to be moved together.
· Calfa
Շարժակից եւ փոփխակից լինել։ Կա՛մ սոցա անշարժ կալ, եւ կամ հոգւոյն՝ շարժակից լինել. (Սահմ. ՟Ա։ Լծ. սահմ.։ ՛Կայ եւ Շարժակցի, այլ թերեւս փոխանակ գրելոյ՝ շարակցի. Սարկ. հանգ.։))
to move, to remove, to set in motion, to stir, to cause, to move;
to agitate, to shake, to flutter, to stagger;
to excite, to provoke, to rouse the feelings of, to move, to touch;
— զգլուխ, to shake or toss one's head;
— զամենայն քար, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
— զսիրտ, to affect, to move to pity.
· Calfa
κινέω moveo σείω, συσσείω, σαλεύω, -ομαι commoveo, concutio, impello, -or. (լծ. հյ. սարսել. եբր. շարէշ, թ. սարսմագ ... յն. սալէ՛ւօ եւ այլն) Տալ զշարժ՝ այլում կամ ինքեան տեղափոխել դրդել. դրդուել. խախատել. տատանել. փոփոխել. ժաժել.
Որ շարժին եւ փոփոխի՝ չէ էական։ Որ էն եւ շարժէ զամենայն, ինքն ոչ շարժի եւ ոչ փոփոխի. (Եզնիկ.։)
motive, spring;
mover;
contriver.
· Calfa
Որ առողջ միտս ունին, ո՛չ զշարժունսն, այլլ զշարժիչն պարտին փառաւորել։ Չէ՛ առողջ մտաց՝ զշարժիչն եւ զփոփոխիչն թողուլ, եւ շարժնոցն եւ փոփոխելեաց պաշտօն տանել. (Եզնիկ.։)
mobility;
motion.
· Calfa
Շարժութեան տեսակք են վեց. լինելութիւն, ապականութիւն. աճելութիւն, նուազութիւն. ըստ տեղւոյ փոփոխութիւն. այլայլութիւն։ Եւ է պարզաբար շարժութեան՝ դագարութիւն ներհական. (Արիստ. շարժ.։)
movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.
· Calfa
κίνησις, σάλος, σεισμός, ταραχή motio, motus, commotio, jactatio, fluctuatio, turbatio. որ եւ ՇԱՐԺ, ՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. Շարժիլն ո՛ր եւ է օրինակաւ. յեղափոխիլն. փոփոխումն. ծփումն. տատանումն. յուղումն. ամբոխումն.
Արարածքն իսկ իւրաքանչիւր շարժմամբք եւ փոփոխմամբք զարարչէն քարոզեն. (Եզնիկ.։)
moveable, moving;
versatile, unsteady, unsettled;
առաջին —, the primum mobile;
— ի հողմոյ, shaken by the wind;
— եւ անշարժուն ստացուածք, personal and landed property.
· Calfa
Որ առողջ միտս ունին, ո՛չ զշարժունսն, այլ զշարժիչն պարտին փառաւորել։ Շարժնոցն եւ փոփոխելեաց. (Եզնիկ.։)
Եւ որպէս Երերուն. փոփոխական. դիւրաշարժ. յողդողդ. եւ Շարժեալ. ցնցեալ.
to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.
· Calfa
συνέχω contineo, et continuo, conservo եւ այլն. συναιρέω colligo, simul ampletor. Պարունակել. պարագրել. բովանդակել. ամփոփել. պատել. պահպանել ի նմին կարգի եւ շարի. պինդ՝ կամ կից եւ յար ունել. շարակալել.
to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.
· Calfa
Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
right, direct;
s. gr. nominative.
· Calfa
ՈՒՂՂԱԿԱՆ. ըստ քերականաց, Անուանական հոլով, որ կայ մնայ ուղիղ՝ առանց փոփոխման. ὁρθή կամ εὑθεία (πτῶσις ) rectus (casus), եւ -ctum (nomen), nominativum.
to habituate, to accustom.
· Calfa
Ընդերկարութեամբ ժամանակի ունակացուցեալ անփոփոխ կամօք զառաքինութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.
