to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
Եկեալ հասանէին ի սահմանադրեալ կէտ պայմանի մկրտութեանն. (Ճ. ՟Ա.։)
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
ὀρικός definitivus. Սահմանիչ. որոշիչ. որոշողական. վճռական.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։
Եմք ածու փոքր, եւ թուով յոյժ ընդ փոքու սահմանեալ։ Մի՛ ինեւ, այլ քեւ սահմանեսցի ընդարձակութիւն ձեռին քո։ Որ զտրտմական սահմանեաց ծնունդ։ Արծաթասիրութիւնն ոչ եթէ ի բիւր տաղանդս ոսկւոյ սահմանի։ Բազում ինչ խորհիմ յաստուածայինսն, այլ սահմանեմ զանձն իմ, զի ՛մի՛ պարծելով կորնչիցիմ. (Խոր. ՟Ա. 1։ Սարկ. աղ.։ Շար.։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Մահուամբ սահմանեալ դնի ի նոր գերեզմանի. բերի ի կրկին նշ. որպէս վախճանեալ, կամ ամփոփեալ։
Եկեսցուք եւ սահմանեսցուք զիմաստասիրութիւն։ Եւ սահմանել անհնար է, եթէ ոչ նախ առաջին ուսանիմք, եթէ զինչ է սահման, զի՞նչ է յոռութիւն, եւ զի՞նչ առողջութիւն սահմանի։ Անունն սահմանէ զբնութիւն ենթակայիրի. (Սահմ. ՟Բ. եւ այլն։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Ոչ զտիրապէս պատճառն յայտնելով։ Խոհականութեամբ խոնարհելն՝ տիրապէս խոնարհութիւն է. իսկ անիմաստաբարն՝ եղծումն։ Ոչ նմանին տիրապէս խոնարրհաց, որ առ ամենայն ինչ պիտանիք գոլով՝ առաւել զիջանին. (Մխ. առակ.։)
diptycha.
Ի տիփտիկոնն՝ յորում կարգ եպիսկոպոսացն սահմանի, գրեալ է. (Լմբ. առ ոսկան.։)
weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
Մարդկօրէն ասեմ վասն տկարութեան մարմնոյ ձերոյ։ Պարտ է մեզ՝ որ կարօղս եմք, զտկարութիւն տկարացնզ բառնալ։ Վասն նորին տկարութեանն եւ անշահութեանն։ Ի տկարութենէ ձայնի աղօրւոյն։ Զի ծանիցէ ամենայն մարդ զիւր տկարութիւն։ Տկարութիւն՝ անպիտան յանդիմանի։ Իւրեանց տկարութեանզ մտօքն։ Մեռցի ի տկարութեան մովաբ.եւ այլն։
child-slaying.
Ի կշտամբութիւն տղայակոտոր հրամանին. (Իմ. ՟Ժ՟Ա. 8։)
nurse.
κουροτρόφος parvulos nutriens. Սնուցիչ եւ դարմանիչ տղայոց.
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Կարապետն յանապատի՝ սակս տնտեսական հրամանին յեզերս գետոյ. (Մագ. ձ։)
cf. Տոհմաթիւք.
cf. ՏՈՀՄԱԹԻՒՔ. γενεαλογία . Ժամանակօք չափի եւ շօշափի, եւ ընդ տոհմագիրս մտանէ (այսինքն անցանէ ի գիր ազգաբանութեան). Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (ուր թարգմանի, ընդ մատենագիրս մտանել)։
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
Իբրեւ զերկիր ինչ պարարտ ընկալեալ զսերմանիս՝ պտղաբեր լիջիք եւ ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք։ Ու սերմ է, արդ եւ բազում տոհմականք։ Որչափ ինչ վնաս արմտեացն լինիցի, թէպէտեւ տոհմական ոչ, սակայն զգլուխն տայ։ Անդն ոչ զցանեալն եւեթ պարտի բերել, այլ առաւել եւս տոհմականս. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
wounded, ulcerated.
Ցուցանի ի վիրաւորէն, որ վիրաւորեցաւ յաւազակաց։ Ոչ օտարոտի ոք էր վիրաւորին քրիստոս. այլ մերձաւոր եւ դարմանիչ նորա. (Եզնիկ.։)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
Ցանկ շնչական՝ սատակման վճիռ։ Միջոց պայմանի վճռին վրիժուց. (Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.
Մինչեւ ցայժմ քո իշխանութիւնդ առանց իմ հրամանի կալեալ է, եւ ոչ ինչ յինէն ունիս վստահութիւն. (Փարպ.։)
cf. Վրդովումն.
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
alarm, trouble, disquiet, restlessness, agitation, confusion, disorder, tumult.
