cf. Ծանօթ.
Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.
Ծանօթական եւ հաճոյ լինէր աստուծոյ եւ մարդկան. (Կորիւն.։)
Զկնի եկեալն յառաջագունացն ծանօթական լինելոյ. (Ագաթ.։)
Ծանօթական լինել ճշմարտութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ. (Համամ առակ.։)
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
Կամի՞ս ծանօթանալ պտղոյն, չորիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to cause to know or to become acquainted with;
— զանձն, to make oneself known.
Զեկուցանելով յապա եկելոցն ծանօթացուսցիք սորին աջողագոյն տեսութեանց. (Պիտ.։)
Որոց զնոյն ծանօթացոյց. (Սարկ. լս.։)
known, evident, manifest.
γνώριμον notum. նոյն ընդ Ծանօթ. ծանօթական, իբր ծանուցեալ. յայտնի.
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
մի՛ լիցի հայոց ընդ յունաց ծանօթութիւն, եւ հաղորդութիւն սիրոյ. (Խոր. ՟Գ. 36։)
Հաւատք հասուցանեն ի ծանօթութիւն փառացն աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ե։)
Յառաջ քան զմարմնոյդ՝ զհոգւոյդ ընկալեալ զծանօթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 1։)
Ծանօթութիւն աստուծոյ (որ եւ աստուածածանօթութիւն)։ Կիրթ իմն ծանօթութիւն յայտնի գիտացեալ. (Նար.։)
ծանօթութիւն անտի կենաց, կամ գրոց, կամ բարւոյն. կամ զգայական ծանօթութեամբ. (Խոսր.։ Խոր. առ արծր.։ Պիտ.։)
Նշանակեաց զաւազկն. եւ արդ դիտեա՛ եւ զհօտապետին զծանօթութիւն, զինչ նշան իցէ այնպիսւոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Ոչ գտանելով ի նմա ի հնոյն սերմանեցելոյ ծանօթութիւն։ Ոչ ունի զծանօթութիւն յաղագս հոգւոյն սրբոյ, այլ սոսկ ասի վասն հոգւոյ. (Աթ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
cf. Ծառայազուն.
Ծնունդ ծառայի կամ աղախնոյ. ի կարգէ ծառայազանց. ստրկածին.
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
Ծառայականք կոչին (բնական առաքինութիւնք), որպէս ի հարկէ հետեւեալք խառնուածոյ մարմնոյն. (Սահմ. ՟Ժ։)
humble, like a servant.
Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
σύνδουλος conservus. Կցորդ եւ ընկեր այլում ի ծառայութեան նոյն տեառն, որպէս եւ աստուծոյ. պաշտօնակից. Տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 9. 17. 23։ ՟Ե. 3։ ՟Զ. 6։ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28 = 33։ ՟Ի՟Գ. 49։ Կող. ՟Ա. 7։ ՟Դ. 7։ Յայտ. ՟Զ. 11։ ՟Ժ՟Դ. 10։)
to be servant or slave, to serve.
Մարդոյ առեալ զանձնիշխանութիւն, ու՛մ կամի՝ ծառայանայ։ Զերկիր եւ զայլսն ամենայն համակերտս ծառայացեալս հրամանաց արարչին. (Եզնիկ.։)
cf. Ծառայաբար.
Ազատաբար ի նոյն բերի, եւ ո՛չ եթէ ծառայապէս. (Լմբ. սղ.։)
Նոյն ինքն հրամայելով տիրաբար, եւ կատարելով ծառայապէս. (Գանձ.։)
to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.
Երեցն կրտսերոյն ծառայեսցէ։ Ծառայել եգիպտացւոց։ Ծառայեցէք տեառն երկիւղիւ, կամ ուրախութեամբ։ Ծառայեցին կռոց.եւ այլն։
Ի մէջ ծառայելոյն աստուծոյ, եւ ի մէջ չծառ այելոյն. (Մաղաք. ՟Գ. 8.) իմա՛, ծառայողին, կամ այնր՝ որ ծառայեալ իցէ, որ եւ ասի՝ Ծառայեցելոցն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ԾԱՌԱՅԵԼ. ն. θεραπεύω colo, curo. Պաշտել. հյց. խնդրով ըստ յն. ոճոյ.
