to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
Եւ է շարադրականն շինողական, որ յայլական սեռիցն յարաբարդեալ ժողովի ի մի գոյութիւն. (Անան. եկեղ։)
heap, accumulation;
addition.
Եօթնանկիւնքն յեռանկեանցն բաղկացեալ՝ կրկնապատիկ վեցանկիւնիս ծնանին, միոյ կարօտացելոյ միակին յարաբարդութեանն. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)
ever-open.
ՅԱՐԱԲԱՑ կամ ՅԱՐԱԲԱՑՈՒՆ. Յար բացեալ. միշտ բա՛ց.
to be near or present, to assist.
always present;
inherent, innate, inborn.
Որպէս ամենայնին եւ միշտ յարագոյ է յատուկն, այսպէս եւ անանջատական պատահումն։ Յատուկն՝ միայնում տեսակի յարագո՛յ է, որպէս ծիծաղականն մարդում. (Պորփ.։)
Ընդէ՞ր միայն բանիս (կամ բանականիս) է յարագոյ ծաղրականն եւ լալականն. (Երզն. քեր.։)
ever-green.
ever merry, cheerful, joyous.
ever-pleasing;
always green.
ἁειθαλής semper vigens, splendidus. Մշտազուարճ. միշտ զուարճացեալ՝ ուռճացեալ իրօք կամ նմանութեամբ. յարադալար. անթառամ. եւ Զուարթագին. կայտառ. առոյգ. արծարծ. անտրտում.
always soiled or sullied, dirty.
always flying, fluttering, or hovering.
continuous, assiduous;
at every hour, at all times, always, evermore, continually.
διαπαντός jugiter, semper. Յար յամենայն ժամ. յար եւ հանապազ, հանապազորդ. միշտ. անդադար. անընդհատ.
always fluctuating, agitated, troubled;
— ի փրփրադէզ կոհակաց, ever beaten by the foaming waves.
Յար ի ծուփս կամ ծփեալ. միշտ ալէկոծեալ. մշտատատան. մշտասոյզ.
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Ընդ քեզ միացեալ յարակայ ի կեանս. (Թէոդոր. խչ.։)
ՅԱՐԱԿԱՅ. մ. ՅԱՐԱԿԱՅԱԲԱՐ μονίμως perseveranter, constanter. Մշտնջենաւորապէս. հաստատութեամբ. անփոփոխելի կամ անյողդողդ կալով մնալով. միշտ. ստէպ. անդադար.
Իսկ մեք հանցուք փառս ընդ նմա (կամ փառըս նըմա), հօր եւ հոգւոյն միշտ յարակայ. (Շ. խոստ.։)
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
Հանդէպ միմեանց անշարժ են կէտք, որպէս ի ճախարակի շրջաբերեալ բոլոր, ի յոր յարակայեալ՝ շուրջ շրջանակի բոլորն. յն. յոր հաստատուն մնացեալ. (Արիստ. աշխ.։)
to add, to subjoin, to conjoin.
Ի նոյն յարակարգեսցուք եւ զռոմիղոս, եւ զայլսն՝ որ յետ նորա ի Հռոմ թագաւորեսցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
perpetually burning or burnt.
Յար կիզօղ. միշտ կիզանօղ կամ կիզանողական. եւ կիզեալ, կամ անշէջ բորբոքեալ.
very erudite, learned.
Յար եւ յարմար կամ միշտ կրեալ. յար եւ նման գտեալ.
adjoining, contiguous, joined, united, connected;
accessory;
— մասնիկ, particle, affix, suffix;
—ք, accessories;
attendant circumstances.
συναπτός, συναφθείς, συνήμμενος, συνᾴδων connexus, copulatus, adunatus, adhaerens, cohaerens, consonans. Յարեալ կցեալ. կից. կցորդ. զօդեալ. բարոյապէս միաւորեալ. բարեկամ. ընտանի. սրտակից. ձայնակից. հետեւորդ. յարմար.
Որ յարակիցն է ումեք ըստ պատուոյ, ո՛չ է մն, կամ միոյ ամենայն իրօք, այլ յաւէտ այլոյ։ (Նեստորի է) յարակից ասել մարդ Աստուծոյ. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ. եւ ՟Ի՟Զ։)
cf. Յարածուփ.
Որ միշտ կոծէ կամ կոծի, բախէ կամ բախի. յարածուփ.
