cf. Յապաղեմ.
Կամիմ զղջանալ եւ խոստովանել, եւ թշնամին յապաղեցուցանէ. (Եփր. խոստ.։)
to delay, to tarry, to remain;
to linger, to loiter, to be late.
Մի՛ յապաղիցիս դառնալ առ Տէր ի մեղաց. (Սիրաք հին. ՟Ե. 8. (նորն, մի՛ յապաղիցես)։)
Թէպէտեւ նա ամենագէտ է, մի՛ յապաղիր խոստովանել։ Ոչ յապաղի ժամանակն յումեքէ, որ տուեալ է քարոզութեան նորոյն, եթէ ոչ կատարի. (Եփր. խոստ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
delay, hinderance, impediment;
putting off, delaying, protraction, procrastination, prorogation, respite;
temporizing.
Սա միայն ոչ ընդունի զյապաղումն, մարդասիրութիւնս. (Ածաբ. աղք.։)
Բարւոք թուի ինձ սակաւ մի յապաղումն առնել պատմութեանս (այս ինքն մեկնութեանս). (Սահմ. ՟Ա։)
hastily, in a hurry, suddenly, quickly, at once.
Որ յանկարծակի յապուրակի զայնպիսի փափկութիւնսն ի բաց թօթափեցին, եւ միջամուխ եղեն պատերազմաց. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
Տեսանելով զայն յամենայնի յաջողակ։ Էր յաջողակ ի գործս պատերազմի. (Փարպ.։ Կիր. պտմ.։)
dexterity, address, cleverness, aptitude, ingenuity, ability, skill, expertness.
Յորոյ միջոյ հաւեալ յաջողակութեամբ (կամ աջողակութեամբ) ի գերազանցեալն ամբարձաւ աշտիճան. (Պիտ.։)
prosperity.
cf. Յաջողութիւն;
— տալ, to ensure the success of.
Բազմաց ըստ առակիս պատահեաց պատրիլ՝ միով յաջողմամբն թագաւորել. (Մխ. առակ.։)
Աջողմամբն եւ բարեկամօքն մի՛ վստահանալ եւ բարձրամտել. (Պիտառ.։)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
Զայս ասացեալ՝ զյաջորդն նոցո՛ւն թողացուցանէ քըն նել եւ ի միտ առնուլ. (Իգն.։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Զկնի Մակարիոսի զաթոռ հայրապետութեան Երուսաղէմի յաջորդէ Կիւրեղիոս. (Սանահն.։)
cf. Յառաջս.
Զմի եւ զնոյն դիտել զբնութիւն աստուածութեանն՝ անըսկըզբանն, եւ ծնեցելոյն, եւ յառաջ եկելոյ. (անդ. ՟Ժ՟Դ։)
Ոչ էին օրէնք զայն ճանապարհ երթալ յառաջ ժամանակաւ։ Յառաջ ժամանակաւ հասեալ ձեր ի գործ պատերազմի. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Ե։)
Յիշմամբ երախտեացն որ առ նոսա յԵգիպտոսէ եւ յառաջ։ Յութերորդ օրէն եւ յառաջ, ապա նուիրել զծնունդս արջառոց եւ ոչխարաց։ Ի սկզբանէ աւետարանին եւ յառաջ մինչեւ յեօթնագլուխ վիշապն, որ է նեռն. (Նախ. եզեկ. եւ օրին։ Նախ. ղեւտ. եւ Նախ. յայտն.։)
ՅԱՌԱՋ ՔԱՆ. նխ. πρό prae, prius, ante. Նախ քան. յառաջագոյն քան. վաղ քան. կանխագոյն քան. մինչչեւ. անկից առաջ, ան չեղած.
Յառաջ՝ քան չեւ էր եկեալ բաբելացին. (Վահր. յար. (այսինքն մինչչեւ)։)
Ոմն յայնցանէ՝ որ յառաջարկիցեն։ Յառաջարկիցէ զմիւսն։ Սոքա յառաջարկցեն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
Յառաջաբանէ իւրմէ կամի զամբաստանութիւն զնովաւ արկանել։ Յանդիմանել զնա յառաջաբանսն իւր։ Բուռն հարկանէր զյառաջաբանէն բաղդատայ։ Աւասիկ յառաջաբանէս առաջի դնէ զյաղթութիւնն. (Իսիւք.։ Եւթաղ զառաջաբանս եւ զգլուխս կարգեաց. Ճ. ՟Է.։)
Ի բանից խորհրդի յառաջաբան լինել մի՛ յօժարեսցիս. (Եւագր. ՟Թ։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.
