merchant, trader;
տուրեւառիկք or —իկ փոփոխումն, շահաւետութիւն, վաճառք, commerce, trade;
ի —իկ վաճառս ընդ ուրուք բերիլ, to trade, to negotiate, to traffic.
· Calfa
Ոչ եթէ տուրեւառիկ կերակրովքն, այլ ըստ բարիոք յօժարութեանն. (Ոսկ. հռ.։)
cf. Տոյժ.
· Calfa
Զնախատանս եւ զտուրժս ունելով։ Իցէ տուրժն առ այսոքիւք ոչ նուազագոյն. (անդ. ՟Է։)
to be printed, stamped or impressed.
· Calfa
Ի սրտէ մաքրեցան ... որ ոչ երբէք տպացան։ Այսոքիւք եւ զձեզ կամիմ տպանալ։ Երկնային իմաստութեանն ի ձեզ տպանալոյ. (Շ. թղթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Յհ. կթ.։)
impression, stamp, print, mark, figure, form;
impression;
— գործել յոք, to produce an impression on a person;
fixation
· Calfa
callous, hard.
· Calfa
Յառաջակարկառ լինել շրթանցն քան զբերանն՝ առնաւոք եւ հաստատուն եւ թանձր առ ի քաղել զգալարւոյն պէտս. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)
cf. Տռփանամ.
· Calfa
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
to love to distraction, to be madly in love with;
to love tenderly, to covet, to long for, to desire ardently, to wish eagerly, to burn for, to be athirst for.
· Calfa
Գեղեցկավայելուչ ձեւիգ քում տռփանայր ոք։ Գետն այն ալփիս՝ ասի թէ տռփացաւ աղբերն արեթուսայ. (Պտմ. աղեքս.։ Նոննոս.։)
cf. Տռփանք.
· Calfa
Ի սիրտ նորա բորբոքէր հուր տռփութեանն ... Անկաւ խորհուրդ չար ի սիրտ կնոջ իմոյ՝ տռփութեան քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)
sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.
· Calfa
Այնոքիկ խոշորագոյն գոլով՝ տըտիպ անուանին. (Պղատ. տիմ.։)
dispositio;
class of verbs.
· Calfa
Վայրենի ախտիցն տրամադրութիւն։ Իրիցագոյն է քան զանիրաւութիւն արդարութիւն. եւ քան զիւրաքանչիւր ոք ի հակռակ տրամադրութեանցն. (Փիլ. լին.։)
Տրամադրութիւնք են տարափոքութիւնք, եւ ո՛չ ի վերայ հաստատութեան, այլ ի վերայ փոփոխման. ըստ որում տրամադրութիւնք ասին փոխադրութիւնք։
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
· Calfa
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
Ազգի ազգի տեսիլք մոլեգինք լինին ի քաղաքս բազումս. բայց մեք ունիմք զտեսիլ մեծամեծաց սքանչելեացն աստուծոյ։ Որ ոք զտեսիլ աշխարհիս սիրեցին տեսանել։ Տեսօղ պէսպէս տեսլեանց երեւելի արարածոցս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ։)
cf. Տերփուկ.
· Calfa
ՏԵՐՈՒԿ կամ ՏԵՐԵՓՈՒԿ եւ ՏԵՐՓՈՒԿ. κενταύριον centaurum, herba centaurea. Բոյս վայրի եւ ընտանի, մեծ եւ փոքր. ծաղիկ մեծին է նման ասացելումն ռամկօրէն դուրուշահ, եւ փոքրկան՝ թել թել ցրիւ. (յն. գէնդա՛ւրիօն, իբր Ձիացուլ)
cf. Տերփուկ.
