Definitions containing the research չ : 10000 results

Չ (tcha) exact entry

s.

the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.

· Calfa

NBHL (24)

Գիր բաղաձայն ի կարգէ կրկնակաց, անուանեալ Չա կամ Չայ, թաւ քան զջէ, որ է թաւ քան զճէ. ըստ լտ. չէ, եւ ըստ պրս. եւ թ. չիմ. իսկ յոյնք եւ եբրայեցիք եւ նմանիք նոցին անմասն են յայսպիսի հնչմանց, զորս վերածեն ի գ, կամ ի կ, կամ ի ք.

Միջակ է ճէն ծայի եւ ջէի, եւ ժէն՝ շայի եւ չայի. զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լերկ. (Թր. քեր. հյ.։)

Լծորդ է ի մեզ ընդ ջ, այլ ոչ ընդ ճ, որ լծորդ է ընդ ջ. վասն որոյ գրի հաչել կամ հաջել, կարկաչել կամ կարկաջել, յօրանչել եւ յօրանջել, եւ այլն։

Ի տառադարձութեան ունի զտեղի կ, եւ գ եւ ք տառից այլոց ազգաց. զի անխտիր ասի՝ աշխարհ չինաց, քինէացւոց, կինաց, գինաց, կամ ճենաց, սինէակւոց, հետեւելով ձայնից զանազան լեզուաց։ Որպէս եւ ի մեզ Չորք եւ Քառք են նոյն. լծ. ընդ պրս. չառ, ջահար. եւ բառս Չոր ըստ թ. է գուրու, եւ ըստ յն. քսիրօ՛ս. յորմէ ռմկ. չիրօզ ՝ ձուկն չորացեալ։

Չ. ՟չ. Իբրեւ թուանշան՝ է Եօթնհարիւր

Չայն չա՛ր ասէ զագահութիւն, զի շատ մեղաց է ծնելութիւն։ Չարեօք՝ ասէ մարդկան որդւոց, լըցաւ աշխարհ պաշտմամբ կըռոց։ Չարչարանաց՝ ասէ՝ համբե՛ր, պանդըխտութեան ժուժըալ դու լե՛ր. (Շ. այբուբ.։)

Մարդ չէր որ գործէր զերկիր։ Անտի եւեթ չուտել։ Եւ նա ասէ, չգիտեմ։ Չսպանանել զնա։ Չգտեալ հանգիստ։ Չեմ հմուտ կամ գիտակ։ Չխօսող։ Չվատեալ, եւ այլն։

Չերդնուլ ... չբամբասել ... չըչարակնել, եւ չցանկալ մարմնոց, չլինել որովայնապարար, չարբենալ. (Ոսկ. մտթ.։)

Չտրտմել ոչ կարէին. (Փարպ.։)

Չյիշէին կամ չյիշէր ամենեւին. (Եղիշ. ՟Ը։)

Զոր ինչ չարար բարեկամութիւնն, զայն արար ժտութիւնն. (Ոսկ. եբր.։)

Որ միշտ լուեալ՝ անտես լինին, քանզի չունիմ ականջ ներքին. (Յիսուս որդի.։)

Պահք են եւ չագահել, չմարդահաճոյանալ. (Եփր. պհ.։)

Չմաղթեցի։ Չանտեսեցեր։ Չաւաղեաց։ Չնկատեցի, չշօշափեցի. (եւ այլն. Նար.։)

Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)

Զգազանսն եւ զչգազանս այսպէս ճանաչեմք. (Կիւրղ. ել.։)

Ելանեմ, ասէ, առ հայրն, եւ առաքեմ առ ձեզ զհոգին սուրբ. ելանեմն՝ անջրպետութիւն ցուցանէ, եւ առաքեմն՝ չանջրպետութիւն. (Սեբեր. ՟Ե։)

ՉԵՄ. չեղէ, չեղեալ. եւ այլն. cf. ի բայն Եմ, Եղանիմ, եւ Լինիմ։

Ճշմարտութիւն ոչ գիտէ զէն չէ ասել, եւ զչէն է. իսկ ստութիւն զամենայնէ դիւրաւ բուռն հարկանէ. (Ղեւոնդ.։) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։

ՉԻ ՄԷՋ. οὑ παρῶν non praesens. Որ չկայ ի միջի. անգործ. աներեւոյթ.

