visibility;
appearance.
Ջոկք ստորակայից, եւ այլ բազում ինչ, որք ցուցանեն զերեւելութիւնս». յն. ֆանդասիա՛. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
appearance, exterior;
vision;
air, aspect, face, mien, sight;
colour, semblance, indication, display;
feint, false appearance, illusion;
shadow, figure, image;
exhibition, show;
phenomenon;
—ք լուսնի, phases;
—ք բնութեան, the phenomena of nature;
visible, palpable;
notable;
ridicule;
whimsical, chimerical;
առ —ս, externally, outwardly, in appearance.
Եւ կայր երեւոյթ տեսլեամբ ի մէջ ժողովրդոց. (Ագաթ.։)
Իւրովին կախաղանելով երեւոյթ ձեւովն։ Անկեալ կայ զծաղր եւ երեւոյթ ձեւով. (Պիտ.։)
to appear, to present itself, to be represented.
ըստ յն. ոճոյ, φαντάζομαι imaginor, fingo, percipio Իբր երեւոյթ տեսանել. երեւակայել. ըմբռնել կամ ձեւացուցանել ի միտս. կարծել. յերազել.
ԵՐԵՒՈՒԹԱՆԱԼ. չ. φαίνομαι appareo Երեւիլ իրօք կամ տեսլեամբ. ձեւանալ յերեւակայութեան կամ առաջի աչաց. տեսանիլ. ի վեր երեւիլ.
apparition, manifestation;
appearance;
representation.
Իբր Երեւակայութիւն. եւ Ցնորք. առ աչս երեւութիւն. φαντασία imaginatio
Անխոր մեծութիւնն՝ յերկայնութեան եւ ի լայնութեան միայն տեսանելով՝ երեւութիւն կոչի յերկրաչափական արանց. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
cf. Երեւութիւն.
Ափշեալ ի փայլակնացայտ երեւմանէ։ Երեւումն սքանչելատեսիլ եցոյց քեզ։ Յայտնական երեւմամբ կայր գունդն։ Մինչեւ ցերեւումն պղծոյն. (Փարպ.։)
Ոչ վասն այլ իրիք պիտոյից, այլ զի վկայս ունիցին զնոսա վասն սնոտի եւ անցաւոր երեւմանցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ի՟Է։)
cf. Եռանկիւն.
Ձեւք՝ որ երիս ունի կողս, կայ ի նոցանէ երեքանկիւն. (Եւկղիդ.։)
cf. Եռանկիւնի.
Ձեւք՝ որ երիս ունի կողս, կայ ի նոցանէ երեքանկիւն. (Եւկղիդ.։)
to triple;
to make triple.
Կրկնեա՛ եւ երեքկնեա՛ զդոյն վկայութիւն. (Մամբր.։)
composed of thiee holies;
praised with the Trisagion;
— երգ, օրհնութիւն, Trisagion.
Եւ Ուր կայցէ երիցս սուրբ ասութիւն.
elder, senior;
eldest brother;
priest;
երիցանց —, pontiff;
— գահ, the first or highest place.
Զգլուխ սրբոյ երիցոյն մուշէի, եւ զսուրբ երիցոյն արշենայ։ Խոստացեալ սուրմակայ երիցուն։ Ի նոյն ի պատուական երիցանց. (Փարպ.։)
a priest's brother.