· Calfa
ՏԵՐՈՒԿ կամ ՏԵՐԵՓՈՒԿ եւ ՏԵՐՓՈՒԿ. κενταύριον centaurum, herba centaurea. Բոյս վայրի եւ ընտանի, մեծ եւ փոքր. ծաղիկ մեծին է նման ասացելումն ռամկօրէն դուրուշահ, եւ փոքրկան՝ թել թել ցրիւ. (յն. գէնդա՛ւրիօն, իբր Ձիացուլ)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
· Calfa
Ամենկայն՝ որչափ ի փոքրագունիցն բաղկանայ, մեծագունիցն, տեւէ. իսկ այն՝ որ ի մեծագունիցն, փոքրագունիցն տեւել ոչ կարէ. (Պղատ. տիմ.։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
· Calfa
Յաստուծոյ հօրէ մերմէ, եւ ի տեառնէ յիսուսէ քրիստոսէ։ Օրհնեալ է աստուած, եւ հայր տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի։ Ոչ ոք կարէ ասել տէր զյիսուս, եթէ ոչ հոգւովն սրբով։ Այլ հոգի նոյն է. այլ տէր նոյն է. այլ աստուած նոյն է. եւ այլն։
Մեք եմք անձանց տեարք եւ առնելոյ վնաս եւ՛ չառնելոյ. եւ չի՛ք այլ ոք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Չյիշելոյ եւ յիշելոյ աստուծոյ զտյանցանս քո դու ես տէր. (այսինքն ի քո ձեռս է)։ Վաստակելոյ եւ աշխատելոյ դուք էք տեարք, եւ թեթեւ առնել եւ՛ ծանրագոյն։ Նոքա տեարք են սպանանելոյ. ինքն տէր էր ոչ դնելոյ զանձն իւր։ Մերոյն զմեզ այսրէն տեարս առնէ կամացն. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Տէրունական.
· Calfa
Տէրունիք ի սիւնիս՝ հոգեւոր տէր գրէին (առ առաջնորդս սիւնեաց). եւ նոքա, ի ծառայէ. (Անան. սիւն.։)
discontent, malcontent, dissatisfied.
· Calfa
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ, եցայ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
to be discontented, displeased.
· Calfa
ՏԺԳՈՀ ԼԻՆԻՄ, ՏԺԳՈՀԻՄ. Անգոհ գտանիլ. տրտնջել. բողոքել. ճժգոհալ, տռտռալ, մրմռալ.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
· Calfa
Տի՛ նա եւ զոր սիրէն իսկ ոք, միշտ ի ծածուկ առ ինքեան պահէ։ Տի՛նա ոչ ինչ վերջացեալ ի յաճախութենէ չարաղէտն։ Տինա դարձեալ եւ անկարելի իսկ է. (եւ այլն. Պիտ.։)
Տի՛ նա ահա եւ ջրայնովք եւ չորքոտանեօք, գարշելեօք ծիծաղելեօք զինքեանս թշնամանեցին։ Տի՛ նա ահա եւ կանայք դիմեցին խնդութեամբ առ նոյն խորոյկ։ Տի՛ նա ահա նոյն իսկ նոքա յօրնակն խորանի եւ այլն. (Առ որս. ՟Է։ Փիլ. իմաստն.։ Անան. եկեղ։)
Աստուածասէր կարծիք, տի՛ նա առաւել՝ կարծեաց երիցագոյն։ Ոչ գոլ բարւոք զմարդն միայն. տի՛ նա առաւել՝ միայնակն ըստ միում ն աստուածոյ։ Ի վերայ յոլովից, տի՛ նա առաւել, ի վերայ ամենեցուն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. այլաբ.։ Պորփ.։)
cf. Դիաթիկ.
· Calfa
Ուխտն դաշն է, թեւ երգումն է, կտակ եւ տիաթիկ գրելն է։ Տիաթիկ ոչ կամիցի ոք գրել ի ծանրանալ ցաւոցն. (Վրդն. աւետար.։ Բրս. մրկ.)
raining in torrents.
