cf. Կերպագրեմ.
Իւրաքանչիւրոք յանդամոցն զիւրոյ սխալմանն զկերպ աշխարհատես ցուցանէ ... եւ այլ եւս անիրաւութիւնք բերանոյն կերպաձեւի յայնժամ. (Խոսր.։)
silk, silk-stuff;
taffeta, light silk;
silk goods;
silken.
Զգեստ կերպասուց, զոր ի վերայ սրբոյ սեղանոյն սփռեմք ... սնդոն կտաւի. (Լմբ. պտրգ.։)
producing silk;
— որդ, silk-worm.
Յայնմ զեռնոյ, որ կոչի շերաս, այսինքն կերպասաբեր. (Վեցօր. ՟Ը։)
made of silk, silken, silky
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
cf. Կերպասեղէն.
Կերպասեղէն անկողնոյ. (Վանակ. յոբ.։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
Կերպարանակից առնել զմարմին խոնարհութեան մերոյ ըստ նմանութեան մարմնոյ փառաց իւրոց. (Ժմ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
Ոչ միայն առ յովհաննէս կերպարանէ զնա, այլ առ մովսէս համեմատէ։ Ոչ զպատկեր առ պատկեր կերպարանէ, այլ զնոյն իսկ զգործսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).
Ոսկերք վերին ատամանցն կից կան ի վերին կզակն, եւ ստորնայնոյն ի ներքին կզակն. (Բժշկարան.։)
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
Ըստ առաջնոյն. ἁμέλγω mulgeo
wool;
worsted
Առեալ զշաղախեալ կիզն բրդին, եւ լուացեալ տրորեաց ի բաժակ գինւոյն. (Հ. Յայսմաւ. եւ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
(Իսկ պրս. կիյս՝ է գէս. որ եւ կիսու. նոյն է եւ՝ կիյսնէ, որ նշանակէ նաեւ թել, կամ մանուած փաթութեալ ի մատմանն. որպէս եւ խեղղ է բուրդ ոչխարի ծովային կոչեցելոյ, յորմէ կազմի ազնիւ հանդերձ) cf. ԼՈՒՍԱԿԻԶՆ, cf. ԾԻՐԱՆԱԿԻԶՆ։
wild boar;
— մատակ, wild sow.
Ի փոյթ կնջանն մտեալ՝ զիւր դէմս երեսացն ծածկէր՝ քնոյ պատճառ եղեալ. իմա՛, կամ իբրու խոզի, եւ կամ կնջման, որպէս ի ձայն խոզի, այսինքն խորդելոյ։
sole of the foot;
trace, track, foot-print.
κλών plantae pedum. Ներբան ոտից, որ թողու զհետս ի կոխելն, որպէս թէ զկնիք իւր ի վերայ հողոյ. կամ որ նոյն է, յետին եւ ստորին կողմն ոտից. (ուստի եզականն ունի լինել, Կին, կնի, յորմէ Զկնի, այսինքն զհետ. եւ յոք. կինք, կնեաց.) դապան, այա.
ԿԻՆՔ 2 գ. Ներբան ոտից, որ թողու զհետս ի կոխելն, որպէս թէ զկնիք իւր ի վերայ հողոյ. կամ որ նոյն է, յետին եւ ստորին կողմն ոտից. (ուստի եզականն ունի լինել, Կին, կնի, յորմէ Զկնի, այսինքն զհետ. եւ յոք. կինք, կնեաց.) դապան, այա.
hemicycle, semicircle, half-circle.
Զերրորդն՝ կիսաբոլոր երկրորդին, եւ եռապատիկ առաջնոյն. (Պղատ. տիմ.։)
Եթէ դարձեալ պարտեսցի, զկիսաբոլորն գնոյն բացատրիցէ (այսինքն ի բաց տացէ)։ Պարտեալ՝ որպէս ասացաք, զկիսաբոլորն. եւ որ հալածէն, զկէսն գնոյն հատուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
half-measure.
