ ճշտութեան) առակացս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

ἁκριβασμός accurata inquisitio Ճիշդ գոլն. ճշգրտութիւն. զգուշաւոր եւ անաչառ քննութիւն. անվրէպ ստուգութիւն.


Ճշմարտագոյն

adv.

cf. Ճշմարիտ.

· Calfa

NBHL (2)

Զճշմարտագոյնսն առաջի եդեալ։ Ոչինչ ճշմարտագոյն ունիմ պատմել։ Ճշմարտագոյնք են սողոմոնեանքն (բանք). (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 30։ Արծր. ՟Դ. 2։)

Ճշմարտագոյն ասել, կամ ուսուցանել, կամ մեկնել. (Խոր. ՟Բ. 83։ Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)


Ճշմարտահաւատ, ից

adj.

orthodox, having a true belief, believing, faithful;
of sound mind.

· Calfa

NBHL (1)

Գտեալ զայր թարգման՝ գրագէտ եւ ճշմարտահաւատ։ Ազգ առնէին ճշմարտահաւատ փառաւորչացն սահակայ եւ մաշթոցի. (Կորիւն.։)


Ճշմարտապատում

adj.

relating or narrating the truth;
faithfully and truly reporting or reported, veridical, true, veritable.

· Calfa

NBHL (1)

Աշակերտ վարդապետասէր եւ ճշմարտապատում։ Ո՛վ ճշմարտապատում աւետարանիչ. (Կորիւն.։ Նանայ.։)


Ճշմարտապէս

adv.

cf. Ճշմարտիւ.

· Calfa

NBHL (3)

Ճշմարտապէս, եւ ո՛չ կարծեօք (կամ կարծիս ունելով)։ Եղեւ մարմին բանն ճշմարտապէս. (Հանգ.։ Աթ. ՟Գ։)

Որպէս եղեւ ճշմարտապէս տղայ, այսպէս եւե աճումն ընկալաւ. զի մի՛ առ աչօք զայն համարեսցին. (Կիւրղ. ղկ.։)

Ճշմարտապէս ծնաւ, ճշմարտապէս աճեաց, ճշմարտապէս խաչեցաւ եւ մեռաւ, եւ թաղեցաւ եւ յարեաւ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)


Ճշմարտասէր

adj.

truthful, sincere, upright.

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ ճշմարտասէրք էիք, դուք ձեզէն իսկ առնուիք վրէժս ի նմանէ. (Եղիշ. խչ.։)

Ցրուելոց ճշմարտասիրաց ժողովիչ է։ Ճշմարտասէր տեսողաց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի։)


Ճշմարտատեաց

adj.

enemy of truth, hating, detesting the truth.

· Calfa

NBHL (2)

Թուի ինձ, եթէ ճշմարտատեացք ոմանք էք դուք. (Եղիշ. ի չարչարանս.։)

Դեւն չարասէր եւ ճշմարտատեաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Ճշմարտատես

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

· Calfa

NBHL (2)

Ճշմարտատես քննօղքի զստուգագոյնսն տեղեկասցին. (Նչ. եզեկ.։)

ἁληθινῶς ὀρών vere videns. Տեսօղ կամ գիտակ ճշմարտութեան. եւ Ստուգապէս տեսօղ. տեսանօղ, մարգարէ. եւ Անաչառ կամ նրբատես.


Ճշմարտատեսիլ

adj.

cf. Ճշմարտատիպ.

· Calfa

NBHL (1)

Սքանչելիս աստուածագործանշանս ճշմարտատեսիլս. (Նար. ՟Լ՟Ե։)


Ճշմարտաքարոզ

adj.

preaching truth.

· Calfa

NBHL (1)

Քարոզ ճշմարտութեան. եւ Իրաւամբք քարոզեալ, կամ բարեհռչակեալ.


Ճշմարտեմ, եցի

va.

cf. Ճշմարտեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ամենայնիւ ստեմ, եւ ոչ միով իւիք ճշմարտեմ. (Նար. ՟Ե։)


Ճշմարտիւ

adv.

truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ նա է ճշմարտիւ, ոչ գիտեմ։ Իբրեւ այն թէ ես ինքն եղեր ճշմարտիւ։ Եղբարս հարազատս զսոսա ճշմարտիւ համարել։ Ճշմարտիւ որդի աստուծոյ է։ Ճշմարտիւ որդին աստուծոյ՝ յանձն առնու լինել որդի մարդոյ. (Խոր. ՟Բ. 31։ Նար. ՟Ծ՟Գ։ Մաշտ.։ Շ. մտթ.։)


Ճշմարտութիւն, ութեան

s.

truth;
veracity;
reality;
sincerity;
բուն —, plain truth;
— իրաց, the bottom or basis of things;
անպատրուակ ասել զ—, to tell the whole truth;
աղարտել զ—, to offend against truth;
ճշմարտութեամբ, cf. Ճշմարտիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Այն՝ նմանութիւն գործոյ. իսկ այս՝ գործ ճշմարտութեամբ։ Անդր քան զօրինակն գերազանցեաց ճշմարտութիւնն։ Որ ի ստուեր ճշմարտութեան. եւ այլն. (Յհ. իմ. երեւ.։ Նար. խչ.։ Շար.։)


Ճշմարտուսոյց

adj.

teaching truth.

