also, still, more;
— առաւել, the more so;
— քան զ—, more and more, instantly.
· Calfa
Վկայութիւն մեծ եւս քան զյովհաննու։ Մեծ եւս քան զայս սէր ոչ ոք ունիցի։ Մեծամեծս եւս քան զսոյնս ցուցանէ նմա զգործս։ Երանելի եւս էք, կամ է.եւ այլն։
to cook, to dress, to do;
— ի փռան, to bake;
— ի տապակի, to fry;
— ի Կասկարայի, to broil.
· Calfa
Ստամոքն ի յուժի չէ, եւ կարողութիւն չունի՝ որ զկերակուրն եփէ. (Մխ. բժիշկ.։)
cook.
· Calfa
Մի՛ ոք զենցէ ուլ եւ եփեսցէ զնա ի կաթն մօր իւրոյ. կա՛մ զի մի՛ եփեսցեն զուլ եւ զմայր ի միասին, կամ զի կաթն սնուցիչ նորա մի՛ եղիցի եփիչ նորա. (Եփր. ել.։)
sea-hedgehog, sea-urchin.
· Calfa
Եքինոս անուն զեռուն մի փոքրիկ՝ վարդապետ լինի ցածութեան եւ ամբոխելոյ ծովուն՝ նաւավարաց ... Երթայ եքենոս խթի ընդ քարիւն, եւ մածնու կայ ի նմա, զի մի՛ առնուցուն ալիքն. (Վեցօր. ՟Է։)
s. adj. all the seven.
· Calfa
Եօթնեքեանքն այնոքիկ՝ գործք են այսու կենցաղոյս. (Կլիմաք.։)
s. adj. cf. Եօթանեքեան.
· Calfa
Եօթնեքեանքն այնոքիկ՝ գործք են այսու կենցաղոյս. (Կլիմաք.։)
seven;
— անգամ, — times, many times.
· Calfa
ԵՕԹՆ ի ձեռ. գրի, ԵՒԹՆ, ԵԱՒԹՆ, ԻՒԹՆ (որպէս եւ ածանցմունք իւր) ἐπτά septem Միջինն ընդ վեց եւ ընդ ութ. երիւք պակաս ի տասնէ, կամ երկոքումբք աւելի քան զհինգ, կոյս թիւ կոչեցեալ, զի ի ներքոյ տասին սա միայն չծնանի կրկնութեամբ զայլ թիւ, եւ ոչ ծնանի յայլոց զուգից կամ ի քանորդական մասանց. եւ ըստ եբրայական ոճոյ դնի երբեմն փոխանակ բազմութեան. եօթը, օխտը. պ. հէֆթ. յն. էփթա՛. լտ. սէ՛փթէմ. սանս. սափթամ. ար. եբր. սէպ, զէպ.
adj. s. septenary;
week.
· Calfa
Եօթներեակն ոչ ծնանէ զոք զներսոյց տասնեկի թուոցն, եւ ոչ ծնանի յումեքէ։ Բարին ազգակից է եօթներեկին, իսկ չարն եղբայր է երկակին։ Զըստ եօթներեկիսն, եւ այլն. (Փիլ.։)
to repeat seven times.
· Calfa
Որպէս հմայիցէ ոք հմայս առաջի նոցա, եւ եօթներորդիցէ նոցա եօթներորդս»։
idea, notion, imagc;
opinion, thought;
design, project, plan, conception;
pattern, model, exemplar, form, example, cast, mould;
copy, apograph.
· Calfa
Եւ է գոյութիւն, իբրու գաղափարաւ ասել (այսինքն, որպէս, օրինակաւ խօսելով), մարդ, ձի։ Հակակայի իւրաքանչիւր ոք յայսպիսեացս. իբր թէ գաղափարաւ ասել, որպէս առինչքն. (Արիստ. ստորոգ.։)
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
· Calfa
Ի գաղթելն հայոց յարտաշրէ՝ գաղթին եւ նոքա. (Խոր. ՟Բ. 75։)
that speaks or whispers in secret, informer.
· Calfa
Սոքա են զարդախօսք, գաղտնաշշունչք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
means, resources, remedy;
hold, crack, opening;
time, retaking;
ոչ կարել —ս գտանել, not to know where to put the hands or feet, to be without remedely;
—ս եւ հնարս գտանել, to find the way to do a thing;
ոչ կարացին — եւ մուտ գտանել, they could not do more;
— մի, once;
—ու, —ու, many times, successively, always;
— քան զ—, little at a time, more and more.
