cf. Պրաստին.
Թագաւորն ի փսամաթիայ՝ որ է ի պրաստին, որ է յայսմ (յայսկոյս) նիկոմիդիայ, քննեալ եւ անարատ գտեալ զաթանաս։ Յառնէր ի հեղինուպօլսէ ի նիկոմիդիա, եւ անդ ի պրաստին իւրում լինէր. (Սոկր. ՟Ա. 27։)
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
Պրծանիցին ի քէն ամենայն մեղք քո ։ Մինչդեռ կամիցիս դու կատարել զաղօթսն քո, պրծանիցին ի քէն իրքն հանգստեան . (Մծբ. ՟Դ։)
to save, to deliver, to rescue.
Անդ պրթեալ ոմն ապրեցուցանէր մանուկ մի փոքրիկ՝ տրդատ անուն։ Երկուս մանկունս յորդւոցն պարթեւին պրծեալ ապրեցուցանէ ոնմ ի ձեռն դայեկաց։ (Ագաթ.։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Զգլուխն նիկանովրայ աջով ձեռամբ հանդերձ ... բերին պրկեցին յանդիպման երուսաղէմի. (՟Ա. Մակ. 47։)
Պրկեցին զնոսա մի մի ի չորս ցիցս. (Ագաթ.։)
Ջղուտն ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի. մինչ զի ի ձեռն պրկելոյ՝ թանձրացեալն ի գոլոշեաց մասն անօրսանալ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Բ։)
stretching, tension.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
roof, ceiling.
Առ ի չժուժել ճիւաղեալ պրշակաց տան միոջ՝ զդոգ առեալ ձեղուն՝ լինելով նմա անզերծանելի ծուղակ, սուզեալ ընկենու զնա ի ձեռս արանց քաջաց. (Արծր. ՟Է. 2։)
Ելանիցէ հասանիցէ ծուխն մինչեւ ի նա ի ծակոց առաստաղացն եւ ընդ որմածերպս պրչակին. (Եփր. աւետար.։)
Նաքա լքեալք (ի հրդեհեալ տան), իբրեւ մի մի ի պրշակաց անդէն։ ի ներքս այրեսցի. (Պիտառ.։)
rush, bulrush;
papyrus.
made of rush or papyrus;
rush-mat;
rush-garments;
— թուղթ, papyrus-scroll.
Գտին զմիայնակեացն ի վերայ պրտուեղինին նստեալ, զի լայր։ Մի՛ հանել յանձնէ զպրտուեղէնն. (Վրք. հց. ձ.։)
follower of St. Paul;
—ք, St. Paul's companions.
Եւս պօղոսեան եմ, եւ միւսն՝ եթէ ես պօղոսեան. (՟Ա. Կոր. ՟Ա. 12։)
the twenty seventh letter of the alphabet & the twenty first of the consonants;
nine hundred, nine hundredth;
It is sometimes confounded with the letters չ & ճ, as : խնջոյք — խնճոյք, ջղջիկան — չղջիկան.
Տառ բաղաձայն՝ անուանեալ ջէ. որ եւ ասի միջակ, զի լերկ է քան զՉա, եւ թաւ քան զՃէ.
Ջէն, Ջանիւ ասէ հասցես շնորհաց, մի՛ ծոյլ կենար եւ դեդերած։ Ջնջել ասէ զհոդիդ ջըրովք, յախտից մեղաց ջերմ արտասուօք. (Շ. այբուբ.։)
hood, cowl, frock.
Յեկեղեցին գոլով ի պաշտօնն՝ կարմիր սկառլատ ջաբրունս տարցեն ի գլուխս իւրեանց։
to crush, to crack, to break, to dash or break to pieces, to bruise, to smash.
Զամենայն զօրս խորտակեալ ջաղխէին։ Որք միանգամ ելին ընդէմ նոցա պատերազմել, ջաղխեցին մանր իբրեւ զփոշի. (Ղեւոնդ.։)
crushed, shattered, broken;
weak, fragile;
click & spring work (in watches).
Անօթ մի ջաղջախ անպիտան անկեալ դնիցի. (Թղթ. բարուք.։)
to crush or breakup totally, to pound, to triturate.