Իբրեւ զչիմէջ վկայս գործոցն (այսինքն անգործ գործոց վկայս) անվաւեր կացուցին. (Եւագր. ՟Ժ։)

ՉԷՐՆ. Որ ոչն էր, չգոյն.

Չէրն՝ չէին վասն չէին յաշտ առնէր. (Եզնիկ.։)

Առընթեր բայից՝ եւ անուանց գլխովին, համառօտե՛լ ի ձայնէս Ո՛չ. οὑ, οὑκ, οὑχί, ουχ’ non, vix. եւ որպէս Մի՛. μή ne. կամ ան, տ. a, dis եւ այլն. չէ, չ, մ.


Ուրախակից

s. adj.

sharer in a person's joy;
congratulating;
— լինել, to rejoice with;
to congratulate, to felicitate, to wish joy to, to compliment;
to feast together, to treat one another.

· Calfa

NBHL (2)

Հրեշտակացն էր ուրախակից (մարդն ի դրախտին). (Բրս. չար.։)

Ուրախակից լինիցիմք, եւ ընդունիցիմք զխաչեալն փառօք. (Սեբեր. ՟Զ։)


Ուրախարար

adj.

giving or inspiring joy, rejoicing, joyous, pleasant.

· Calfa

NBHL (3)

Առաջի դնելով սեղան ... եւ գինի զուրախարարն սրտից ... զարիւն իւր։ (Որթ իմա՛) քաղցր եւ քաջապտուղ՝ ուրախարար եւ բերկրեցուցիչ սրտից մարդկան զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Աթ. ՟Ը։)

Իւրաքանչիւր ծաղիկք են ուրախարարք ամենայն հոտոտելեաց։ Այգիս ուրախարարս։ Ուրախարար բաժակ։ Գինի ուրախարար է արբեցելոց։ Ուրախարար գինւով։ Ուրախարար զոհագործութեամբ. (Վեցօր. ՟Ե։ Պրոկղ. յոսկ.։ Նար. յովէդ.։ երգ։ Յհ. իմ. ատ.։)

εὑφραίνων letificus, oblectans, delectans. Որ ուրախ առնէ. ուրախացուցիչ. եւ Զուարճացուցիչ. զուարթարար. շէն ընօղ, քէֆը բերօղ.


Ուրախացուցանեմ, ուցի

va.

to rejoice, to give joy, to enjoy, to enliven;
to revive.

· Calfa

NBHL (1)

Ընկալար զիս, եւ ոչ ուրախացուցեր զթշնամին իմ յիս. (Բրս. հց.։)


Ուրախաւէտ

adj.

cf. Ուրախարար.

· Calfa


Ուրախութիւն, ութեան

s.

rejoicing, joy, gaiety, mirth, merriment, pleasure;
feast, festivity, entertainment;
ուրախութեամբ, joyfully, cheerfully, with pleasure;
ուրախութեամբ ուրախ լինել, to overflow with joy;
առնել — մեծ, to give a great banquet.

· Calfa

NBHL (2)

Արար աբրամ ուրախութիւն մեծ։ Առնէր ուրախութիւն ամենայն ծառայից իւրոց։ Էր անդ յանհոգութեան եւ յուրախութեան ինքն եւ ամենայն զօրք իւր։ Արար ուրախութիւն կոչնոցն։ Առնել ուրախութիւն կոչնոց ընկերացն.եւ այլն։

ՈՒՐԱԽՈՒԹԻՒՆ. εὑωχία, κώθων, πότος, συμπόσιον, δοχή convivium, epulum, epulatio, compotatio. Խրախութիւն. խրախունք. խրախճան. կոչունք. գիներբուք.


