cf. Ճնշեցուցանեմ.
· Calfa
ἑκπιέζω, συντρίβω exprimo, opprimo, contero ταπεινόω humilio καταδαμάζω domo ὐποπιάζω suggillo, castigo. (լծ. սանձել. եւ ցնդել) Ճմլել՝ ըստ ամենայն առման. որպէս սեղմել ձեռամբ կամ ընդ ոտիւք. քամել. զսպել. նուաճել. նկուն առնել. ճգնել. նեղել. ճզմել, սխմել, նեղը ձգել.
Ճնշէին զնոսա։ Եթէ ոչ ճնշեալ էր զերինջն իմ։ Ճնշեմ զմարմինս իմ։ Փրկեցից զճնշեալն։ Ճնշէի ի նեղութենէ անձին առ պարսպաւն։ Ի նեղութենէն էի ճնշեալ ի պարսպէն.եւ այլն։
half;
middle;
half, semi, demi;
half, in halves, in part;
ի —, կիսով չափ, by half;
half done;
— ի —, in part, half, by halves, imperfectly;
— ժամ, half an hour;
զտասն եւ — ժամաւ, at half past ten;
— գիշեր, midnight;
ի — ճանապարհին, half way;
հեռի իբր երկու եւ — խրասախօք, about two leagues a half distant;
ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ, a cubit & a half;
ի տարւոջ եւ ի կիսում, in a year & a half;
ի —ն վերածել, to reduce to half;
— ի — բանիւ խոստանալ, to make a half promise;
to promise with the lips, insincerely;
ի — աւուրց մեռանել, to die early, in the flower or bloom of youth;
եթէ կիսոյ — ի մէնջ մեռանիցիմք, if half of us die;
մեծ — աշխարհին աւերեցաւ, half the country was ruined;
եւ ահա ի — չէ or ոչ է ի — զոր պատմեցին ինձ, not half the truth was told me;
that which was told me was not half the truth;
—ք, կիսոց, the one, the others;
—ք..., այլք... some..., others...
· Calfa
Բանդ կէս զանեղծ զանարատ զիսկութենէն խօսի, կէս զխորհրդոյն, զոր եկն եւ կատարեաց մարմնով. յն. ասացելոցդ կէսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
milk-diet.
· Calfa
Կթեալ բերք կենդանեաց. կիթ, զոր օրինակ՝ ձու, կաթն, կոգի. հաւկիթ, հաւկթեղէն, կաթնեղէն, կարագ.
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
· Calfa
πάθος, πάθη, πάθημα, passio, perpessio, affectio, afflictio, calamitas, եւ այլն. նոյն ընդ Կիր՝ որպէս արմատ Կրելոյ. (հակադրեալ ներգործութեան) եւ ընդ Կարիք, որպէս վիշտ, նեղութիւն, չարչարանք, անցք, այլայլութիւն զգայական. Յօժարութիւն. եւ ընդ Քարշ, որպէս իրք՝ զորս կրէ ոք յանձին. ախտ. եւ Շարժումն ներքին. քաշածը, քաղելը. չետիյի, չէքմեսի, զարեզ, տերպ, շէվք, աշգ, էլէմ.
cuckoo.
· Calfa
Կըկուի նեղեալ յափրոդիտականէն, եւ երթեալ խոստովան եղեւ տատրակի. (Մխ. առակ.։)
cf. Կոկոզաբանութիւն.
· Calfa
Ի սպաս բանեղէն եւ կորովամիտ կոկոզմանցն՝ ի մայրն իմաստութեան, Կեչառ. (աղեքս.։)
cf. Կոկոզաբանութիւն.
· Calfa
Ի սպաս բանեղէն եւ կորովամիտ կոկոզմանցն՝ ի մայրն իմաստութեան, Կեչառ. (աղեքս.։)
furnished with claws, clawed.
· Calfa
Զոր օրինակ զգազան չար եւ մագլաւոր եւ ժանեղ ըմբռնեսցէ ոք, զժանիսն եւ զմագիլսն քաղէ. (Տօնակ.։)
inscribed on or imprinted.