Զեղէդն ջաղջախեալ (կամ ջախջախեալ) մի բեկցէ. (Ես. ՟Խ՟Բ. 3։ եւ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 20։)
Պահել ոչ կարես. իսկ ջաղջախել զմարմինս քո ծանրութեամբ կերակրոցն կարիցե՞ս. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
light, torch, flambeau, link;
candelabra, chandelier;
facula, bright spot on the sun.
Ջահս ի մէջ սափորոցն։ Առին զջահսն։ Կապեաց ի միջոցին զջահսն, եւ ելոյց հուր ի ջահսն։ Ջահիւք եւ լապտերօք արծաթեօք. (Դտ.։ Յուդթ.։ ՟Բ. Մակ.։ Յհ. ՟Ծ՟Ը. 3. եւ այլն։)
Ջահ վառեալ սուրբ սերովբէն՝ կայր ի սպասու հրալից վիմին (գերեզմանի փրկչին). (Շ. տաղ.։)
Ջահ մի՝ ունելով յինքեան կանթեղս հարիւր եւ երկոտասան։ Ջահ այս ճախր առեալ ի գլուխ կաթուղիկէիս։ Չափաւոր ջահ մի այլ յանուն սրբոց քառասնիցն՝ ունելով յինքեան կանթեղս ըստ թուոյ նոցա. (Յիշատ.։)
burning or shining like a torch.
Արեգակն ոչ ապականի այլ ընկղմի ի ջահաբորբոք փառացն քրիստոսի. (Մեկն. ղկ.։)
Ի ջահաբորբոք գալստենէ նորա յաղթի եւ ընկղմի լոյս լուսաւորացդ. (Երզն. մտթ.։)
to blaze, to shine.
state of an acolyte, acolyteship.
Ի միասին ամենայն եկեղեցիք ջահընկալութեամբ եւ պայցառութեամբ միաձայնեալ ի պաշտամանն հաստատեցաք. (Տօնակ.։)
to nourish, to give to eat or to suck, to feed, to suckle, to foster, to rear.
Իբրեւ տղայոց ի քրիստոս կաթն ջամբեցի ձեզ, եւ ոչ կերակուր։ Մանր մանր կոտորեալ զայս՝ թռչնոց երկնից գէշագէշ ջամբեցից։ Ջամբել միս, կամ հաց, զիւղ եւ մեղր, կերակուր. խոտ որպէս արջառոյ, զինչս՝ աղքատաց. ժառանգութիւն. լեղի, մոխիր, վտանգ, ցաւս, մատեան, եւ այլն։
ԳԳուէր ի գիրկն զիւր միածինն, կաթամբ ջամբէր զաստուածորդին։ Մարմնով ի գիրկըս գգուեցեր. մաքուր կաթամբ քո ջամբեցեր. (Տաղ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
Այս ջան է առ առաջի իմ, մինչեւ մտից ի սրբութիւն աստուծոյ։ Ամենայն բան ջանիւ։ Վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ խռովութեան քաղաքին։ Յիշէր եղբարք, զվաստակն մեր եւ զջան.եւ այլն։
Աշխատութիւն միայն եւ ջան շահիս անտի։ Զի՞նչ ջան է ասել զմեղսն, եւ առնուլ զթողութիւն։ Դադարեսցուք յանօգուտ ջանիցն. (Վեցօր. ՟Ա։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։ Ածաբ. ժղ.։)
to endeavour, to strive, to strive hard, to make every efforts, strenuous attempts, to try all means, to exhaust oneself with exertion.
Ջանահնար լինել նորա առ ափշինն։ Ջանահնար լինէի բառնալ ի միջոյ նոցա զչար սերմանացանի որոմն. (Յհ. կթ.։ 4)
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
Զքառասուն ամ ջանացայ ընդ ազգին ընդ այնմիկ. յն. տաղտկացայ։ (Եւ Ես. ՟Ծ՟Բ. 10.)
Ոչ ջանացի կեցուցանել զանձին իմ։ Ջանաց ասէ առ ինք ձգեալ՝ տէրըն զորդիս մարդկան փրկել։ Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն, ե՛ւ աստուծոյ տալովն, ե՛ւ մեր ջանալովն։ Փակեցան դրունքն, որ այժմ բա՛ց են ջանացողին. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. այբուբ.։ Խոսր.։ Իգն.։)
Մի՛ փոքր համարիր զշնորհս զղջմանն, այլ մեծաւ փութով ջանացի՛ր, եւ խնդրեա՛ յաստուծոյ, մինչ առնուս. (Անան. զղջ.։)
to defend, to sustain, to plead, to excuse, to justify;
— զանձն, to defend, justify or excuse oneself.