Շարժումն խռովութեանց եւ վրդովմանց։ Խաղաղութիւն իմ ոչ ըստ աշխարհի ինչ խաղաղութեան իմանի, որ մերձունի զվրդովումն, այլ խաղաղութիւնն իմ անխառն է ի վրդովմանց։ Զբազմաստուածութեանն առ հասարակ ջնջեցին զվրդովմունս, խաղաղութիւն արարեալ բոլոր աշխարհի. (Փիլ. իմաստն.։ Նանայ.։ Խոր. հռիփս.։)
cf. Տաղաւարիմ.
ՏԱՂԱՒԱՐԵՄ ՏԱՂԱՒԱՐԻՄ. σκηνόω . (որ ի սուրբ գիրս թարգմանի բնակել) tentorium figo, in tabernaculo ago, commoror, habito. տաղաւարի. բնակել. հանգչել իբր ի խորանի կամ ի հովանւոջ.
Lord's, dominical;
— աղօթք, the Lord's prayer;
— տուն, church;
— օր, sunday;
— գիրք, Holy Scriptures.
Արեգակն ի հարկէ ծառայէ տէրունական հրամանին։ Նուիրէին ի սպաս տէրունական սեղանոյն։ Շինել զտէրունական տուն։ Տարաւ ի տէրունական տունն։ Դառնալ ի տուն տէրունական (այն է եկեկղեցի, տաճար). (Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Զենոբ.։ Աթ. անտ.։ Անան. եկեղ։)
cf. Տէրունական.
Տէրունեան սուրբ մարմինն։ Տէրունեան մարմնոյ եւ արեան։ Ի տէրունեան մեծի սուրբ զատկին։ Խոյս ի չարէն ետու առ ի լրըումն տէրունեան հրամանին։ Ծառայո չար եւ վատ ըստ տէրունեան յանդիմանութեանն. (Անյաղթ բարձր.։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ե։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Է։)
of the last judgment.
Ի լինել բարբառոյ ձայնից արդարոցն, եւ տիեզերասասատ պայմանին, յառնեն ի դատաստան ամենայն մարմինք. (Պիտառ.։)
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
Անձրեւ հանդարտագոյն, եւ վայրագն (կարկուտ)։ Ի սառնամանիս վայրագս. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղք.։)
vagrant, erratic, vagabond;
lewd, libidinous.
Պատասխանի ետ վայրագնացն (հերովդիադա), եւ ասէ ցհոմանին իւր (ցհերովդէս). (Եփր. ի յհ. մկ.։)
lowness of birth, low extraction;
abjectness, vileness.
Եթէ զտնանկութիւն թշնամանիցէ, կամ զվատագրոհութիւն (կամ զվատգրոհութիւն), ծա՛ղր արա դարձեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
knot;
knob;
զ—ն կապանաց արձակել, to untie or loosen a knot.
Վարակաց փայտի նմանին անզեղջք։ Ջանայր զվարակն կապանաց արձակել. (Բառ. ստեփ. լեհ.։)
mistress, school-mistress, teacher.
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
(Զթագաւորս) որք յետ աղէքսանդրի եղեն վարիչք։ Զռաջին վարիչս մակեդոնացւոց սահմանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
μισθός merces, praemium . եւս եւ μίσθωμα, τόκος եւ այլն։ Արժանն կամ արժէքն աշխատանաց. դարձն եւ փոխարէնն վաստակոց. վճարք ըստ պայմանի. հատուցումն. պարգեւ. կաշառք. կապէք. տոկոսիք. վարձք
cf. Ցրուիչ;
divergent;
diffusive;
dispersive.
Ցրիչ եւ խայտառակիչ թագաւորին հրամանի. (Փարպ.)
blowing cold, frosty, sharp, biting.
Զաւուրս ցրտաշունչ հողմաշունչ սառնամանեացն անցուցանէին։ Կատարեալ զաւուրս ձմերային ցրտաշունչ օդոցն։ Ցրտաշունչ սառնամանիք ձմերանոյն։ Աւուրք ցրտաշունչ սառնամանեաց. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։)
to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.
Ցօղեաց ի վերայ գերեզմանի նորա գեղ ինչ բժշկական. (Հ. կիլիկ.) (որպէս կաթել կամ բղխել)։
the thirty fifth letter of the alphabet, and the twenty ninth of the consonants;
eight thousand, eight thousandth.