Ուրանամ, ացայ

vn.

to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.

· Calfa

NBHL (7)

Որ յառաջն ուրանային ծանեան՝ զի աստուած ճշմարիտ է։ Ուրանան գիտել զքեզ ամպարիշտք։ Որ ուրասցի զիս առաջի մարդկան, ուրացայց եւ ես զնա առաջի հօր իմոյ։ Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ։ Զքեզ ոչ ուրացայց։ Ուրացաւ, եւ եւ ասէ, ոչ գիտեմ զնա։ Եւ դուք զսուրբն եւ զարդարն ուրացարուք։ Ուրասցուք զամբարշտութիւն եւ զաշխարհական ցանկութիւնս։ Ուրասցի զանձն իւր.եւ այլն։

Զփափուկ ինչ կերակուրս բացէ ի բաց հալածեն եւ ուրանան. (Մանդ. ՟Գ։)

ՈՒՐԱՆԱԼ. չ. բցռ. խնդ.

Ի հաւատոցն ուրացեալ է, եւ չար եւս քան զանհաւատսն է. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 8. (յն. զհաւատսն)։)

Սպառսպուռ ուրացան յօրինաց եւ ի մարգարէից. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 28։ Որ ի դրանց անտի ուրացեալ է, զիա՞րդ առ հայր մտին արժանի լինիցի. Կոչ. ՟Է։)

Ընդ է՞ր ոչ ուրանաս ի չար ախտէն ընչասիրութեան. (Մանդ. ՟Զ։)

հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ.


Ուրանօր

adv.

where;
— եւ կամիցիս, where you like, wherever you please.

· Calfa

NBHL (3)

Տէրն ուրանօր զհինն աւարտեալ կնքեաց, անդանօր եւ իւրումն հիմն ձգեաց նորոյ ուխտի։ Երթալ ունիս, մինչեւ ուրանօր արժանն իցէ երթալ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)

Որպէս բասիլ ասէ, թէ ուրանօր հոգին սուրբ, անդ հայր եւ որդի ճանաչի բնակեալ. (Նար. երգ.։)

Ի ծովէն պոնտոսի մինչեւ ցուրանօր (այսինքն ցայն վայր՝ ուր) կովկաս յարեւմտական ծովն խառնի. (Վրդն. պտմ.։)


Ուրաստ

s.

cf. Ուրացութիւն;
յ— լինել, կալ, cf. Ուրանամ;
յ— լինել յերախտեաց, to be unmindful of favours received, to pay a favour with ingratitude, to be ungrateful, unthankful;
յուրաստ լինիմ, to deny, to disown.

· Calfa

NBHL (5)

Եւ յայնմ եւս դառն տանջանս՝ զոչ, եւ զուրաստ կալեալ՝ չլինէին խոստով. (Կաղանկտ.։)

Սարրա յուրաստ լինէր զծաղրն։ Յուրաստ կացելոց զաւանդս։ Ոչ կարեմք յուրաստ լինել զահագին տեսիլ յարութեանն։ Զոր եւ յուրաստ կինն լինէր՝ ասելով, չիք իմ այր։ Յուրաստ կալով զմինն՝ թուի նշանակել զայլսն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Եղիշ. յար.։ Նանայ.։ Անյաղթ պերիարմ.։)

Որ յուրաստ է ի հօրէ, յուրաստ է եւ ի յորդւոյ։ Մի՛ յուրաստ կար ի խրատուէ անտի։ Ոչ յուրաստ ինչ կալ (այսինքն հրաժարել) ի նշանէն. Յորժամ պահանջէիր զբանն, յուրա՞ստ ինչ ի լուծմանէն կայի։ Ի հեշտութենէն յուրաստ կալ։ Յուրաստ եղեն ի նմանէ. (Կոչ. ՟Է։ Եւագր. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Ը։ Լմբ. առակ.։ Տօնակ.։)