Ի ձեռն միմեանց՝ երկոցունց ջատագովէ զհաստատուն անլուծութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
Ժանտք եւ ջատուք, ամենայն մարդկան փրկութեան թշնամիք. (Ոսկ մ. ՟Բ. 4։)
cf. Ջեռուցանեմ.
Աստուածային հրովն ջեռացոյց զմիտս նոցա. (Ասող. ՟Գ. 5։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։
Զի մի ջեռնուցու ամենայն իսրայէլ ի շնութիւն պոռնկութեան. (Եփր. թագ.։)
Մայրն ջեռեալ նստցի ի վերայ ձագոցն կամ ձուոց . (Օրին. ՟Ի՟Բ. 6։) յն. մի բայ, տածել կամ թխել ջերմութեամբ։
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
Ցուրտ եւ տօթ, զի մի զովացուցանէ, եւ միւսն ջեռուցանէ։ Հրային մասամբ ջեռուցանէ զամենայն գոյացեալս. (Յճխ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Ը։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
Բժիշկքն զջերանեալն կանգնեսցեն։ Ի բազում խորհրդոց միտքն ջերանին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Ի նմին յամառեալ ջերանէր ի մոլորութեանն. (Նանայ.։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
θερμός calidus. Ջեր, ջերմ. ջերմին. տաք.
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
θερμός calidus ζεστός, ζέων, -ον fervidus, fervens, ardens. Ջեռեալ. ջերեալ. ջերմին. եռացեալ. իրօք կամ նմանութեամբ. տաք, տաքուկ, թարմ. (լծ. արաբ. ճէրմ. պ. կէրմ. յն. թէրմօս ). ... եբր. խամ. (յորմէ համամ ).
Ա՛յլ ժամանակ է ձմերանոյ, եւ ա՛յլ ջերմոյ. եւ ոչ ոք տեսանիցէ զնշանս ձմերանոյ, եւ ջերմի ակն ունիցի. (Մեկն. ղկ.։)
Եւ որպէս ջերմ կերակուր. ջերմիկ.
Ոչ ի ջերմ ժամանակ, այլ մինչդեռ ալէկոծն ծովածուփիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 24։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
Եթէ ջերմագոյն՝ ոք ի միասն կամիցի նայել (այսինքն քննել զմիտս բանից) (Ոսկ.ես.։)
warm, ardent.
θερμός calidus, fervens. Ջերմային. ջերմին. ջերմ. եւ ջերմեռանդն.
warm.
θερμαντικός calefactorius θερμός calidus. Ջերմական. ջերմին. ջերմ, եւ ջերմացուցիչ. տաք.
Զսպիտակ պղպեղ եւ զսեաւ նմանս միմեանց ասեմք ըստ ջերմայնոյն։ Սեաւն առաւել ջերմային է. իսկ սպիտակն նուազ. (Սահմ. ՟Ծ։)
cf. Ջերանիմ.
Ոմն ջերմանայ հանդերձ տապով. ոմն ջերմանայ միայն. ասեմիք ի վերայ ջերմացելոյ, եթէ ո՛րչափ վշտացաւ. (Բրս. հց.։)
thermometer;
— բնական, natural -;
— բուսական, vegetable -;
— օդեզէն, air — or atmospherical -;
— ալքոհլեան, spirit -;
— տարբերական, differential —;
— մետաղական, metallic —;
— ծայրագոյն ջերմութեան կամ ցրտութիւն, maximum — & minimum —, self-registering —, register —;
— հարիւրամասն —, centigrade -;
— Ռէօմիւրի, Ֆարէնհայթի, Reaumur's —, Fahrenheit's —;
—ն բարձրացաւ՝ էջ մի աստիճան, the — has ascended, has fallen one degree;
—ն զրոյէն մի աստիճան վար՝ վեր է, the — is one degree ahove or below zero.
warm, ardent;
devout, fervent.
