carnage, massacre, slaughter, butchery;
defeat, rout, overthrow, loss;
— անհնարին ի վերայ ածել, to make dreadful slaughter, to cut to pieces, to slay, to rout.
· Calfa
Դառնալ ի կոտորածէ թագաւորաց։ Գործել մեծամեծ կոտորած, կամ բազում կոտորածս զօրաց կամ քաղաքացւոց։ Կոտորած քաղաքի, կամ տղայոց եւ ծերոց։ Կոչեաց զտեղին կոտորած ծնօտի։ Արածեա՛ զխաչինս կոտորածի (այսինքն կոտորելիս).եւ այլն։
to cut into several pieces.
· Calfa
(Յուտելն զհաց) ոչ կոտորատել, այլ պարապո մանրել, զի յաճումն զօրութիւն տացեն. (Փիլ. այլաբ.։)
այրեաց զմցխիթայ, եւ գերեաց զխաչն նունեայ՝ կոտորատեալ. (Պտմ. վր.։)
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
· Calfa
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
Կոտորեաց բեռն մի փայտի։ Կոտորեցի զմեծութիւն եղեւնափայտիցն նորա։ Իբրեւ զկոծ նռնենեաց կոտորելոց ի դաշտի։ Զանտառս նոցա կոտորեսջիք։ Կոտորել զայլազգիսն։ Կոտորել զնոսա կոտորումն մեծ։ Կոտորեսցեն զքեզ սրով իւրեանց։ Իմաստունքն կոտորէին։ Զիմաստունս բաբելացւոց մի կոտորեր։ Կոտորելով կոտորեսջիք զամենայն բնակիչս։ Եղիցին կոտորեալք մահուամբ։ կոտորել զաղխըս մեքենովթացն, կամ զդրունս, զորթն, զխոփն ի սուսերս։ Զմնացորդսն առ ոտն կոտորէր. յն. կոխոտէր, եւ այլն։
Ի մասունս բաժանիցի, եւ ի բազում շունչս կոտորիցի. (Եզնիկ.։)
cf. Կոտորուած.
· Calfa
Դադարեաց ի կոտորել, զնոսա կոտորումն մեծ յոյժ մինչեւ ի սպառ. (Յես. ՟ժ. 10։)
cf. Կորակոր;
— առնել, to humble, to abase, to humiliate, to overwhelm with shame;
— լինել, to hang one's head, to get confused, to humble oneself, to lose courage, to be ashamed, abashed, humiliated.
· Calfa
Ամենայն գովիչք նորա կոր ի գլուխ առնէին զնա. յն. խոնարհեցուցանէին. (Ողբ. ՟Ա. 8։)
Կորագլուխ ամաչեցեալ զերկիր նշմարեմք. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
ashamed, confused, depressed, humbled, debased, humiliated;
with hanging head, humbly, full of shame, quite confused, abashed, ignominiously.
· Calfa
Կոր ի կոր ամօթալից պարտեալ ամաչեցեալ եւ այլն. (Գր. երէց.։)
hawk-billed, having a curved beak.
· Calfa
Մի՛ նմանիցեն անգութ կորակտուց թռչնոյն. յն. կորամագիլ։
to be bent, bow-ed, crooked, curved, to grow cambered, to stoop, to warp;
to fall in, to sink;
to bend the head, to bow down, to be humbled, depressed, confused, debased.
· Calfa
Պարտ էր գէթ այսու ամաչել եւ կորանալ. (Ոսկ. ես.։)
Կորանալ եւ ամաչել։ Տրտմեալք եւ կորացեալք. (Սարգ.։ Յհ. կթ.։ որպէս եւ Նար. ստէպ։)
humiliation, shame, debasement, confusion, consternation;
dishonour, ignominy, infamy, opprobrium;
shamefully, ignominiously.
· Calfa
Ապագովանաց կորանք։ Եւ ոչ հրապարակագոյժ ինքեամբ լիւրն ի մէջ ածել կորանս։ Զի՞նչ տեղի կորանացն. (Պիտ.։)
առ ի կորանս ամաչեցուցանել զիսրայէլ. (Եփր. թագ.)
Ոչ ամաչեմք, եւ ոչ առ կորանաց զերկիր նշմարեմք. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to bend, to bow, to crook, to camber;
to incline, to fold;
to arch, to vault;
to humiliate, to mortify, to dishearten, to deject.
· Calfa
Զոր չար այսոյն կորացուցեալ էր, եւ ոչ տայր ի վեր հայել. (Իգն.։)
s. bot. savory.