· Calfa
Արիստիդէս փիղիսոփայ աթենացի՝ ընկեր կոդրատեայ՝ առաքելոցն ունկնդիր՝ արար զիննեւտասներեակն լուսնի հռովմայեցւոց. (Շիր. զատիկ.։)
to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.
· Calfa
Ի լռարանի մտացս ամփոփման ուշաբերեալ զյուսահատութեանցն դառն պտղոցն խոստովանիմ ամենագիտիդ. (Նար. ՟Զ՟Ա։)
student, studier;
mathematician.
· Calfa
Դոմետիանոս զուսողս եւ զփիղիփոփայս հռոմայեցւոց մերժեաց։ Դարձեալ զուսողս եւ զփիղիսոփայս հալածեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.
· Calfa
Ի չորս որոշմունս (այսինքն յեղանակս) փոփխել տարւոյն, որպէս եւ աստուած կարգեաց. (Ագաթ.։)
gastromany.
· Calfa
Սատանայ նախ որովայնամոլութեամբ։ սպառազինեցաւ, եւ յաղթեաց պատերազմին. (Թէոփիլ. պհ.։)
pampering one's belly, addicted to intemperance, gluttonous, guzzling;
— լինել, to pamper oneself, to be a greedy-gut, to be given to over feeding, to gormandizing or to gluttony.
· Calfa
Ոչ տուն ի տանէ փոփոխեալ՝ ողոքելով որովայնապարար լինել. (Առ որս. ՟Ը։ տե՛ս եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։ Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Մաշկ.։)
s. med. herpes, tetter, ring-worm, impetigo.
· Calfa
Եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութիւն, եւ կամ որքեան ինչ դժնդակ, կամ մրջնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)
eight;
ութիցս քսան, eightscore;
յամի տեառն հազար — հարիւր եօթանասուն եւ —, in the year of our Lord eighteen hundred and seventy eight.
· Calfa
Ըստ եօթան եւ ութի՝ յօրինացն ի հոգեւորն փոփոխումն երիցս հնգիւք. (Արշ.։)
cf. Հաստաստեղն.
· Calfa
Բոյս հաստաջով քառասնահասկ, հաստածեղ, ատոքահատ, պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
flourishing, well branched.
· Calfa
Բոյս հաստաջով քառասնահասկ, հաստածեղ, ատոքահատ, պարարտացեալ անփուտ ցորենոյ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.
· Calfa
Որդին միածին, որդի հարթ, որդի անօրինակ. (Թէոփիլ. ծն.։)
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
· Calfa
Ոչ ապականացու եւ այլայլելի բնութիւնս, այսինքն եղականքս հարստասցի էապէս զանփոփոխութիւն։ Ոչ մեք զնորայսն հարստացաք։ Զմէ՞ անպատշաճ ասես աստուծոյ զտնանկութիւնն, որով աշխարհ հարստանայ զբարեպաշտութիւնն. որով աղքատացաւ բանսարկուն հարստացեալն զմոլորութիւն. (Պրպմ. (ուր հյց. խնդ. է ոճ յն. որպէս թէ լինէր ըստ հյ. յարստանալ. իսկ յն. փարթամանալ))
playful, fond of amusements.
· Calfa
Իբրեւ զբանս մանկանց խաղասիրաց համարէին յականջս նոցա. (Թէոփիլ. պհ.։)
to leap for joy, to be in extasy, to frolio, to sport about;
— զիւիք, to become insolent, to rebel.
· Calfa
σκιρτάω salio, salto διάλλομαι transilio ἁγαλλιάζομαι exulto στρηνιάω, καταστρηνιάζω luxurio, luxuriose vivo. կայթել. կայտռիլ. ի վեր վազել յուրախութենէ. ոստոստել. խաղալ. խնդալ յոյժ, եւ ցնծալ. խնծղիլ. եւ Խենեշանալ. յօրանալ. ցոփանալ. ցաթկըտել, ճխալ, վխտալ, ուրախութենէն վեր վեր ընկնալ, խենդմշտըկիլ, շփանալ. ... Հասարակօրէն ասի զանբանից.
disorder, confusion, disturbance;
waste, ruin, corruption;
perversion, depravation;
overthrow;
disordered, confused, spoiled;
— առնել, cf. Խանգարեմ.
