turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion;
course, cycle, period, circle, round;
turning, wheeling, winding;
sinuosity;
change, vicissitude;
— մեծ, period or cycle of five hundred and thirty-two years;
—ք ջուրց, whirlpool, vortex;
— զօրաց, evolution;
— առնուլ, to turn, to make or take a turn, to turn or whirl round and round, cf. Շրջաբերիմ, cf. Պտուտեմ;
to circulate, to revolve, to move;
to spin round upon one leg.
· Calfa
Իսկ (Նար. խչ.)
ՇՐՋԱՆ ՄԵԾ՝ ըստ տումարագիտաց՝՝ է Հինգհարիւրեակ բոլորակ. ազգ ինչ դարու.
Ժողովեալ ամաց շրջաբերութեան լուսնին, եւ արեգական տարբերութիւն հհաւաքեալ՝ ժողովին. որ լինի մի շրջանն՝ հինգ հարիւր երեսուն երկու։ Արեգակն ի քսան եւ ութ ամին դարձաւ (ի նոյն կէտ ծագման), եւ լուսինն յիննեւտասն, որ լինի շրջան արեգական եւ լուսնի։ Ի յառաջին շրջանին ելն ադամայ ի դրախտէն. եւ յերկրորդ շրջանին ենովք փոխեցաւ ... ի հինգերորդ շրջանին բաժանումն լեզուացն ... Յեօթներորդ շրջանին ի ձեռն մովսէսի կոչէ զազատութիւնն ի վերայ իսրայէլի. եւ այլն. (Զ՝քր. կթ։ եւ Տօմար.։)
Իւղն օծութեան շրջան առեալ ի մէջ գետոյն՝ շուրջ զմարդկամբն խաղայր։ Շրջան առեալտ կոտորէր մինչեւ ի նոյն տեղին։ Շրջան առին յանապատին զքառասուն ամ։ Շրջան առեալ ընդ շամշուդէ եւ ընդ վրաց դաշտ. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Զ. եւ թաղմ։ Ասող. ՟Գ. 25։)
circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.
· Calfa
Բնութեամբ ի մարդկայնոցս ոչինչ հաստատուն, այլ՝ շրջանակ իմն մերոց իրացն շուրջ ընթանայ։ Պօղոս զբազում շրջանակս աւետարանին ելից. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
Թշնամիք եղիցուք շրջանակաց աշխարհիս։ Ո՛րչափ շրջանակք տարեաց ընթացան մինչեւ ցայժմ. (Իսիւք.։)
Ահա բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս ընդունայնութեան։ Ի յաւարտումն լրման շրջանակի եօթնեակ դարուց վախճանի. (Նար. ՟Ձ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
ՇՐՋԱՆԱԿ. որպէս Պարունակ. գօտի. կամար. ծիր, բոլորակ. շրջանաւոր աշտիճան. եւ Որ ինչ պատի զիւիք, կամ շրջան առնու կամ կարէ շրջշրջիլ. դարձուած. ծղխնի.
Կենդանական շրջանակ (զոդիակոս)։ Որ շրջանակօք ի միմեանց վերայ բազմօք եդեալ։ Շուրջ զնովաւ լամբար իմն շրջանակ սքանչելի։ Խոհականութիւնն եւ արծութիւն կարեն պարիսպս եւ շրջանակս արկանել զհակառակօք չարեացն. (Փիլ.։)
Սիւնս երկուս, եւ շրջանակս քանդակագործից սեանցն ի վերայ գլխոյ սեանցն։ Հանդէպ դրանն մափկաթ մինչեւ յելս շրջանակին։ Եւ ինքն դարձուսցէ զշրջանակս։ Երկաթ բազում ի բեւեռս դրանց եւ դրանն. եւ զշրջանակսն արար դաւիթ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 41։ Նեեմ. ՟Գ. 31։ Յոբ. ՟Լ՟Է. 12։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Բ. 3։)
furnished with a circle or frame;
round, circular.
· Calfa
Որ ինչ կարէ շրջանակիլ. եւ Շրջապատօղ. գօտիաւոր.
to turn round;
to revolve, to move in a circle;
to frame, to border.