· Calfa
ԳԱՄ ՔԱՆ ԶԳԱՄ. յորմէ ռմկ. կամաց կամաց. κατὰ μικρόν Paulatim Առ փոքր փոքր. տակաւ. երթալով ի նուագէ ի նուագ. քանի կերթայ նէ. կիթտիքճէ, եավաշ եավաշ.
cf. Գայթագղիմ.
to scandalize, to supplant;
to stumble, to trip.
· Calfa
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Եթէ ակն քո կամ ձեռն քո գայթագղեցուցանէ զքեզ։ Մի գայթագղեցուսցուք զնոսա։ Որ ոք գայթագղեցուցանէ զմի ի փոքրկանցս յայսցանէ. (Մտթ. եւ այլն։)
Զամենայն ոք գայթագղեցի, բազում մեղաց դուռն բացի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գայթագղեմ.
· Calfa
Փոքրն այն գինի՝ որ գայթակղեաց զքեզ։ Ոչ գայթագղեցին զեղբայրն։ Եթէ գայթակղեսցէ զիս. (Վրք. հց. ՟Թ. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Գ. եւ այլն։)
Եթէ ակն քո կամ ձեռն քո գայթագղեցուցանէ զքեզ։ Մի գայթագղեցուսցուք զնոսա։ Որ ոք գայթագղեցուցանէ զմի ի փոքրկանցս յայսցանէ. (Մտթ. եւ այլն։)
Զամենայն ոք գայթագղեցի, բազում մեղաց դուռն բացի. (Ոսկիփոր.։)
to be scanda-lized, offended, to take offence, to be in a passion;
to stumble, to slip, to trip.
· Calfa
Եթէ ոք գնայ ի տուընջեան, ոչ գայթագղի. ապա թէ ոք գնայ գիշերի, գայթագղի։ Երանեալ է, որ ոչ գայթագղեսցի յիս։ Իբրեւ լուան զբանն, գայթագղեցին։ Յայնժամ գայթագղեսցեն բազումք։ Թէպէտեւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Գայթագղի, կամ գթէ. եւ այլն։
Եւ նոքա վասն իմ կեղծաւորեալ գայթագղեսցին. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 25։)
complaint, lament, quarrel, woe, claim;
— ունել՝ առնել, cf. Գանգատիմ.
· Calfa
Զոր ծանուցից փոքր ի շատէ՝ ձեզ ըզգանգատս իմ ըստ կարգի. (Շ. եդես.։)
γογγυσμός Murmur, mussitatio ռմկ. գանկատ. Շշնջիւն. քրթմնջիւն. տրտունջ. բողոք. մեղադրութիւն. շէքվա, շիքեայէթ.
to complain, to implore, to grumble;
— զմիմեանց, to quarrel together.
· Calfa
γογγύζω Murmuro, mussito ռմկ. գանկըտիլ. Շշնջել. քրթմնջել. տրտնջել. գանգատ առնել. բողոքել.
to treasure up, to hoard, to amass treasures;
to lay up in a trunk;
to pocket.
· Calfa
Արդարեւ քեզ են գանձեալ դառինքս այսոքիկ։ Համարձակութիւն այսքանեաց փառաց սմին գանձեցաւ. (Նար. ՟Ը. եւ Նար. մծբ.։)
cage, park;
menagery;
den, haunt;
prison;
դնել ի —, to shut up in a cage.
· Calfa
Զոր օրինակ ոք զգազան քար ի գառագեւղ արկանիցէ. (Անան. ի յհ. մկ.։)
dressed in lambskins;
hypocritical.
· Calfa
Սոքա են գայլք գառնազգեստք (կամ գառնզգեստք). (Նեղոս.։)
work, labour;
endeavour;
pain, trouble, toil;
—ս արկանել, to strive hard, to make an effort to, to tire one's self;
to endeavour, to try, cf. Ճգնեմ, cf. Վաստակեմ, cf. Ջանամ.
· Calfa
Վասն փոքր երկոցն մեր՝ վարձս բազումս խոստացաւ. (Իգն.։)
s. chem. body composed of two substances.
· Calfa
վասն որոյ բարւոք ասի. ի (Ճ. ՟Է.։)
adj. adv. two, double, binary;
twice, doubly.