· Calfa
Ո՛ր չափ ընդ խանգար մասամբ եմք, եւ ընդ բազում փոփոխմամբք. (Շիր.։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
· Calfa
ἁσελγαίνων, λοιμός lasciviens, pestilens. Ոյր խառն են գանցք. խառնակ վարուք. ցոփ. զեղխ. անառակ.
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
· Calfa
Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)
sword;
flagitious, iniquitous, wicked;
ill-bred;
lewd.
· Calfa
Հատցեն զխաբս իւրեանց ի խոփս։ Իշխանն ոչ ընդունայն զխարբն կրէ. (Իրեն. ՟Ա. ՟Դ. առ Լեհ.։)
tocheat;
to falsify, to counterfeit, to forge;
to feign, to simulate;
to corrupt, to adulterate;
to sophisticate;
to dissemble;
— ումեք զմահ, to plotthe death of.
· Calfa
Նա յուստինեայ փիղիսոփայի խարդախեաց զմարտիրոսութեան մահն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.
· Calfa
Լուսաւորեաց զնստեալսն ի խաւարաբնակ տեղւոջ. (Թէոփիլ. պհ.։)
radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.
· Calfa
Զոսկին սոփերայ, եւ կամ զքարն ճաճանչաւոր լուսափայլ. (Նար. մծբ.։)
to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.
· Calfa
Երասիստրատոս բժիշկ հոյակապ ճանաչէր։ Աթենագորոս փիլիսոփոս ճանաչէր. այսինքն երեւելի էր, փայլէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
· Calfa
ՃԱՐՏԱՍԱՆ. որպէս Սոփեստէս. իմաստակ. σοφιστής sophista.
oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.
· Calfa
Զի ուսցի զճարտասանական եւ զփիլիսոփայական ներվարժմունս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
ՃԱՐՏԱՍԱՆԱԿԱՆ. իբր Սոփեստական. իմաստակական. σοφιστικός sophisticus.
architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.
· Calfa
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. իբր Քաջ յայլ արուեստս եւ ի գիտութիւնս. կերտօղ. եւ Քերթող. սոփեստէս.
Ճարտարապետք հռետորացն։ Ճարտարապետք փիլիսոփայից. (Ոսկ. յհ.։)
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.
acuteness, perspicacity, penetration;
dexterity, address, cleverness;
sophistry, cavilling, pettifogging, sophism, subtlety, quirk.
· Calfa
իբր յն. փիլիսոփայութիւն. φιλοσοφία . Իմաստասիրութիւ, եւ իմաստակութիւն.
art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.
· Calfa
Ի քաղդէից ճարտարութիւն իմաստութեան պատմէր։ Յունաց ճարտարութիւն։ Ճարտարութիւնք փիլիսոփայից։ Ուռուցեալդ յանճահ ճարտարութենէ. (Եւս. քր.։ Ոսկ. յհ.։ Սեբեր. ՟Է։)
to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.
· Calfa
Ընդդէմ մեր այնչափ ճգնեցան (հեթանոս փիլիսոփայք)։ Ճգնի նոր իմն ճգունս, զոր եւ ոչ ի միում յայլոց թղթոցն ճգնեցաւ. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. գղ.։)
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
· Calfa
ՃԵՄԱՐԱՆ. Դպրոց ճեմական փիլիսոփայից. ուստի եւ ամենայն վարժարան ուսմանց.
to walk, to take a walk, to walk out.
· Calfa
Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
small cluster of grapes.
· Calfa
Գտանիցի ճիռ ի մէջ ողկուզոց։ Պակասեցան ամենայն ճիռք նորա։ Եթէ կթօղք մտեալ էին ի քեզ, ոչ եթէ ճիռ մի ոչ թողուին. (Ես. ՟Կ՟Ե. 8։ Սոփ. ՟գ. 7։ Աբդ. 5։)
form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.