Անկաւ փոշի յերկնից ... լեալ կիսաչափ թզոյ (այս ինքն կէս թզաչափ) մոխիր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Զ.։ եւ Հ. կիլիկ.։)
epicene.
ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
πάθος, πάθη, πάθημα, passio, perpessio, affectio, afflictio, calamitas, եւ այլն. նոյն ընդ Կիր՝ որպէս արմատ Կրելոյ. (հակադրեալ ներգործութեան) եւ ընդ Կարիք, որպէս վիշտ, նեղութիւն, չարչարանք, անցք, այլայլութիւն զգայական. Յօժարութիւն. եւ ընդ Քարշ, որպէս իրք՝ զորս կրէ ոք յանձին. ախտ. եւ Շարժումն ներքին. քաշածը, քաղելը. չետիյի, չէքմեսի, զարեզ, տերպ, շէվք, աշգ, էլէմ.
Որպէս լուսնոյն կիրք սկիզբն առին գիտութեան։ Ծանեար զլուսնի բնութիւնն եւ զկիրս. (Առ որս. Է։)
cuckoo.
նոյն թուի եւ ԿԻՒԿԻՒ, որ ի հայս ասի լինել գունով նման լորամրգի՝ մեծ քան զնա. եւ բնակիլ մօտ ի ջուրս, գնալ ի վերայ ջրոց, եւ լուղիլ։
kestrel, small hawk.
Անուն թռչնոյ։ Փիլ. նխ. ՟բ. որ ի Լծ. փիլ. մեկնի Տուռէճ։
clew of yarn, ball of thread;
wound in a ball, squat, clustered, crouching;
պատել ի —ն, to wind up, to wind into balls or skeins;
— կալ, to crouch, to squat;
to sit on one's heels;
to creep.
Լեարդ այծից, եւ բոլորակ անուանոյ. ասորին ասէ, պատկեր, եւ կծիկ մազոյ. (Կիւրղ. թագ.։)
stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.
weaver's shuttle.
Ունէր զբարաբն ոստայնոյն։
cuckoo.
κόκκυξ coccyx, cuculus, avis clamans κόκκυ cuccu. Թռչուն՝ որպէս ազգ ինչ կաքաւու, նման հաւփալի, այսինքն վայրի աղաւնոյ. ռմկ. կուկու. պրս. քիւքիւ, կիւկիւ. թ. էօկյիք. կամ գուգու գուչի, էօյկէ. զի ստէպ ձայնէ կու՛ կու. կամ գու՛ գու՛ գու՛, այլ եթէ ոք տացէ զայս ձայն, ինքն փոխէ զձայնն, եւ ասէ, բի՛ բի՛ բի՛, կամ պի՛ պի՛ պի. ուստի կոչի թուրքերէն նաեւ իպիպիկ.
to blow, to blossom, to bloom, to open.
Որպէս ծաղիկ գարնանոյ՝ մինչդեռ կկչեն, ուրախ ունին (կամ առնեն) զտեսիլ երեւաց. իսկ յորժամ անցանիցեն, բառնան զբերկրութիւն յաչաց. (Ոսկ. ես.։)
to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.
Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Թաթահերձ.
cf. Կմախիք.
Ոսկերոտի մեռելոց յետ փտելոյ մարմնոյն. (լծ. թ. կէմիւք, միւմիւք (ոսկր) եւ գըմըգ. (կտոր ոսկոր)
sedge, flag, rush.
միթէ կանաչանա՞յ պրտու առանց ջրոյ, կամ բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ։ Առ պրտուով եւ եղեգամբ եւ կնիւնոյ. (Ածաբ. մկրտ.։)
հեղեղավայրս կնիւնոյ. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
sesame, sesamum.
Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի եւ կնճըթան (որք պարծինն որպէս նիւթ լուսոյ). (Մխ. առակ.։)
baptized.
Զոր օրինակ երախայի ումեք չէ պարտ ի ներքս կալ, նոյնպէս եւ կնքաւորացն աղտեղեաց. (Ոսկ. եփես. ՟Գ։ յորմէ եւ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
weighing-machine.
butter;
cf. Կարագ.