· Calfa
Զարիւնն հրամայէ մշտիկ զոպայիւ թաթաւել, որ է տրցակ կանաչ խոտոյ, կորդոյն կոչեցեալ արդ, կամ ծոթրին. (Վրդն. ել.։ (Իսկ ռմկ. կորդին կամ կուրդին ՝ է եւ համետ. ալուխ. սէմէր, փալան։))
draw-plate, drawing-frame, wire drawing-plate, screw-plate;
proof, experiment.
· Calfa
Եւ ոչ ըստ պատուհասից կորզան զիշխանացեալն գագիկ հանէր։ Անցեալ է ընդ կորզան կրթանի խրատու ձերոյ. (Յհ. կթ.։)
to snatch, to take away, to wrench, to wrest, to extort, to take by force, to ravish;
to deliver, to free, to disengage;
յանձն —, to win, to gain over.
· Calfa
Վա՛յ որք կորզեն զմեղս իւրեանց իբրեւ երկայն չուանով. իմա՛ ըստ յն. ոճոյ՝ երկայնել։
young girl.
Proserpine.
· Calfa
ԿՈՐԷ կամ ԿՈՐԷՔ. Բառ յն. գօ՛րի. κόρη puella եւ Proserpina. Աղջիկ. սեպհականել անուն պերսեփոնեայ չաստուածուհւոյ.
prostrated, prostrate, prone;
— անկանիմ, to fall upon one's face;
to fall down;
to go to ruin, to sink into decay, to be overthrown, to crumble away, to fall to pieces, to be ruined;
— արկանեմ, to throw down, to overthrow, to destroy, to ruin.
· Calfa
Ան դէն յերկիւղէ անտի կործան ի վերայ երեսաց իւրոց անկաւ յարկիր. (Կոչ. ՟Թ. ստէպ։)
to overturn, to subvert, to overthrow, to demolish, to destroy, to ruin;
to lay waste;
to extirpate, to exterminate;
յերկիր —, to fell to the earth, to throw, strike or dash to the ground;
— զպարիպս, to dismantle, to pull down;
— զոք ի հաւատոց, to pervert from the faith;
— զմիմեանս, to throw down, upset or destroy each other;
— զկեանս, to come to an untimely end;
խաղն կործանեաց զնա, gaming has been his ruin.
· Calfa
Զինքեանց ասացեալսն փոփոխեալ կործանէին։ Զկարծիսն կործանէ զանօրէն չարութեանն. (Ոսկ. յհ.։)
overthrow, overturning;
ruin, waste, devastation, desolation, destruction, demolition;
tumbling, crumbling, sinking;
fall, downfall, decay;
rout;
extermination;
համաշխարհական —, universal deluge;
— ի վերայ ածել, to ruin, to destroy, to waste;
ի — բերիլ՝ անկանել, to be on the brink of ruin, to be ready to fall, to fall or go to ruin or to decay;
կանգնել ի կործանմանէն, to rebuild, to recover from ruin, to build up again, to restore, to repair;
to recover from disaster or misfortune, to raise again.
· Calfa
ասն չարաչար կործանման կենացն իշխանաց. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 9։)
jargon, brogue, cant.
· Calfa
ԿՈՐՃԱԼԵԶՈՒ ԿՈՐՃԱՅ. Որոյ բարբառն է փոքր մի թիւրեալ եւ խանգարեալ, կամ խորթ եւ կորդ. որպիսի էր բնակչացն յաշխարհին կորճէից ի հայս, որ կոչին գորդայք, կորդուք, կորդուացիք, սահմանակիցք մարաց. յորմէ եւ այժմու բնակիչք այլազգիք քիւրտ կոչին, եւ աշխարտն քիւրտիստան.
Գորդա կոչէ զկորճալեզուն. Զոր ի յունին դորացի անուանեն լեզու (որպէս խոտորեալ ի բուն ելլադականէն ատտիկեցւոց). (Երզն. քեր.։)
Գալիլեայ լեզուն մի է ասեն, եւ կորճայ, եւ կարի շինական. եւ զիա՛րդ լսեմք մեք յիւրաքանչիւր բարբառս՝ յորում ծնեալք եմք. (Տօնակ.։)
s. bot. origan.
· Calfa
ԿՈՐՆԳԱՆ որ եւ ԻՇԿՈՐՆԿԱՆ. կամ Կորինկ, կորընկան. որպէս յն. օրի՛ղանոն. այն է ըստ հյ. Զուիրակ. կմ որպէս ռմկ. կորնկան, խոտ ինչ ցած՜
convex.
