Definitions containing the research համարձակութիւն : 80 results

Խրոխտումն, ման

s.

gasconade, bravado, empty boast, rodomontade;
defiance, insolence, haughtiness;
չզիջանել ի խրոխտմանէն, to lose nothing of his arrogance.

· Calfa

NBHL (1)

Խրոխտանալն. խրոխտանք. խիզախումն. համարձակութիւն. յանդգնութիւն. եռացումն սրտի. անվեհեր բերումն.


Խօս

s.

cock-crowing;
cf. Խօսք.

· Calfa

NBHL (1)

Լռեա՛ ի բարութենէ. աստ ցուցանէ մարգարէն արգելուլ զբարի խօսն բազում անգամ։ Ի սակաւ խօսն հրամանաւ հօրն առնուլ համարձակութիւն. (Լմբ. կան. բենեդ.։)


Լկտութիւն, ութեան

s.

impudence, efffont-ery, immodesty, indecency, shamelessness, licentiousness, obscenity, libertinism, dissolute life.

· Calfa

NBHL (1)

ἁσωτία lascivia, impudemtia διάσχυσις, διάλυσις dissolutio. Լկտի գոլն. Գործ լկտեաց. լոյծ եւ թոյլ վարք. լրբութիւն. Անամօթոթիւն. անառակութիւն. համարձակութիւն ար. ժպրհութիւն. բացութիւն, աներեսութիւն.


Լրբութիւն, ութեան

s.

impudence, impertinence, insolence, shamelessness, arrogance, cynism;
ի — դարձուցանել, to render insolent.

· Calfa

NBHL (1)

ἁναισχυντία impudentia ἱταμία temeritas. Լիրբ գոլն. լըրբիլն. լրբանք. անամօթութիւն. անպատկառութիւն. ժպրհութիւն. յանդգնութիւն. անչաթ համարձակութիւն. աներեսութիւն.


Խոցեմ, եցի

va. fig.

to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտէր՝ թէ առաւել այս բան խոցէ զնոսա։ Զի՞ խոցիս դու վասն ընկերացն բարութեան։ Սոքա խոցեցան, ընդէ՞ր, զի ի հաւասարութիւն բարաց ընդ ընկերս ի համարձակութիւն մտանէին. (Ոսկ. յհ. 8։)


Թեւ, ոց

s. fig.

wing;
arm;
pinion;
flight, rush, dash;
թեւ աղօրեաց, sails of a wind-mill;
sweep, fan;
թեւ զօրաց, wings of an army;
թեւ ձկանց, fins of fish;
թեւ հանդերձից, sleeve of a coat;
թեւ նաւու, rudder, car, or sail of a ship;
թեւք հողմոց, the wings of the wind;
թեւ դրանց, leaf, fold of door;
թեւ տաճարի, towers of the temple;
pyramids;
թեւ գառագղի, portcullis, greatest door of menagery;
թեւք երկրի, the ends of the earth;
թեւս առնուլ, to have wings, feathers;
թեւս ածել, to flutter, to take wing;
to fly away;
թեւ արկանել, cf. Թեւարկեմ;
— ի —, — ի — խառնեալ / յեռեալ, arm in arm;
թեւ տալ ումէք, to give one's arm to;
բանալ, պարզել, հատանել զթեւս, to spread the wings;
հատանել զթեւս, to clip or crop (a birds wings);
to fetter or paralize a person. wing, protection.

· Calfa

NBHL (1)

ԹԵՒ. իբր Սրընթացութիւն, թեթեւութիւն, համարձակութիւն, եւ այլն.


Համայն, ից

adj. adv.

whole, entire, total, complete;
all, entirely;
together, all together, together with;
even, yet, still;
—, —իւ, totally, completely, wholly, thoroughly;
— եւ այնպէս, even though, even if, however, nevertheless;
— եւ այնպէս ոչ յագեցա՞ր, what, and you are not yet satiated?
— ասել, ասացեալ, in short, in a word.

· Calfa

NBHL (1)

Թէեւ այլ ինչ լսելութեան պատճառս ինչ չունիմ, համայն (տպ. սակայն) զի առ քեզ դիմեցի, պարտիս ունկն դնել։ Թէեւ յանձնաց չունիք համարձակութիւն, համայն վասն սրբոցն բարեխօսութեան ողորմի. (Խոսր.։)


Պատարագընկալ

adj.

receiving the sacrifice (God).

· Calfa

NBHL (1)

Պատարագ մատուցանել ոչ յանցաւորացն եւ անարգելոցն է, այլ այնոցիկ՝ որ համարձակութիւն ունիցին առ պատարագընկալն. (Գէ. ես.։)


Պանծութիւն, ութեան

s.

boasting, vaunting, bragging.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զի՞նչ (վստահութիւնն) իցէ. պանծութիւն՝ պարծանք (յն. մի բառ), համարձակութիւն. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Ս (sé)

s.

the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.