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինաց։ Զայս ասէ եսայի ջերմեռանդն մտօք։ Ջեռուցանել զցուրտ մարմինն դաւթի ի ձեռն ջերմեռանդն եւ արիւնաշատ կուսին. (Քիլ. իմաստն։ Սեբեր. ՟Ղ։ Եփր. թագ.։)
tender, affectionate
Նախանձ փոխէ զգութ սիրելւոյն առ ի թշնամանալ անարգել զջերմնեակ բարեկամիկն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Ջերմընկալ.
ՋԵՐՄՈՏ կամ ՋԵՐՄՈՒՏ. ա. Ջերմին. տաք.
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
θέρμη, θερμότης caliditas, calor, aestus. Ջերմ գոլն. որակ ջեռուցիչ. զօրութիւն ջերմին. Ջեր. տապ. տաքութիւն.
Հալիցի ի հասանելոյ ջերմութեան։ Իժ մի ի ջերմութենէն ելեալ. (Յոբ. ՟Ղ. 17։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 3։)
Մի ճառագայթ, եւ մի ջերմութիւն հրոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Ի հրոյ գերազանցութենէ մանաւանդ հիւանդացեալ մարմինն՝ շարունակ տապք եւ ջերութիւնք գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
how ! oh ! o strange ! wonderful !
ՋԵՔ կամ ՋԷՔ. մջ. յորմէ կազմի եւ հոլովդ՝ ջեքի, ից. Ով. զի՞ բարի. բեք. բաբէ. բէհ բէհ. (որպէս եւ պ. ջի՜. արաբ. զիհի՜. է՝ քանի՞, ո՞վ ո՛րչափ).
nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.
Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)
furnished with nerves, sinewy, nervous.
Լի եղեալ գոլորշովք ջղուտն՝ ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի։ Բոլորակագոյնք են զկոկորդիւն մասունքն, եւ յոլով է ի սոսա ջղուտն։ Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս.։)
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.
Ջնջեցից զամենայն մարմին յերեսաց երկրի։ Ջնջեցան յերկրէ։ Ջնջելով ջնջեցից զյիշատակ ամաղեկայ յերկրէ ի ներքոյ երկնից։ Մի՛ ջնջեսցի անուն հօր մերոյ ի միջոյ ցեղի իւրոյ։ Ծնօտիւ իշոյ ջնջելով ջնջեցից զնոսա։ Մի՛ ջնջեսցի ցեղն յիսրայէլէ։ Ջնջեցից իբրեւ զամպ զանօրէնութիւնս քո։ Ի ջնջել անիրաւութեանց։ Ջնջեսցին հեղեղաւ.եւ այլն։
Ջնջել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանելհրով միայն կարես. (Եփր. համաբ.։)
effacer;
expiator.
Եւ մարմինն՝ ունելով յինքեան զանչարչարելի բանն՝ ջնջիչ տկարութե մերոյ (կամ իւրոյ). (Շ. թղթ. յԱթանասէ։)
abstersion, cleaning;
effacing, erasure;
abolition, abrogation, cassation;
suppression;
extinction, extirpation, extermination;
— դտշանց, cancelling, annulling of contracts.
(Նոյ) ոչ եղեւ հանգիստ, այլ ջնջումն որ ինչ միանգամ ի վերայ երկրի. (Խոր. ՟Ա. 3։)
to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.
Բոլորել. համախմբել որպէս զջոլիր. կր. ոլորիլ ընդ միմեանս, կամ պատիլ խաշանց զմիմեամբք ի մակազիլն.
Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)
Յորժամ առ միմեանս ջոլորիսցիմք, յորժամ կարեկից եւ վշտակից միմեանց գտանիիմք. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
convener, assembler;
compound.
συνθέτης coagmentans, compositor. Ի մի ջոկ դնօղ. հաւաքիչ եւ կրթիչ ջոկաց.
ՋՈԿԱԴԻՐ. σύνθετος compositus, coagmentatus. Ըստ քերականաց, ի մի ջոկ եդեալ. բաղադրեալ. շարադիր. բարդեալ.
copulative, conjunctive.
Ջոկամանք են, այսինքն շարմանեալ, որ ասի ժողով։ Ջոկամանն իբրեւ զմիաբանութիւն իմն եւ համակամութիւն եւ այլն։ Անջատականք ընդդէմ ջոկամանին. (Երզն. քեր.։)