Յուրաստ էր յորդւոյ անտի (յարհմնէ)։ Զնմանէ յուրաստ էր, թէ չես դու իմ որդի։ Իբրեւ ի չարէ յուրաստ էր։ Զորմէ եւ ոչ մեք յուրաստ ինչ եմք. (Եզնիկ.։)

Այլ առաւել նախդրիւ եւս ասի, ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ. ՅՈՒՐԱՍՏ ԿԱԼ. Որպէս Ուրանալ. ն.չ. հյց. բցռ. պտմ. խնդրովք. ἁρνοῦμαι, ἁρνέομαι, ἁπαρνέομαι, ἁπέπω nego, abnego, renuo, respuo, recuso, abdico եւ ἕξαρνος, ἅπαρνος negans, negator.


Ուրացական, ի, աց

adj.

negative.

· Calfa

NBHL (2)

Ուրացական, ո՛չ իւիք ... եւ որ ինչ բնաւ քերթութեանցն է խորք ուրացականք. (Երզն. քեր.։)

Երդումն՝ ուրացական կոչի, յորժամ ասէ, զաստուած ուրացեալ եղէց, եթէ չէ այնպէս. (Տօնակ.։)


Ուրացութիւն, ութեան

s.

cf. Ուրացումն.

· Calfa

NBHL (5)

Ոչ թէ անգիտութիւն միայն են մեղք, այլ եւ ուրացութիւն զաստուած. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)

Ընտրեցաք զմահ աստուածպաշտութեամբ, քան զկեանս ուրացութեամբ։ Որ ստիպէր չարաչար յուրացութիւն։ Ուրացութեամբ փափկանալ յիւրաքանչիւր շինուածս. (Եղիշ. ՟Գ։)

Եւ ոչ նորա պատիւն յուրացութիւն ելանէ. (Սեբեր. ՟Գ։)

Որպէս խաւար ապականի ի հասանել լուսոյ, նոյնպէս եւ մեղաւորաց ուրացութիւն կորնչի, յորժամ ծագէ խիղճ մտացն. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)

Մակբայ ուրացութեանն կամ ապերեւութեան. չէ՛, ո՛չ, ոչ իւիք, ոչ միով իւիք. եւ ապասութեան, մի՛, մի՛ իւիք, մի՛ եզով իւիք. (Թր. քեր.։)


Ուրացումն, ման

s.

denial, negation, disavowal;
abjuration, apostasy;
— անձին, self-denial, abnegation.

· Calfa

NBHL (1)

Պա՛րտ է թաքչել քան տալ զանձն ի վիշտս ուրացման. (Բրսղ. մրկ.։)


Ուրբաթալէզ, ի

adj.

friday-breaking, fast-breaking.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՐԲԱԹԱԼԷԶ կամ ՈՒՐԲԱԹԱԼԵԶ. որ գրի եւ ՈՒՐԲԱԹԱԶԷԼ. Թերեւս լիզումն եւ լուծումն միոյ ուրբաթու կամ աւուր միոյ ի պահոց, կարծեցեալ աւանդութիւն ինչ ռամկական առ յոյնս կամ առ ասորիս.


Ուրբաթայրք

s.

Oorpatairc (Friday-Caves), cave in Armenia where mass was celebrated every friday.

· Calfa

NBHL (2)

Այրք ուրբաթու. այսինքն փապարք՝ ուր յաւուր ուրբաթու պատարագ մատչէր.

Տեղիք նոցա կոչին ուրբաթայրք. քանզի ի յուրբաթէ յուրբաթ մատուցանէին զսրբութեան պատարագն. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)


Ուրբաթացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to fast on friday.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՐԲԱԹԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առնել զօր ինչ հանգոյն ուրբաթու պահօք կամ սգով ապաշխարութեան.

