to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
· Calfa
Պակուցեալ հիացմամբ։ Կնոջն՝ որում բժշկութիւն ընդունելոյ՝ իբրու պակեցելոյ՝ պարտ էր, նա (զայրն) զպակուցեալն զօրէն դեղոյ բանիւք սփոփեալ մխիթարէր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. ի սամփս.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
· Calfa
Զմէ՞ լքեալ զփիլիսոփոսն՝ ի թարգմանս պակշոտիցիս։ Մարմին՝ ոչ յաղագս այսորիկ պատրաստեցի, զի պակշոտիցիս եւ պոռնկիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։ եւ Ոսկ. եբր.։)
ՊԱԿՇՈՏ որ եւ ՊԱԿՇՈՏԵԱԼ. գրի եւ ՊԱԳՇՈՏ. (որպէս պակուցեալ եւ ափշեալ շուայտութեամբ, կամ որ պագանէ զօշոտութեամբ) Խենէշ, ցոփ. անառակ. լկտի. վավաշոտ. գէշ աչք տնկօղ. շփացած, երեսը պատռած, քեղըրթած, առ սըզ, էտէպսիզ.
Առ պակշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)
to involve;
to enclose, to envelop, to encase, to cover, to pack or wrap up.
· Calfa
ՊԱՀԱՐԱՆԵԼ. Ամփոփել ի պահարանի, որպէս ի տփի, ի ծրարի, եւ այլն.
oscillating, swinging, shaking.
· Calfa
(Ի յն. ձայնէս բա՛լմա. յորմէ լտ. բալբիթա՛ցիօ, տրոփումն. թնդումն. դողումն) Անուն մասնաւոր սասանութեան երկրի, իբր դողացուցիչ. παλματίας vibrator, quidam terrae motus.
vn. va. to speak floridly.
· Calfa
Պղատոն պայծառաբանեաց կախարդաբար՝ փոփոխելիս ասելով զհոգիսն. (Լծ. ածաբ.։)
superbly ornamented, magnificent, splendid, superb.
· Calfa
Զգեցուցանէ հանդերձ պայծառազարդս. (Թէոփիլ. պհ.։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
· Calfa
Կղեմէս Աղեքսանդրայ երէց եւ պանտենոս փիլիսոփոս ստոյիկեան ի մերմէ ոճոյս՝ պայծառանային։ Աղեքսանդրոս ի դաւանութեան պայծառացաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to employ, to use, to make use of, to avail oneself of, to adopt.
· Calfa
Երկաթ մերթ ի բարիս պաշտի, եւ մերթ ի չար. զի եթէ խոփ եւ գերանդի եւ մանգաղ ոք գործիցէ, ի բարւոք իրս պաշտեցաւ. (Եզնիկ.։)
colleague, coadjutor;
fellow-servant, help-mate.
· Calfa
Դասքն հրեշտակաց՝ իբրեւ պաշտօնակցաց՝ նոցա սպասէին. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
drinking water only, teetotalism;
watering;
water-drinking.
· Calfa
Ընդ ոռոգանելոյ ոստոցն եւ արմատն ջրըմպութեամբ զովանայ. (Թէոփիլ. պհ.)
goose's foot;
triangular.
· Calfa
Թագաւորն հայոց հեթում շինեաց սագաշէն տաճար սրբոյն սոփեայ ի սիս. (Պտմ. կիլիկ.։)
anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.
· Calfa
Հեշտասիրութեամբ խորտակեմք զսալսն, յորում գծագրեցաւ սուրբ հոգին յաւազանն։ Կոփել արժան է զսալն հոգւոյն (առ ի վերստին գրել). (Տօնակ.։)
want of population.
· Calfa
Որ ըս տանն են յարենէ ի սակաւամարդութիւն ամփոփեալք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 3։)
small number, scarcity.
· Calfa
Քաջալերա՛ց ասէ, եւ մի՛ հայեսցիս ի սակաւաւորութիւն քո. (Լմբ. սոփոն.։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
· Calfa
Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց։ Սահեալ ի ներքոյ երկնից։ Սահեսցին փոփոխեսցին. (Իմ. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Բ. 2։ Սղ. ՟Ճ՟Ը. 9։)
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
· Calfa
Խոնարհութիւնք են հինգ. Սահմանական, աներեւույթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական։ Սահմանական ներգործական բայից. կոփեմ, կոփես, կոփէ. կոփէի, կոփեցի եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Սահմանական է, յորժամ ասեմք. կոփեմ, գործեմ. իբր սահմանաւ եցոյց զ՝ի դէպ ժամանակն եւ զդէմն. (Երզն. քեր.։)
change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.
