Definitions containing the research ոյ : 10000 Results

Լերկ, ից

See full entry →

adj. gr.

hairless, bald;
soft.

NBHL (2)

Լերկք (ի բաղաձայն տառս՝) տասն, պ, կ, տ, զ, ն, ծ, չ, մ, ս, ր։ Գիմն (միջակ է) ի մէջ կենի, քէի, եւ խէի. զի քան զկենն թաւ է, եւ զքէն եւ զխէն ղե՛րկ։ Եւ գայն ի մէջ տիւնի եւ թոյի. զի քան ըզտիւնն թաւ է, եւ քան զթոյն լե՛րկ։ Ձա՛յն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ։ Ժէն (ընդ մէջ) շայի եւ չայի, զի քան զշայն թաւ է, եւ քան զչայն լե՛րկ. (Թր. քեր.։)

Զերեքնի միջակացն, եւ զերեքն իլերկիցն եւ նոյչափ ի թաւիցն. (Երզն. քեր.։)


Լերկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become bald, to peel off, to come off.

NBHL (1)

Հերակլ ի ծովայնոյ լերկացեալ. որպէս ասեն, գլխացաւ, երեկորեայ առիւծ անուանեցաւ. (Միսայէլ խչ.։)


Ամպաչու

See full entry →

adj.

that travels in the clouds, reaching the clouds.

NBHL (1)

Ամպաչու թռչնոյ. (Նար. խչ.։)


Ամպաչուեմ, եցի

See full entry →

vn.

to travel, to be or to rise in the clouds.

NBHL (1)

Լուսաւորագոյնս պատմէ զամպաչուելն նորին. (Ագաթ.։)


Ամպրոպ, աց

See full entry →

s.

thunder-clap, thunder;
noise, explosion, crash, report.

NBHL (2)

Թուի ամպուռք, ամպուռոյցք. կամ րոպէ՝ այս ինքն արկած՝ ամպոց. տրոփումն ամպոց. ամբոխումն օդոց. մրրիկ. փոթորիկ. եւ ամենայն խառնակութիւն, վրդով, յոյզք. խռովութիւն. κηδοιμός tumultus, turba ըստ մեզ նաեւ turbo, procella. գայ, գըյամէթ, գառսամպա, գարըշըգլըգ. քիւթիւրտիւ. փաթըրտը. Ըստ նախկին նշանակութեան կարծին բանքս.

Տեղաց ի մեզ զամպրոպ դառնութեան։ Ամպրոպ չարութեան զեղեալ շուրջ զեկեղեցեաւն Աստուծոյ։ Արեան, եւ ամենայն չար ամպրոպաց։ Մեծագոյն իմն ամպրոպ ի վերայ խրոխտայր հասուցանել։ Արժանի այնմիկ չար ամպրոպի զինքեանս վարկեալս. (Յհ. կթ.։)


Ամպրոպային, այնոյ, ոց

See full entry →

adj.

thundering, loud, noisy.

NBHL (1)

որպէս ամպաբեր, կամ ըստ յն. ամպայարոյց, մակդիր Արամազդայ. որ եւ ասի դիոս՝ շանթառաք չաստուած νεφεληγερέτης ζέυς nubes excitans Juppiter որ եւ fulgurator, fulminans, tonans, altitonans.


Ամսագլուխ

See full entry →

s.

first day of the month, calends.

NBHL (1)

νεομηνία, νουμηνία novilunium Գլուխ ամսոց. սկիզբն կամ առաջին օր ամսոյ, եւ կամ լուսնի. ամսամուտ. եւ հանդէս այնր աւուր. ամսու կամ լուսնի առջի օրը. այ պաշը.


Ամսական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

monthly;
menses;
monthly pay.

NBHL (1)

μηνιαῖος, ἑπιμήνιος menstruus Սեպհական ամսոյ. ամսային. ամսաւոր. ամսօրեայ ժամանակ. ամսըւան. պիր այլըգ. մահեանէ.