Ոչ կատարել ի նոսա (յաւուրս յինանց) տօնս, եւ ոչ ուրբաթացուցանել, զի մի՛ խափանեսցի յարութեանն, պաշտօն. (Ճ. ՟Գ.։)


Ուրդ, ից

s.

conduct, water-pipe, channel, trench, gutter;
drain.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած՝ զօրէն յորձանաց ուխից զարկածս չարութեանն ընդ այլ ուրդս արձակել ցանկացեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ուրդեմ, եցի

va.

to drain.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒՐԴԻ՛ ՉՈՒՐԴԻ. Բայ ռմկ. որպէս Յորդի՛, չյորդի. շատ գտանի. շատ չգտանի։ (Վստկ. ՟Ը. -մկբ։)


Ուրեմն

conj. adv. prep. adj.

then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.

· Calfa

NBHL (4)

ἅρα, οὗν igitur, ergo, itaque. (որպէս թէ Ուր իմն՝ նշանակ հետեւողութեան կամ մակաբերութեան. որ եւ կոչի բազբանական, եւ շփոթի ընդ երկբայական կամ տարակուսական) Ապա. ապա ուրեմն. այսուհետեւ. արդ . արդեօք. մի՛ արդեօք.

ՈՒՐԵՄՆ. τις, τι, τινα, τινι quidam, quaedam, quoddam եւ այլն. Որպէս անուն մասնական, Իմն. ինչ. այն ինչ. (ի յետնոց վրիպակաւ գրեալ Ուրումն) մը, մի.

Մինչդեռ զվեցհարիւր եւ զքառասուն ամաւ ուրեմն էին, բէղիմոս թագաւորեաց։ Ի գամիրս կոյս, ուրեմն վրիպեաց չոգաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ՈՒՐԵՄՆ. ποῦ, πότε, ἅν jam, quidem. Կից ընդ այլ մակբայս առ ի զարդ. թէեւ չիցէ ինչ ի յն. եւ լտ.


Ուրիշ

adj.

other;
cf. Որիշ.

· Calfa

NBHL (1)

Եդին զմարմինս նոցա ոչ ի միասին, այլ՝ ուրիշ։ Ի բութէ աջոյ ձեռին զամենայն յօդուած ընկեցին ուրիշ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Գ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Է.։)


Ուրկոտ, աց

adj. s.

leprous, lazar-like;
lazar.

· Calfa

NBHL (1)

Կոյր, կամ այսահար, կամ ուրկոտ։ Ի յուրկոտս յաղագս վիրացն լինի. (եւ անդ վէր ոչ է. Մխ. դտ.։)


Ուրոյն

adv. prep. adj.

separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ընդ այլ կտաւսն կայր, այլ ուրոյն՝ ծալեալ ի մի կողմն։ Զորոջսն ուրոյն զատանէր։ Կացուսցես զնոսա ուրոյն ... առանձինն. (Յհ. ՟Ի. 9։ Ծն. լ. 40։ Դտ. ՟Է. 5։)

Փոխեալ անդր զամենայն ինչ յարմաւիրայ՝ ուրոյն ի կռոցն. (Խոր. ՟Բ. 37։)

Զոմն մարդն ծանօթագո՛յն բացատրեսցէ՝ մարդ բացատրելով, քան թէ կենդանի. քանզի սա առաւե՛լ ուրոյն ուրումն մարդոյ, իսկ նա հասարակագոյն։ Ոչ է այս ուրոյն գոյացութեանն, այլեւ այլոցն։ Քանոյն մանաւանդ եղիցի ուրոյն յատուկ՝ զոյգ եւ անզոյգ ասիլ։ Ուրոյն յատուկ լիցի որակութեան՝ նմանն եւ աննման ասիլ ըստ ինքեան. (Արիստ. ստորոգ.։)


Ուրուական, ի, աց

adj. s.

fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.