Երէցեղբարք ընդ ժողովուրդս կամ ընդ զինուորս կայցեն։ Տգէտ երէցեղբարք ժողովուրդ մի՛ իշխեսցեն ունել. (Կանոն.։)
to go, to march, to repair, to follow a road;
— առ հարս՝ զճանապարհ ամենայն երկրի, to sleep with one's fathers, to die;
— զիւրովին, to kill ones self;
— զիւիք, to give ones self up to, to apply ones self;
— զջրոյ, to go to fetch water;
to make water;
— հետի or հետիտս, to go on foot, to walk;
— հետի յօչ կամս, նեղութեամբ or դժուարաւ, to trudge along;
— հեծեալ ի ձի, to go on horseback, to ride;
— կառօք, to go or ride in a carriage;
— սուրհանդակաւ, to travel post;
— չոգեմուղ կառօք, երկաթուղեաւ, to go or travel by rail;
— (ելանել) ի կարիս որովայնի, to go to the water-closet, to stool, to the privy;
երթայ (դիմէ) ի կոտուստ իւր, he hastens to his ruin;
այս ճանապարհ երթայ ի ..., this road leads to ...;
զհետ, զկնի —, to follow;
փախստեայ —, to flee, to take to flight;
յագարի —, to be sacked or plundered;
ի գլուխ —, to finish, to come to an end;
յերդումն —, to swear, to take oath;
զուլամբ — ձիոյ, to trip, to fall headlong as a horse;
երթ ի բաց, ե՛րթ յետս իմ, begone, go away, get you gone, get away, or off with you, be off;
ե՛րթ խաղաղութեամբ, part in peace! Adieu! ողջ երթ, երթ ողջամբ, adieu! God be with you! luck be with you!
Տրտմութեամբ երթային զերկայնութիւն ճանապարհին. (Եղիշ. ՟Ը։)
spine, or part of the back of animals;
—, առ —, յ—, on the edge, towards, on the side of, near;
առ — ընթանալ, to go, to rank, to put on the same footing with, to agree, to be of one mind.
Դաղմատիա է յարեւելից գաղղիոյ, առ երի գերմանիոյ։ Իտալիա է յարեւելից գաղղիոյ, առ երի դաղմատիոյ ի հարաւոյ կուսէ։ Վասպուրական ի մտից կայ պարսկահայոց, առ երի կորճէից։ Արձախ յերիկալով սիւնեաց։ Բաբելացիք յերի կալով միջագետաց առ դկլաթաւ. (Խոր. աշխարհ.։)
cf. Երիզապատ.
ԵՐԻԶԱՊԻՆԴ ԵՐԻԶԱՊՆԴԵԱԼ ԵՐԻԶԱՊՆԴԵԱՅ. Պնդեալ զսպեալ փաթութանօք երկայն եւ բարակ կտաւոյ.
Ունի ընդ իւր զերիզապինդ կտաւն հաւատարիմ վկայ. (Մամբր.։)
reins, kidney;
bowels, entrails;
խորտակել զ—նս, to break or sprain one's back.
Երիկամանց նորա է վկայ աստուած. (Իմ. ՟Ա. 6։)
towards evening.
Զկէս նորա այգուն, եւ զկէս նորա երիկուն (կամ երեկուն)։ Յորժամ սեղանն իսկ առաջի կայցէ երիկունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
to make senior, to raise, to advance.
Երիցուցանել զիմ լուսաւորիչն վկայութեանն միայնոյ մասամբ (քան զտրդատ). (Խոր. ՟Բ. 89։)
silly, cautiously, prudently.
Զգուշաբար եւ զերկոսին անուանսն ի մէջ էառ, զՏէրն, եւ զԱստուածն։ Զգուշաբար ասաց, սնեալ ո՛չ երկայն ծերութեամբ, այլ գեղեցիկ ծերութեամբ։ Զգուշաբար ասացին, հարցցո՛ւք ո՛չ զնա, այլ զբերան նորա։ Զգուշաբար ի վեր հայեցեալ՝ գիշերի ի վերայ անկանէր թշնամեացն. (Փիլ.։)
to take care, to provide one's self, to watch, to superintend, to look after, to be cautious, to defend one's self, to mistrust;
to evade, to fly, to keep, to stand out of the way;
to manage with economy;
to abate, to secure one's self, to observe, to parry, to consider, to reserve to one's self, to act up to ones dignity, to retain;
— անձին, to take care of one's self, to be on one's guard;
— յառաջ, to await the future;
— պահել, — ի կերակոց, to fast;
to diet;
— զսաս ուրաք ի փայտի, to put in irons, to lay by the heels;
— ի կառաց, to get out of the way.