Ստէպ ծառայես զտաճարս զայս։ Թողցես աստ զքոյրս զայս՝ ծառայել զիս աւուրս ինչ։ Անհնարին հրոյ զխռիւս ծառայել. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Զ։ Եփր. ծն.։)
to enslave, to subject, to subdue;
to enthral.
Զսահմանս հայոց ծառայեցոյց. (Խոր. ՟Ա. 12։)
Զարարածս աստուծոյ ծառայեցուցանեմք. (Խոսր.։)
enslaving, subjecting.
Ծառայեցուցանել զծառայեցուցիչն հրամայեաց ծառայեցելոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Վասն փրկելոյ զմեզ յանբնականաց զմեզ ծառայեցուզչազ. (Լմբ. հանգ.։)
the household, vassals, subjects.
ԾԱՌԱՅՈՐԵԱՐ կամ ԾԱՌԱՅ ՈՐԵԱՐ. Հակադրեալն Ազատօրերոյ. ծառայ անձինք. ստրուկք. հպատակք.
Ի մէնջ որպէս ի ծառայորերոյ գործ խնդրեցէք եւ հպարտկութիւն. (Փարպ.։)
to rise, to mount in tree-shaped masses;
— հերաց, to stand erect or on end;
to bristle up.
Բարձրանալ իբրեւ զծառ. դիզանալ. բարդիլ. կուտտկիլ. ծաւալիլ. ծայրանալ ի վեր կոյս. ուղղորդ կանգնիլ. վեր ելլալ, բարձրանալ.
Հատն մանանխոյ աճէ ծառանայ։ Աճեաց՝ մեծացաւ եւ ծառացաւ։ Ի բարձրանալ ծառայանալն եւ այլն. (Եփր. աւետար.։)
place or streets planted with trees, boulevard;
cf. Ծառաստան.
Արմատախիլ զծառատունկս թշնամւոյն կոտորեսցուք. (Եղիշ. միանձն.։)
masticatory;
—ք, teeth.
Որ կարէ ծասքել. գործիք ծասկելոյ. ատամունք.
ծասքողական մանրեալ ատամամբք։ Զծասքողականս կերակրոյ զգալի, որով բնութիւնս պահի կենդանի. (Սկեւռ. ի լմբ. եւ աղ։)
mastication.
Քեւ զանմատոյց հուրն կիզանօղ՝ անպական ծասքմամբ ծախեցաք. (Նար. կուս.։)
Ծածաւ, ոյ, ով. եւ ու, ու. գ. Ւարօտութիւն ջրոյ. ցամաքութիւն բերանոյ. պասքումն. պապակումն. տապումն. ծարաւ, ծարւութիւն.
Ի սով եւ ի ծարաւ։ Ուր ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր։ Կոտորել կամ մեռունիլ կամ լքանիլ ի ծարաւոյ։ Ի ծարաւս իւրեանց.եւ այլն։
Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չանես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր.։)
choked with thirst, very dry or thirsty.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
Ծարաւեցաւ յոյժ, եւ աղաղակեաց առ տէր։ Ծարաւեցան, եւ կարդացին առ քեզ։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Ծարաւեաց անդ ժողովուդն ի ջրոյ։ Ծարաւեաց առ քեզ հոգի իմ։ Ծարաւեցի, եւ արբուցէք ինձ։ Միւսանգամ ծարաւէ։ Մի՛ ծարաւեսցէ յաւիտեան.եւ այլն։
Զաղբիւր աստուածային ըմպելոյ յիս ձգելով, զորնայն ծարաւեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Ծարաւեցան զօրք նորա ի ջրոյ. յն. ծարաւով նեղեցան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
dry, droughty, arid, scorched.
διψῶν, διψώδης, ἅνυδρος sitiens, sitibundus, siticulosus. Անջրդի. մակդիր երկրի՝ որ ջրոյ կարօտի. սուսուզ.