· Calfa
Որ շրջանակես զժամանակս ամաց հոլովման աւուրց յայլ նմանութիւն բարեպատեհ տեսողութեան։ Յաղօթարանն վայրի ընդ պատազմունս այսր կենցաղոյս շրջանակեցայ։ ոչ արեգակն փոխաբերեալ՝ ուր շրջանակի, առանց տարրական օդոյ. (Նար. կգ. ՟Ի. ՟Ծ՟Դ։)
Սուրն սրովբէական պահպանութեան շրջանակեալ. (Կիւրղ. խչ.։)
lifeguardsman.
· Calfa
Ոչ էր նորա բազմութիւն ընդոծնաց, ոչ զինուորաց շրջապահից հաւաքումն. (Ճ. ՟Գ.։)
to surround, to compass, to encircle;
to envelop;
շրջապատիմ.
· Calfa
περιβάλλω, κυκλόω, τυχίζω, συνέχω circumdo, munio եւ contineo. Շուրջ պատել. պարփակել. պարունակել. պաշարել. պարսպել. ամրացուցանել. չորս դին պատել.
Ահա շրջապատեալ պահեն զմեզ չարք, որոց ոչ գոյ թիւ. (Ղեւոնդ.։)
ՇՐՋԱՊԱՏԵԼ. չ. եւ իլ. ձ. Շրջիլ պատելով. եւ Շրջանակիլ. եւ Պատիլ. բոլորիլ.
Զօրութեամբն քրիստոսի շրջապատեցաւ խաչն ինքնին, եւ դարկձաւ յարեւելս. ((ռմկ. պտըտիլ) Տէր Իսրայէլ.։)
to take a turn;
to turn round, to whirl;
to be surrounded, enclosed.
· Calfa
Շրջապատեցան զինեւ աղէտք չարեաց. (Պիտ.։)
rotation;
circumlocution, ambages.
· Calfa
Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք՝ են թուական, ո՛չ հազարաց շրջապատումըն բիւր անգամ. (Շ. իմ. եղակ.։)
Զի՞նչ պիտոյ էր նմա այս ամենայն շրջապատումն, եւ առակքս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)
Ոչ եմ ես մոռացեալ զշրջապատումն իրացդ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
enclosed all round;
surrounded, invested;
enclosure, fence, close.
· Calfa
Եւ էր ի քաղաքին եղէգն՝ կանգնոց երեսուն շրջափակ չափաւորութիւն ունելով. յորոց եւ քաղաքին ամենայն ձեղունքն յարկեալ են. (Պտմ. աղեքս.։)
to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.
· Calfa
Շրջեցին զմիտսն յովասու։ Առեալ զթագաւորն մեկուսի՝ շրջեաց զմիտս նորա։ Զի մի՛ չարութիւն ինչ շրջեսցէ զիմաստութիւն նորա։ Ցանկութիւն շրջեաց զսիրտ քո։ Շրջեաց նմա աստուած սիրտ այլ։ Խնդրէր շրջել զփոխանակ բդեշխին ի հաւատոց։ Կամիցին շրջել զաւետարանն քրիստոսի.եւ այլն։
Շրջել եւ աւերել զհաստատուն խորհուրդս ծառայիցն աստուծոյ։ Իբրեւ զգոյն ի մարմնոյ չկարէ շրջել. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե։)
Շրջէ զբանն յայլասացիկ յորջորջումն։ Ապա ի թագաւորն շրջէ զբանն։ յայլ ձեւ շրջեն զչարախօսութիւնն. (Ոսկ. ես.։)
Շրջեցաւ սիրտն փարաւոնի եւ ծառայից նորա ի վերայ ժողովրդեանն։ Գոյն երեսաց նորա կամ իմոց շրջեցաւ։ Զի մի՛ այլ ազգ ինչ իրք շրջեսցին վասն դանիէլի։ Հրամանի մարաց եւ պարսից ո՛չ է օրէն շրջել։ Որպէս դուրք շրջին ի ծղխնւոջ, նոյնպէս վատ ի մահիճս իւր։ Յորում չիք փոփոխումն, եւ կամ շրջելտոյ ստուեր։ Զշրջանաց փոփոխումն, եւ զշրջել ժամանակաց։ Մինչեւ շրջեսցի օրն.եւ այլն։
Լուաց նա ի փոշւոյ անտի, եւ շրջեցաւ լուաց զնա յանօրէնութենէ իւրմէ։ Աղաչէր, ապա շրջեցաւ, եւ ասէ, եւ այլն. (Եփր. համաբ.։)
to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.