Ամսամուտ, մտի, ից

See full entry →

s.

beginning of the month, calends.

NBHL (2)

Յամսամտի ամսոյն։ Զողջակէզսն ամսամտից։ Մասամբք տօնից կամ ամսամտիւք. (Ել. ՟Ե. 2։ Թուոց. ԻԹ. 6։ Կող. ՟Բ. 16։)

Վիրք եւ յոյնք իւրեանց ամսամտովք ոչ վարին, այլ զհետ երթան այլոց. (Վանակ. տարեմտ.։)


Ամսաւոր, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Ամսօրեայ.

NBHL (1)

Ածէին ստէպ ստէպ տագնապաւ յամսաւոր յօր տօնի ծննդեան թագաւորին. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 7. յն. ՛յըստ ամսոյ թագաւորին ծննդեան յօր։)


Ամսեայ

See full entry →

adj.

cf. Ամսօրեայ.

NBHL (1)

μηνιαῖος menstruus որ եւ ԱՄՍԱԿԱՆ. որ ինչ լինի ամսոյ յամիս. այտան այա.


Ամսօրեայ, էի, ից

See full entry →

adj.

lasting a month, of a month's duration;
— մի ժամանակ, a month's time, space of a month.

NBHL (2)

μηναῖος menstruus, unius mensis Ունօղ զաւուրս միոյ ամսոյ. երեսնօրեայ՝ ըստ հասակի. մեկ ամսըւան, ամսըւան մը. պիր այլըգ. մահի.

Կամ միոյ ամսոյ միջոց. ամսական. ա. գ. յն. ամիս աւուրց, կամ աւուրս ամսոյ.


Ամրածածուկ

See full entry →

adj.

very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.

NBHL (5)

յապահովագոյն. անքոյթ ամրութեամբ. յն. զգուշագոյն ἁσφαλέστερον.

Ծածկօղ յամրութեան. անքոյթ եւ յապահովի պահօղ ընդ հովանեաւ իւրով.

Ամրածածուկ ձեռացն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Ա.։)

Եւ ծածկեալ պատսպարեալ ամրութեամբ. անքոյթ. թաքուն յապահովի. գաղտնածածուկ. սաքին. էմին. կիզլի.

Ամրածածուկք եղեն ամպով Հոգւոյն Սրբոյ. (Վրք. ածաբ.։)


Ամրական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.

NBHL (4)

Որպէս ամուր. ա. անքոյթ. անվտանգ. ամրակառոյց. անմարտնչելի, անառիկ. ապահով. էմին. մամուր. միւհքէմ.

Որ նենգաւոր գտանիցի անձին տեառն իւրոյ, կամ տեղւոյ ամրականի նորա։ Րոտել ի յայս վայր ամրական. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. առ ապիրատ.։)

Զաւանն ամրականաւն հանդերձ ի ծառայութիւն եկեղեցւոյ նուիրէին. (Ագաթ.։)

Որոյ առ մեզ եկեալ հասեալ, եւ զամրականն պաշարեալ. (Շ. վիպ.։)


Ամրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.

NBHL (3)

Ամրանան երկոքին կողմանքն բովանդակ աւուրս ... Զկնի ամրանալոյ կողմանցն երկոցունց. (Խոր. ՟Բ. 4։)

Վասն ի լերինս բարձունս ամրանալոյն։ Ի հովիտս Խորափիտս ամրացեալ լինէին. (Յհ. կթ.։)

Ամրանալի դղեակ. (Ոսկ. լս. (տպ. անմատոյց)։)


Ամրապահ, աց

See full entry →

adj.

that guards well;
strongly guarded.

NBHL (1)

Որ անքոյթ պահէ. աներկեւան. որ եւ ԱՄՐԱՊԱՀԵՍՏ.


Ամրապահեստ

See full entry →

adj.

cf. Ամրապահ.

NBHL (5)

Կամ անքոյթ պահեալ.

