Definitions containing the research խաւար : 545 results

Խստութիւն, ութեան

s.

hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.

· Calfa


Խրթնի

cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).

· Calfa

NBHL (1)

Զմեզ կափուցեալս ի ճառագայթից, եւ խրթնիս եւ խաւարչտին եղեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)


Ցրուեմ, եցի

va.

to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զխաւար լոյսն ցրուէ եւ հալածական առնէ. (Շ. բարձր.։)


Փախնում, եայ

vn.

cf. Փախչիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Փախնու խաւարն։ Փախնուցու ոք ի ձեռաց առիւծու.. . Եւ փախնուցու ի ձեռաց արջոյն. (Նար. ՟Խ՟Ա. ՟Հ՟Թ։)


Փաղանգ, աց

s.

phalanx, legion;
troop.

· Calfa

NBHL (2)

Զխաւարասիրացն փաղանգ։ Փաղանգ ուրացողացն։ Փաղանգ դիւաց. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Փարպ.։ Տօնակ.։)

Զխաւարասիրացն փաղանգ։ Փաղանգ ուրացողացն։ Փաղանգ դիւաց. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Փարպ.։ Տօնակ.։)


Փարատեմ, եցի

va. vn.

to dissipate, to disperse, to scatter, to remove, to drive away, to destroy, to take away;
to be dissipated, dispelled, removed, to vanish;
— զհոգս, to charm away, to beguile care.

· Calfa

NBHL (2)

Զմահու փարատեաց զերկիւղ։ Փարատեաց զխաւարն անգիտութեան. (Շար.։)

Փարատեաց պարզեցաւ խաւարն՝ որ մածեալ ունէր զերեսս երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)


Փարատեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Փարատեմ;
— զցաւս, to soothe, to allay pain;
— զտրտմութիւն, to drive away melancholy.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկիր զառաջինն ի ջուրցն փարատեցուցեալ։ Զծովն մեղաց փարատեցուցանէր։ Ի վեր շարժել, եւ փարատեցուցանել զբազում ծանրութեանն խաւար յըմբռնեցելոցն ի նմանէ. (Ագաթ.։ Եփր. քրզ.։ Դիոն. ածայ.։)


Փարատիչ, չի, չաց

adj.

dissipating, taking away, dispelling, removing.

· Calfa

NBHL (1)

Յիսուս լոյս ի հօրէ ծագեալ փարատիչ խաւարի։ Տրտմութեանն փարատիչ. (Իգն.։ Պիտ.։)


Փցուն, ցնոյ

adj. bot.

bad, useless, vile, abject, despicable;
carious, rotten.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ մեք մտօք խաւարչուտ գոլով, եւ բանիւ փցուն։ Անարգ եւ փցուն եւ չանարգի անձինս. (Վրդն. յանթառամն.։ Տօնակ.։)


Քաղեմ, եցի

va. fig.

to gather, to gather together, to collect, to assemble, to amass;
to draw, to extract;
to pick, to pluck up, to take away;
— զոգիս, զշունչ ուրուք, to keep in suspense, to amuse, to keep at bay;
— բանս ի բերանոյ ուրուք, to catch something out of one's mouth;
to get, to obtain his secret surreptitiously;
սկսաւ ոգի նորա քաղիլ ի նմանէ, he began to faint away;
լոյս իմ քաղի, my life is consuming;
cf. Ընկոյզ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաւարէ լոյս, կամ քաղել ի հրոյ ծաղիկ. (Կաղանկտ.։)


Քաղցրապարզ աչք

sn.

soft eyes, gentle glance.

· Calfa

NBHL (1)

Զակն չար կուրացուցանէ տէր. իսկ որ քաղցրապարզն է, փրկեսցէ զնա ի խաւարէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)


Վեհերութիւն, ութեան

s.

cf. Վեհերումն.

· Calfa

NBHL (1)

Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Վեհերումն, ման

s.

fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.

· Calfa

NBHL (1)

Սովորեալ է (կինն) վեհերմամբ եւ ի խաւարի կեալ, իսկ բռնութեամբ առ լոյս ածեա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Վերերեւիմ

vn.

to appear, to shoot forth, to be born, produced.

· Calfa


Վիհ, վհաց, վհից

s. adj.

abyss, gulf, chasm;
chaos;
hell, the bottomless pit;
grave, tomb;
great distance;
profound, deep;
անդնդախոր —ք ծովու, the depths of Ocean;
— թշուառութեան, depths of misery.

· Calfa

NBHL (1)

Վիհ մեծ յոյժ։ Վիհ մեծ է ընդ մեզ եւ ընդ ձեզ։ Ընկէց զնա ի վիհ մեծ յանտառին ի խորին յոյժ։ Ոչ ի վիհս գտի զնոսա։ Սատակմանն եւ վհին ակն ունէին։ Վիհ խաւարին յաւիտենից.եւ այլն։


Փարիմ, եցայ

vn.

to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.