Զգուշանալ յառաջիկայիցն. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Զգուշասցո՛ւք չար խորհրդոց։ Զգուշացի՛ք անձանց ձերոց։ Մի՛ նայեսցի յետս երբէք, զգուշասցի յառաջ. այսինքն ուշ դիցէ առաջիկայից. (Վրք. հց.։)
to become wise;
to grow familiar.
Թէեւ գազան էր, սակայն եւս զգօնանալ պարտ էր. (Ոսկ. մտթ.։)
to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.
Երկայնէր ճակատն՝ զեղոյր, որ զբարձամբք լերանցն, որ զձորովք եւ զխորովք եւ զդաշտիւք. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 40. յն. ձգեալ կամ ծաւալեալ լինէր։)
cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.
Երկայնէր ճակատն՝ զեղոյր, որ զբարձամբք լերանցն, որ զձորովք եւ զխորովք եւ զդաշտիւք. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 40. յն. ձգեալ կամ ծաւալեալ լինէր։)
regret, compunction, penitence;
remorse;
repentant, contrite;
— լինել մտաց ուրուք, to scruple;
to have qualms of conscience, to be smitten with remorse;
— լինել ումեք, — ապաշաւ անկանիլ ի միտս, զղջի ունել զոք, ի — գալ, հարկանիլ, ի — ապաշաւանաց գալ, ընդունել, to repent, to afflict one's conscience;
ի — ածել, — բերել, to cause to repent, to reform;
որպիսի՜ — կալցի զմեզ, how we shall repent!
Ո՛վ որպիսի՛ զեղջ կալցի զմեզ։ Ո՞ր զեղջ կայցէ։ Բազում երկիւղիւ եւ զղջով։ Սէրն Աստուծոյ բերէ զեղջ. (Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ը։)
to be sacrificed or immolated.
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
shambles, slaughterhouse;
altar;
the Cross, the Holy Rood.
Տեսի հրեշտակ, զի կայր ընդ աջմէ զենարանին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
to slaughter, to kill;
to immolate, to sacrifice.
Գառն կայր զենեալ։ Զենար, եւ գնեցեր զմեզ Աստուծոյ՝ արեամբդ քով։ Գառինն զենլոյ. եւ այլն։
to creep;
to swarm;
to crawl;
— եռալ, to burn, to be fervid;
— ցանկութեամբ, to burn with concupiscence;
յամենայն զեռնոց որ զեռայցեն ի վերայ երկրի, from all creeping things that creep upon the earth.
ἔρπω repo, repto, serpo Սաստիկ եռալ, այսինքն շարժիլ. որպէս սողիլ ի վերայ երկրի, եւ կայտռիլ ի ծովու կամ ի ջուրս. սողալ .... եւ վխտալ.
Մեծապայծառ լուսաւորութիւնն որ ծագէ ի նոսա, զեռայ եւ խաղայ ի նոցանէ յայլ տեղիս։ Ոչ ուրեք խոտորին զեռան (ջուրք) յետեղակալ իւրեանց կայենիցն. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Դ։)
crawling, creeping
Զեռալն. կայտռումն. իսկ Զեռմունք՝ իբր զեռունք, կայտառք.
reptile, creeping animal;
acquatic insects;
creeping, crawling.
ἐρπετόν, -τά reptile, -lia Կենդանի՝ որ զեռայ. որպէս սողունք ի վերայ երկրի, կայտառք ի ջուրս, եւ թեւաւոր միջատք յօդս. ամմէն կենդանի՝ որ կըշարժի.
place, spot;
placed, arranged;
assured, firm;
— առնուլ, to place one's self, to put one's self, to stop, to stand still, to halt, cf. Ետեղանամ.
(ի բառէս ԵՏՂ, ետեղ). Ուստի ԶԵՏԵՂ ԱՌՆՈՒԼ՝ է Զտեղի, կամ զետղ՝ զկայ առնուլ.