ԱՄՐԱՊԱՀԵՍՏ ԱՌՆԵԼ, ՄՆԱԼ, ԼԻՆԵԼ. Անքոյթ եւ անվտանգ պահել, պահիլ. ամրացուցանել, ամրանալ.

Եւ եւս զնոսա զգուշաբար իմն ամրապահեստ առնէին։ Ի նմա ամրապահեստ առնէր զնտանիս տան իւրոյ։ Ամրապահեստ զնոսա առնելով ի խորաձորս. (Յհ. կթ.։)

Յաղագս ամրապահեստ ի թշնամեացն մնալոյ. (Մագ. ՟Ե։)

Ամրապահեստ լինէր ի հովանի թեւոցն Աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)


Ամրապարիսպ

See full entry →

adj.

strongly walled.

NBHL (1)

Որոյ պարիսպն է ամուր. միւհքէմ հիսարլը՝ տիվարլը.


Ամրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.

NBHL (5)

Ամրացուսցէ զբարձրութիւն զօրութեան իւրոյ։ Ամրացոյց զնոսա պարսպօք։ Ամրացոյց եւս զնա։ Ամրացոյց զլեառն տաճարին։ Զամուրսդ որ ամրացուցեր։ Խրամակարկատ արարին, եւ ամրացուցին զնա։ Զճանապարհս երկիւղածաց իւրոց ամրացուսցէ։ Ամրացուսցես զնոսա ի ծածկոյթ երեսաց քոց։ Ամրացուցեր զարտաքին նորա, եւ զներքին տան նորա. եւ այլն։

Կամ ատեալ, ազատ պահել. անքոյթ կացուցանել.

Զիս ամրացո՛ ի սրոյ նոցին ... Ամրացուսցես աջով քոյին ի գաղտաձիգ նետից նորին. (Յիսուս որդի.։)

Ամրացո՛ հաստատուն հաւատով յանձինս մեր՝ զյոյս, զսէր եւ զհաւատ մինչեւ յաւիտեան. (Շար.։)

Եւ յամուր տեղիս գնել ի զգուշութիւն անքոյթ. սագլամագ.


Ամրափակ

See full entry →

adj.

well shut or locked, strongly barred, well fastened.

NBHL (2)

Ամրափակ խցմամբ համրացոյց արգել հողմ բանսարկուին։ Բեւեռօք սեւեռեալ՝ ամրափակ ուղերձմամբ. (Նար. ԺԸ. եւ խչ։)

Զգառինս՝ ամրափակ ի ներքոյ փարախին պարսպել. (Տօնակ.։)


Ամրափակեմ, եցի

See full entry →

va.

to shut up strongly, to lock well, to preserve;
to fasten, to bar, to close.

NBHL (1)

Ապաստան առնել իբր յամուր վայր. յանձն առնել պնդագոյնս.


Ամրոց, աց

See full entry →

s.

castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.

NBHL (5)

Նոյն ընդ ԱՄՈՒՐ, գ. Ամրութիւն. տեղի ամրանալոյ. վայր ամրափակեալ. եւ մարտկոց. որպէս ὁχύρωμα, περιοχή munitio, munimentum, propugnaculum մէթանէթ. էմին եէր.

Քանդեսցին ամրոցք ապստամբողացն։ Կոչէ ձեռամբ յամրոցն անմատոյց՝ փախուցելոցն պատսպարան. (Նար.։)

Եւ ամրութիւն սպառազինութեան այրուձիոյ. րախթ. սիլահ փուսադ.

Քաջապինդ զօրութիւն ձիոյս՝ զիւրն պատրաստական ձիազէնս, եւ զամրոցս, եւ զսպառազինութինս զինուորին բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)

Որպէս ամուր, (կամ սեռ. յոքն. գ. ) Ամրական. անմարտնչելի. անմատոյց. կամ ամրութեանց.


Ամրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.