· Calfa
Եթէ կամի մատամբն հպել ի կորընթարդն երկնից, ոչ գոյ կարող. (Սահմ. ՟Դ։)
keen-witted, subtle, penetrating, ingenious, perspicacious, sagacious, acute;
shrewd, crafty, cunning.
· Calfa
Մեծ է միջոցն ընդ մարգարէն եւ ընդ կորովամիտն. որչափ մարդկային իմաստութիւն, եւ աստուածային. (Գէ. ես.։)
shooting skilfully, carefully aiming at;
skilful in arms;
dexterous, expert, skilful, handy;
nervous, robust, vigorous, valorous, valiant;
intelligent, ingenious, clever, witty, wily, keen;
cf. Կորովակի;
— յաղեղն եւ ի սուսեր, skilful with the sword bow.
· Calfa
Նետք ի գիրկս կորովեաց. (Կոչ. ՟Ա։)
Նետ ի կորովեաց քոց թողեր ուղղակի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Թերսիտէս անուանեալ, որ է կաղ, խեդ աչօք, կորովի, եւ լեպեշտի. (նոննոս ի Հոմերոսէ։)
ԿՈՐՈՎԻ որ եւ ԿՈՐՈՎ. (որպէս թէ կոր եւ պիրկ. զօրաւոր, եւ ճարտար) Աջող՝ աջով, կամ աչօք, կամ մտօք եւբանիւք։ Ըստ ՟ա. ἁκοντιστής jaculator εὕστοχος directus, sollers եւ այլն.
ability, dexterity, address;
cf. Կորովամտութիւն;
— բանից, eloquence, fluency of speech;
— բբաց, piercing sight.
· Calfa
ԿՈՐՈՎՈՒԹԻՒՆ. ἁκωκή, ὁξύ, ὁξυδερκία acumen, perspicacitas. Սրութիւն աչաց, եւ մտաց. եւ Իմաստութիւն բանից եւ գործոց.
loser;
losing.
· Calfa
ԿՈՐՈՒՍԻՉ որ եւ ԿՈՐՈՒՍԱՆՈՂ կամ ԿՈՐՈՒՍՈՂ. Սատակիչ. սպանօղ. եւ այլն.
Մի՛ տացես կորուսչին (դիւրին). (Ճ. ՟Գ.։)
Կորուսիչ աշխարհ, կամ ջուրք ջրհեղեղի, կամ արմատք չարի. (Ոսկ. յհ.։ Սարգ.։ Նախ. իմ.։ Ագաթ.։)
Ոչ ես կորուսիչ, այլ գտիչ։ Կնքեա՛ կեցուցիչ զկորուսչին ընթացմունս։ Քեզ ատելեաց, եւ իմ կորուսչաց. (Նար.։)
Ջուր՝ սերման ո՛չ պահիչ է, այ կորուսիչ. (Եզնիկ.։)
Մի՛ փչաբեր երկիր՝ կորուսիչ սերմանն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
loss;
waste;
damage;
disadvantage;
misfortune;
perdition, ruin, destruction;
lost thing;
ի — մատնել, to perish, to be lost;
ի — մատնիլ, to lose, to cause to perish;
to kill;
անձամբ զանձն ի — մատնել, to cause one's own ruin;
ի — ընթանալ, to hasten to one's destruction;
լինել մերձ ի — or յափն կորստեան, to be upon the brink of ruin or destruction;
մեծամեծ —ս տուժել, to suffer heavy losses;
*կորստով վաճառել, to sell at a loss;
դիմէ ի — իւր, he hastens to his ruin.