· Calfa

NBHL (8)

Որ ոչ է ճշմարիտ տռփումն, այլ՝ ուրուական ինչ. (Դիոն. ածայ.։)

Գոյ զմտաւ ածել զայժմու զերեւեալսդ ոչ գոլ ճշմարտութիւն, այլ՝ ճշմարտութեան ուրուական։ Ոչ ինչ աւելի քան զհայելի եւ զառակս դնէ ... ի փոքունս յուրուականն. (Առ որս. ՟Բ. ՟Է։)

Զուրուականին տեսակ իրօրէն ճշգրտաբանեաց. (Նար. խչ.։)

Ոչ աղտեղիլ յուրուական ինչ պղծութենէ։ Զբազմագլխեան անդամս ուրուականս գաղտնեաց ամօթոյս. (իբր խօլական. որպէս թէ խէյալական) (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ ՟Հ՟Ա։)

Ուրուականս իմն պատկեր երեւեցելոցն անկանել յաչսն (ի տեսութեան)։ Ոչ մարմնական ուրուական, այլ որակութիւն եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Է։)

ՈՒՐՈՒԱԿԱՆ. ἵνδαλμα, εἵδολον simulacrum, species, imago deastri, idolum. Դրօշեալ, նմանութիւն ինչ. կուռք, սուտ աստուածք՝ ի ցնորից մարդկան հնարեալք.

φανταστικός speciem meram habens ἵνδαλμα species, spectrum . Ի բառէս Ուրու. (ռմկ. րույ, իւրեա ). որպէս թէ երեւական. երեւութական ինչ. երազական. ցնորական. խօլական. եւ Ցնորք. երազ. երեւոյթ առ աչս. պատկեր. ստուեր. օրինակ. տեսիլ նմանութեան. խէյալ, խէյալ կիպի. (լծ. հյ. խօլ)

ՈՒՐՈՒԱԿԱՆՔ. νεκύος manes. Ազգ ինչ դից կամ դիւցազանց՝ որպէս ոգիք երեւեցուցիչք մեռելոց. մեռեալք.


Ուրուաձայն

adj.

insignificant, vain, idle, false.

· Calfa

NBHL (1)

Սրինգ նորոգ, ոչ հեթանոսօրէն ուրուաձայն հնչման. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)


Ոփռանտ

s.

offering.

· Calfa

NBHL (1)

Ոֆրանթ առնեն ժողովուրդն. եւ զի՞նչ ոֆրանթն. գեղեցիկ եւ աստուածահաճոյ օրէնք՝ ի պօղոսէ հրամայեալ. (Լմբ. պտրգ.։)


Ոքոզիմ

vn.

to grow fierce, ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Չարչարեցեր զանմարմին փարաւոնն, որ խրոխտեալ բարձրավզութեամբ՝ ինքնահաճոյ հպարտութեամբն ոքոզեալ ի խորշս եւ ի գոգս քանակաւոր սահմանաց. (Թէոդոր. խչ.։)


Շամբշանք

s.

cf. Շամբշութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքսիմոս դատաւոր ասէ, յայտ արարեր զշամշանսքո, զի խաչելոյ երկիր պագանես. (Ճ. ՟Ա.։)


Շամբշիմ, եցայ

vn.

to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՄԲՇԻՄ կամ ՇԱՄՇԻՄ. μαίνομαι, εὑηθίζομαι insanio, furo, ineptio, stulte ago. Ցնորիլ. յիմարիլ. անմտանալ. խելագարիլ. մոլեգնիլ. կատաղիլ եւ Մոլիլ տռփանօք. խենդենալ, խելքը թռցնիլ, կատղիլ, եւ շփանալ, խեղեփնալ. տէլիրմէք, չըլտըրմագ, գուտուրմագ.


Շամբշութիւն, ութեան

s. fig.

folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ շամբշութեան (իցէ) ասել, եւ այլն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Շամբուտ

adj.

full of canes or reeds;
— տեղի, cane-brake.

· Calfa

NBHL (1)

Բնակութիւն ունի սա (որթ) ոչ միայն ի դաշտային, շամբուտ, ախտաժետ վայրս, աւազինս. (Պիտ.։)


Շամշպետ

s.

tetrarch.