NBHL (5)

ὁχύρωμα, ἑρυμνότης, κρημνότης munitio, munimentum, firmitas Ամո՛ւր եւ անքոյթ գոլն. յապահովութիւն. պատսպարութիւն. հաստատութիւն, սերտութիւն. պնդութիւն. տոկունութիւն. անսասանութիւն. գավիլիք. խթիհքեամ. իշթիտատ. թէմքին. գարար. եմնիյէթ.

Լեառն զեկեղեցի կոչէ, եւ զկրօնիցն ամրութիւնս։ Զհաստատութիւնն եկեղեցւոյ զամրութիւնն. (Ոսկ. ես. (յն. անմարտնչելին գոլ. անձեռնարկելի լինելն։))

Դարան կամ նշան ամրութեան (այս ինքն ամրանալոյ)։ Անկեղակարծ յուսոյ ամրութիւն։ Գօտեւորեալ միջապինդ ամրութեամբ. (Նար. ՁԳ։)

Եւ իբր թանձրացեալ, տեղի ամրանալոյ կամ պահպանութեան. վայր անառիկ. բարձրաւանդակ, դղեակ, պարիսպ. պատնէշ. ցանկ, փականք զգուշութեան. ապաստան. գալէ. հիսար. էմին եէր.

Բոյլք էրէոց դադարեալ յիւրաքանչիւր ամրութեան։ Բուրաստանն պարփակեալ ունէր պարսպաձեւ կազմութեամբ ամրութիւն ի խիտ եւ խոցոտող մացառուտ փշոց. (Պիտ.։)


Ամփոփեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.

NBHL (4)

Զտօն արմտեաց ամփոփելոյ։ Մի՛ առհասարակ զնշխար հնձոց ամփոփեսցես։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Առաքեաց Դաւիթ, եւ ամփոփեաց զնա ի տուն իւր։ Ամփոփեաց զձեռն անդրէն։ Շա՛տ է արդ, ամփոփեա՛ զձեռն քո։ Ընդէ՞ր ամփոփեաց Մողոքոմ զԳադ։ Ամփոփեցին զնա, եւ տարան թաղեցին։ Երթիցես ամփոփիցես զմեռեալն։ Ամփոփել զմարմինս անկելոցն ի պատերազմի. եւ այլն։

Զմեծութիւն էութեանդ անհաս գերագոյութեամբ ամփոփեցեր. (Պիսիդ.։)

Զահ իւր յինքն ամփոփէր։ Զմիտսն ամփոփեն ի հաճոյսն Աստուծոյ. (Ագաթ.։)

իբր ափով կամ ձեռամբ շօշափել. եւ փայփայել. սփոփել. մեղմել. բռնել. եւ շոյել. իբր յն. ἄπτομαι tango


Ամփոփիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to contain, to be closed or shut up;
to draw closer, to be contracted, concentrated, to assemble;
to fold up;
to fall back;
to reflect.

NBHL (6)

Ինքն յո՞ մարթ էր ամփոփել, զի չէր ուրեք մարթ ամփոփելոյ։ Քանզի չգոյր ուրեք տեղի ամփոփելոյ. (Եզնիկ.։)

Ի սենեակս ղօղեալ ամփոփիցիմ։ Ի քո սպառնալեաց ամփոփին քերոբէք։ Ամենայն չարին երեւոյթք մերժին խափանին, եւ բնաւին ամփոփին։ Իբր զհերքեալ՝ առ իս ինքն ամփոփեցայ. (Նար.։)

Ամփոփեսցին, եւ մտցեն երկիւղիւ ընդ Աստուծոյ հնազանդութեամբ։ Առ ամփոփելոյ ընդ երկիւղիւ Արարչին. (Եզնիկ.։)

Անդրէն ի նոյն ողջամիտ մաքրութիւնն ամփոփեալ. (Պիտ.։)

Գոչումն որոտման յետ հասելոյ զանձրեւ կենաց՝ ամփոփեալ յերկինս՝ առ առաքողն անդրէն դարձան. (Շ. տաղ.։)

Ի բանալ բերանոյ իմոյ՝ ոչ եւս ամփոփեցաւ անդրէն. (Եզեկ. ԼԳ. 22։)


Ամփոփումն, ման

See full entry →

s.

restriction, modification, contraction, limitation;
— մտաց, attention.