· Calfa

NBHL (1)

Փարի զմարդկային փառօք։ Զաստի խաւարաւ իբրեւ զլուսով փարել պտտրէ. (Բրս. հց.։ Խոսր.։)


Փիլաք, ի

s. ast. phylax.

· Calfa

NBHL (1)

Զխաւարումն արեգական, եւ զշիջումն փիլաքին.. . զկարգաւորութիւն Հայկին. (Վրք. դիոնես. ի Ճ. ՟Ա.։)


Փիլիսոփայութիւն, ութեան

s.

philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

Հելլենացւոց փիլիսոփայութեամբ խաւարեալ. (Ճ. ՟Բ.։)


Փոխակերպեմ, եցի

va.

to transform, to metamorphose, to transmute, to change.

· Calfa


Փոխարկական, ի, աց

adj.

mutable.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ անմարմին բնութիւնն եղեւ եյլայլական, եւ կամ մարմնոյ ինչ թանձրութեան փոխարկական։ Ջերմին եւ չոր՝ ցրտին եւ գէճ՝ բնաւորական, զի աստեղաց բնութեանց է յոյժ փոխարկական։ Սա յարեւելս գոլով բոլոր իսկ ի լրման, եւ առ սակաւ սակաւ խաւար փոխարկական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Փոխարկեմ, եցի

va.

to convert, to change, to turn, to transform.

· Calfa

NBHL (1)

Մի փոխարկեր երկունս ցաւոց ընդ չարեաց իմոց։ Նոյնպէս ըզլոյս շնորհաց քոյին՝ փոխարկեցի ընդ խաւարին. (Նար. ՟Հ՟Ը։ Յիսուս որդի.։)


Փոխումն, ման

s.

change, mutation;
— յաշխարհէ, passing from this world to the next, exit, decease, death;
— Ս. Կուսի, Assumption.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաւարէ պայծառութիւն՞ եւ փոխումն յարքայութիւն։ Փոխումն յաշխարհէ։ Հրեշտականման փոխումն յերկինս։ Սրբոցն փոխումն է կենդանութիւն։ Վերապատուեմք զփոխումն քո ի յերկինս։ Երկնաւոր զօրօք իջեր ի փոխումն մօր քո եւ կուսի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Խոր. ՟Գ. 67։ Փարպ.։ Շ. բարձր.։ Շար.։)


Փորձանք, նաց

s.

temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ծածկէր յառաջնորգէն զսատանայական փորձանսն։ Փրկեա ըղմեզ ի փորձանաց, ի խաւարի շրջօղ դիւաց։ Ի յոբայ փորձանացն է ուսանել. նաեւ իտէրունական իսկ ի փորձանացն իմանալի է, թէ չէ (սատանայ) կանխագէտ. (Ճ. ՟Ա.։ Ժմ.։ Եզնիկ.։)


Տարադէմ

adj.

far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.

· Calfa

NBHL (1)

Տարամերժեալ ի կենաց փայտէն՝ դիմեաց յարեւմուտս, տարադէմ հալածեալ առ նսեմային խաւարն. (Անան. ի պետր.։)


Տարակուսանք, նաց

cf. Տարակոյս;
ընդ —կուսանօք անկանել, to be called in question;
ընդ — կուսանօք արկանել, to call into question.

· Calfa


Տարտարոս, աց

s.

Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.


Տարրիչ

adj.

creating, producing, making.

· Calfa

NBHL (1)

Երեւեցուցիչ երեկորի, տարրիչ խաւարի. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Տգիտաբար

adv.

ignorantly, unlearnedly, unskilfully.

· Calfa

NBHL (1)

Տգիտաբար զխաւարն իբրեւ զլոյս սիրիցէ։ Մի՛ ոք յանդգնեսցի տգիտաբար խիզախելով. (Խոսր.։)


Տրուպ, տրպի, պաց

adj.

humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ է ինչ ի լուսոյ խաւար, է եւս յաւետարանին պատուիրան տրուպ. (Եփր. աւետար.։)


Տրտմալի

cf. Տրտմալից.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)

Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)


Տրտմալից

adj.

full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)

Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)


Ցաւալից

adj.

painful, doleful, grievous, sad.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւալից կենաց մարդկան զօրեղ բժիշկ։ Ցաւալից կենօք, եւ խաւարային բանտիւք. Ի ցաւալից եւ ի բազմածուփ կենցաղս յայս։ Ի ցաւալից վշտացայ յանցաւ եւ յանախտ փառս էած. (Շար.։ Շ. տաղ.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)


Տից

s.

dainty food;
excellent meal.