· Calfa
Զհրաբորբոք բարկութեան տեղացումն ի բաց տրոհել։ Քո խնամքդ պահէ զնա յիմ կայծականցս եւ ի կարկտէ փորձանացս տեղացմանէ։ Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ կրկին տեղացմանց, մինն նետս, եւ միւսն քարինս. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ։)
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
· Calfa
Որպէս առն ուսելոյ եւ տեղեկի։ Եթէ ոք դիպեսցի ի տեղեկաց ոմանց, որ իսկապէս զկատարումն իրաց ծանուցանէ. (Փարպ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
ՏԵՂԵԱԿ. գ. Տեղի փոքրիկ եւ աղքատին. տեղիկ .... տե՛ս եւ ՏԵՂԵԿԻԿ.
to give being and form;
cf. Տեսակագործեմ.
· Calfa
Զոր երկին ոչ զօրէ տանել, ի փոքր գոյս տեսականեցեր. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
specific.
· Calfa
Բաժանելով տեսակարարօք տարբերութեամբք։ Իւրաքանչիւր ոք ի տարերցս ըստ լծորդութեան երկուս որակութիւնս ունի ըստ լծորդութեան երկուս որակըութիւնս ունի զտեսակարարս զնա. (Պորփ.։ Նիւս. բն.։)
judicious, wise, prudent.
· Calfa
Մի՛ ոք զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարդունք համարեալ, անշուշտ եւ անսուա զնա եւ քաջախոհագոյն եւ հաստատուն գոլ ասասցուք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
well prepared, dressed;
strong constitutioned.
· Calfa
Քաջ կազմեալ. բարւոք հանդերձեալ. պնդակազմ. քաջայարմար.
cf. Հօրամոյն.
· Calfa
Վասն ընդ երեւելին (եպիփան) անտիոքայ, կամ ընդ քաջահայր որդի նորա ճակատամարտս. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 22։)
ըստ յն. բարեհայր. էւբա՛դօր. εὑπάτωρ . որպէս մականուն Եւպատովր, որ եւ ՀՕՐԱՄՈՅՆ ասի. որպէս թէ բարի հօր բարի զաւակ. թէպէտեւ երկոքեան չարք էին.
of lofty stature, tall, well-shaped.
· Calfa
Բարւոք ի չափ հասեալ. բարձր, եւ հասուն. եփուն, եւ Քաջայտրմար.
well-eared;
fertile in grain.
· Calfa
Զնիւղոս պատուեն թշնամանօք՝ զպտղատուն, որպէս գովեն նոքա, եւ զքաջահասկն չափելով զբարեբաստութիւնն կանգնովք. (Ածաբ. յայտն.։)
εὕσταχης bonas et multas spicas ferens. Որոյ հասկն է ընտիր եւ ատոք, կամ ցորեանն առատ.
sweet-voiced, euphonic, harmonious, sonorous, resonant.
· Calfa
Ի ձեռն քաջաձայն առաջինութան եւ չարչարանաց լուսաւորչին։ Կիսաձայնք ասին (տառք ինչ), քանզի փոքր ինչ նուաց քաջաձայնք են քան զձայնաւորս։ Քաջաձայն թնդմամբ բոմբիւն ահագին. (Ասող. ՟Գ. 21։ Թր. քեր.։ Անան. եկեղ։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
· Calfa
Ձայնք քաջայայտք։ Ի քաջայայտ ամբարշտութէնէն։ փախչել։ Եղիցի ոք յընտրելոցն, եւ մի՛ ի բամբասելոցն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. պենտեկ. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
· Calfa
Պսակեցան եւ քաջանունք եղեն։ Քահանայք երկոքեան քաջանունք։ Յաղթօղս եւ քաջանունս առնելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
· Calfa
Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)
գ. ἁνὰ κρατός fortiter εὗ bene. Քաջաբար. քաջ. քաջութեամբ. արիաբար. լաւ. բաւոք. կտրճի պես, կտրճութեամբ, աղեկ.
good nurture or education.
· Calfa
εὑτροφία bona nutritio, alimenti copia. Բարւոք սնունդ. տարածումն. առողջութիւն. առատ բոյծք կամ ճարակ.
well nurtured or brought up.