· Calfa

NBHL (1)

Չի՛ք ինչ հնարս։ Խորանն եւ սեղանն, պանսն, սպանդսն։ Որոյ ոչ տուն, ոչ հայրենիս, եւ ոչ ժառանգութիւն, ոչ ծառայս, եւ ոչ աղախնայս։ Աղօթք եւ պահս՝ երկնային քաղաքականութիւն. պահս՝ համարձակութիւն առ աստուած. պահք մաքրումն սրտի. (Ոսկ. մտթ. Մագ. ՟Լ՟Թ։ Սկեւռ. ես.։ Մաշկ.։)


Սեռ, ից

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այնուհետեւ էր տեսանելմեծ համարձակութիւն մերոյ սեռիս (հայոց) ի թագաւորական քաղաքին եկեղեցիսն. (Ժող. հռոմկլ.։)


Վկայօրէն

adv.

like a martyr.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ մերժեսցի վկայօրէն համարձակութիւն առ ի նմանէն։ Նախ քան զկատարումն վկայօրէն վախճանի հօր իւրոյ. (Յհ. կթ.։)


Վստահութիւն, ութեան

s.

trust, confidence, reliance on, assurance, security, conviction;
expectation, hope;
consignment, deposit;
վստահութեամբ, cf. Վստահաբար.

· Calfa

NBHL (2)

Զնոյն վստահութիւն ունիմ ի մարմին. վստահութիւն զի՞նչ իցէ. պանծութիւն, պարծանք, համարձակութիւն, պերճանք. (Ոսկ. փիլիպ.։)

πεπείθησις confidentia, fiducia ἑλπίς spes. Աներկիւղ համարձակութիւն. յոյս ակնկալութեան. յապահովութիւն. ապաւինութիւն յայլս կամ յանձն. պարծանք.


Վրիժակ, աց

adj. s.

cf. Վրէժխնդիր;
defensive weapon;
means of defence;
—ք կնճի, razors;
—ք փղի, tusks of an elephant.

· Calfa

NBHL (1)

Զդիր եղջերագեղ վրիժակացն (արջառոյ)։ Հեռագոյն վրիժակօք նետաձգութեանն կարծիս տալ անարութեան։ Սրովն եւ այլովք պատերազմական գործւեօք ոչ կարէր համարձակութիւն բերել զվրիժակն. (Պիտ.։)


Խիզախեմ, եցի

vn.

to hector, to swagger, to brave, to bully, to insult;
to laugh to scorn, to laugh at;
to advance fearlessly, to have the hardihood or boldness, to face, to brave;
to attempt, to risk;
to rush upon, to assault, to attack;
— ի վտանգս, to run risks, to seek perils, to brave or to face dangers;
— ի մարտ, to plunge into the thickest of the fight;
յաղօթս —, to confide in prayer.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ օքանչանայք ընդ այսքան համարձակութիւնս մեր, մինչ զիխիզախել, մերձանալ մեզ ի բարձրագոյնսն քան զմեզ. (Վրք. ածաբ.։)


Կազմեմ, եցի

va.

to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.

· Calfa

NBHL (1)

Այսու եւ այնմ եւս համարձակութիւն կազմեաց. (Ոսկ. մտթ.։)


Զգուշական, ի, աց

adj.

hurtful;
to be avoided;
cf. Զգուշաւոր;
sober, moderate;
— կենցաղ, կեանք, ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշական համարձակութիւն։ Զգուշական երկիւղիւ։ Զգուշական եւ աննիրհելի փառաբանողաց. (Նար.։)


Խնդրանք

s.

demand, request.

· Calfa

NBHL (1)

Զի աստ խնդրել համարձակութիւն է եւ գտանել զխնդրանքն ո՛չ վրիպանք. (Ի գիրս խոսր.։)


Խրախուսանք

cf. Խրախոյս.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Խրախուսումն. գոչիւն. համարձակութիւն.


Տգեղծ

cf. Տգեղ;
cf. Տխեղծ.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ինձ ասել զամենայն տգեղծ է։ Տգեղծ եւ անվայելուչ համարձակութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Լմբ. իմ.։)


Տրորիմ, եցայ

vn.

to rot, to become rotten, to grow putrid or corrupt, to spoil;
to fester.

· Calfa

NBHL (1)

Տրորեսցի՛ ձեռն, զի համարձակութիւն ընկալցի առ տէրն համբառնալ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Քաջալերութիւն, ութեան

s.

encouragement, exhortation, comfort;
courage.

· Calfa

NBHL (1)

θάρσος confidentia, fiducia, audacia εὑανδρία, ἁνδραγαθία virilitas, fortitudo. Քաջալերք. սրտապնդութիւն. համարձակութիւն. վստահութիւն, զօրութիւն, յոյս. ուժ՝ սիրտ՝ տալը եւ առնուլը.