· Calfa


Շամշտութիւն, ութեան

s.

tetrarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդէին եղբարք նորա շամըշտութեամբք. այսինքն մի ի չորից մասանց անտի երկիրն իսրայելացւոց։ Զագրիպպաս կացոյց թագաւոր, ի վերայ թշնամւոյ նորա շամշութեան՝ փլիլպպոսի եւ լիւսինեաայ, եւ ընդ նոսին եւ յետ սակաւ ժամանակի եւ զշամշութիւն եւս հերովդի ետ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8, կամ 9։ ՟Բ. 4. 10։)


Շամրիտ

s. adj. cf. Շամրտացի.

· Calfa

NBHL (1)

Զփրկիչն մեր՝ մանկուաք ժողովրդեան իւրոյ շամրիտ կոչեցին. (Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)


Շամրտացի, ցւոյ

s. adj. Samaritan.

· Calfa

NBHL (2)

Շամարիտն ետես զանծանօթն եւ զօտարն ի նմանէ, եւ չարար զանց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Միթէ շամարիտքն անաստուածագոյն եւ՞ս իցեն քան զնոսա. (Կոչ. ՟Զ։)


Շամրտութիւն, ութեան

s.

samaritanism, Samaritan sect.

· Calfa

NBHL (1)

Զգո՛յշ լի նիջիր, գուցէ երբէք ի շամրտութիւն, կամ ի հրէութիւն կործանեսցիս. (Կոչ. ՟Դ։)


Շամփրեմ, եցի

va.

to spit, to put upon the spit;
to run or to pierce through and through, to transpierce.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականեալ շուն մի՝ շամփրեցին ընդ նմա եւ այնպէս ծածկեաց երկիր զչարն զայն։ (Կաղանկտ.։)


Շանագլուխ, լխոյ, լխի

adj. s. zool. bot.

dog-headed;
doghead;
Anubis, cynocephalus;
cynocephalus, baboon, monkey;
dog's-head.

· Calfa

NBHL (2)

Էր այր մի շանագլուխ (յազգէ սկիւթացւոց), որոյ անուն էր մարգարիտ (եւ կոչեցաւ քրիստափոր). (Ճ. ՟Բ.։)

κυνοκέφαλος caniceps, canino capite praeditus. Ոյր գլուխն ունի զնմանութիւն ինչ շան գլխոյ. սեկսէր։


Շանաճանճ, ից

s.

dog-tick, ricinus caninus.

· Calfa

NBHL (1)

κυνόμυια musca canina. Շան ճանճ. տիզ. է՝ որ բոլորշի ողորկ՝ պնդամաշկսպիտակ, եւ է՝ որ տափարակ, կարմիր, ճանկաւոր, ոսպնաչափ. որ չարաչար ծծէ զարիւն շան, եւ քոսոտ առնէ զնա. կէնէ՛, լէշա. եբր. առօպ.


Շանդ, ից

s.

thunderbolt, lightning, thunder;
fire, spark, flash;
red hot iron;
ingot;
հրավառ, բոցավառ, կայծակնացայտ, հրաշունչ, սպառնալից, ահաւոր —, the burning, flaming, gleaming, smoking, threatening, dreadful thunderbolt;
—ս արձակել, to hurl thunderbolts, to fulminate;
հրացեալ —իւք պսակել զոք, to crown with a bent, red hot spit.

· Calfa


Շանթական, ի, աց

adj. chem.

fulminating, fulminant;
— թթուուտ, fulminic acid.

· Calfa

NBHL (2)

Ի վերուստ հրկէզ եղելոց (ի սոդոմ, եւ այլն). (քանզի թանդական հուրն ոչ իւիք ոչ կարացեալ չիջանել՝ արածի (ճարակի). Փիլ. իմաստն.։)

Որպէս զշանթական հուրդ, որ յորժամ անկանի՝ զինքն եւ յտեղին ծածկէ զաչաց. (Վրդն. պտմ.։)


Շանսխուր

s.

price of a dog;
hire of a prostitute.

· Calfa

NBHL (1)

Զնշան փոխանակ՝ ասէ, պատարագ մի՛ մատուցանիցես, զդինս շան եւ զոչխար փոխանակ շան չհրամայէ մատուցանել պատարագ։


Շապկեմ, եցի

va.

to incrust, to plaster, to coat.