· Calfa
εὕτροφος bene nutritus Բարւոք սնեալ սնուցեալ՝ դարմանեալ. պարտ. գիրուկ, լեցուն.
shadowy, well shaded, umbrageous.
· Calfa
εὕσκιος umbrosus, gratas umbras habens. Որ բարւոք ստուեր արկանէ, այսինքն հովանի առնէ. հովանաւոր. աղէկ շուք ընօղ.
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
· Calfa
Այսոքիկ պատշաճագոյնք են առ ի հաւատայ. բայց չորրորդս կարի գեղեցիկ եւ քաջավայելուչ է. (Շ. բարձր.։)
well exercised, well instructed, expert, highly versed in;
licentiate;
— օրէնսդրութեան, licentiate in law.
· Calfa
Բարւոք վարեալ, օրինօք ի կիր արկեալ. օրինաւոր. ճամբով.
very glorious, majestic, magnificent.
· Calfa
Եւ դոքսիա, որ թարգման քաջափառ. զոր յեղանակեմք չարափառ, (վատափառ) մանաւանդ՝ քան թէ քաջափառ. (Վրք. ոսկ.։)
well cooked, well done, done to a turn;
— առնել, to cook well.
· Calfa
ՔԱՋԵՓ ԱՌՆԵԼ. Բաւոք եփել.
well, very well, properly, as it ought to be.
· Calfa
մ. γεννάδας generosus, -se;
fortis, -titer. Քաջ. եւ բարւոք. քաջապէս. տիրապէս.
well instructed, learned;
fond of science.
· Calfa
Եթէ ոք ի վատթարաց այսպէս քաջուսումն եղեալ յանկարծօրէն ... Որպէս եւ յաջողակ քաջուսմունքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 207. 209։)
great learning, vast erudition, well grounded knowledge;
fondness for science, learning well.
· Calfa
որ եւ ՔԱՋՈՒՍՄՆՈՒԹԻՒՆ. Քաջուսումն լինել. բարիոք կրթութիւն յուսման. քաջավարժութիւն. խելամտութիւն. քաջուշեղութիւն, ուսումնասիրութիւն.
divided in four branches (river).
· Calfa
Ի քառառաջս (կամ ի քառ առաջս) նոքօք՝ պճնեալ պաճուճեաց. (Նար. խչ.։)
cf. Քառասնորդ.
· Calfa
Եթէ ոք զքառասներորդսն ոչ պահեսցէ։ Զայս կարեւոր պահս քառասներորդաց եւ որդին Աստուածոյ վասն մեր պահեաց։ Զսուրբ քառասներորդսն սրբապէս պահելով։ Զաւուրս քառասներորդացն ուժգին պահօք։ Ի սուրբ քառասներորդս պահոց. (Կանոն.։ Մանդ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Յհ. իմ. ատ.։)
Եզ. եւ յոք. ա. Իբր Քառասնօրեայ.
to frighten, to startle, to scare, to dismay, to terrify.
· Calfa
Զո՛ր օրինակ վէոք զերեսս քասքնեցուցանեն, նոյնպէս եւ մեղք զոգիս. (Ոսկ. ես.։)
s. zool. plover, pluvialis, lapwing;
or jaundice-bird, icterus, galbula.
· Calfa
յն. խարատրիօ՛ս. χαραδριός charadrius. (վրիպակաւ գրի եւ Քաղադր, Քաղարդ, Քարարդ) եբր. էնաֆա. Հաւ վայրենի, կամ թռչուն ագեղ՝ բարձր սրունիւք՝ դեդերեալ ի հեղեղատս. լինի մեծ եւ փոքր, եւ այն՝ պէսպէս գունով. ունի ձայն անախորժ, եւ է ի գիշերահաւուց. կարծեալ լինէր առ նախնիս՝ բժշկական ունել ազգումն առ հիւանդս. Որպէս եւ պլինիոս յարմարէ զայն այլում թռչնոյ, որ կոչի դալուկն, ἵκτερος galgulus, galbula.
cf. Քարաթոթոշ.
· Calfa
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).
stallion, newt.
· Calfa
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)