· Calfa

NBHL (1)

Ուսուցիչ ճշմարտութեան.


Ճոխաբան

adj.

eloquent, fluent.

· Calfa

NBHL (4)

Ոչ երեւին գրեալ ի յոլովից ճոխաբան պատմութեանց. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)

Ոչ ճոխաբան լինել քան զայր մարդ. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 12։)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)


Ճոխաբանեմ, եցի

va.

to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ճոխաբան լինել քան զայր մարդ. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 12։)

Ոչ ճոխաբան լինիմ առ ձեզ իբրու վարդապետ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Ոչ երբէք զինքեանց ճոխաբանել, կամ բարձրագոյնս ինչ ճառել. (Նանայ.։)


Ճոխաբար

cf. Ճոխագոյն.

· Calfa

NBHL (1)

Սեղան ո՛չ ճոխաբար, այլ ի գարեղէն նկանակից կազմէր. (Երզն. մտթ.։)


Ճոխագոյն

adv.

imperiously, with authority;
opulently, richly, magnificently;
amply, diffusely.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ասէ, հրամայեցի, որ ճոխագոյն է, այլ պատուիրեցի, որ խրատու էր. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Ճոխաճանութիւն, ութեան

s.

pomp, ostentation, show, parade.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ընչից առաւելութիւնք, ոչ բռնաւորաց ճոխաճանութիւնք. (Ոսկ. ես.։)


Ճոխանամ, ացայ

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

· Calfa

NBHL (4)

(Ի վերայ) ամենեցուն իբրեւ մանկտւոյ ճոխանալ։ Զի ճոխանալոյ ինչ պատճառս տայցէ կնոջն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)

Խիզախելով եւ քան զայլսն ճոխանալով՝ ասէր. թէ եւ մերանել եւս հասանէ, զքեզ ոչ ուրացայց. (Երզն. մտթ.։)

Բանականութեանն յարգանօք կրկին ոխացար. (Նար. խչ.։)

ՃՈԽԱՆԱԼ. Մեծանալ. ունել եւ վայելել զպանծալի ինչ. կամ լիանալ յորդութեամբ. փարթամանալ. զարդարիլ. իբր πλουτέω ditesco.


Ճոխութիւն, ութեան

s.

power, authority, influence, sway, empire;
pride, haughtiness;
riches, opulence;
abundance, diffusion;
ճոխութեամբ, nobly, magnificently, authoritatively, imperiously, arrogantly, haughtily, ostentatiously, pompously;
քո —դ, Your Lordship.

· Calfa

NBHL (4)

Եսն ասելով՝ զճոխութեան իշխանութիւնն յայտ առնէ։ Ոչինչ կարի ճոխութեամբ, այլ հանդարտութեամբ առնէր սպաս տաճարին. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)

κράτος, δυναστία, αὑθεντία , αὑθάδεια, πλοῦτος potentia, auctoritas, opulentia. Մեծութիւն. հարստութիւն ընչից եւ իշխանութեան. պատիւ. փառք. ինքնիշխանութիւն. աւագութիւն. գոռոզութիւն.

Եկեալ կամաւ եւ ճոխութեամբ ի խաչն աստուածորդին. (Պիտառ.։)

Զօրաւոր հաւատովք, եւ ճոխութեամբ մարմնականաւ։ Երկրաւոր ճոխութիւնք։ Ոչ յապականացու ընչից, այլ յիւրոյ հոգւոյն ճոխութենէ։ Յանեզրական կենացն յանբաւ ճոխութիւնսն. (Խոր. ՟Գ. 67։ Շ. մտթ.։ Նիւս. կուս.։ Անան. եկեղ։)


Ճոխսիրութիւն, ութեան

s.

love of power, ambition.

· Calfa


Ճողեմ, եցի

va.

to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.

· Calfa

NBHL (1)

Հերքն՝ որ ի չարչարողացն փետեցաւ, եւ ճողեցաւ. (Մխ. ապար.։)


Ճողոպրեմ, եցի

va.

to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.

· Calfa

NBHL (6)

Ճողելով ապրել. շորթել. կորզել. զերծուլ. քաղել. կապտել. ի բաց թափել. ազատել. չ. եւ կր. պրծանիլ. զերծանիլ. փրցընել, խալըսել.

Զինչս նորա ի բաց ճողոպրել։ Ճողոպրել զճաշակս ի ծամելեաց առիւծուն. (Ճ. ՟Բ.։ Մագ. լ։)

Ճողոպրէ եւ ոչինչ ի ցանկութենէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անսահմանութիւն աստուածային բնութեանն, որ նախ քան զունելն ճողոպրէ, եւ յառաջ քան զիմանալն ի բաց փախչի. (Լծ. ածաբ.։)

Մազապուր ճողոպրեալ յամուրն փախստեայ անկանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 35. յն. փախչէր։)

Հազիւ ճողոպրեալ անձնապուրծ փախչէր. (Յհ. կթ.։)


Ճողքեմ, եցի

va.

to tear;
to haul, to drag or draw along.

· Calfa

NBHL (2)

ՃՈՂՔԵԼ. (լծ. Ճեղքել) Ձգձգելով պատառոտել, չարաչար ճողել եւ փետել. քաշքշել, ճղքրտել, փետտել.

Այնպէս ձգեցին եւ ճողքեցին ընդ ապառաժ տեղիսն քարշելով, զի ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)