· Calfa

NBHL (1)

ապարանիցս վերին կըողմն ամենայն էր շապկեալ հայ ելեաւ ապակեղէն, զի ամենայն ինչ՝ զոր գործէին ի քաղաքի անդ՝ երեւ էր. (Մարթին.։)


Շառագեղ

adj.

rather red, reddish.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեղեցկադիմութեանն կերպարան ի շառագեղն (կամ շարագեղ, չարագեղ) դարձոյց տեսիլ. (Պիտ.։)


Շառագունեմ, եցի

vn.

cf. Շառագունիմ.

· Calfa

NBHL (4)

Ամաչեալ (կամ ամաչեցեալ) ոք՝ շառագունէ, եւ երկուցեալ՝ դեղին լինի։ Յամաչել ուրուք՝ շառագունի, եւ յերկնչելն՝ դեղնի. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)

Ոչ շառագունին երեսքն անամօթ ծիծաղելով. (Բրս. պհ. ՟Ա։)

Գէ՛թ ի մարդկանէ պարտ էր շառագունել եւ դողալ։ Նա շառագունէ ի տեսանելն զքեզ, եւ ոչ դու. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ընդ չարութիւն շառագունելով՝ ի պարկեշտագոյն զանունն փոխեմքի բարեպաշտութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)


Շառագունիմ, եցայ

vn.

to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.

· Calfa

NBHL (4)

Ամաչեալ (կամ ամաչեցեալ) ոք՝ շառագունէ, եւ երկուցեալ՝ դեղին լինի։ Յամաչել ուրուք՝ շառագունի, եւ յերկնչելն՝ դեղնի. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)

Ոչ շառագունին երեսքն անամօթ ծիծաղելով. (Բրս. պհ. ՟Ա։)

Գէ՛թ ի մարդկանէ պարտ էր շառագունել եւ դողալ։ Նա շառագունէ ի տեսանելն զքեզ, եւ ոչ դու. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Ընդ չարութիւն շառագունելով՝ ի պարկեշտագոյն զանունն փոխեմքի բարեպաշտութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)


Շառաւիղարմատ

adj.

sprung from the root.

· Calfa

NBHL (1)

Ահարոնիւ վերածաղկեալ փայլեաց ի ձեռն շառաւիղարմատ գաւազանին. (Կիւրղ. խչ.։)


Շառաւիղեմ, եցի

va.

to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.

· Calfa

NBHL (1)

ոչ տնկեալ այգի՝ գինի շառաւիղացուցանէ առանց մշակի. (Պրոկղ. կուս.։)


Շատախօս, աց

adj. s.

talkative, verbose, loquacious, garrulous;
prating, chattering, tattling, prattling;
cf. Շատխօս.

· Calfa

NBHL (2)

Շատախօսն ի մեղաց ոչ վրիպէ. (Պիտառ.։)

Շատախօս լինելով ոչ զերծանիս ի մեղաց. (Նար. խրատ.։)


Շատախօսութիւն, ութեան

s.

multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ընդ վայր շատախօսութեամբ ցնդել. (Տօնակ.։)


Շատակեաց

adj.

long-lived, long-living.

· Calfa

NBHL (2)

Յորժամ վախճանին կեանքս, շատակեացն եւ սակաւակեացն ոչ ընդհատ են ի միմեանց. (Իսիւք.։)

Բարեկեաց շատակեաց կենօքս յերկրի զձեզ վայելուչս ցուցանիցէք։ Ամենայն նահապետացն շատակեաց եղեալ. (Ագաթ.։)


Շատակեր, աց

adj. s. eating a great deal, great eater, glutton, gormandizer, voracious, devouring, ravenous.

· Calfa

NBHL (1)

Զինչ արարից քեզ շատակեր եւ որկրագահ աբեղայ. (Հ. մարտ. ՟Դ.։)