· Calfa
Կրէ զամենայն բանիւ զօրութեամբ իւրով, եւ շրջեցուցանէ ո՛ւր եւ կամի. (Լծ. կոչ.։)
Յաճախապէս շրջեցուցանէր յաղագս խորհրդոյն զբանն, եւ յայտ առնէր զկարեւորութիւն իրացն։ Զայս ի վեր եւ ի խոնարհ շրջեցուցանէր բանիւ։ Ամենայն ուրեք զանուն կենացն շրջեցուցանէ, որ էէր նոցա ճանաչական. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1. 5. 13։)
Ո՛րչափ եւ շրջեցուսցես զբանն. գտեալ լինի՝ զի, եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
(Ձանձղացկոտն) ի կալն՝ ի սաղմոսելն՝ զաչսն զվայրօքն շրջեցուցանէ. (Կլիմաք.։)
Շրջեցուցի զձեզ յանապատ ամս քառասուն։ Եւ զնոսա ընդ հրապարակսն առ առակէ, կամ շալակաւ շրջեցուցանէին։ Շրջեցոյց զիս ընդ չորս կողմանս սրահին։ Շրջեցոյց զիս շուրջ զոսկերօքն։ Զքորս կանայս շրջեցուցանել ընդ մեզ։ Զվրան ժամուն եւ զտապանակ կտակարանացն ընդ իւրեանս շրջեցուցանել.եւ այլն։
Ի չար ճանապարհս եւ թիւրս շրջեցուցանեմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որ հայի եւ ի ա նշ)։)
to take a walk, to walk, to march, to go;
to turn, to be changed, converted, transmuted;
to fall back, to be upset;
— ժամանակաց, changes, mutations or vicissitudes of time;
— ի մտաց, ի խորհրդոց, to alter or change one's mind, to change sides;
շրջեցաւ գոյն երեսաց նորա, his countenance altered;
cf. Օր.
· Calfa
Հոգի աստուծոյ շրջէր ի վերայ ջուրց։ Արի՛ շրջեա՛ց ընդ երկիրդ։ Յառնիցէ այրն, եւ շրջիցի արտաքոյ ի ցպոյ։ Շրջել առ տամբ կանանցն։ Շրջի ի վերայ ծովու իբրեւ յատակի։ Ընդ մարդկան շրջեցաւ։ Շրջել զեղբարբք։ Ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցինզ ի ջուրս, եւ ամենայն շնչոյ՝ որ շրջիցի ի վերայ երկրի։ Որ շրջի անարատ յարդարութեան.եւ այլն։
to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.
· Calfa
Արկին իվերայ տատսկին մերկ, եւ շրջշրջէին զնա անդէն, մինչեւ առ հասարակ ծակոտեցան մարմինք նորա. (Ագաթ.։)
Ալեացն տատանելոց, որ երփն երփն զերանգսն շրջշրջեն։ Մարարտունկքն կարենզ զիւրաքանչիւր կամս գունակ կերպարանացն շրջշրջել. (Ագաթ.։)
Այսր անդր շրջշրջել ոչ ոք կարէր վասն նեխոյն հոտոյ տագնապի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 10։)
ἁλλοιόω, παραλάττω, διαστρέφω muto, commuto, verto, converto. Ստէպ շրջել. յայսկոյս յանյնկծոյս կամ այսր անդր դարձուցանել. փոփոխել. ասդին անդին դարձընել, աչքը պտըտցընել, գունը փոփոխել.
turning, wheeling;
turn, change, vicissitude.
