cf. Դդըչիւն.
· Calfa
Գետն երասխ անցանէ ընդ խոխոմս ձիգս եւ նեղս, ահագին դընդըչմամբ իջանէ ի դաշտն. (Խոր. ՟Ա. 11։)
cf. Դժկամ.
· Calfa
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.
· Calfa
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
cf. Դժկամակեմ.
· Calfa
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
disgust, aversion, dislike, distaste, vexation;
resistance.
· Calfa
Խոժոռութիւն. զայրոյթ. դառնութիւն. նեղսրտութիւն.
atrocity, enormity;
cruelty, inhumanity, inclemency;
bittorness;
harshness;
intemperateness.
· Calfa
δεινότης, ἁηδία acerbitas, molestia, gravitas Դաժանութիւն. դառնութիւն. խստութիւն. դժուարութիւն. նեղութիւն. վիշտ. չարիք. անզգամութիւն.
cf. Դժնեակ.
· Calfa
Ընդէ՞ր այնպէս դժնեայ նեղէ դեւն պոռնկութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
obdurate, disobedient.
· Calfa
Խտյտայ տղայն ի նեղահարութեանն, դժոխընկալ է ըստ բնութեանն բանդի. (Մաշկ.։)
to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.
· Calfa
Տուաւ ինձ խայթ մարմինս, զի խեթ կէ զմիտսն։ ներէ խեթկելոցն ի նեղչացն։ Այս բանք զիմաստունս խեթկեն որպէս խթանք։ Խեթկելովն զարթուցանէր. անմիտք՝ տակաւին ո՞չ գիտէք։ Ասէ, մի՛ խղճմտէք ի չար գործելն՝ խեթկեալք ի ձերոց օրինացն։ Զճանճն եւ զմժիխն մերձեցոյց ինոսա որպէս զաստուածս. իսկ նոքա խեթկեալ ի թիւնից աստուածոց. եւ այլն. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. ժղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. իմ.։)
remorse, compunction.
· Calfa
Խզումն խեղդմանց, ընդարձակութիւն նեղութեանց. համառօտումն խեթմանց, հալածումն հեծութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Խեղ.
· Calfa
Մի՛ յապաղեսցուք որոմել աղքատաց նեղելոց եւ առաւել եւս խեղանդամոցն հիւանդացելոց. (Մանդ. ՟Ե։)
halter, rope, noose;
bowstring;
strangulation, suffocation;
—ք շրթանց, flattery, wheedling, cajolery;
— առնել, — արկանել, ի — գալ, ի — մտաբերել, to strangle, to choke one's self;
— ընդ անձն ուրուք արկանել, առ —ս ածել զոք, to put a rope on the neck of, to bring to the halter, to strangle, to throttle, to choke;
— ընդ անձին հեղձամղձուկ պաշարիլ բանիւն, to be embarrassed & conounded by, not know what to say or do.
· Calfa
Ի նեղասրտութիւնս արկանէ, մինչ զի ի խեղդմտաբերիցէ, եւ անձին եւս առնիցէ. (Ի գիրս խոսր.։)
to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.
· Calfa
Խեղդամահ առնել. կր. լինել. ἁπάγχω, κατάγχω , πνίγω strangulo, suffoco, fauces constringo, ango. Խեղդիւ պարանոցի սպանանել, կամ հեղձուցանել ի ջուրս. եւ Հեղձամղձուկ առնել մինչ ի մահ. Շնչասպառ կացուցանել. լլկել, եւ ի նեղ արկանել չարաչար. Խղդել, խըխտել, հոգին հանել.
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
· Calfa
to goad, to spur, to incite, to drive, to spur on, to urge on;
կաշառս —, to bribe, to corrupt;
to buy over.
· Calfa
Խթեալ ի խղճէ մտացն։ Իխթելոյ մարմնականսնեղութեանցնզարթուցեալ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. ատ.։)
scruple;
conscience;
doubt, distrust;
anguish, sorrow, affliction;
scrupulous, conscientious;
— մտաց, conscience;
scruple;
remorse, compunction;
խղճիւ մտաց, conscientiously, scrupulously;
ազատութիւն խղճի, liberty of conscience;
կշտամբանք խղճի մտաց, accusation, reproach of conscience;
— պահել, ի խղճի լինել մտաց ուրուք, to pretend to have scruples, to scruple to, to be conscientious;
լռեցուցանել զ— մտաց, to stifle remorse;
յազատութիւն խղճի մտացն, for conscience sake.