Եւ ա.մ. իբր Զետեղեալ. առկայացեալ. հաստատուն. անփոփոխ. (որ վրիպակաւ գրի եւ ԶԵՄԵՂ, կամ ԶԵՄՈՒՂ).
to place, to deposit, to put, to establish, to dispose, to plant, to install, to procure a situation or place for.
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
cf. Զետեղեմ.
Զետեղէ երկայնմտութեամբ ի համբերութիւն. (Յճխ. ՟Խ։)
to place one's self, to install or settle or establish one's self;
to find a situation, to obtain or find a place.
καταπαύομαι, καταμένω collocor, requiesco Զկայ առնուլ ի տեղւոջ. հանգչել, դադարել. հանդարտել. տեղաւորւիլ.
cf. Զետեղուած.
ԶԵՏԵՂՈՒԹԻՒՆ ԶԵՏԵՂՈՒՄՆ, ղման. ἴδρυσις collocatio Զտեղի կամ զկայ առնուլն. դադարումն. մնալն. հանդարտութիւն.
cf. Զետեղուած.
ԶԵՏԵՂՈՒԹԻՒՆ ԶԵՏԵՂՈՒՄՆ. ἴδρυσις collocatio Զտեղի կամ զկայ առնուլն. դադարումն. մնալն. հանդարտութիւն.
cf. Զերթ.
Զինքն ողջացոյց՝ զերթ զառաջինն։ Զերթ որ վկայքս ինձ ասացին. (Մագ. ոտ.։)
to be freed, delivered, to escape, to make one's escape, to disengage one's self, to save one's self, to run away, to detach one's self;
to slip off, to slide away;
— յառողջութիւն, to be cured;
— ի խաւարէ ի լոյս, to pass from darkness to light;
— յամուսնոյ, to be widowed, deprived of one's husband.
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ. այսինքն վրիպեալ անկայ. (Բենիկ.։)
cf. Զինազարդ.
Զինազգեաց է վկայն Քրիստոսի. (Ճ. ՟Ա.։)
that instigates, that advises;
— լինիմ, cf. Թելադրեմ.
Ետես (Ստեփանոս) զտէրն՝ ունելով զպսակն, զի կայր թելադիր ընդ աջմէ նորա՝ յաղթել մահու. (Տօնակ.։)
top of the shoulder, acronium;
shoulder-bone, shoulder;
arm;
end of a book;
cf. Թիկունք;
— ածել զիրիք, to undertake, to attempt;
to aspire to, to pant for, to seek;
to embroil;
to sell off, to dispose of;
to explain one's self, to pretend to be;
զվարդապետի, զիշխանի թեկն ածել, to pass one's self off for a doctor, for a prince;
to play the grandee, to lord it;
թեկն ածել զաւագութեան, զպատուոյ, to desire eagerly, to covet the primacy, to aspire to honours;
թեկն ածել ումեք, to favour, to support, to assist, to protect, to aid, to defend;
թեկն ածել ընդդէմ ուրուք, to rebel, to revolt;
թեկն ի թեկին, strutting, looking big, playing the swell, walking or acting in a stately, imposing or boastful manner.
Եւ զի չկայր ոք ի թիկին։ Եւ ոք չհասաւ յօգն ի թիկին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
half open, half shut, a-jar, on the jar.
Ի թերաբաց աստուածային փայլմանէն անշշունչ կային. (Ճշ.։)
perhaps, it may be;
certainly, also, already;
եւ — յիրաւի, in truth, truly, really, indeed;
եւ ոչ —, եւ ոչ իսկ —, ոչ ինչ —, certainly not;
— մոռացա՞ն, have they perhaps forgotten ? — ո՞չ է այսպէս, is it not so ? — ասել, to doubt, to have doubts, to question.
Թերեւս ասէ տացէ նոցա Աստուած. թերեւսն ի վերայ անյայտ ինչ իրաց կայ։ (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Զ։)
to praise.