Յետ միոյ միոյ յառաջաբանութեանցն. (Նախ. պօղ.։)
Սրբոց աւետարանչացն (կամ աւետարանացն) յառաջաբանութեամբ ի ձեռն իրացն եղելոց. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
πρότερος prior, anterior. Որ ինչ առաւել յառաջն է. առաջին. հնագոյն. կանխագոյն. նախընթաց. վաղեմի.
Ոչ միայն զյառաջագունիցն, այլեւ զկնի եկելոցն։ Ըստ յառաջագոյն սովորութեանն. (Կորիւն.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
προκόπτων proficiens βελτίων melior. եւ բայիւ προκόπτω , προβαίνω proficio, progredior διοδεύω permeo, transeo եւ այլն. Որ յառաջ դիմէ կամ դիմեալ է. լաւագոյն լեալ. օգտեալ. զարգացեալ. յառաջ խաղացեալ յիմիք կարգի.
Գինի կոչէ տէրն զբանական ուրախութիւնն. զորոց յառաջադէմ միտք ոչ փոքր ինչ ունին զխնամակալութիւնն. (Բրս. յուդիտ.։)
to advance, to go forward, to progress, to make progress, to profit, to succeed.
Այլ ոչ եւս յառաջադիմի ի կռոցն պաշտելութիւն. (Ճ. ՟Բ.։)
proposition;
design, project, intention.
որ եւ ԱՌԱՋԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. πρόθεσις propositio. Առաջի եւ յառաջագոյն դնելն. հաստատելն ի միտս. դիտաւորութիւն.
previous deliberation, premeditation.
Մտացն յառաջախոհութեամբ ժողովէ զոր ինչ եւ կամի. (Երզն. մտթ.։)
foreknown, predicted, foreseen.
Յարդարոց արանց մի՛ զանց առներ, որ յառաջածանօթ են Աստուծոյ. (Եփր. խոստով.։)
producer, author.
ամենայն միակի եւ բազմութեան յառաջածու։ Ումեմն պատճառ, եւ որպէս յառաջածու եւ ծնօղ։ Ինքն ինքեան՝ ինքեամբ (եւ առ ինքն) է յառաջածու եւ շարժողական. (Դիոն. ածայ.։)
production, creation.
Բազմապատկանալ ասի մինն, իբր նորա յիւրմէ յառաջածութիւն զբազումս։ Միեղինիւ յառաջածութեամբ բազմացն. (անդ։)
arrived before or first.
Այսոքիւք յառաջահաս լինելով ի միտս նոցա, եւ ըմբռնելով զնոսա իրօք՝ որ ոչինչ էր վնաս. (Ոսկ. գծ.։)
believing first of all men.
Կանխագոյն հաւատացեալ. եւ որ ինչ ա՛նկ է նմին.
to predict, to prophesy.
Փրկիչն յայտնագոյնս յառաջաձայնեալ՝ ասէր. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
cf. Յառաջակարկառ.
Երկոցունց եռագունիցն հաւասարասրունն զմի ընկալեալ է բնութիւն, եւ յառաջաձիգն՝ անեզր բնութիւնն. (Պղատ. տիմ.։)
skirmish, brush.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Յառաջամարտիչ.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
Ի յառաջամարտիցն ի ճակատն եթէ ոք հարու զթշնամին։ Յառաջամարտ եղեալ (ընդդէմ) սատանայի. (Մխ. դտ.։ Ճ. ՟Բ.։)
in pushing forward, in advancing;
— երթալ, to open away through and advance before all.
Յառաջ մխեալ. միջամուխ.
going in or entering before.
Ոչ միայն ներհականացն երկոտասանիցն, եւ կամ զյառաջամուտ զկարապետին, այլեւ զայլոց մատուցելոցն. (Կորիւն.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Իբրու թէ մարմնականն յառաջանայցէ ի նմա, եւ միւսն վերջանայցէ. (Նիւս. կազմ.։)
Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. վասն զի յառաջանայ միշտ այնքան՝ որքան հասեալն լինի. (Առ որս. ՟Է։)
Ի պատերազմ յառաջանան։ Յիւրաքանչիւր տեղեաց մի քան զմի յառաջանալ ի կոչումն բուհայի. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 10։)
Ըստ ամենայնի յառաջանալ ի տէր, եւ սիրել զնա. Ի բարեպաշտութեան ջանս յառաջանալ միշտ. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ի՟Գ։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
announced, narrated beforehand.
Յառաջապատում (վկայութիւնս) գրով գտցես. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
cf. Յառաջասացեալ.
Եւ Փոքր մի յառաջ՝ ի վեր անդր ասացեալ.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
predicted, foretold, prophesied.