· Calfa

NBHL (1)

Տենչայ զարտախուր խաւարտ, եւ զտից խաւարծի. (Խոր. ՟Ա. 29։)


Տիւ, տուընջեան

s.

dayast. —, day-time;
— եւ գիշեր, nyctemeron;
ի տուէ or ի տունջեան, during the day, by day, in the day-time;
ի լուսապայծառ or ի լոյս տունջեան, in broad day light;
ընդ —ն ողջոյն, all day long;
ի տուէ եւ ի գիշերի, զ— եւ զգիշեր, day and night, night and day;
չեւ խոնարհեալ տունջեան, before the end of the day, before nightfall;
արփիաճաճանչ —, fine day, fine weather;
ի տունջենիս յայսմիկ, this day, today;
cf. Օր.

· Calfa

NBHL (3)

Կոչեաց աստուած զլոյսն տիւ, եւ զխաւարն կոչեաց գիշեր։ Մեկնել ի մէջ տուընջեան եւ ի մէջ գիշերոյ։ Զքառասուն տիւ եւ զքառասուն գիշեր։ Ի տուէ եւ ի գիշերի։ Զտիւ եւ զգիշեր։ Ի տուընջենէ մինչեւ ի գիշեր։ Եթէ ոք գնայ ի տուընջեան, ոչ գայթագղի։ Տիւք եւ գիշերք.եւ այլն։

Մինչչեւ լեալ էր լոյսն աշխարհի, ո՛չ գիշեր էր, այլ՝ խաւար. իսկ յետ երեւելոյ լուսոյն՝ եկն նախ անուն տուընջեանն, եւ ապա յետոյ եւ խաւարն գիշեր կոչեցաւ. (Վեցօր. ՟Բ։)

Ընդ երեկս ծագեաց արեգակնն, որպէս զի եղիցին երկու տիւք ի միում աւուր՝ սահմանաւ խաւարին որ եղաւ ի միջի. (Մեկն. ղկ.։)


Տխրալի

cf. Տխրալից.

· Calfa


Տխրալից

adj.

full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.

· Calfa


Տխրական, ի, աց

adj.

sad, dreary, grievous, doleful, mournful.

· Calfa


Տխրատեսակ

cf. Տխրատեսիլ.

· Calfa

NBHL (1)

Տխրատեսակ մրով։ Տխրատեսակ երփնիւ։ Տխրատեսակ խաւար տրտմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։ Ճ. ՟Ը.։)


Տխրատեսիլ

adj.

sullen, gloomy, dismal, sombre.

· Calfa

NBHL (1)

Տխրատեսակ մրով։ Տխրատեսակ երփնիւ։ Տխրատեսակ խաւար տրտմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։ Ճ. ՟Ը.։)


Տղմային

adj.

muddy, miry.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տղմային խաւարն։ Տղմային խորհրդովն կուրացեալք. (Լմբ. առակ.։)


Տեսարան, աց

s.

theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.

· Calfa

NBHL (2)

Թէ գերան իցէ ի մեզ՝ մերումս տեսարանի կուրացուցիչ։ Մեղօք խաւար տեսարանին՝ ոչ նկատեմ յիս գերանին։ Համբարձմամբ տեսարանացն տեսանէ զփառս հօր. (Շ. ընդհ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։)

Զտեսարան իմ (զակն հոգւոյս) ապականեալ խաւարեցուցի. (Եփր. խոստով.։)


Տեսլարան, աց

s.

circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.

· Calfa


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն տեղի տայ խաւարին. (Եզնիկ.։)


Տենչամ, ացայ

vn.

cf. Տենչիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տենչայ ասեն սաթինեկ տիկին տենչանս զարտախուր խաւարտն. (Խոր. ՟Ա. 29։)


Տենչանամ, ացայ

vn.

cf. Տենչիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Տենչայ ասեն սաթինեկ տիկին տենչանս զարտախուր խաւարտն. (Խոր. ՟Ա. 29։)


Տենչիմ, եցայ

vn.

to desire, to wish, to envy, to covet, to burn for;
տենչայ սաթենիկ տենչանս զարտախուր խաւարտն, Sathinig is seized by a violent desire for curled endive.

· Calfa


Քնու

cf. Քնէած.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղօթիցն ծուլացուցանէ քնու եւ խաւարեայ մտօք. (Կլիմաք.։)


Քստմնեմ, եցի

vn.

cf. Քստմնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ խուճապ խաւարին դողային՝ քստմնէին. (Լմբ. իմ.։)


Օգնական, ի, աց

adj. s.

aiding, assisting, helping, auxiliary;
aid, helper, assistant, adjutant, coadjutor, colleague;
— զորք, auxiliary forces, reinforcements, auxiliaries;
— լինել, to help, to aid, to give help to, to succour;
— լինել միմեանց, to help one another;
— իւր առնուլ, to profit by, to avail oneself of զխաւար — առեալ, under cover or favour of the darkness.

· Calfa


Օդավար, աց

adj.

driven through the air.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ ծածկի արեգակն յամպն, եւ հարեալ օդավարացն խաւարայնոց, եւ առեալ զարեգակն ընդ հիւսիսի ածեն ի հարաւ. (Պիտառ.։)