· Calfa
Զտեսիլ կնոջ պոռնկի, եւ զշրջշրջումն ակնարկելով աչաց նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
turning in every direction or way, versatile.
· Calfa
Որ ինչ շրջշրջի. դիւրաշրջիկ.
change, mutation;
turn, circuit.
· Calfa
Եղեւ շրջուած (իսրայէլի ի ռոբովամայ), բայց ոչ եթէ յարքայէ. զի թէպէտեւ ի պատճառս բանին արքայի եղեւ, բայց սակայն ի տեառնէ եղեւ։ Յեսու զսաստիկ շրջուածսն երկնից արգելոյր. (Եփր. մն. եւ Եփր. յես.։)
act of walking, walk, going and coming;
turn;
change;
overturning, upsetting.
· Calfa
Միտքն երբեմն ի վար տուեալ զինքն զգայութեանցն՝ ընդ ամենեսին սովորեալ է շրջիլ. արդ այս շրջումն նմա մոլորութիւն եւ անճանապարհութիւն գործէ։ Աստեղացն շրջմունք։ Տարեւորական շրջմամբքն (այսինքն եղանակօք)։ Երգոց չափականաց, կայականաց, պարաւորաց, շրջմամբք եւ բազմաշրջմամբ գեղեցիկ եւ լաւ չափեցելոց։ Ոչ շրջեցաւ, եւ ի վատթար բարուց ի լահւութիւն ոչ փոխեցաւ. քարոզութիւնն շրջումն նշանակէր, եւ շրջումն քարոզեալքն ընկալան. (Փիլ.։)
Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
Հողմոցն շրջմունք ցուցին զարուեստ ուղղչին. (Իսիւք.։)
Սակս առաջնոյ երկնին, որ անթուականզ ունի շրջումն։ Ի չորրորդ շրջմանն լուսոյն. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)
to take fright, to be startled, to start with fear;
to take umbrage at, to be scare;
to be dazzled.
· Calfa
Եկաց շրտուցեալ եւ անմռունչ։ Շրտուցեալ ընդդէմ նորա, կարէին պատասխանի առնել նմա. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը.։ Ճ. ՟Գ.։)
Պօղոս շրտնոյր յաչացն. (Տօնակ.։)
umbrage, start;
digression, alienation;
dazzling.
· Calfa
Շամանդաղ եւ խաւար գործէ, եւ զաչաց շրտումն, ո՛չ զմարմնոյ, այլ զոգւոյ։ Շրտումն հպարտութեան. (Փիլ.։)
Զշրտուցումն աչացն (պօղոսի) բժշկել ձեռնադրութեամբ. (Նար. երգ.։)
to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.
· Calfa
Շրտոյց զնա յաչաց սաստկութեամբ լուսոյն, որ երեւեցաւ. (Նախ. թղթ. պաւղ.։)
τυφόω fumo infesto, stupidum reddo, ocaeco. Տալ շրտնուլ. խրտուցանել. սարտուցանել. պակուցանել. բթել զաչս. բլշակնեցուցանել. շլացուցանել.
Զի եւ պօղոսի սակաւ տեսութիւնն շրտոյց եւ կուրացոյց զնա յաչացն. (Նար. երգ.։)
Ընդոստուցանէ զխաղաղացեալ ոգին, եւ շրտուցանէ, որպէս զաչս լոյս կայծակեալ. (Նար. երգ.։)
cf. Խենեշանամ.
· Calfa
Եւ եթէ ուիցիմք բան եւ շնորհք վարդապետութեան, մի՛ շփասցուք այնուիկ։ Տե՛ս զմեծանձնութիւնն. զի յոլով մասն ամբոխին զարմացեալս ընդ իւր ունելով՝ ո՛չ շփանայ, այլ հեզութեամբ ընդ խիստսն բարբառի։ Ոչինչ էր մեծ (այսինքն դիւրին էր) շփանալ ի վերայ առն, որ իջեվանեալ էր առ մշակի (խաղախորդի). (Ոսկ. գծ.։)
cf. Խենեշութիւն;
taking away, ravishing.