Իբրեւ զվէմ անշարժելի, որ յարակոծ ալեացն դիպմանց միշտ հարկանիցի. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
to join, to conjoin, to connect, to league.
ՅԱՐԱԿՑԵՄ ՅԱՐԱԿՑԻՄ. συνάπτω, συναφθῆναι connecto, conjungo. Յարելով կցել. զօդել. զօդել. կցկցել. կապակցել. շարակցել. շարազուգել. միաւորել բարոյապէս. յարմարել, իլ.
Վէմ անկեան երկու որմս ի մի յարակցէ. (Ճ. ՟Գ.։)
Զերկոսեանս զայսոսիկ յարակցէ ի միասին։ Ի յաւանդելն սիրելն զԱստուած՝ ընդ նմին յարակցեաց եւ զսէր ընկերին. (Սարգ. ստէպ։)
Ասեն (նեստորականք), թէ Աստուածն բան մարդ յարակցեաց յինքն։ Որք որոշենն յերկուս որդիս զմին Քրիստոս եւ որդի՝ մարդ յԱստուած յարակցեալ ասելով։ Յարակցի եւ աշակերտ առ վարդապետ իւր ըստ ուսումնասիրութեան. (Պրպմ.։)
Դուն ուրեք ասի վասն բնական միաւորութեան.
Որպէս էին հոգի եւ մարմին յարակցեալ ի մարդն յԱստուծոյ արարեալ. (Եպիփ. յար. կամ Ոսկ. յեզեկ. ըստ Ճ. ՟Գ.։)
con junction, connexion, coherence, cohesion, adhesion;
affinity;
— գաղափարաց, association of ideas;
— ընտրական, elective affinity.
Միաւորութիւն յիմիք կարգի. որպէս բարոյապէս ընտանութի՛ւն. συνάφεια connexio, adunatio.
Համբոյրն մարմնոյն՝ առ միմեանս յարակցութիւն լինի, եւ միութիւն. (Շ. ՟ա. պետր. ՟Ձ՟Գ։)
Ի յարակցութիւն բնութեանցս՝ անփոփոխելի մնան յատկութիւնքն միացեալ անձնաւորութեանն. (Շ. թղթ.։)
to follow always, inseparably to accompany.
Աստուածային խաղաղութեան արժանացեալ բանականքս՝ ի ծագման բանին Աստուծոյ, եւ նմին յարահետեւեալքս. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to join, to compound, to connect, to affix;
to weave, to interwine.
Ոչ միայն թագ, այլեւ պսակ փառաց յարահիւսեալ ի գլուխ քո. (Թէոդոր. խչ.։)
always moving round.
Որ յար հոլովի, կամ միշտ թաւալեալ շրջաբերի.
diatonic;
— ձայնարան, — gamut.
Զեռահիւսակ երեքսրբեանըն յարաձայն՝ երգաբանեն Տեառն որ ի խաչս ի մի բերան. (Շ. ոտ. բարձր.։)
to continue, to prolong, to cause to last.
Արմատ ձեր յարաձգեալ մինչեւ ցայժմ, եւ եւս. (Պրպմ. ՟Լ՟Զ։)
continuation, duration, prolongation;
affinity.
always oscillating or shaking;
troubled or agitated continually.
Որ միշտ ճօճի եւ շարժլի.
very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.
ՅԱՐԱՄՈՒՐ ՅԱՐԱՄՐԻ. գրի եւ ԱՐԱՄՈՒՐ. մանաւանդ ԶԱՐԱՄՈՒՐ, զոր տեսցես. Պնդապէս յարեալ, եւ որպէս թէ յարելով ամրացեալ. խտացեալ. բո՛ւռն. սաստիկ, հոծ. խիտ. խռկեալ. մթագին. մութն. միգամած. որպէս եւ Բուռն առնելով անձին, եւ իբր ընդ նեղ ծակ սպրդելով ի մթան, կամ ի մուր ծխոյ. որպէս յն. βίαιος, -ον , γέμων violentus, violentia եւ plenus, onustus եւ ἁχλή tenebrae, caligo եւ այլն. (ստոյգ նշանակութիւնն հայկական բառիս է եւ եւս ստուգելի այլուստ. լծորդ է եւ յն. ) ἡρέμα sensim, paulatim, laute, tacite ). cf. ՈՏՆԽԹԻ.