(որպէս ի հյ. նոյնպէս եւ յն. արմատն է կով. βοῦς ). βούτυρον butyrum. Իւղ կաթին կովուց, եւս եւ խաչանց, որ թանձրացեալ գնտանայ հարմամբ ի ծփոցի. կարագ. Տե՛ս (Ծն. ՟Ժ՟Ը. 8։ Օր. ՟Լ՟Բ. 14։ Դտ. ՟Ե. 25։ ՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 2ր։ Յոբ. ՟Ի. 17։ ՟Ի՟Թ. 6։)
stalk, stem;
pedicle.
Յառաջ իսկ կոթունն է, եւ ապա ցորեան. եւ յետոյ զկոթունն ի բաց ընտրեմք ի ցորենոյն. եւ թէ չէր կոթունն, եւ ոչ ցորեանն լինէր. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Կոխ.
— առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
to quintuple, to increase five fold.
Կրկնեաց ... զնոյն տեսիլ, եւ հինգկնեաց սպառնալեօք. (Ագաթ.։)
five hundred.
of five hundred years.
Եղեւ նոյ հինգհարիւրամենի, եւ ոչ ամուսնացաւ. (Եփր. ծն.։)
five hundred years old.
Եղեւ նոյ հինգհարիւրամենի, եւ ոչ ամուսնացաւ. (Եփր. ծն.։)
to be or fall sick together;
to be struck with the same illness.
ՀԻՒԱՆԴԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συννοσέω aegroto simul. Զնոյն ախտանալ հիւանդութիւն.
cf. Հիւանդարան.
νοσοκομεῖον nosocomium, valetudinarium. Բնակարան հիւանդաց. տեղի դարմանոյ հիւանդաց.
to cause to fall sick, to make ill or infirm.
Առողջութեամբ մարմնոյ իւրեանց զառողջ հաւատսն սողոմոնի հիւանդացուցին. (Եփր. համաբ.։)
cf. Հիւպատոսութիւն.
Առաջնոյդ ձերոյ բարեփառ հիւպատութեան. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ. ձ։)
consulship, consular dignity.
Առաջնոյդ ձերոյ բարեփառ հիւպատութեան. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ. ձ։)
woven, plaited.
Ունէր հանդերձս հիւսածոյս ի տերեւոյ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
northern, septentrional, hyperborean, boreal.
Աճապարեաց հիւսիսայինն։ Կտրեաց զգլուխ հիւսիսայնոյն. (Զենոբ.։)
to carpenter, to work in carpentry.
Ընդ նոյի զտապանն հիւսնեաց. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Հիւսուած.
Զմեզ յօդեցէ՛ք ի նոյն հիւսմամբ սիրոյ. (Գանձ.։)
Աստուծոյ՝ հոգւոյ եւ մարմնոյ՝ ի մի էութիւն երիցն հիւսմամբ. (Նար. կուս.։)
most hospitable, practising hospitality or liberality towards strangers.
Իբր հիւրամեծարք սեղանոյ՝ սուրբքն սրբոյս. (Ճ. ՟Ը.։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
to divine, to augur, to prognosticate, to bewitch, to conjure, to charm, to enchant;
հմայեալ հայելիք, magic glass;
cf. Թուղթ.
Հմայեցի, զի օրհնեաց զիս աստուած յոտին քում։ Հմայելով հմայէ այր որ իբրեւ զիս է։ Արքն հմայեցին, եւ նուիրեցին, եւ քաղեցին զբանսն ի բերանոյ նորա։ Դիւթեցին դիւթութիւնս, եւ հմայեցին հմայս։ Հմայս հմայել, գաւազանս ընկենուլ։ Մի՛ հմայիցէք, եւ մի՛ հաւահարց եւ մի՛ հաւադէտք լինիցիք։ Հմայիցէ, եւ հաւահարց լինիցի.եւ այլն։
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
Տո՛ւր զօրութիւն ոգւոյս կամաց հնազանդել զկամս մարմնոյս. (Շար.։)