· Calfa
Կտակ մակագիծ՝ անեղծ պայմանաւ արձան հաստատեալ. (Նար. կուս.։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
Զբնաւս տածէ մակաւասար բնութիւնն։ Անեղակա եւ մակաւասար բնութիւն ի վերայ կալով ամենայնի՝ նախախնամէ զամենեսեան. (Ճ. ՟Ա.։ Մագ. ՟Ե։)
new-cheese, curd;
cheese-cake.
· Calfa
τρυφάλος caseus. եւ կամ σύμμιξις commixtura, formella. Կաթն մածեալ՝ մակարդեալ՝ պանրացեալ. բլիթ կաթնեղէն. նոր պանիր, կամ թանձր մածուն. (եւ կամ որպէս իտ. ռիքօ՛դդա, քու՛յինա ).
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
· Calfa
Անցանել հրաշափառապէս պատմութեամբ ընդ արկածս նեղութեանս. (Յհ. կթ.։)
material, corporeal.
· Calfa
ὐλικός materialis, terrenus. Նիւթական. տարրական. մարմնեղէն. հողեղէն. երկրաւոր.
spiritual, intellectual, immaterial;
angelic;
angel.
· Calfa
Ոչ տանի գործի մարմնեղէն, եւ ոչ կշռեն իղձք հոգեղէնք. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
soul, spirit, ghost;
the Holy Ghost, Paraclete;
spirit, angel;
soul, person, individual;
soul, breath;
soul, spirit, life, heart;
wind, breath;
sprite, fiend, goblin;
soul, essence, motive, principle, spirit;
meaning, character, spirit;
desire, genius, turn of the mind, disposition, inclination;
երկնային, աստւածային, վեհ, անմահ —, celestial or blessed, divine, sublime, immortal soul;
դիւցազնական, առաքինի, գեղեցիկ, ազնուական, դիւրազգած —, heroic, virtuous, high or elevated, noble or great, tender or sensible mind, soul or spirit;
նուաստ, անարգ, յուզեալ, մոլորեալ —, mean or grovelling, low, vile or ungenerous, troubled, erring spirit or mind;
— բանական, զգայական եւ տնկական, rational, animal and vegetable life or existence;
— իմաստութեան, intellect, spirit of knowledge;
— բանաստեղծական, poetic fire, genius or enthusiasm;
—ք հրեղինաց, heavenly spirits, spirits of light;
—ք խաւարի, spirits of darkness, devils;
հրաժարեալ —ք, the dead, the defunct, the deceased;
դատապարտեալ —ք, the damned;
խաղաղութիւն հոգւոյ, tranquillity or peace of mind, hearts ease;
վեհանձնութիւն հոգւոյ, magnanimity, generosity;
կարողութիւնք հոգւոյ, the faculties of the soul;
հոգւով, in spirit;
spiritually;
feelingly, warmly;
—ք իբր հարիւր հազար են ի քաղաքին կարնոյ, there are a hundred thousand souls or inhabitants in the city of Erzerum;
ճշմարտութիւն է պատմութեան —, truth is the soul or life of history;
մարմին ջանայ հակառակ հոգւոյ եւ — հակառակ մարմնոյ, the flesh is at war with the spirit, and the spirit with the flesh;
խաղաց — տեառն ի վերայ նորա, the spirit of God fell upon him;
սիրել ամենայն հոգւով, to love with all one's heart or soul;
աւանդել զ—ն, to render or give up the ghost, soul or spirit;
փչել, հանել զ—ն, to expire, to die;
աղօթել վասն հոգւոցն ննջեցելոց, to pray for departed souls;
հանգուսցէ տէր զ— նորա, God rest his, her soul;
cf. Ոգի;
հոգւոյ տուն, guest's house.
· Calfa
(թո՛ղ զի գրի եւ հոգոց՝ իբր հոգւոց. եւ հոգւոց՝ իբր հոգոց։) Նոյն է ընդհանրապէս եւ Ոգի. (լծ. ոգել, եւ հագագ. իբր շունչ. որպէս եւ յն. բնէ՛ւմա ). ... Էակ կենդանական, եւ բան կենդանութեան, եթէ՛ անեղական, եւ եթէ եղական. եւ այս կա՛մ որպէս պարզ հողեղէն՝ աննիւթ եւ անմարմին, կամ բանական կենդանի, եւ կամ անբան։ Ուստի
cf. Հողանիւթեայ.