Փ. Տառ բաղաձայն՝ Փիւր յորջորջեալ, որպէս սաստիկ Բ. այլ ձեւով եւ յատկութեամբ եւ տառադարձութեամբ հանգէտ ֆի, Φ տառի յունաց. յորմէ լտ. F, ՌՌՌ էֆ։ Վասն որոյ զասացեալսն զայնմ գրո, յունաց ի քերականութեան թրակացւոյն՝ թարգմանիչն երկրորդէ զփիւր տառէ մերմէ. այսինքն թէ ի կարգի բաղաձայնից է անձայն, եւ թաւ.
to flash like lightning, to gleam transiently.
Հուր փայլակնացեալ։ Հրաբորբոք փայլմամբ փայլակնացեալք։ Զփայլակնացեալ նշխար մարմնոյ նորա եդին ի գերեզմանի. (Շար.։ Անան. եկեղ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to praise, to laud, to glorify.
Ի յանբանից մըսուր եդաւ, ի հրեշտակաց փառատրեցաւ։ Համանմանից վերնագունին՝ փառատրողացն Աստուածային. (Յիսուս որդի.։)
affecting, moving, touching;
amiable, dear;
offscum, offscouring, cf. Ջնջան;
— առնել, ասել, to conjure, to beseech, to entreat, to beg, to supplicate.
ՓԱՐԵԼԻ. գ. περίψημα peripsema. Ջնջան, որ փարի զսրբելի ենթակայիւ. կամ որպէս փարատիչ աղտոյ. սրբիչ. մաքրիչ. (յն. բէրի՛փսիմա. պարասրբիչ. շուրջ մաքրիչ. որ այլուր թարգմանի ի մեզ, տարագիր կամ կամ անարգեալ. եւ փոխանակ. )
cf. Օթանոց.
պատահէ սորա տեղի օթարանին մօտ առ դիրս (գերեզմանի) սուրբ առաքելոյն. (Խոր. ՟Բ. 71։)
fond of strangers, hospitable.
Օտարասէր, եւ դարմանիչ աղքատաց։ Մարդասէր եւ օտարասէր։ Արամազդայ օտարասիրին մեհեան շինէր. (Ղեւոնդ.։ Մագ. ՟Ժ՟Դ։ Եւս. քր. ՟Բ։)
skilled in the law;
legist, jurisconsult, lawyer, civilian;
doctor in Law;
— առնել, to initiate in the laws, to indoctrinate in jurisprudence.
Յանդիմանին օրէնգէտքն ի տգիտաց անտի։ Եզրի օրէնսգիտի. (Իգն.։ Լմբ. ատ.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Յեբրայեցւոց լեզուն՝ օրհնութիւն յովհաննէսն թարգմանի։ Յովհաննէս զնա անուանելով, այսինքն օրհնութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Մինչեւ ի գերեզմանին յուղարկեմք ակն. (Պիտ.։)
Սնուցիչ եւ տածիչ դարմանիչ աղքատաց.
lively, courageous, resolute, determined.
Կոչի յանուն նորա եւփսիխոս, որ թարգմանի քաջահոգի. (Հ. կիլիկ.։)
producing much or good fruits, abundant, fertile, fruitful.
Բուսոյց զսերմանիս եւ զծառս քաջապտուղ։ Որթ քաղցր եւ քաջապտուղ. (Փիլ. լին.։ Աթ. ՟Ը։)
act of courage or valour, great bravery, prowess.
Զօրացո՛ քաջարութեամբ լինել կատարիչ հրամանի քո. (Սկեւռ. աղ.։)
quadrilateral;
square.
Ձեւն՝ զի քառակոմանի է, հրաւիրակ է չորից տնկեանց տիեզերաց։ Օծմամբն քառակողմանի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
quadruped, four-footed, four-legged.
Ախտք ձիոյ նմանին, քանզի քառարքեաց է եւ ախտ իբր ձի. (Փիլ. այլաբ.։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
նմանեցուանել. ձեւացուցանել, համեմատել. յարմարել. եւ կր. իբր. ձ. նմանիլ. համեմատիլ.
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Արծաթագործն եւ պղնձագործ, եւ քարակոփ, բրուտ։ Ոչ էր կափարիչն արուեսիւ քարակոփաց մածեալ ի վերայ գրգզմանին Եզնիկ.։ Սկեւռ. յար. յորմէ եւ Երզն. մտթ.
cross-shaped distaff.
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
stone-roofed.
Սրբուհին մանի ի քոյդ քարայարկ այրի ... Այրդ լուսապայծառ եւ քարայարկ, եւ առաքինաբնակ. (Երզն. լս.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Արձանաղի մածեալ քարանայր։ Կարծրացեալ քարանայ։ Քարացեալ ամենայն զգայարանօք։ Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքին։ Յամուլ եւ ի քարացեալ յարգանդէ յառաջ եկն միտմօր. (Ճ. ՟Ա.։ Իգն.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Խոր. հռիփս.։ Շ. բարձր.։)