· Calfa
Փոփոխութիւն սահմանաց եւ կարդաց.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
· Calfa
Մահուամբ սահմանեալ դնի ի նոր գերեզմանի. բերի ի կրկին նշ. որպէս վախճանեալ, կամ ամփոփեալ։
ὀρίζω (լծ. ընդ որոշել). διορίζω termino, determino, praescribo, statuo, constituo, decerno μετρόω metior. որ եւ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԵԼ. Որոշել. բացորոշել. դնել ի մտի. կարգել. կարգպւորել. ամփոփել ընդ սահմանաւ իւիք. չափել.
ՍԱՀՄԱՆԵԼ, ըստ փիլիսոփայից. ὀρίζω definio. Զիսկութիւն եւ զբնութիւն իրաց էական բառիւք ամփոփելով բացատրել.
slippery;
fugitive, wandering, runaway.
· Calfa
Դիւրասահ. վաղանցուկ. թափառական. շարժուն. հոսանուտ փոփոխական. անհաստատ.
cf. Սաղարթազուարճ.
· Calfa
Ծառ սաղարթաճեմ։ Սաղարթաճեմ ոստօք։ Բուրաստան ծաղկազարդ եւ սաղարթաճեմ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
fickle, inconstant, unsteady, changeable;
agile, quick, nimble.
· Calfa
Գայթոտ. դիւրասահ. յողդող. դիւրափոփոխ. եւ խոտորեալ. զարտուղի. եւ Աջողակ. արագաշարժ.
s. bot. follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
· Calfa
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
περιέχω contineo, comprehendo, complector, circumdo, cingo. Շուրջանակի ի մէջ առեալ ունել. պարագրել. բովանդակել. ընդ իւրեւ փակել. ամփոփել.
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
· Calfa
Ամփոփեալ պարուրեա՛ զպատուհան տեսութեանց։ Զհօտն ցրուեցից, եւ դարձեալ իսպառ առ իս իսկ պարուրեցից. (Նար. ՟Ծ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)
ՊԱՐՈՒՐԵԼ. ἁνασπάω contraho. Շուրջանակի հաւաքել. գումարել. ժողովել. ամփոփել. ժողվրտել. կր. քաշվրտիլ.
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
· Calfa
σφενδόνη funda. իտ. frombola, fromba. որ եւ ՊԱՐՍԱՏԻԿ, ՊԱՐՍԱՏԱԿ, ՊԱՐՍԱՅԱԿ, ՊԱՐՍԷՏ. Փոկ կամ հիւսուած թաթաչափ, յոր ամփոփի քար ողորկ, եւ ի պտոյտքելն ի ձեռաց թողեալ լինի մի ծայր չուանին. որով թռուցեալ քարն ի միջոյ՝ խաղայ ուժգին ի նպատակ. պարսէտ. սափան.
Persian;
—ք, Persia.
· Calfa
σφενδόνη funda. իտ. frombola, fromba. որ եւ ՊԱՐՍԱՏԻԿ, ՊԱՐՍԱՏԱԿ, ՊԱՐՍԱՅԱԿ, ՊԱՐՍԷՏ. Փոկ կամ հիւսուած թաթաչափ, յոր ամփոփի քար ողորկ, եւ ի պտոյտքելն ի ձեռաց թողեալ լինի մի ծայր չուանին. որով թռուցեալ քարն ի միջոյ՝ խաղայ ուժգին ի նպատակ. պարսէտ. սափան.
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
· Calfa
ՊԱՐՓԱԿԵԼ. Ամփոփել. սերտ պահել. ամբարել. ի ներքս ընդունել.
cf. Պերիպատիկեան.
· Calfa
Արիստաբուղոս հրէայ՝ պերիպատետիկեան փիղիսոփոս ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
adj. s. peripatetic.
· Calfa
Արիստաբուղոս հրէայ՝ պերիպատետիկեան փիղիսոփոս ճանաչէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.
· Calfa
ՍԱՐՍՌԱՄ կամ ՍԱՐՍՌԻՄ. τρέμω, τρέω tremo, trepido φρίσσω horreo ῤιγέω rigesco, exhorreo θορύβομαι turbor, commoveor. որ եւ ՍԱՌՍՌԱՄ, ՍԱՌՍՌԵՄ. Սարսուռ կրել. դողալ ի ցրտոյ սառնամանեաց կամ ի տենդէ, եւ յերկիւղէ. դոփալ. զնդալ. սարսիլ բոլորովին. սարսափիլ. սըրսռալ, դողալ դողդղալ, խիստ մրսիլ եւ վախնալ.
cf. Սարսռամ.