Քաջասրտութիւն, ութեան

s.

courage, stout-heartedness, intrepidity.

· Calfa

NBHL (1)

τόλμα, εὑτολμία, θαρραλέον τῆς ψυχῆς audacia, fortitudo animi. Քաջասիրտն գոլ. քաջութիւն սրտի. արիութիւն ոգւոյ. համարձակութիւն.


Քաջութիւն, ութեան

s.

valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνδρεία, εὑανδρεία, ἁνδραγαθία fortitudo, virtus, virilitas. Քաջ գոլն, եւ գործ քաջի, ըստ ամենայն առման. որպէս արիութիւն. զօրութիւն. աներկիւղ համարձակութիւն. կտրճութիւն.


Քարակոշկոճ

cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն քարակոշկոճ լինելոյս ետուր ինձ համարձակութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)


Անհամարձակ

NBHL (1)

ἁπαρρασίαστος. destitutus fiducia, vel libertate. Որ չէ համարձակ կամ պարզերես. որ չունի զհամարձակութիւն. անվստահ. սիրտ կամ երես չունեցօղ. սէրպէսթ օլմայան. չէքինէն. ճէսարէթսիզ.


Ճարտարաբանութիւն, ութեան

NBHL (1)

Առաւել քան ընդ ճարտարաբանութիւնն՝ եւ ընդ համարձակութիւն աներկեղութեանն զարմանային. (Եղիշ. ՟Բ։)


Պերճանք, նաց

NBHL (1)

Վստահութիւն զի՞նչ իցէ. պանծութիւն, պարծանք, համարձակութիւն, պերճանք. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ծ։)


Արքայ, ից

s.

king;
prince, monarch, potentate, sovereign;
արքայից —, king of kings, emperor;
կեցցէ՛ —, God save the King! long live the King!

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳՒՌ (dialectal) Գրականից փոխառեալ է արքայու-թիւն «երկնից արքայութիւն» նշանակու-թեամբ, որ ամէն տեղ կայ զանազան առտա-սանութեամբ. ինչ. Պլ. արքայություն, Ղրբ. որքըվօ՜թուն ևն։ Բնիկ գաւառական է Ակն Խրբ. արքենի «յաղթանդամ» (հմմտ. վերը արքենի Վստկ.)։-Կովկասահայ բարբառնե-րը գիտեն նաև արք «իշխանութիւն» ձևով մի բառ (Տփ. արք, Ղրբ. mրք, Երև. էրք, էլք), որ գործածական է հետևեալ ոճերի մէջ. Ու-րիշի վրայ ի՞նչ էրք ունիս «ինչո՞ւ իշխանու-թիւն ես բանացնում ուրիշի վրայ». էրք բա-նացնել «մէկի վրայ բռնութիւն գործ դնել, իշխանաբար վարուիլ, ճոխանալ», Որքով գալ «իշխանութիւն բանեցնել», Նրա վրայ արք ունէ «գերազանց է, կարող է նրան հրա-մայել, իրաւունք ունի»։ Այս բառը իմ Գաւա-ռական բառարանում, էջ 156ա համարել եմ արքայ բառի արմատը։ Չարաչար սխալ։ Բա-ռըս օտար փոխառութիւն է թուրք-թաթարա-կան լեզուներից. հմմտ. մանչուր. ❇ erki «բռնութիւն, ինքնակամութիւն, ] յան-դուգն համարձակութիւն, անսան [other alphabet] ձա-թիւն, ծնողքի պաշապանութեան վրայ յոյս դնելով՝ տղայոց յանդուգն արարքները» (տե՛ս Зaxаровъ, Ilолныи маньчжурскo-oyccк. cловарь, C. Ieт. 1875, էջ 87բ)։


Խրոխտ, ից, աց

adj. s. adv.

imperious, haughty, insolent, proud, arrogant, boastful, supercilious, braggart;
haughtiness, pride, arrogance;
—, խրոխտաբար, haughtily, proudly, in a bold manner.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

(ո հլ. ըստ ԱԲ. բայց չկայ վկայու-թիւն) «հպարտութիւն, համարձակութիւն» Պիտ. Նիւս. կազմ. «գոռոց, հպարտ. ամ-բարտաւան» Պիտ. Կղնկտ. որից խրոխ-տանաւ Եւս. պտմ. զ. 8, էջ 5. խրոխտիլ Սեբեր. Եւս. պտմ. 624. խրոխտումն Եւս. պտմ. դիւախրոխտ Յհ. կթ. ձիախրոխտ Յհ. կթ. խրոխտաձայն Նար. գրուած է նաև խո-բոխտ, խորոխտել Ոսկ. մ. ա. էջ 198։