NBHL (1)

Գոգք ամփոփման ծոցոյն։ Ի լռարանի մտացս ամփոփման. (Նար. ԻԵ. ՂԱ։)


Ամօթ, ոյ, ով

See full entry →

s.

shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.

NBHL (18)

αἱσχύνη, ἑντροπή pudor, verecundia Կիրք ամաչելոյ. (որպէս յաղաչելոյ՝ աղօթք, յարածելոյ՝ արօտ) շառագունութիւն դիմաց. պատկառանք՝ հանդերձ նշաւակութեամբ անձինն, կամ ընդ նախատինս իւր. խայտառակութիւն. խիպ. խպնիլը. խաղքութիւն. առ, հիճապ, ուտ, ութանմագլըգ, այպ, րէզալէթ.

Որպէս գործ ամօթոյ եւ խայտառակութեան. ամօթալի եւ զզուելի ինչ. գարշութիւն. րուսվայլըգ. αἱσχημοσύνη turpitudo

Ամօթն՝ բանական հոգւոյ է կիրք։ Ամօթն մեծ է քան զերկիւղն. (Լմբ. սղ.։)

Ամօթն է երկիւղ ի վատթար ինչ գործոյ. եւ այսու տարբերի խորշումն յամօթոյ. քանզի ոմն ամաչեաց՝ յորոց ինչ գործեացն, իսկ ոմն խորշեալ երկնչի՝ զի մի՛ անկցի յանփառութիւն ինչ. (Նիւս. բն. Ի։)

Բորբոքեսցին ամօթով իւրեանց։ Ամօթ կրեսցեն յուսացեալքն ի քաղաքս եւ յինչս։ Թշնամիք նոցա զգեցցին զամօթ։ Կրեսցեն զամօթ։ Ամօթ երեսաց իմոց ծածկեաց զիս։ Հեղեր զնովաւ զամօթ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք։ Թշնամեաց նորա զգեցուցից զամօթ։ Ամօթ հօր որդի անմիտ։ Խայտառակեալ զամօթ եգիպտացւոցն։ Եղիցի ձեզ թիկունք փարաւոն յամօթ։ Զերեսս անանկաց լի առնէք ամօթով։ Պոռնկութիւն քո յամօթ լինիցի քեզ։ Ամաչեցէ՛ք զամօթ մեծ։ Գնասցեն ամօթով։ Զերեսս իմ ոչ դարձուցի յամօթոյ ընդ երեսս թքանելոյ։ Առ ամօթոյ ձերոյ ասեմ. եւ այլն։

Առանց ամօթոյ եւ պատկառանաց կալ առաջի մեծութեան քո. (Ագաթ.։)

Առ բազումս քան զերկիւղն Աստուծոյ առաւել զօրէ ընկերակցացն ամօթոյ երկիւղ. (Շ. ընդհ.։)

Մեռելոց զի՞նչ փոյթ է վասն ամօթոյ. (Վրք. հց.։)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)

Մարգարէք ամօթոյ (աստարտայ գարշելւոյ)։ Յայտնեսցի ամօթ քո. (՟Գ. Թագ. ԺԸ. 25։ Ես. ԽԵ. 3։)

Ոչ գոյ առանց ամօթոյ յամօթոյ զերծանիլ. (Կլիմաք.։)

Համբերեսցէ ամենայն ամօթոյ եւ պատկառանաց։ Եւ ո՛չ փոքր ինչ նախատինս եւ ամօթս կրեմք վասն նորա. (Վրք. հց.։)