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
Զլոյս դիտութեան ընդհանուր յերկիր ծաւալեցին։ Ծաւալեցին յեկեղեցիս։ Առատապէս ծաւալեալ ի մեզ ծաւալէ. (Խոսր.։)
Զլոյսն յերկիր ծաւալեսցէ ճառագայթս. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Ծաւալեսցի կանուխ լոյս քո. յն. ծագեսցէ. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 8։)
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Շնորհատուն խաչ ծաւալեաց ի խաւարէ լոյս. (Կաղանկտ.։ Նար. ՟Ի՟Ե։)
Բոց հրոյն ծաւալէր շուրջ զերանելեաւն. (Ճ. ՟Ա.։)
Զօրէն ջրոյ, որ ընդ դաշտ ինչ ծաւալիցի. (Առ որս. ՟Գ։)
cf. Ծաւալեմ.
Զտկարագոյնն՝ երկաքանչիւր՝ հուրէ ջուր ծաւալեցուցանեն. (Պղատ. տիմ.։)
ծաւալեցուցանել զշնորհս, կամ զհարաւ բանին, կամ զլոյս եւ այլն. (Եփր. աղ.։ Խոր. հռիփս.։ Փարպ.։)
applauding;
approving vociferously;
— դրուատիք՝ գովութիւնք, cheers, applause.
Ի ձայն ծափոյ. ծափս հարկանելով. (Գանձ.։)
to applaud
Զնմանութիւն բերելով մանկանցն եբրայեցւոց էափելոյն եւ ոստո մատուցանելոյն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Կապեցին պարս, ծափէին, եւ երգելով ասէին, ո՛հ ո՛հ, պամբոյ ժպտեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
Լա՛ւ էր մօտ յաստուած ծեծանիլ՝ քան ի նմանէ հեռի լինել. է աշխարհիկ ձայն. փոխանակ ասելոյ, ծեծիլ. գանակոծ լինել։
stem, stalk;
stubble.
Նոյն եւ ռմկ. որպէս Ծիղ, եւ Ծղօտ, Ցօղուն. καλάμη stipula.
Դիւրածախ ծեղն՝ ատոք ցորենոյն բարձօղ. (Երզն. լս.։)
Հոր փորեաց, եւ ծեղ անցոյց, որ երբ գայր ոք, ի ներքս անկանէր. (Ոսկիփոր.։)
senile.
Ծերոյն ծարական ջերմութիւն (կամ ջերմ լուացումն) առտուելով։ Ծերական ներխոհեմ խաղալիկս մինչեւ աստանօր հասաւ այժմիկ խաղացեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Առաջին եւ երեկոյին պահ՝ մարդոյն մանկութեանն հասակն է. Երկրորդ՝ երիտասարդականն է. երրորդ՝ ծերականն է. (Մեկն. ղկ.։)
Զծերական հանճարոյն ստացեալ զխրատ. (ՃՃ.)
to tend the aged.
γηροκομέω curam senis gero. Տածել եւ դարմանել զծերս. ծերաբոյծ լինել.
old age;
ալիք ծերութեան, ալեւորեալ —, great age, extreme old age;
decrepitude;
ի— խոնարհել, to be getting old;
ի խոր — հասանել, to attain an advanced age;
մեռանել ի բարւոք ծերութեանմ to die in a happy old age.
Սնեալ ի բարւոք ծերութեան։ Մեռաւ ի բարւոք ծերութեան։ Ի ժամանակի ծերութեան։ Ծերութիւն պատուական կամ պարարտութեան։ Արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Կերակրել զծերութիւն քո։ Որդի ծերութեան։ Ծնայ որդի ի ծերութեան իմում։ Մի՛ արհամարհեր զծերութիւն մօր քոյ։ Եղիսաբէթ ղղի է ի ծերութեան իւրում.եւ այլն։
cf. Ծերուկ.
πρεσβύτης, γέρων, γεροντικόν senex, vetulus. Անձն ծերացեալ. ծեր պատուական. ալեւոր. ծերագոյն. հնագոյն. ծերուկ.
Ծերունիդ յակոբ։ Ծերունւոյ յեսսեայ. (Եփր.։ Եւս. քր.։)
Ո՛վ խաղացեալ մանուկ, մարգարէացար զօրհնութիւնդ լեզուով ծերունւոյդ. այսինքն եղիսաբեթի ծերունի մօրդ. (Լմբ. վերափոխ.։)
Արագլաց որ ծերունիքն են՝ անդէն կան մնան ի բոյնս, ոչ կարացեալք թռչել. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
hole, cavity;
excavation, cavern.