· Calfa
Սովն խղճիւ իւրով, ծարաւն նեղութեամբ իւրով. իմա՛ զանձկութիւն եւ զտագնապ սրտի յերեսաց սովու։
cf. Խնամակալ.
· Calfa
Ի խորին կիտին առաւել էր խնամարկու քան ի ցամաքի։ Զնեղութիւնս տառապելոց բառնալ իբրեւ զխնամարկուս. (Անան. ի յովնան.։ Արծր. ՟Գ. 9։)
to be grieved, cast down, disheartened, unnerved;
to take to heart, to fret;
ծմրեալ ի տրտմութենէ, weighed down with sadness, sorrowful, oppressed with grief.
· Calfa
κάμπτομαι flector animo. Քամակակոր՝ կորկոր գտանիլ. որպէս թէ ճմրիլ, կամ զմբրիլ թմբրիլ. սրտաբեկիլ, միջաբեկիլ յերեսաց նեղութեանց. տագնապիլ ցնուաղումն. լքանիլ. վհատիլ. պակուցեալ շուարիլ. տխրիլ.
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
· Calfa
ԾՆԱՆԵԼ. Գերագոյն օրինակաւ նշանակէ զանեղական ծագումն բանին ի հօրէ.
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
ԾՆԿԵՄ կամ ԾՆԳԵՄ, ԾՆԿԻՄ կամ ԾԳՆԻՄ, եցայ. ձ. φθίω, φθείρω , τήκω, -ομαι corrumpo, -or;
macero, tabefacio, tabeo κατέχομαι teneor ὐπομένω subjaceo եւ այլն. Առնել եւ լինել որպէս ծունկ կթուցեալ. ի գուճս իջուցանել, եւ իջանել. ընկճել, իլ. կամ որպէս ծնկակապ առնել. խսշտանգել. ճնշել. ճգնել. նեղել, իլ. կթուցանել, կթոտիլ, ծիւրել, հաշենլ մաշել, եղծանել, կորանալ. վարակիլ. ըմբռնիլ. կապիլ.
that cuts, divides, cleaves or ploughs the sea.
· Calfa
Հաստատութիւն ջրամած, սառնեղէն, ծովահերձ. (Ագաթ.։)
to love passionately, dotingly, fondly;
to be smitten with violent love, to be enamoured, to burn, to languish or long for, to sigh or pant after.
· Calfa
to prolong, to make last a long time;
to extend;
to defer, to spin out, to groat length.
· Calfa
Ընդերկարեալ իմ ի պանդխտութեան անդ։ Շունչ նորա ընդյերկարեաց։ Գրեթէ զամ մի բովանդակ ձգեալ ընդ երկարէր (նեղութիւնն). (Յհ. կթ.։)
that suffocates his neighbour;
annoying, molesting one's friends.
· Calfa
Հեղձուցիչ՝ խեղդիչ ընկերին, ի նեղ արկանելով.
choice, election;
discernment, discretion, judgment, understanding;
ընտրողութեամբ, discreetly.
· Calfa
sensibly.
· Calfa
Առ նա զգայապէս (կատարի), եւ ի մեզ իմացականապէս։ Զիջեալ Աստուած նոցա՝ զգայապէս երեւէր նոցա փողովք, հրով։ Զգայապէս տեսութիւն բանիս յայտ է։ Առ ի փորձել զնա զգայապէս։ Դնեմք առաջի զմարմնոյ նորին նշանակ հօրն զգայապէս։ Անասնեղէն աչացս ծանոյց զինքն զգայապէս. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ժող.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
to awake, to come to ones senses;
to repent, to reflect;
to restrain one's self;
to correct, to disabuse, to undeceive one's self, to recover one's wits.
· Calfa
recovery of senses, return to sense, amendment;
wisdom, prudence;
sobriety, chastity;
watchfulness, watching;
զգաստութեամբ, soberly;
— ի կերակուրս, abstemiousness;
— մըտաց, readiness of wit, presence of mind;
դառնալ, գալ ի —, to recover one's self, or one's wits, to come to one's self again;
to be cured (of), weaned (from);
ածել ի —, cf. Զգաստացուցանեմ.
· Calfa
cf. Զգուշութիւն.
· Calfa
Գուցէ նեղեալ ի սառամանեաց լճին՝ դիմեն ի ջերմութիւն բաղանեացն, եւ վրիպեսցեն ի զգուշանացն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
intemperance, orgies, debauch, luxury, excess, extravagance, extremity, depravation, lust, licentiousness.