Ղենջեակ է, որ յամօթոցն ծածկոյթ. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)

Զխեղ անդամ ամօթոյն անակնածելի ցուցանէ (աղքատն). (Մանդ.։)

Բանալ զսրունս, զի յայտնեսցի ամօթ նորա։ Ի կարել զտերեւս թզենւոյն, որով ծածկել կարծէին զամօթս իւրեանց. (Արշ. ԻԷ։)

Որ ոք ամօթ համարեսցի զիս եւ զբանս իմ։ Ապա թէ ոք ամօթ համարեսցի վասն կուսին իւրոյ. (Մրկ. ՟Ը. 38։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 56։)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)

Յամօթի հարան եւ զարհուրեցան։ Եւ յամօթ հարայ, վասն որոյ թաքեայ. (Գանձ.։)


Ամօթալի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

shameful, disgraceful, ignominious, scandalous.

NBHL (2)

αἱσχρός, τό αἱσχρόν turpis, deformis, inhonestus, probrosus Որ ինչ բերէ զամօթ. ամաչելի. արժանի ամաչելոյ, անվայել. անարժան. յոռի. զազիր. տգեղ. անպարկեշտ. գարշ. եւ գարշելի կամ անարգ ինչ. խպնելու բան. այըպ՝ ութանաճագ շէյ.

Գործք ամօթոյ. գարշութիւնք. անառակութիւնք. եւ անդամք ամօթոյ. առականք.


Ամօթալից

See full entry →

adj.

cf. Ամօթալի.

NBHL (3)

Կողոպտեալ եւ ամօթալից թողոյր։ Ամօթալից առնել զերեսս իւրեանց. (Ագաթ.։)

Ո՞ զամօթալից գիծսն լուասցէ մեզ առ ի լաւագունի եւ գեղեցկի ընդունելութեան գրոյ. (Սարկ. քհ.։)

Կամ յոյժ ամօթխած. ամըչկոտ, խպնկոտ.


Ամօթանք, նաց

See full entry →

s. pl.

shame, confusion, abashment;
bashfulness;
parts of shame.

NBHL (3)

Ամօթ, եւ իրք ամօթոյ. ամօթալիք. գարշելիք. ծանականք. առականք. անվայելչութիւն. խայտառակութիւն. խպնելիք. այըպ. րէզալէթ. րուսվայլըգ. ἁσχημοσύνη turpitudo, αἱσχύνη pudor, ignomina, dedecus, τὸ αἱσχρόν turpe probrosum

Մինչ մերկ են միտքն յիմանալոյն, եւ զգայութիւնն ի զգալոյ, ոչ ինչ ունին ամօթանս. իսկ յորժամ սկսցին հասանել եւ զգալ, յամօթանս եւ ի թշնամանս լինին։ Որ ըստ ամօթանացն է։ Ոչ ինչ այսպէս ամօթանս վարկանիմ. (Փիլ. այլաբ.։)

Զվերջինն համբուրեցի ամօթանս անպարուրելիս։ Ամօթանաց ցոյցք. (Նար. ԻԴ. ԽԸ։)


Ամօթապարտ, աց

See full entry →

adj.

abashed, confounded, put to shame, shamed, overwhelmed with confusion;
bashful.

NBHL (1)

ԱՄՕԹԱՊԱՐՏ ԱՄՕԹԱՊԱՐՏԵԱԼ. Պարտաւոր ամօթոյ, կամ ամօթով պարտեալ. ամօթահարեալ.


Ամօթապարտեալ

See full entry →

adj.

cf. Ամօթապարտ.

NBHL (1)

ԱՄՕԹԱՊԱՐՏ ԱՄՕԹԱՊԱՐՏԵԱԼ. Պարտաւոր ամօթոյ, կամ ամօթով պարտեալ. ամօթահարեալ.


Ամօթերես

See full entry →

adj.

abashed, put to the blush, confounded;
shamefaced.


Ամօթխած, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Ամօթլեած.