· Calfa
երկակի սոքա ասին գոյացութիւնք, ո՛րզան, մարդն, եւ կենդանի». իմա՛. երկրորդ գոյացութիւնք որպիսի են տեսակք եւ սեռք։
long-handed.
· Calfa
μακρόχειρ longimanus Որոյ մի ձեռն կամ երկոքեանն են երկայն. ուստի լինի եւ ասի նաեւ Երկայնաբազուկ. ձեռքը՝ թեւը երկան.
to be patient, to suffer patiently, to persevere.
· Calfa
Երկայնամտէ ոք առ այնոսիկ՝ որոց կարօղն է հատուցանել. իսկ համբերէ՝ որոց ոչ զօրէ լինել վրէժխնդիր. (Շ. յկ. ՟Կ՟Բ։)
parasitic.
· Calfa
Տեսանիցես զմեղաւոր ոք երկապաշտիւք (կամ երկապաշտեօք) մեծարեալ ... որ զողոքսն եւեթ խօսեսցին. (Ոսկ. ես.։)
to divide into two kinds, to divide.
· Calfa
Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
adj. s. both, each, every.
· Calfa
ἐκάτερος, ἁμφότερος, -ρα, -ρον uterque, utraque, utrumque, ambo Իւրաքանչիւրն յերկուց. այսինքն երկոքեանն իսկ. երկուքնալ.
cf. Երկբայիմ.
· Calfa
Մի՛ ոք ընդ այս երկբայացեալ տարակուսեսցի. (Խոր. ՟Ա. 13։)
of two faces;
of two sorts, diverse;
deceitful, counterfeit;
doubtful, equivocal, ambiguous, amphibological.
· Calfa
Ի վերայ երկդիմեան յանցուցելոցն. ((այսինքն երկոքումբք յանցուցելոցն). Եփր. մնաց.։)
two hundred.
· Calfa
Երկերիւր թիւըդ ի քառակաց է (ի չորից յիսնից) ... սոքա շարադրեալ՝ ծնանին զերկերիւր. (Փիլ. լին.։)
heaven;
heavens, the sky, the firmament;
paradise, dwelling of the blessed;
air, ether;
ելանել յերկինս, to ascend up into heaven;
յերկինս ամբառնալ, to raise to the skies;
կապուտակ —, the blue sky;
կամար երկնից, the arch or vault of heaven;
հուր, շանթ երկնից, the bolts of heaven;
ցասումն երկնից, the wrath of heaven;
—ք եւ երկիր, heaven and earth;
—ք! արդար —ք, heavens! good heavens! ջինջ՝ պարզ՝ անամպ ամպամած —, clear, serene, cloudless, cloudy sky;
հրեզէն —, the Empyrean.
· Calfa
Աստուծոյ է ե՛ւ զգալի երկինս, ե՛ւ իմանալին. զոր եւ իսկապէս ոք ասասցէ երկին երկնի. (Փիլ. բագն.։)
to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.
· Calfa
Ո՞վ ոք ճաշակեաց լեղի, եւ ոչ դառնացաւ. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
chorister, master of the choir.
· Calfa
Զոր մի ոք ի կարգեալ դասագլխացն ի դաւթէ երգէր. (Լմբ. սղ.։)
wrist;
hand, palm;
— սրոյ, hilt of a sword;
—ս դնել, to haft, to set in a handle.
· Calfa
Երկոքին թաթք ոտից նորա ... եւ երկոքին դաստակք ձեռաց նորա. (՟Ա. Թագ. ՟Ե. 4։)
preceptor, tutor, pedagogue.
· Calfa
Սոքա դաստիարակք մերս իմաստից. (Նար. առաք.։)
to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.
· Calfa
Ծնելոցն ոչ ոք դաստիարակէ զսնունդ օրինացն. (Երզն. լս.։)
arrival, approach, accession.
· Calfa
Անսովոր է յոքնականն.
(Արթնութիւն եւ քուն) տեղի տան գալստեանց երկոքին միմեանց. (Նիւս. կազմ.։)
first rank, head, first place;
president.
· Calfa
(առաւել յոքնակի). πρωτοκλισία primus in convivio locus Գահերիցութիւն. յառաջագահք. առաջին բարձ.
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
· Calfa
Ոչ կարասցէ ոք ասել, թէ բանաւոր եմ, եւ անբան. (Կիւրղ. գանձ.։)
to contradict.