· Calfa
ՍԱՐՍՌԱՄ կամ ՍԱՐՍՌԻՄ. τρέμω, τρέω tremo, trepido φρίσσω horreo ῤιγέω rigesco, exhorreo θορύβομαι turbor, commoveor. որ եւ ՍԱՌՍՌԱՄ, ՍԱՌՍՌԵՄ. Սարսուռ կրել. դողալ ի ցրտոյ սառնամանեաց կամ ի տենդէ, եւ յերկիւղէ. դոփալ. զնդալ. սարսիլ բոլորովին. սարսափիլ. սըրսռալ, դողալ դողդղալ, խիստ մրսիլ եւ վախնալ.
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
· Calfa
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման սաւառնին սերոբէք, ամփոփին քերոբէք. (Նար. ՟Ղ՟Ա.) (այն է թեւասքօղել երկու թեւօք՝ բացեալ զայն թեւսն)։
cf. Սուգ.
· Calfa
Ձմերային սգաւորութիւնն ի գարնանային բարեխառնութիւն օդոց յեղանակէր զփոփոխումն։ Քաղցր եւ հեշտալի գարուն ի ձմերային սգաւորութիւնս յեղանակեցաւ. (Յհ. կթ.։)
chamberlain.
· Calfa
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։
Lord High Chamberlain.
· Calfa
Երեք պատանիք՝ որ էին սենեկապանք նորա։ Ի բանի արարեալ զբղաստոս սենեկապետ արքայի։ Դիմեցին նոքա ի խորանն հողոփեռնեայ, եւ ասեն ցսենեկապետ նորա եւ այլն։ Եկնել սենեկապանն յարքունուստ։ Կաշառեաց զմանկլաւիկքն, որք սենեկապանք արքայի եւ մօտակացք. (Եղիշ. ՟Է։ Վրդն. պտմ.։)
genital;
prolific;
generic, sexual;
genitive;
— or —ք, the sex, the genitals;
ի բաց հատանել զ—ս, to castrate, to geld.
· Calfa
Ցանկացան փոփոխման ի կանայս, եւ զսերականս եւս ի բաց հատին։ Որպէս որք խզենն (այսինքն ներքինացուցանեն)՝ բառնալով զսերականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Վրդն. ել.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
· Calfa
Ազգ սերէ յանուն մօր իւրոյ ռոփսեանք։ Ազգ զնա սերէ յանուն հօրն. (Խոր. ՟Բ. 61. 87։)
cf. Բորոտութիւն.
· Calfa
Օրէնք քահանայից են՝ մի ամենեւին ի մարմին բիծ ունել ... եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութեան՝ արածս։ Ապա թէ պիսակութիւն ուրուք ելցէ ի մարմնի, արգելցեն. (Փիլ. քհ.։)
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)
cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.
· Calfa
Այնոփիկ երկայն բանի պիտանանայ, եւ ժամանակի. (Լաստ. ՟Ծ՟Բ.) (ա՛յլ ձ. պիտոյ)։
cf. Պղերգութիւն.
· Calfa
Ոչ պղերգանաց հետեւել, եւ զանգիտմամբ ամփոփիլ. (Պրպմ. ՟Լ։)
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
· Calfa
Դարբինն, հիւսնն, արծաթագործ. եւ պղնձագործ, եւ քարակոփ եւ բրուտ. (Եզնիկ.։)
dish-shaped.
· Calfa
Քարինս կոփել չորեքկուսի, եւ պնակաձեւ փոսել զմէջսն, ծածկելով յերկրի. (Խոր. ՟Բ. 53։)
writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.
· Calfa
Յանշունչ քարաց կոփեալ պնակիտք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
· Calfa
ՊՆԴԵԼ. ամփոփել ծրարել.
bellowing, lowing.
· Calfa
որ եւ պոռոզիւն. Բառաչիւն արջառաց. Ամօթ է ի ցուլն փոփոխութիւնք . զի անարժան է աստուածութեանն անուանն պոչիւնք եւ պոռոշիւնք. Կոչ. ՟Ղ։
cf. Պոչիւն.
· Calfa
Ամօթ է ի ցուլն փոփոխութիւնք. զի անարժան է աստուածութեանն անուան պոչիւնք եւ պոռոչիւնք. (Կոչ. ՟Զ։)
cf. Պուետիկոս.
· Calfa
Զոր պուետիկոս կոչեն, որ է փիլիսոփայ, թարգմանի էակաց իսկից դիտող. (Վանակ. հց.։)