Առաքեցից զձեզ ընդ ամենայն տիեզերս, որք յար ի յարամրի եւ ի չարի իսկ կայցեն։ Ի հոգոցն պատրանաց ի բազում յարամրի եւ ի միգի կան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16. 20։)
to continue, to last, to remain, to persevere, to be perpetuated;
to join, to unite, to be added.
Եւ մեզ ի նմին պարտ է յարանալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ընչ կամելն՝ անդէն եւ հանդիպումն առ ձեռն պատրաստ յարանայ։ (Գարուն եւ ամառն) յարանան առ միմեանս ընտանեբար դրակցութեամբ. (Պիտ.։)
denominative;
concrete.
Յարանունք (կամ յարանուանք) ասին, որք միանգամ յումեքէ տարբերեալք հոլովիւ (կամ յանգիւ), զըստ անուանն զառասութիւն ունին. ո՛րզան, ի քերականութենէն քերականն, եւ յ՛արութենէն արին. (Արիստ. ստորոգ.։)
always in motion, inconstant.
Դիւրին է կենդանւոյ կեալ ի միում տեղւոջ, իսկ յարաշարժ շնչոյ (հոգւոյ) նորա՝ անհնարին է. (Եղիշ. յես.։)
Նա ի սիրտս բանաւորաց հրացեալ եւ յարաշարժ բեւեռ. (իբր միջամուխ հետզհետէ) (Արծր. ՟Ե. 11։)
accented on the penultimate.
ՅԱՐԱՇԵՇՏ ՅԱՐԱՇԵՇՏՈԼՈՐ. προπερισπόμενος . Ունօղ զշեշտն միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, իմա՛ ըստ յունական առոգանութեան.
Ամենայն անուն՝ որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին յարաշեշտ կոչին. (Ո՛րգոն. Մա՛րկոս, Քե՛բրոն, Սի՛մոն. Յկ. ղրիմ.։)
circumflected on the penultimate.
Ունօղ զպարոյկ միով հեգիւ յառաջ քան զվերջին վանկն, ըստ յունական սովորութեան.
Ամենայն անուն, որ միով հեգով յառաջ քան զվերջին հեգն ունի զ՝է, կամ զ՝ով (զյն. օ՛մեկա), սոքա յարապարոյկ ասին. Ո՛րգոն, Մո՜վսէս, սէ՜իր. եւ կամ զմի ոք յերկբարբառացն. ո՛րկէն, Դա՞ւիթ, Տո՞ւբիթ, զե՞ւի, զո՞յի. (Յկ. ղրիմ.։)
very diligent, indefatigable.
cf. Յարառոցեմ.
ՅԱՐԱՌՆՈՒՄ ՅԱՐԱՌՈՑԵՄ. παραλαμβάνω assumo, accipio. Կից ընդ այլում կամ ի միասին առնուլ, եւ յար ի կիր առնուլ. վարել.
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
to assume together;
to employ, to make use of continually.
ՅԱՐԱՌՆՈՒՄ. ՅԱՐԱՌՈՑԵՄ. παραλαμβάνω assumo, accipio. Կից ընդ այլում կամ ի միասին առնուլ, եւ յար ի կիր առնուլ. վարել.
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
ever-shooting or blossoming.
Մշտափթիթ. միշտ ծաղկեալ եւ փթթեալ.
to change successively.
Եկեղեցիք ամենայն յարափոխեալ միանան եւ միաւորին ի նա. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
price, value;
valuation, estimation;
esteem, consideration, high value or opinion, credit, merit, repute, reputation, fame;
importance, weight;
— դրամոյ, standard, quality.
Եւ կահին երեք սկեղք էին. խոփոյ եւ կացնոյ եւ մանգաղի յարգ հանգոյն նմին. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 21։)
respect, veneration, deference, reverence, consideration, esteem, regard;
honour;
compliments.