· Calfa
Անփառասէր եւ առանց շփացութեան բարս ունելով։ Ոչ ասաց շփացութեամբ, թէ աւանդեցին մեզ հոգիընկալքն, այլ՝ թէ ինքնատեսքն եւ սպասաւորք։ Ոչ շփացութեամբ իբրեւ առ ցոյցս ինչ յերկարէ զբանս։ Յոյժ խոնարհութեամբ եւ առանց շփացութեան սկսաւ պատմել նոցա կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)
to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.
· Calfa
Առնեմ ինչ, շփելով եւ կամ այրելով ինչ. եւ կրեմ անցս, սափրեալ եւ կամ շփեալ յայլոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Շփիցի ընդ այնոցիկ՝ որ տղմովն իցեն շաղախեալք։ Աղտեղացուցանել զմաքրութիւն, շփելով ընդ ախտս աշխարհիս։ Ոչ շփեցաւ ի նմա տեսակ ինչ ախտից։ Ոչ կարէ շփել զպատուական ակամբք. (Մանդ. ՟Ի։ Լմբ. սղ.։ Ի գիրս խոսր.։ Գէ. ես.։ Սկեւռ. աղ.։)
Զի՞ շփէք զինեւ զանպատշաճ կարծիսդ։ Զգործսն ինչ չկարէք խոտել՝ որ պտուղն են, եւ զվճիռ բամբասանացն զծառովն շփէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4. 17.)
to rub hard or often, to bruise, to clash.
· Calfa
Զի թէ քար ընդ քար՝ յոր շըփշփի, հուր հարկանի, ո՛րչափ եւս առաւել յորժամ ոգի ընդխառնիցի. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Շփոթ.
· Calfa
Ես ի հայր, եւ հայր յիս, ոչ որպէս թէ շփոթական ինչ իցէ բնակութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
cf. Շփոթումն.
· Calfa
Ոչինչ տարբերութիւն առնէ շփոթանաց. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Յապականութենէ շփոթանացն չարեաց լիրբ օձին. (Եփր. ծն.։)
to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.
· Calfa
Ոչ կամեցաւ շփոթել զտուն հօր իւրոյ, եւ ոչ զթագաւորն մեծամեծօքն։ Եթէ տեսանեմ զեղբայր ոմն՝ զի շփոթի, եւ ես շփոթիմ ընդ նմա։ Շփոթիս ընդ շփոթօղսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Շատ զոք ընդ իրեարս շփոթեաց։ Ի միաբանութիւն չարութեան ազգացն շփոթելոց։ Որոտաց տէր, եւ շփոթեցան եւ անկան առաջի իսրայէլի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։ Իմ. ՟Ժ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Է. 10։ Շարժեաց շփոթեաց զաշխարհն հայոց. Եղիշ. ՟Դ։)
cf. Շփոթ.
· Calfa
Ոչ ըստ չարափառացն կարծեաց՝ շփոթումն արկանելով ի միաւորութիւնն քրիստոսի. (Վրդն. պտմ.։)
friction, rubbing.
· Calfa
Որպէս ոք պայծառ պատմուճան զիւրեաւ արկեալ՝ խնամ տանի, մի՛ գուցէ շփումն ինչ կամ աղտ հասանիցէ։ Պէսպէս շփումն սեւութեան ի նմա միացուցանեմք։ Այսպիսի շփմունք ի դիւրաց կեղծեաց լինին. (Ճ. ՟Գ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
glorious, magnificent, rich, sumptuous, pompous, splendid, superb, majestic;
honourable, august, illustrious, respectful, sublime;
elegant, fair, handsome, genteel, agreeable.
· Calfa
Վատսն շքեղ երեսաց ինչ եւ կաշառուց զիրաւըունսն արդարոյ գողանայցէ. (Մանդ. ՟Բ։)
Զի երիցին շքեղ անձինք իւրեանց յաչս իւրեանց. (Եփր. ղեւտ.։)
honourably, magnificently, splendidly, pompously, superbly, richly, nobly, majestically.