· Calfa
Եթէ ոք յոյժ անմիտ իցէ, չկարէ բանընդդէմ լինել, թէ չիցէ այնպէս. (Ոսկ. ես.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
· Calfa
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
eminent, pre-eminent, supreme.
· Calfa
Այսմ որ յոքունց գոլ գերակայ՝ նախ նստելոց յաթոռ նորայ. (Յիսուս որդի.։)
the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.
· Calfa
Ժ. Զկնի տասներորդ դարու ի յաճախել գաղղիացւոց յարեւելս, որպէս նոքա ժ հնչէին զյունական տառդ γ եւ լատ. g, որ լինին ի մեզ գ, եմուտ եւ առ ոմանս ի հայոց գրել ժ ի բառս ինչ, ուր սովորաբար եդեալ լինէր գ, ուստի եղեւ անխիտր գրել՝ մագիստրոս, եւ մաժիստռ. դիոգինէս, եւ դիոժէն. տէր յովհան, եւ կիւռժան. որպէս եւ պերփեռուժէն, իբրու պորփիւրոգէն, այն է ծիրանածին։ այլ առաւել անհեթեթ է գրչութիւնն ի (Քեր. Մագ. եւ Երզն.)
Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։
Ժ. Ի խորհուըդ գրոյս բարւոք գրեաց՝ որ ասացն.
time;
year;
century, epoch, period;
age;
the end of life, death;
the present life, our times;
season;
opportunity, leisure;
appointment;
ճշմարիտ —, true or correct -;
միջին —, mean -;
արեւային — solar -;
աստեղական —, sideral -;
դիշերահաւաստրային —, equinoctial season, equinox;
—ք Թագաւորաց, The Books of Kings;
անցանել զ—օք, to grow old, to advance in years;
— պատեհի գտանել, to find a favorable moment;
յօգուտ վարել զ—ն, to make a good use of time;
կորուսանել, անցուցանել զ—ն, to lose, to waste one's time, to while away;
դէպ —, a favorable moment;
—ի մնալ, սպասել, or սպասել դիպող —ի, to wait the favorable moment;
— առնուլ, գտանել, to find a favorable occasion or opportunity;
ընտրել զ—ն, cf. Ընտրեմ;
ոչ բազում —ք են, a short time since, not long since, lately, of late;
ոչ սակաւք են, a long time since, a long, long while ago, long since;
առ այնու —օք էր տեսանել, then one saw, it was at that period one saw;
առ —օք Վարդանայ Մեծի, in the time of Vardan the great;
յաւուրս —աց սորա, of his epoch;
ի վաղեմի —սն, in remote ages;
ի սուղ, ի սակաւ —ի, in a short time, in a moment;
ի միում, ի նմիմ —ի, at the same time;
ի յետին —ս, in these latter times, years or days;
անդստին ի —աց անտի, or յառաջին —աց, thenceforth, from the earliest or olden times;
առ նովին —օք, towards this period, about the same time;
հզօր ի —ին, powerful at that time;
— ինչ, some time, a short time;
առ — մի, provisionally, for a certain period, for the present;
—աւ, with time, in the course of time, in time, in the long run;
ընդ or ըստ —ս —ս, from time to time, at intervals, now and then, ever and anon;
զայնու or առ այնու —աւ, զայնու —օք, ընդ —ս, or յամս —ացն այնոցիկ, առ սովիմբ, or զսովին —աւ, ընդ —ս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս —ացն այնոցիկ, then, at that time, in those times, at that epoch, during that century;
ի —ին՝ յորում..., in the time when...;
ընդ ամենայն —ս, at all times;
—աւ, once upon a time;
once there was;
formerly;
— ինչ առնել առ ձեզ, I shall remain some time among you;
—ս ձիգս, long time;
բազում —ս աշխատ եղէ ի վաստակս այս, this work has cost me much time;
բազում —ի պէտք են առ այս, that requires much time;
անցանէ —ն, time flies.
time;
time;
tense.
· Calfa
Զժամանակաւ հեռացեալ սիրելի ոք տեսանիցէ եկեալ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
of time;
temporal, worldly;
—ս, recent, modern, of our time.
· Calfa
Բայց եթէ ի ժամանակական ոք այսու զիջանէ ի կարծիս. (Գր. հր.։)