Պարառեալ երգօք ... գովասանեցէ՛ք զարի եւ զյաղթող վկայսն. (Տաղ. ի յակոբայ։)
praise, eulogy;
honour, glory;
գովութեամբ, laudably.
Ի ծածուկ առ միմեանս զնոյն վկայութիւնս գովութեանց տային. (Եղիշ. ՟Բ։)
work, affair, thing, deed, action, operation, business, trade, negotiation, practice, agency, enterprise, labour;
commission;
fact, effect, merit;
manufacture;
make;
— քաջութեան, esploit, signal action in war;
այր —ոց or —ոյ, an active man, a clever man;
օր —ոյ, a working day;
— է գտանել, it is difficult to find;
— առնել, ընդ — արկանել, to make use of, to employ, to use;
to practise, to effect, to accomplish, to execute, to realize;
ի — ածել, to use, to employ, to make use of;
բան ի — առնել, to establish, to advance, to take for granted, to agree;
ձեռն ի — արկանել, to undertake, to begin, to commence;
—, or —ք Առաքելոց, the Acts of the Apostles;
նովին իսկ ով, ipso facto, caught in the act;
— առ —ով, — ընդ —ով, transitorily, indifferently, cf. Երկրորդաբար, cf. Հարևանցի;
ի — or ընդ — մտանել, to enter on one's duties;
— ունել ընդ ումեք, to have to do with some one, to have business with some one;
ի — արկանել զերկիր, to cultivate or till the ground;
— դնել հողմոյ, to make use of the wind;
— օրական, journey work.
Ընդ հռոմայեցւոցն կալան գործ՝ երբեմն պատերազմաւ։ Եկաց ի գործ հազարապետութեան կայսեր. (Խոր. ՟Բ. 66. եւ 29։)
work;
labour.
Առաջիկայ գործաւորութիւնս (Արիստակ. նաւակատ.։ եւ Անյաղթ պորփ.։)
Ընդ այսորիկ հանդերձ աստուծով՝ եւ առաջիկայ գործաւորութիւն. (Սահմ. ՟Ա։)
feasible;
maker;
coal.
πρακτός qui agi potest, sub actionem cadens, agendus Որ ինչ հանդերձեալ է գործիլ. առնել. առաջիկայ. արժանի գործելոյ.
ԳՈՐԾԵԼԻ. գ. Ածուխ, առաւել ռամկօրէն վարի։ Վստկ.։ ՟Ճ՟Ձ՟Բ. ուր կայ եւ ԳՈՐԾԵԼԱԽԱՌՆ. իբր Ածխախառն։
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
Զի՞նչ օգուտ մեզ ի մարդկային ստակարծ խաբկանացն գործիցի. (Սարկ. քհ.։)
Նոցա՝ որ մօտ առ ծովուն կայցեն, ոչ կարէ ակն բաց ի ցամաք գործել. Եզնիկ.։()
instrumental.
Ի նմանամասնեայցն զգործիականսն, եւ ի գործիականացն զմարդկային մարմինս. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
pity, compassion, tenderness, commiseration, feeling, mercy, sensibility, tender heart;
ի — ածել՝ շարժել, — արկանել, ի — խանդաղատանաց շարժել, to move, to soften, to entreat tenderly;
փակել զ—ս իւր յումեքէ, to harden one's heart against another;
—ք նորա առաւել եւս են ի ձեզ, he loves yon more intensely;
առ — տոհմի նորա, for the love of his race;
յիմրիլ ի — երեսաց ուրուք, to go mad on account of the beauty of some one;
— մեր առաջի երեսաց քոց, let our supplications find favour in thy sight;
կին առնուլ ի նմանէ զի — անկցի, to marry into bis family for the purpose of strengthening the bonds of friendship;
-ք, the Goths, the nation of Goths.
Արկանէր գութ առաջի ուրացեալն վասակայ։ Գութս ողոքանաց արկանէին առաջի բարերարին. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)