NBHL (1)

Ողջոյն տամ ամօթխած այրեաց. (Ածազգ. ՟Ը։)


Ամօթխածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bashfulness, modesty.

NBHL (1)

Յայսկոյս յայնկոյս ընթանային ամօթխածութեամբ. (Լմբ. համբ.։)


Ա՜յ

See full entry →

int.

oh! ho! ho there!

NBHL (1)

Ա՛յ սատանայ խուլ եւ կոյր եւ յիմար։ Ա՛յ թշուառամիտ։ Քեզ ասեմ, ա՛յ քարեղէն. (ՃՃ.։)


Այբբեն

See full entry →

s.

cf. Այբուբենք.

NBHL (4)

ԱՅԲԲԵՆ ԱՅԲԲԵՆՔ ԱՅԲ ԵՒ ԲԵՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆՔ. Հայկական նշանագիրք ողջոյն. ալփաբետք. էլիֆպա, էլիֆպէ.

Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)

Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)

Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)


Այբուբենք, ից

See full entry →

s.

alphabet.

NBHL (4)

ԱՅԲԲԵՆ ԱՅԲԲԵՆՔ ԱՅԲ ԵՒ ԲԵՆ ԱՅԲՈՒԲԵՆՔ. Հայկական նշանագիրք ողջոյն. ալփաբետք. էլիֆպա, էլիֆպէ.

Ալֆավիդայ. յայնմ տեղւոջ՝ ուր այբբենքն են գրեալ։ Կոմիտաս արար զերգս շարականաց հայերէն այբբենիւք, որոյ սկիզբն է այս, Անձինք նուիրեալք. (Մաշտ. ջահկ.։ Վրդն. պտմ.։)

Զհռովմայեցի եւ զհելլենացի ստացայ զխրատ (զուսումն), բայց զայբ եւ բեն (կամ զայբ եւ զբեն) վայրենւոյս այսորիկ (գեղջուկ եգիպտացւոց) ոչ երբէք ուսայ. (Վրք. հց. ձ։)

Ի վերայ այբուբենիցն յարմարեալ շարագրեաց։ Ըստ թուոյ այբուբենացն գրոյ (լատինացւոց՝ իգ) վանորայս շինեաց. եւ այսպէս կատարեաց զամենայն այբբենքն. (Մարթին.։)


Այգանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to dawn, to grow light, to be light, to be day-light.

NBHL (1)

Մինչեւ ցառաւօտն այգանալոյ սուրբ կիւրակէին. (Վրք. հց. ԻԱ։)


Այգաւէտ

See full entry →

adj.

wine-growing, planted with vines, full of vines.

NBHL (1)

Երկիր ցորենոյ եւ գինւոյ, հացաւէտ եւ այգաւէտ. (Ես. ԼԶ. 17։ (յօրինակս ինչ՝ վրիպակաւ գրի, գինաւէտ։))


Այգեգործ, աց

See full entry →

s.

vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.

NBHL (1)

ԱՅԳԵԳՈՐԾ գրի եւ ԱՅԳԷԳՈՐԾ. ἁμπελουργός. vinitor Գործօղ այգեաց. այգորդ. մշակ եւ պահապան այգւոյ. էգէպան. պաղճը, պաղպան.


Այգեգործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cultivation of the vine.

NBHL (2)

Զվաստակոյ եւ զտեւողութեան յաստուածային այգեգործութեան. (Փարպ.։)

Որք վարձկանեցան յայգէգործութիւն եկեղեցւոյ. (Լմբ.։)


Այգեկութ, կթաց

See full entry →

s.

vintager.

NBHL (1)

ԱՅԳԵԿԻԹՔ որ եւ ԱՅԳԵԿՈՒԹՔ. Կութք կամ կթումն այգեաց. ժամանակ խաղող քաղելոյ կամ կթելոյ զայգիս. էգի կթողը. պաղպօզուճու, գադդաֆ.