Յարգանս խառնեալ ընդ պատուհասն տեսանէ։ Կարծէր յարգանօքն զմիտսն գողանալ։ Չեն ինչ պէտք յարգանացդ, եւ ոչ կայթելոյդ եւ հնչիւնս հանելոյ. այլ զմին եւեթ կամիմ. եթէ առնէիք՝ զոր լսէիքն, այն էին ինձ յարգանք։ Ե՛ւս առաւել յարգանք են, եւ մեծամեծ դրուատիք եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11. 12. 17։ ՟Գ. 11։)
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
Ինքն ոչինչ յարգէ զանձն։ Քան զամենեսեան յարգէր (զհարիւրապետին հաւատս)։ Պօղոս զբամբասեալսն յարգէ։ Մեք անձամբ զանձինս մի՛ յարգիցեմք. եւ եթէ այլք եւս կամիցին յարգել, մի՛ առնուցումք յանձն։ Որք պահօք զանձինս յարգել ջանայցեն. (Ոսկ. մտթ. ստէպ։)
Որ զզգայութիւն յարգէ՝ որ է ոտն, ի խաւարի ունի՛ զմիտսն. (Նախ. ժող.։) (Եւ տր. խնդ)
Ետ նոցա տասն մնաս, եւ ասէ զնոսա, յարգեցէ՛ք զայդ, մինչեւ եկից. (Ղկ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
Վարձեցա՛յք յարգեցէ՛ք զայդ, մինչեւ գամ ես.
cf. Յարգոյ.
Նորա միայն յարգի՛ լիցուք վկայութեան. յն. հերիքասցուք տեսութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
respectable, honourable, estimable, dear, precious, commendable;
good;
reverend;
— դահեկան, current money;
օր —գոյ, feast-day.
Խաբեբայք եւ կեղծաւորք բազում ինչ բանս խօսին պատրանաց, մինչ յարգոյ լինիցին. (Մխ. առակ. ՟Կ՟Ա։)
cf. Յարգի.
Ստացուածքն բոզի պիղծ են եւ անարգ, թէպէտեւ նիւթքն եւ նկարագիրն յարգուն իցէ։ Զմարմնոյն սակաւաժամանակեայ գեղեցկութիւնն յարգուն համարի։ Զառ ի հեշտութիւն բանս յարգուն եւ պատուակըան համարեալ։ Զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարգունք համարեալ։ Զմի ի շարագրածացն իւրոց հարիւր եւ այլ եւս աւելի քան զատտիկեցի քանքարսն յարգուն համարեցաւ. (Փիլ.։)
Ամենայն արուեստաւոր զիւրն կամի յարգուն ցուցանել. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Աղախին ոսկի մի՛ զգեցցի, թէ ոչ յարգուն լիցի. (Ոսկիփոր.։)
like straw.
ἁχυρώδης palearis. Որ ունի զտեսիլ եւ զնմանութիւն յարդի. յերդի նման. սաման միսալը.
ornament;
finery.
Աստուածային յարդարանօք եւ հոգեւոր վայելչութեամբ. (Աբր. մամիկ.։)
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
Մաքրեալ եւ յարդարեալ։ Յարդարեսցէ զճանապարհ քո առաջի քո։ Յարդարեաց զնոսա իբրեւ զերիվար գեղեցիկ պատերազմի։ Ի նմանէ դիտեաց, եւ ի նմանէ յարդարեաց։ Բարեկամս Աստուծոյ եւ մարգարէս յարդարէ (կամ առնէ)։ Իբրեւ սաղմոսարանաւ իւրաքանչիւր յարդարեալ ձայնիւք (կամ ձայնիւ յարմարեալք).եւ այլն։
Միաւորեալ ընդ վերնոցն զներքինս, եւ մի յարդարէ դասս՝ զոր յերկինս եւ զոր յերկրի. (Կիւրղ. ղկ.։)
Սովորութիւն է գրոց, յորժամ ա՛յլ ինչ կամիցի յարդարել, այլ իմն նշանակել. (Կիւրղ. ծն.։)
Մթացեալ անօթն լուսաւորի առ սակաւ սակաւ, մինչեւ ամենեւին յարդարի. (Եզնիկ.։)
Ճրագն Աստուծոյ մինչ չեւ յարդարեալ է, այսինքն է թէ մինչ չեւ շիջեալ է (կամ անցեալ). (Կիւրղ. թագ.։)
to become straw.
Որ ոք կամի լինել ցորենահատ, ընծայեսցէ զինքն Աստուծոյ, եւ կեցցէ. եւ որ ոք յետս ընկրկեալ յարդեսցի, այրեսցի, եւ մի՛ շիջցի. (Փարպ.։)
Ի յարդ տրամակայեալ, միտեալ յարդեալ. (Մագ. ՟Ի։)
adherence, conjunction, connexion.
Եւ ոչ յարելութեան կարգ ինչ է իմանալ։ Եթէ ոք միայն մերձաւորութիւն յարելութեան ասիցէ պատուով, նզովեալ լիցի. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)