· Calfa
Ծանուցեալ՝ թագաւորացն, շըքեղաբար զարդիւ կազմեալ. (Մագ. ոտ. խչ.։)
pompously, with great parade.
· Calfa
Շքեղագոյնք եւ պատուականագոյնք երեւեսցին նոքա քան զչափ ծերութեան։ Որպէս շքեղագոյն էր եւ զգաստ։ Կինս այս քան զնա շքեղագո՛յն ասէր, տէր դու քանզի եւ դոյլ իսկ ոչ ունիս։ Ալեօք պատկառելի է եւ շքեղագոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. 30։ ՟Բ. 12։)
highly ornamented, richly adorned, magnificently dressed, splendid, magnificent, superb.
· Calfa
Ծիրանէկիր շքեղազարդ թագաւոր։ Շքեղազարդ կոյս։ Շքեղազարդ պսակ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Լմբ. վերափոխ. եւ Լմբ. ատեն.։)
to adorn richly, to decorate, to embellish.
· Calfa
Թագ արքունական շքեղազարդեալ զգլուխն զքրիստոս. (Թէոդոր. խչ.։)
very beautiful, august, most superb;
cf. Շքեղազարդ.
· Calfa
Ունօղ զշուք շքեղ. շքեղազարդ. մեծավայելուչ. մեծափառ. վեհափառ. վայելչապանծ. գեղեցիկ. պայծառ. փառաւոր.
splendour, magnificence, pomp, sumptuousness, majesty;
glory, honour, celebrity;
beauty, elegance, comeliness;
solemnity.
· Calfa
Շքեղն գոլ. շուք. փառաւորութիւն. փառք եւ պատիւ. գեղ վայելչութեան. մեծավայելչութիւն. մեծանունութիւն.
cf. Շօշափողական;
—ն, sense of feeling.
· Calfa
Ետ նոցա զգայութիւն զշօշափականն։ Ոչ միայն ընդունական գործարան կազմեաց արարչագործն զձեռս, այլ եւ շօշափական։ Յաղադս շօշափականին. (Նիւս. բն. Ա. Ը։)
tangible, palpable, tactile.
· Calfa
ψηλαφητός. palpabilis. ψηλαφώμενος. palpandus tractabilis. Որ ինչ մարթի շօշափիլ. անկեալ ընդ շօշափմամբ. նիւթական.
to feel, to touch, to handle;
to graze.
· Calfa
ἄπτομαι, ἄπτω tango. որք թարգմանի ի մեզ, Մերձենալշ մատչելշ եւ այլն. ոսկ ուր ի մեզ դնի շօշափել, յն. լտ. ասի ψηλαφάω palpo, exploro, tracto, contrecto, pulsando tango. Ափով ըմբռնել. զննել. մատամբ հպիլ՝ մատչել՝ մերձենալ առ իմն. ձեռքով՝ մատով դպլիլ, տնտշել, բռնել, տօգունմագ, տէնէմէք, եօգլամագ, եափըշմագ, թութմագ, երիշմէք.
cf. Սօսափիւն.
· Calfa
Իբր Սօսափիւն. սօսաւիւն. շչիւն. շռնչիւն. շշըլտոր, ֆըսըլտոց.
(Բաղաձայնք) շօշափիւն միայն առնեն ի բերանն, եւ առանց ձայնաւորաց խառնմանն ոչ կարեն արտայայտել զձայնն. (Մագ. եւ Երզն. քեր։)
the twenty fourth letter of the alphabet and the sixth of the vowels;
six hundred, six hundredth.
· Calfa
Ո՜ ստութեանդ։ Ո՜ հրաշից՝ ըսքանչելին, մեռեալ ըստոյգ՝ եւ կենդանին. (Մագ. ՟Ա. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
Ո՜ ո՞. ո՛. Որպէս կոչական, կամ բացագանչական եւ աղերսական. ὧ! o! Ո՞վ. ոհ. քեզ կամ ձե՛զ ասեմ. աղաչե՛մ. օ՛, հէ՛յ.