Ընդ սակաւ ինչ փեռեկումն ծերպից՝ նշոյլք երեւեցին. (Եզնիկ.։)
Ի տան բնակեալ՝ ընդ ծերպ ինչ ձգէ զլոյս արեգական. (Լմբ. պտրգ.։)
Չթողուցու բնաւ ծերպս ինչ ի մուտս լուսոյ. (Վրդն. ծն.։)
cf. Ծեփ.
Քերել բերել ի ծեփածոյ նաւին նաւթոյ. յն. ի նաւին նաւթոյ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to plaster, to cement;
to lute.
Ընդ սեամս դրոշմաբար ծեփելով (զարիւնն)։ Քան սնդոյրն ի յայտսն ծեփելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 45։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
Ծեփեցաւ դուռն երանոյ նորա պապանձելովն. (Եփր. համաբ.։)
pronounced badly.
Զյունարէն ծեքածուռ ծեթեւեթելն (բարբառոյ). (Ճ. ՟Ը.։)
to overstrain, to distort the sense of a passage, phrase or word, to parody.
Մի՛ ոք զբանս այսու ծեքեսցէ։ Յաղագս ծեքելոյ զօրհնութիւնս՝ հերձուածողացն. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
զանունն իմ տէր՝ ոչ ցուցի նոցա. ծաքելով է ընթեռնելի (թերեւս պարուկաւ, կամ զիմաստն գուշակելով), փոխանակ ասելոյ՝ թէ ցուցի. (Կիւրղ. ել.։)
laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.
γελαστικός risibilis, ridendi facultate praeditus. Ունօղ զկարողութիւն ծիծաղելոյ. եւ Զուարթերես. ծիծաղ ունեցօղ, ծիծաղերես.
Որպէս եւ մարդոյ (յատկութիւն է) ծիծաղականն. քանզի թէպէտեւ ոչ ծիծաղի, այլ ծիծաղական ասի բաւորելովն։ Տարբերութիւն, բանական. եւ յատուկ, ծիծաղական. (Պորփ.։)
ԾԻԾԱՂԱԿԱՆ Որպէս Ծաղրական, առիթ ծիծաղելոյ. եւ ծաղու արժանի.
risibility.
որ եւ ասի ըստ յն. ԾԻԾԱՂԱԿԱՆՆ. τὸ γελαστικόν . Կարողութիւն ծիծաղելոյ, յատկութիւն բանականի.
Որպէս ծիծաղականութիւն՝ մարդոյ, եւ խխնջականութիւն՝ ձիոյ. Զի միայն մարդ ունի զծիծաղականութիւն. (Դամասկ.։)
nightingale, philomel.
ἁηδών luscinia. Սոխակ, կամ խօսնակ, քաղցրաձայնն ի թռչունս՝ ի չափ ծիծառան, մոխրագոյն կամ թուխ. այեդովն, կամ աիտօն ըստ յն. պլպուլ, պիւլպիւլ.
Մերթ նոյն ընդ Ծիծառն. ռմկ. ծծըռնուկ, ծծռնիկ. (Բժշկարան.։ Նիւս. երգ.։)
blade;
stalk, stem.
Ծղով եւ եղեգամբ պատել, եւ հրոյ ճարակ տալ. (Ասող. ՟Գ. 29։)
clad or arrayed in purple;
royal, imperial, august.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ծիրանազգեաց.
Մարգարտատեսիլ եւ ծիրանազգեաց հրաշափառագոյն կոյս. (Շար.։)
այսօր պսակիս արքայ ի հեթանոսաց փշօք՝ ծիրանազգեստ պճնեալ եկեղեցւոյ փեսայ. (Տաղ.։)
Ի ծիրանազգեստ եւ յոսկեհուռ պատուոյս. (Ճ. ՟Բ.։)
purple flowered;
embroidered with purple flowers;
lilac.
Ունօղ զծաղիկս ի գոյն ծիրանւոյ. ծաղկեայ վայելչազարդ.
purple-bordered.
Որոյ ծայրքն են ի գոյն ծիրանւոյ. ունօղ վերջաւորսփողփողեալս.
purple-coloured.
Խիտ ընդ ծիրանածաւալ ծովին ծոցոյն ասպարեզ. (Նար. խչ.։)