· Calfa
ՀՈՂԱՆԻՒԹ որ եւ ՀՈՂԱՆԻՒԹԵԱՅ. Որոյ նիւթն է հող. հողազանգուած. հողեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր.
earthen;
terrestrial, earthly.
· Calfa
χοϊκός, γεώδης terrenus, terreus, pulvereus. Որ ինչ է ի հողոյ. հողանիւթ. հողածին. կաւեղէն. խեցեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր. ... (յն. խօիգօ՛ս, արապ. խաքի ).
participating, equal;
companion, partner.
· Calfa
Եւ ասէ յովհաննէս եղբայր ձեր, եւ հաւասարորդ ձեր նեղութեան եւ արքայութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։)
to assemble, to gather together, to collect;
to amass, to hoard, to accumulate, to heap up;
to infer, to conclude;
to concentrate;
to compile;
to stock;
— զանձն, զխորհուրդս or զմիտս, to retire within oneself;
to collect one's thoughts, to meditate.
· Calfa
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
· Calfa
Զբոցն ծխախառն հեղձամղձուկ նեղութեան տանջանացն. (Ագաթ.։)
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι, καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι , καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
cf. Հեղձանիմ.
· Calfa
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι, καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
to choke, to be suffocated, stifled, drowned.
· Calfa
ՀԵՂՁԱՆԻՄ ՀԵՂՁՆՈՒՄ եւ ՀԵՂՁԻՄ եւ ՀԵՂՁՈՒՄ. πνίγομαι , καταπνίγομαι suffocor. Խեղդիլ՝ իրօք, նմանութեամբ կամ նեղսրտութեամբ, որ եւ Հեղձամղձուկ լինել. զիջանիլ. պայթիլ. հերձանիլ. խեղդուիլ, խեղդղդիլ, ճաթիլ.
suffocation;
choking;
pressure.
· Calfa
Լայնաբար՝ որպէս Յափրութիւն կամ նեղութիւն սրտի.
cottage, hut.
· Calfa
(իբր անեղ՛) Հիղ. հիւղ. խուղ կամ տաղաւար մրգապահաց. կամ Պահպանութիւն մրգաց.
easy;
delicious, delightful, pleasing;
—ք, pleasures, delights.
· Calfa
Հեշտականաւն միայն յորդորէ զնոսա։ Անցանեն նեղութիւնքս, եւ գան հեշտականքն. (Տօնակ.։)
on foot;
— գնալ, ընթանալ, to go on foot, to walk;
գնալ — նեղութեամբ, to trudge along.
· Calfa
funnel, tun-dish.
· Calfa
ἑπίχυσις infundibulum. (լծ. ծակ. եւ ձագու բերան) Գործի լայնաբերան, եւ ի ստորուստ երկայն նեղ, լնուլ ինչ յամանոյ յայլ աման նեղաբերան.
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
· Calfa
ἅχθομαι, προσεχθέω taedet me, molestiam capio, offensus sum ἁκηδιάζω acedia afficior, anxius sum ἑκκακέω segnesco, deficio եւ այլն. Ծանրանալ իմն եւ թանձրանալ ոգւոց կամ սրտի. տաղտկանալ եւ զազրանալ. նեղիլ. թուլանալ. ծուլանալ. վաստակիլ. լքանիլ. թախծիլ վհատութեամբ. ձանձրնալ, զզուիլ, գանիլ, յոգնիլ.
to tire, to fatigue, to trouble, to importune, to plague;
— զլսելիս, to tease, to vex.
· Calfa
καταναρκέω onerosus sum. Տալ ձանձրանալ. ձանձրոյթ տալ. նեղել. ծանրութիւն տալ. աշխատ առնել. բեռն լինել. ձանձրացնել.
wearisomeness, tediousness, irksomeness, ennui, annoyance;
laziness, idleness;
— մեծ պատճառել, տալ, to annoy greatly, to tease or plague excessively.
· Calfa
snow-beaten;
— լինել, to snow-ball.