· Calfa
Կորստեամբ կորնչիցիք յերկրէն։ Կորուսից զքեզ ի գաւառաց կորստեամբ։ Ի կորուստ երթալ, կամ լինիցիք։ Խնդրեաց զնոսա ի կորուստ (այսինքն կորուսանել)։ Ի կորստեան ամպարշտաց եղեւ ուրախութիւն։ Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով։ Որդին կորստեան (յուդա, եւ նեռն)։ Դժողք եւ կորուստ։ Կորուստ եւ մահ, եւ այլն։ Կորստեան խորխորատ, կամ ճանապարհ, կամ բերք, կամ գինի։ Ի կորուստ վարեալ։ Կորուստ աւանգիցն, մուրհակի, անձին, եւ այլն. (Նար.։)
Որդի կորստեան, այսինքն որդի սատանայի կորուսչի. (Եփր. ՟ա. թես.։)
Անուն նորա եբրայեցերէն աղբագոն (կամ աղրադոն), որ կոչի ի հայ բարբառ՝ կորուստ. (Յայտ. ՟Թ. 11.) այն է ըստ եբր. ապատտօն. որ է կորուստ, եւ կորուսիչ. իսկ ըմտ յն. որ է կորուսիչ։
Եգիտ կորուստ ինչ։ Զկորուստն, զոր եգիտ։ Զամենայն կորուստ եղբօր քոյ՝ որ ինչ կորնչիցի ի նմանէ։ Յարջառոյ եւ յիշոյ, եւ յամենայն կորստենէ. (Ղեւտ. ՟Զ. 3. եւ 5։ Օր. ՟Ի՟Բ. 3։ Ել. ՟Ի՟Բ. 9։)
ἁπόλεια perditio, interitus, exitium, pernicies. Կորնչիլն. կորուսանելն, եւ իլն. սատակումն. մահ. աղծումն. դատապարտութիւն. վնաս.
loseable, perishable, transient, transitory;
fleeting, vain;
admissible.
· Calfa
ἁπολλυμένος, ἑξαπολλυμένος perditus, et perdendus, perniciosus. որում հնար է՝ կամ առաջի կայ կորընչել. արժանի կորստեան. եւ Անցաւոր. եւ Առիթ կորստեան. եւ մահառիթ.
pinaster, wild pine.
· Calfa
(ի կիւ, որ է սագըզ) ռմկ. կվենի, կուի կամ կվի. πίτυς , πεύκη picea, pinus, larix. Ազգ մայր փայտի՝ մանրատերեւ սրագոյն, որպէս անպտուղ փստղենի. Յորմէ ելանէ մարխ, եւ խիժ (այսինքն չըրա, եւ չամ սագըզի ). վասն որոյ կոչի ռմկ. եւ Մայրափայտ. մախի ծառ. չամ աղաճը, քէօքնար. cf. ԾՈՐԵՆԻ, եւ cf. ՀԵՐՁԻ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
gluttonous, greedy.
· Calfa
Կլեսկէս փիլիսոփոս կիւնիկոս՝ յուստինեայ փիլիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. քանզի առ նավաւ կուզխ եւ չփիղիսոփոս երեւէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
idol;
image, statue.
· Calfa
Գողացաւ ռաքել զկուռս հօր իւրոյ։ Մի՛ արասցես դու քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանութեան։ Արկից զդիս ձեր զդիակամբք կռոց ձերոց։ Ի զոհս կռոց։ երկիրպագին կռոց նոցա։ Բարկացուցին զիս կռովք իւրեանց։ Ամենայն աստուածք ազգաց կուռք են, ձեռագործք են որդւոց մարդկան։ Յանշունչ կուռսն յուսացելք.եւ այլն։
Իսրայէլի միայն ճանաչիւր ճշմարիտն աստուած. իսկ այլազեացն՝ կուռքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
born of a virgin;
Holy Virgin.
· Calfa
հաստատեաց ի յոյս կուսածին փրկչին։ Կուսածին արարչին. (Պիտ.։ Շար.։)
Ի կուսածին. (Լծ. կոչ.։)
partisan, abettor, adherent, follower;
— լինել, to espouse a party, to adhere, to favour, to support;
— լինել ումեք, to side with one, to follow one's party, to be of the party of, to take one's part, to undertake his defence, to be wedded to ones own opinion;
եւ ոչ միումն լինել ou ոչ միում եւ ոչ միսում կողման լինել —, to rest or remain neuter;
cf. Կողմն.
· Calfa
cf. Կուսակից լինիմ.
· Calfa
Ոչ կարաց՝ ի յազգականացն կուսակցելոյ։ Ի հրաջարել արկադեայ ի կցելոյն խոսրովայ. (Խոր. ՟Բ. 70։ ՟Գ. 50։)
virgin;
maid;
nun;
— լինել, to go into a nunnery, to take the veil.
· Calfa
Ծերն եւ տղայն, կուսանն եւ երիտասարդն։ Կուսանաց նոցա ոչ ողորմեցաւ։ Տարցին թագաւորի կուսանք զհետ նորա. եւ այլն. (Ողբ. Բ. 21. եւ 30։ Բ. Մնաց. ԼԶ. 17։ Սղ. ԽԴ. 15։ ՀԷ. 63։ Մտթ. ԻԷ. 1։)
Սոքա են՝ որ ընդ կանայս ոչ խառնակեցան, եւ են կուսանք. (Յայտ. ԺԴ. 4։)
ԿՈՒՍԱՆ Շփոթի երբեմն ի գրչաց ընդ Գուսան.