Եւ Փոքր մի յառաջ՝ ի վեր անդր ասացեալ.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Խորգք տողին ի գնալն իւրեանց, եւ զմիմեանս յառաջատեն, եւ միմեանց տեղի տան ի կռիչսն. (Մխ. առակ.։)
Յե՛ւս կատարելագոյնն առեալ՝ յառաջատէ։ Յառաջատեալք՝ զմիմեամբք առնեն ելեւել։ Յառաջատեալ իւրովն գերազանցէ թռչմամբ. (Պիտ.։)
prescience.
foregoing, preceding, previous, antecedent, precedent;
fore-runner, precursor, outrider;
antecessor, predecessor;
— լինել, to precede, to forego, to fore-run, to outride.
Յառաջընթաց կարապետ. յն. մի բառ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 12։ Ագաթ.։ Շար.։ եւ այլն։)
to hold or stretch out or forth;
to push or drive in, to cause to enter or penetrate, to fix in;
— զաչս or զակն, to look at fixedly, to rivet one's gaze on, to gaze earnestly on, to have the eyes fastened upon;
— զգլուխն ընդ պատուհանն, to face, to come to the window, to look out, to present oneself, to appear;
— զձեռս, to stretch forth one's hand.
Ի մարմինս Յոբայ յառեաց զտանջանս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
assault, attack.
gazing, stare;
contemplation.
Յառիլն. յառելն զաչս կամ զմիտս.
Ճահաւորեցան մարդկային ընթացք առ միայնակ յառումն նպատակի ընտրութեան. (Նար. մծբ.։)
to freeze, to be frozen.
Գետս այս պաղէր ձեամբ, մինչեւ յատականալ նմա. (Պտմ. աղեքս.։)
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
(որպէս թէ ցյատակել. լծ. եւ սատակել) ἑδαφίζω solo aequo, humi prosterno κατασκάπτω, καταστρέφω, ἑρημόω suffodio, subverto, everto, desolo, devasto. կր. ἑδαφοῦμαι, ἑδαφίζομαι solo aequor, ut solum fio. Որպէս զյատակ գետնոյ կացուցանել. քանդել մինչեւ ի յատակն. տապալել. հիմնայատակ՝ հարթայատակ առնել. եւ Բնաջինջ առնել, կորուսանել կործանել զշինուած եւ զմարդ.
cf. Յատեմ.
Յատցես զայգի քո. զայգի քո ոչ հատցես։ Թողից զայգի իմ, եւ մի՛ յատցի, եւ մի՛ բրեսցի։ Ժամանակ յատելոյ եհաս, եւ այլն։
to be appropriated, separated, distinguished.
ԶԵփրեմ՝ զտասն ցեղսն ասէ, եւ Բենիամին՝ զինքն եւ զՅուդա, որ յատկացան առ Րոբովամ՝ ի տասանցն. (Վրդն. սղ.։)
Ի Յուդա ի կոչեցեալն իսկարիովտացի. քաղաքաւն յայտնէ, զի յատկասցի ի միւս Յուդայէն. (Տօնակ.։)
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
ἱδιότης proprietas. որ եւ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Սեպհականութիւն. հանգամանք. որ ինչ յատուկ եւ սեպհական իցէ ումեք կամ իմիք.
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
Արտօսր թորել. (որ է յատուկ առանձինն միայն զգայական կենդանեաց. Պիտ.։)
ա.նխ.մ. ՅԱՏՈՒԿ. ա.նխ.մ. μόνον solum χωρίς separatim καθ’ ἑμαυτόν seorsum ἱδικῶς proprie. Անկցորդ. անմասն. որիշ. զատ. լոկ. սոսկ. միայն. եւեթ.
Ոչ եւեթ յատուկ մերձաւորագոյնք կատարեն մարդիկ։ Յատուկ զզոփալն միայն յիրաւի յինքեանս բերեն. (Պիտ.։)
Ոչ Պետրոսի յատուկ սաստեաց, այլեւ զունկն բժշկեաց զվիրաւորեցելոյն։ ԶՔրիստոս պատուեսցուք մի՛ սեղանով միայն, մի՛ գերեզմանաւ յատուկ. (Ածաբ. աղք.։)
Ետես (Ադամ զամենայն կենդանիս) արու եւ էգ. եւ նա միայն յատուկ էր (առանց ընկերի)։ Որպէս զի եղիցի եւ օգնական Եւայի, զի մի՛ եղիցի նա յատուկ. (Եփր. ծն.։)
heaped up;
compound of three words.
ՅԱՐԱԲԱՐԴ. Ըստ քերականաց. παρασύνθετος decompositus. Յերից բառից բարդեալ ի մի բառ. զոր օրինակ՝ արծաթափոխատու.