Ո՜ տէր փրկե՛ա զանձն իմ։ Ո՜ տէր փրկեա՛, ո՜ տէր առաջնորդեա՛։ Ո՜ արք, ո՞չ ապաքէն զօրացեալ են մարդիկ։ Ո՜ քաղա՛ք արեանց։ Ո՜ հովիւք, որ կորուսին եւ ցրեցին զխարշինս։ Ո՜ հովիւք իսրայէլի, միթէ հովիւք զանձի՞նս արածեն.եւ այլն։
Կինս՝ զոր ետուր ինձ, սա ետ ինձ ի ծառոյ անտի, եւ կերայ. ո՜ պատճառ, որ իրաւունս ոչ ունի. ո՜ պատասխանի, որ ոչ արդարացուցանէ զմեղանչականն. ո՜ բարբառ դատապարտութեան, որ ոչ փրկէ զդատապարտեալն. (Ոսկ. ծն.։)
Ո՜ մեծի անպատում սքանչելեաց շնորհացս. (Կոչ. ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
Անիծեա՛լ լիցի երկիր ի գործս քո. հող էիր. եւ ի հող դարձցիս. ո՛ անիծիցս այսոցիկ, որ երեւելեացս դողումն հարկանէ։ Ո՜ բարբառոյն, զոր անբաւ յաւիտեանքս շարժել ոչ կարեն։ Ո՜ բանին, յորմէ թագաւորք եւ մեծամեծք եւ տնանկք սարսեն եւ դողան. (Ոսկ. ծն.։)
Ո՜, մինչեւ ցմահ ճգնէին եղբարքս այս պահել զլռութիւն։ Ո՜, միայնակեացն այն յիմարեալ է, եւ արածէ զխոզս. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։)
Ո՛ ո՛, ո՞ ոք կեցցէ, յորժամ դնիցէ զայն աստուած». այլ ի մեզ կամ թարգմանիչք, եւ կամ գրիչք ի բաց թողեալ են զմիջարկութիւնն։
Ո՞ պատմեաց քեզ։ Զո՞ խնդրէք։ Ո՛ գիտէ՝ ողորմեսցի տէր։ Ո՞ իցէ ի ձէնջ մարդ։ Հարցանիցէք, թէ ո՞է ի նմա արժանի։ Ցուցից ձեզ՝ ո՛ւմ նման է։ Ցուցից ձէպ՝ յումմէ՛ երկնչիցիք.եւ այլն։
Ո՞ լիւղայր ի խորս կայծականցն, եթէ ոչ հրեղէնն. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Յո՞ւմ անձին ( այս ինքն յո՞յր, կամ յորո՛ւմ անձին) այնչափ շնորհ եւ աջողակ խորհրդականութիւն բնակեալ (որպէս ի Վահան). (Փարպ.։)
Ո՞ ոք երանելի քան զյուդա կայր, այլ եղեւ մատնիչ. ո՞ ոք եղուկ քան զպօղոս, այլ եղեւ առաքեալ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Ոչ կարաց գիտել, թէ ո՞ ոք են. (Զենոբ.։)
Ո՞ւմ իմիք նման իցէ աստուած, զի կարիցէ ոք նմա պատկեր յօրինել. որ միայն իւր նման է, եւ ոչ այլ իմիք. (Գէ. ես.։)
Ո՛չ զո՛ եւ պէտ թարգմանս յուզել եւ նստուցանել, զի ի բաց բարձցեն ի գրենոյն՝ զո՛ր բան կամիցին, եւ յաւելցեն՝ զոր ախորժեսցեն. (Ղեւոնդ.)