Այգեստան, աց

See full entry →

s.

vineyard, large extent of country planted with vines.

NBHL (3)

Յառուամէջս այգեստանւոյն։ Ի հնձանայարկս այգեստանւոյն. (Ագաթ.։)

Բազմութիւն այգեստանւոյ. (Խոր. ՟Բ. 39։)

Ի փողոցս այգեստանւոյն տնկեալ։ Այգեստանք եւ բուրաստանք տնկոց։ Յայգեստանս Տեառն զօրութեանց։ Ի կութս այգեստանեայց. (Յհ. կթ.։)


Այգեւէտ

See full entry →

adj.

cf. Այգաւէտ.

NBHL (1)

(Գաւառն Ըռշտունեաց) այգեւէտ բազմութեամբք յոյժ վայելչացեալ զարդարի. (Արծր. ՟Ե. 6։)


Այգուն

See full entry →

adv.

at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.

NBHL (2)

Իրբեւ խոտ՝ որ այգուն ծաղկի, եւ երեկոյն չորանայ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ոչ գոյ մարթ այսօր բանական իմանալ զկենդանի, այգուն՝ անբան. (Անյաղթ պորփ.։)


Այդ, այդր, այդորիկ

See full entry →

pron.

that, this, the.

NBHL (1)

Յայլ լեզուս բացատրի երբեմն ոյժ դերանուանս՝ իբր այդպիսի, կամ այդչափ. ատանկ, ատչափ մենծ. շէօյլէ. շուգըտար.


Այդչափ

See full entry →

adj. adv.

so much, so many;
so, so much, to such a degree.

NBHL (1)

Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն Աստուծոյ առ ամենեսին". յն. լոկ, զմեծամեծսն Աստուծոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 34։)


Այդպէս

See full entry →

adv.

so, thus, in this manner.

NBHL (1)

Ա՛ՅԴՊԷՍ Է. Որպէս ի մեզ՝ նոյնպէս եւ յայլ լեզուս, բացատրի երբեմն իբրու այո՛, եւ երբեմն իբրու՝ այդպիսի. յա՛յտ է յեդելոց օրինակացդ։


Այդպիսի, իսւոյ, իսեաց

See full entry →

adj.

such, like, similar, so.

NBHL (6)

τοιοῦτος. talis, eiusmodi Որ ոք կամ որ ինչ է այդպէս. այդմ նման. դոյնպիսի. ատանկ, ատանկը, ատոր նմանը. շէօյլէ. շէօյլէսի. շունճուլայըն. շու շէքիլ.

Այդպիսեացդ է արքայութիւն երկնից, կամ Աստուծոյ։ Բա՛րձ յերկրէ զայդպիսիդ, զի չէ՛ պարտ այդպիսւոյդ կեալ։ Թողուլ զայդպիսի կին։ Լուայ այդպիսի ինչ բազում. եւ այլն։

Եղեալ այդպիսիդ (այս ինքն Որդիդ Աստուծոյ) մարդ յաղագս մերոյ փրկութեան. (Պտրգ.։)

Եթէ այդպիսի իցէ՝ ասեն, փորձելոյ վասն հաստատեալ է զնա Աստուծոյ. (Եզնիկ.։)

Զի՞նչ գործես, ո՛վ այդպիսիդ. իջուցանես ի յերկիր զյոյսն մեր։ Ուստի՞ դուք, ո՛վ այդպիսիքդ, եւ մեծին եւ փոքուն զքանակն ի վերայ բերէք։ Ասացէ՛ք մեզ ո՛վ այդպիսիքդ։ Ասա՛ ինձ, ո՛վ այդպիսիդ. (Կիւրղ. պրպմ. ԼԷ։ եւ գնձ. ՟Ժ՟Ա. ԻԹ։)

Ո՛չ ամենեցուն, ո՛վ այդպիսիքդ, է յաղագս Աստուծոյ իմաստասիրել. (Առ որս. ՟Ա։)