· Calfa
Զկերպից մարդկան փոփոխումն։ Գուցէ նախախնամութեան սակս զտարբերութիւն կերպիցն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)
woman;
wife, spouse;
ազգ կանանց, womankind, women, the fair sex;
թշնամի կանանց, woman-hater;
cf. Կնատեաց;
— առնակին, married woman, wife;
մանկահասակ — գեղեցիկ, a young beauty;
— այրասիրտ, heroine, courageous woman, championess;
գեղեցիկ՝ նազելի՝ առաքինի՝ բարեպաշտ՝ ամօթխած՝ ողչջախոհ՝ հաւատարիմ —, pretty, charming, virtuous, pious, modest or bashful, chaste, faithful -;
տգեղ՝ սոսկալի՝ զարդասէր՝ թեթեւամիտ՝ կամագնաց՝ փոփոխամիտ՝ անհաւատարիմ՝ լկտի՝ տռփոտ —, ugly, frightful, coquette, giddy or volatile, capricious, fickle, faithless, immodest, lewd -;
հարկանիլ ի սէր կնոջ, to be enamoured, smitten, in love with a -;
— առնել՝ առնուլ, to take a, wife, to wed, to marry, to take in marriage;
— լինել ումեք, to get married, to be spouse of;
— ածել զդուստր ուրուք, to marry the daughter of;
կեալ ընդ կնոջ, to live with a —;
պատրել՝ մոլորեցուցանել զկին, to deceive or seduce a -;
բռնադատել, ապականել զ—, to force, to dishonour a -;
ծանր նստել կնոջ, to be with child, pregnant, in the family way;
եւ առ նմա մայր նորա — յերկրէն եգիպտացւոց, & her mother gave him an Egyptian wife;
եւ եղեւ ինձ —, & I took her to wife;
կամաց տուն cf. Կանանոց.
· Calfa
half-withered;
half-paralytic.
· Calfa
ոմն շնական փիլիսոփայ կիսագօս գոլով. (Սահմ. ՟Թ։)
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
· Calfa
συσφίγγω constringo, contraho, cogo κάμπτω, διακάμπτω flecto, inflecto ἕχω teneo καταστέλλω reprimo. առնել որպէս զկծիկ, կամ որպէս զկուզ (ըստ յն) ամփոփել. յինքն ժողովել. պինդ ունել. կաշկանդել. կր. կարկամիլ, կորանալ. եւ այլն. կծկել, սխմել, կծկտիլ, ետ քաշել, քաշուիլ.
scowling, lowering, gloomy, sullen, austere.
· Calfa
Ի մանկութենէ կրթեալ եւ թեքեալ ի ճոռոմ բանս կոկոզաբանից եւ կըկզայօնից փիլիսոփայից. (Վրդն. պտմ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
to merely say, to confine oneself to saying;
*to bark, to peel.
· Calfa
κολάζω reprimo. Զսպել. ամփոփել. սեղմել.
seal;
signet;
stamp, impression ot a seal;
signature;
mark, figure, sign, character;
proof, witness;
confirmation, sentence;
sign of the cross;
baptism;
— Հօր, the only Begotten Son;
— — անմահութեան, the seal or stamp of immortality;
անփակ —, flying seal;
— կուսութեան, maidenhead, hymen;
— դրամոյ, die, stamp;
— բանից, conclusion, end;
— հարկանել, to affix one's seal to, to seal;
լուծանել՝ քակել զ—, to unseal, to break the seal;
— տալ, to baptize;
to seal up, to terminate, to finish;
— առնուլ to receive baptism, to be baptized;
առնուլ զոք ի կնքոյ, to stand godfather or godmother to;
— բանիս, after all, in fine, in short, in a word;
— դնել բանից, to wind up a speech, to conclude a discourse.
tone, sound.
· Calfa
Որպէս կնիքդ բազում էութիւնս ի կերպարանս իւր գաղափարելով՝ անկեղծ եւ անփոփոխ կայ մնայ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 114։)
to beat, to strike, to reiterate blows.
· Calfa
κόπτω, κατακόπτω, τύπτω caedo, percutio δέρω, κατατέλλω excorio, depilo, convello. Ծածել. բախել. հարկանել. կոփել. ռմկ. գոքոց տալ. յն. գօ՛բդօ. թ. լալմագ, վուրմագ, տէօյմէք.