· Calfa
Ծեծեալ այսինքն կոծեալ, հարեալ, նեղեալ ի ձեանց.
winter;
storm, tempest, hurricane;
affliction, trouble, grief;
խիստ, դժընդակ, տխուր, ցուրտ, չոր, անձրեւային, խոնաւ, մեղմ —, very severe or hard, bitter, gloomy, cold, dry, rainy, damp, very mild winter;
պտուղք ձմերան, winter-fruits;
պաշար ձմերան, provisions for winter;
հանդերձ ձմերան, winter-clothing;
ի ձմերան, in winter;
during the snowy or winter season;
ի մէջ ձմերան, ի խոր ձմերան, in midwinter, in the depth of, or in the inclemency rigour of winter;
անցեալ կամ այս —, last or this winter;
անցուցանել զ—ի քաղաքի, ի գեղջ, to spend the winter in town, in the country;
— առնուլ տնկոց, to winter, to suffer from the winter;
շնչեցին ձմերունք, the wintry winds blew;
զբազում ձմերանց հալեցին զսառնամանիս, they have passed many hard winters.
· Calfa
Եկին նեղութիւնք, շնչեցին ձմերունք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
wintry, hibernal, winterly;
—յին ձգի գիշերք, the long winter evenings;
cf. Ձմերանի.
· Calfa
ՁՄԵՐԱՅԻՆ, յնոյ. կամ ՁՄԵՐԱՅՆ, յնի. ՁՄԵՐԱՅՆԻ նւոյ, կամ ՁՄԵՐԱՆ, անի. ՁՄԵՐԱՆԻ նւոյ, կամ նոյ. գ. χειμών, χεῖμα hiems, bruma, tempestas, aestus. Ժամանակ եւ եղանակ ձմեռնային. ձմեռն. եւ Մրրիկ. ծուփք. նեղութիւն. վիշտ.
attention, application, care, heed, heedfulness.
· Calfa
Մտադրութիւն (գրեալն՝ մտադիւրութիւն) օրինաց՝ հաստատութիւն՝ անեղծութեան։ Առեալ դրօշեաց մտադրութեամբ գործոյն իւրոյ. (Իմ. ՟Զ. 19։ ՟Ժ՟Գ. 13։)
to be tempest-tost or tempest-tossed, to be driven, or whirled about, to be very agitated, rough;
մրրկէր ծուշ ընդ երկիր, curling clouds of smoke ascended to the skies.
· Calfa
Բարկութիւն մրրկել։ Ի մրրկեալ նեղսրտութենէ։ Իբրեւ զփոշի անուոյ ի փոթորկէ մրրկեալ. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 19։ լ. 23։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 9։ Ես. ՟Ժ՟Ե. 13։)
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
· Calfa
καταδυναστέω, κατασχύω, κατακρατέω opprimo, sub potestate redigo, praevaleo ἠττάω, ἠσσάω convinco νικάω, πλεονέκτω vinco, supero եւ այլն. Յաղթելով ի գետին կամ առ ոտս հարկանել. պարտել. նուաճել. ընկճել. ի նեղ արկանել, նկուն առնել. հարստահարել. զօրանալ ի վերայ. իշխել. տիրել. վնասել. յամօթ առնել. ոտնառել. բռնադատել.
to do often or frequently;
to redouble, to multiply, to augment, to increase, to enlarge;
to frequent, to haunt, to visit often;
to augment, to increase, to grow;
to abound, to be plentiful, to superabound, to redound;
to continue, to endure, to last, to remain.
· Calfa
Յաճախեմ քեզ նեղութիւնս։ Յաճախես ինձ զպատրաստեալ ուրախութիւնն Քրիստոսի։ Զամենայն թշնամանս յաճախեցեր. (Ագաթ.։)
cf. Յաճախեմ.
· Calfa
Յամի անդ՝ յորում ծնան զՄովսէս, յաճախեցան նեղութիւնք չարչարանաց նոցա։ Յաճախեցաւ, եւ այլն. (Եփր. ծն. եւ Եփր. թագ.։)
to reprehend, to reprimand, to blame, to reproach, to cast in one's teeth, to chide, to rebuke sharply, to revile, to rate, to scold;
to present, to represent, to show, to demonstrate, to discover, disclose or unveil;
to prove, to convince.
· Calfa