· Calfa
ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.
· Calfa
ԽՈԽՈՄՔ. Խարաձորք. նեղ ծորոծորք եւ առուամեջք ջրանցից, անցք հոսանաց ընդ անձուկ վայրս խոխոջանօք.
Անցանէ գետն երասխ յորձանուտխոխոջիւք ... թափ անկեալ ընդ նեղ եւ ընդ նուրբխոխոմքն քարանձաւի միոյ։ Զօրս ղօղեալ թագուցանէր ի խոխոմս այգեստանին։ Ամրացեալք ի խոխոմս խորոցն ձորոց, եւ յամուրս քարանձաւաց. (Յհ. կթ.։)
gloomy ravines;
long valleys.
· Calfa
Գետն երասխ հատեալ զքարանձաւս լերանց՝ անցանէ ընդ խորխոմաձիգս (կամ ընդ խորխոմս ձիգ) եւ նեղս. (Խոր. ՟Ա. 11։)
to pass through narrow ways.
· Calfa
ԿԱԾԱՆԵԼ Անցանել (լուսոյ) ընդ նեղ անցս, ընդ ծակ, ընդ ծերպ.
to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.
· Calfa
Կակղանայ քարացեալ սիրտ մարմնեղէն. (Մեկն. ղկ.։)
soft, tender, delicate;
supple, flexible, pliant;
sweet, mellow;
mild, soft, gentle, meek, affable;
— մետաղ, soft metal.
· Calfa
nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.
· Calfa
ԿԱՂՆԻ. ա. իբրու Կաղնային, կաղնեղեն. կաղնոյ.
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
· Calfa
Ընդ աւուրսն ընդ այնոսիկ։ Ընդ այն ժամանակս։ Ընդ այն աւուրս։ Ընդ այգն։ Ընդ երեկս։ Եւ եղեւ ընդ անցանելն նոցա՝ ասէ Եղիա։ Ընդ երթալն նորա նեղէին զնա։ Ընդ տեսանելն զնա։ Ընդ յառնելն ի քնոյ։ Ընդ լինել պատերազմի, եւ այլն։
magnanimous, patient.
· Calfa
Դաւիթ, որ ընդարձակամիտն էր ի նեղութիւնսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.
· Calfa
Մարդիկք փափուկք իբրեւ զնոսա՝ ընդարձակասուն բնակիչք ձիւնեղէն լերանց՝ եղեն բնակիչք խորշակահար դաշտաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
to dilate, to enlarge, to make greater, to increase, to augment, to extend, to prolong;
to disband, to relax, to spread, to widen, to reach, to stretch, to give ground, to amplify;
— բանիւ, to exaggerate;
to relax, to give repose to;
to tranquilize;
ընդարձակելով — զձեռն յօք or ումեք, to open the hand, to give freely, to be generous;
— ումեք, to give rest or repose, liberty, license.
· Calfa
Ի նեղութեան մեծ անդորրութիւն մեզ ընդարձակեաց։ Ընդարձակեալք ի զօրութիւնս, եւ առատացեալք յայցելութիւնս. (եւ այլն. Նար.։)
extent, extension, size, latitude, greatness, width, amplitude, amplification, enlargement;
diffusion;
field;
capacity, capaciousness;
disengagement, relaxation, freedom, liberty.
· Calfa
Ընդարձակութիւն պատմութեան, կամ լեզուի, ապացուցի, խորհրդոց Քրիստոսի, ձեռին, կամաց, կեղոյ չարի։ Յընդարձակութեան վայելումն։ Առնել ընդարձակութիւն ի վրդովմանց։ Կապելոց կամ նեղելոց ընդարձակութիւն, եւ այլն. (Խոր.։ Պիտ.։ Լմբ.։ ՃՃ. եւ այլն։)
to grow stupid, numb, to fall asleep;
to be benumbed, dulled;
— ի ցրտոյ, to be benumbed with cold, to be frozen, to become torpid;
— աչօք յիմն, to gaze at, to stare at;
— զբաղանօք, to preoccupy one's self, to plunge in, to engulf one's self;
զբաղմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց, he has benumhed the multitude of his bones.
· Calfa
hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.
· Calfa
Սաստկագոյնս նեղեալ հարկաց խստութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 13։)
to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.
· Calfa