Զնոսա (զարտաքին զոհս) ո՛ եւ պէտ իսկ ոք կարէ մատուցանել, եւ զսոսա (զներքինս) սակաւք. որչափ քան զոչխար լաւ է մարդ, նոյնչափ քան զնա այս պատարագ. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա։)
Ուստի՞ գաս, կամ յո՞ երթաս։ Ո՞յր ես, եւ յո՞ երթաս։ Եւ ես արդ յո՞ երթայց։ Յո՞ երթայց ես յոգւոյ քումմէ, եւ կամ յերեսաց քոց ես յո՞ փախեայց։ Յո՞ տէր։ Ո՛չ գիտեմք, յո՛վ երթաս, եւ այլն։ Յո՞ չոգաւ։ Յո՞ տանիցիք. (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։)
Գնասցեն յո՛վ եւ կամեսցին։ Ցրուեցան, յո՛վ եւ կարաց աճապարել փախչել այր իւրաքանչիւր։ Ցրուեցան՝ յո՛վ եւ աճապարեաց ոք. (Արծր. ՟Ա. 9. 13։ ՟Գ. 16։)
Գիր ձայնաւոր, իւրեւ անուան ակոչեալ, Ո՛, ո՛յ, ո՞ւո, որպէս ի բնէ երկբարբառ, իբրու լտ. s, եւ յն. ο , միացեալ։ Սո՛ւղ է որպէս օ՛ յունաց, որ կոչի օ՛ միքրօն (այո ինքն փոքրիկ). իսկ ո՛վ ՝ լինի երկար, որպէս ω , օ մէկա (այս ինքն մեծ ω ) յունաց։ Վասն այնորիկ ըստ կանոնի նախնեաց հասարակօրէն ο յն. ի մեզ փոխի ո կամ աւ. իսկ ω , փոխի ի ով, եւ դուն ուրեք աւ, իմա՛ հնչմամբս օ։
Ո. Ի հայկական բառս լծորդ գտանի երբեմն ընդ այլ ձայնաւորս, մանաւանդ ըստ գաւառական սովորութեան այլեւայլ գրչաց. զոր օրինակ, սիրօղ, սիրօղք, որ եւ սիրաւղ, սիրաւղք, կամ սիրող, սիրողք. մորուք, մօրուք կամ մաւրուք կամ մուրուք. քօղ, քող. մոլոր, մոլար. ոռոգանել, առոգանել. խոհարար, խահարար. փողփողեալ, փաղփաղեալ, կամ փայլփայլեալ, եւ այլն։
Ցուցանէ չորս գիրս, թոյ, եջ, ոյ. դա (յն. θ, ε, ο, δ ). (Սոկր. ՟Գ. 19։)
Քառիւք ձայնաւորօք, ոիւ, հիւնիւ, եչիւ, այբիւ։ Փաղառութեամբ՝ եչիւ, այբիւ. եւ վարատմամբ՝ ոիւ, հիւնիւ. (Մագ. խչ.։)
to recover one's breath or strength.
· Calfa
ՈԳԵԲԵՐԻԼ կամ ՈԳԷԲԵՐԻԼ. Ոգի կամ շունչ առնուլ։ (Պիտառ.։)
to be emaciated, exhausted;
to wear oneself out.
· Calfa
ՈԳԵԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափիլ յոգւոյ զօրութեան. լքանիլ վհատիլ. նուաղիլ. անշնչանալ.
creation or animation.
· Calfa
( Աւուրք) քառասուն հինգ յոգէծնութիւն անդրանիկի. քառասուն, շնչաբերութիւն արուի. (Վրդն. ծն.։)
ψυχογονία origo animae. Շնչածնութիւն. եղանութիւն ոգւոյ եւ շնչոյ ի սաղմն. ստեղծումն հոգւոյ ի մարմնի.
cf. Հոգեկիր.
· Calfa
Այս բանք ոչ եթէ իմ ինչ են, այլ եղեկիէլի ոգեկիր մարգարէին. (Կոչ. ՟Բ։)
cf. Հոգեկորոյս.
· Calfa
Մի ոք մօտիցի առ ոգէկորոյս մանիքեցիքն։ Ոմանք զսատանայ իսկ իշխեցին առնել հայր՝ զոգեկորոյսն զապականիչն. (Կոչ. ՟Զ. ՟Ե։)
Փախչել յայնպիսի ոգէկորոյս ցանկութեանց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
ՈԳԵԿՈՐՈՅՍ կամ ՈԳԷԿՈՐՈՅՍ. ψυχοφθόρος corruptor vel perditor animarum. Հոգեկորոյս. կորուսիչ, կամ ըստ յն. ապականիչ՝ խանգարիչ հոգւոյ.