Ի մէջ գուսանաց եւ գովչաց.
the Virgin's Son.
· Calfa
Զի թէ՝ եւ կուսորդի իցէ, չէր ինչ ումեք յայնժամ յայտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Ի ձեռն խաչին կուսսրդւոյն յիսուսի. (Երզն. մտթ.։)
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
· Calfa
Արեգակն ի ժամանակս ամարայնոյ բարձրացեալ զկուտակօքն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
Ի կոյտս կոհակաց կապոյտ կուտակաց. (Նար. խչ.։)
convexity, sphericity;
cf. Կուտակումն.
· Calfa
Որոց պարտ եւ պատշաճ էր զարմանալ ընդ կուտակութիւնն երկնից. (Կոչ. ՟Թ։)
to be covered with rash.
· Calfa
Կուտկուտեալ լինէր մորթ իմ ի չարաչար քարշելոյն, եւ պատառ պատառ յերկիր անկանէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
mentally blind.
· Calfa
Կուրամիտ տբրեւ զձեզ (զկռապաշտբդ) ոչ լինիմք. (Ճ. ՟Բ.։)
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
· Calfa
Ակն իւր աջոյ կուրանալով կուրասցի։ տեսցեն աչք կուրացելոցն։ Կուրացան ծառայքն աստուծոյ։ Կուրացան միտք նոցա։ Կուրասցին ճանապարհք ձեր. յն. անապատ կամ աւեր եղիցին. (եւ այլն։)
τυφλόομαι, πωρόομαι եւ այլն. excaecor, obcaecor եւ այլն. Կոյր լինել (աչօք կամ մտօք). կրել զկուրութիւն. պակասիլ ի լուսոյ. նմանութեամբ Խափանիլ ճանապարհաց. կուրնալ.
to blind, to make blind, to take away the sight, to excecate;
to dazzle, to offuscate;
կիրք —նեն զմիտս, passions cloud or darken the understanding;
cf. Շլացուցանեմ.
· Calfa
τυφλόω, ἑκτυφλόω, ἁποτυφλόω excaeco, privo lumine, caecum reddo. Տալ կուրանալ. զրկել յաչաց, ի լուսոյ. խաւարեցուցանել՝ ըստ մարմնոյ կամ ըստ հոգւոյ. կուրցընել, կուրացնել.
breast, bosom, chest;
heart, mind;
ուշ ի կուրծս անկանել՝ առնել, to reflect well on, to recollect, to remember;
մօտ առ կուրծս, to be imminent, near to, to impend;
զձեռն ի վերայ կրծից հանգուցանել, to fold the arms in repose;
մաքրել զ—ծս, to expectorate, to spit.
· Calfa
Զլայնակամարն ո՛չ կրծիւքն (յն. առ ստեամբքն) կապեալ։ Սրտմտութիւն եռացեալ ի կրծից անտի ի դուրս բղխեսցէ. այսինքն ի սրտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
blindness, cecity, excecation;
blindness, ablepsy, delusion;
հարկանել կուրութեամբ, to strike blind;
աբրէ մեծի կուրութեանս, what a strange blindness !
· Calfa
Հարին, կամ հարից կուրութեամբ։ Զ աչս թշնամեացն ի կուրութիւն դարձուցանէին։ Վասն կուրութեան սրտից։ կուրութիւն փոքր ի շատէ եղեւ իսրայէլի.եւ այլն։
Բաբէ՛ մեծի կուրութեան. (Կոչ. ՟Զ։)
Հնութեան կուրութեամբն չնեսանէք. (Եղիշ. ՟Ը։)
Որպէս կուրութիւն աչաց ատելի կայ մարմնոյն, նոյնպէս եւ տգիտութիւն ոգւոյ ատելի է եւ աստուծոյ. (Կանոն.։)
Որ կամաւոր կուրութիւն յինքն կրէ կամ բերէ, ո՛չ երբէք եկեսցէ յառողջութիւն. (Յհ. կթ.։)
τυφλώτης, τύφλωσις, πώρωσις , ἁορασία, ἁβλεψία caecitas, excaecatio, privatio visus. Կոյր գոլն. պակասութիւն տեսութեան աչաց մարմնոյ կամ հոգւոյ, շլացութիւն. անտեսութիւն. Խաւարումն.
well carved or sculptured;
smooth, polished;
— քար, freestone.
· Calfa
Ի կոփածոյ գերեզմանի անդ եդին զյիսուս. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)