backgammon;
cf. Տապալի;
խաղալ ի —, to play at dice.
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։ Bö̈ttich. ZD-MG 1850, 179, 359, Arica 76, 246 դնում է սանս. narditā ձևի դէմ (որ չգիտէ Böhtlingk 4, 63). իսկ Lag. Arm. Stud § 1598 պրս. nard։
cf. Մորմոքումն.
• ԳՒՌ.-Կր. մօրմօքալ, Տիգ. մօրմօքիլ, Սլմ. մօրմըքալ, Սեբ. Տփ. մօրմըքիլ, Շմ. մրմօքիլ, Մրղ. մօռմքալ, Ախց. մօրմօնքալ, Մկ. մուր-մուք'ալ, որոնք նշանակում են «կսկծալ». իսկ Ոզմ. մրմք'ալ «լալ, լալ ուզել, լալու պատրաստուիլ»։
cf. Յախճապակի.
• ՀՀԲ ապակի բառից։ ՆՀԲ խիճ և ա-պակի բառերից, իսկ յա-դնում է իբր թրք. այագ և հյ. աք «ոտք», որ գըտ-նում է նաև յախնթոր, յաղթել և յատակ բառերի մէջ։
shoulder;
back;
— շինուածոց, wing of a building;
ելանել ի յ— երիվարի, to ride, to mount, on horse-back;
զուսովք արկանել, to put on one's back;
— դնել, to become stiff-necked, obstinate;
բարձր ուսովք չափ ի վեր, taller by a head and shoulders;
cf. Ընդոստ.
• ԳՒՌ.-Հճ. Սլմ. ուսնել, Մրղ. ուսնէլ, Խրբ. Սվեդ. ուսնիլ, Զթ. ուսնօլ, ուսնոլ «ուսանիլ», իսկ ուս արմատը ունինք ուս ու տես Տփ., տես ու ուս Ալշ. «տեսնել ու սովորիլ, փորձ» բառի մէջ։
second;
instant, moment;
the world, the universe;
Europe.
• ՀՀԲ դրած է յունարէնից։ ՆՀԲ րոպէ «moment» յուն. թօπή-ից, իսկ րոպէ «տիեզերք» լտ. orbis ձևի հետ. Broc-kelmann, Ուս. փոխ. բառից 102, 107 րոպէ «տիեզերք» յն. Νῦρωπη «Եւրոպա» բառի ց։
securidaca, emerus, hatchet-vetch.
• . անստոյգ բառ. յիշում է միայն Դաղիան. և մեկնում է «πελεϰαν, πελεϰάνος» որ է «հաւալուսն ծովային թռչունը». իսկ Լեհ. այս բառը կարդում է πελεxινος և հաս-կանում է «bisserrule pelécine դաշտային բոյսը»։
damp weather;
effeminate;
sire.
• ՆՀԲ պրս. թիր, թէրի, յորմէ թրք. թէր «քիրտն», իսկ սէրին «զով»։ Թիրեաքե-ան, Արիահայ բռ. էջ 331 պրս. ❇ sīr «կլիմայ» բառն է. ինչ. garmsir «տաք կլիմայ», sardsīr «ցուրտ կլի-մայ»։
scorn, derision.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Դվ. Երև. Ախց. Ղրբ. Մկ. Մշ, Շմ. Վն. տնազ, Ագլ. տնօզ. Հճ. թնօզ, Ննխ. դնազ, դնաձ, ձնաձ «ծաղր» (իսկ Սվ. «բամ-բասանք»). նոր բառեր են տնազել, տնագա-վարի, տնազատեղ։
verse, poem, ode;
canticle, hymn;
cautery;
stamp, mark, print.
• Հնեռիո Ոսկիփ. ստուգաբանում է «Տաղ, այսինքն տայ աղ», իսկ Լծ. նար. մեկնում է «Տաղն՝ բան ասի»։ ՆՀԲ յի-շում է թրք. տիլ «լեզու», յն. թալի ա «երգ հարսանեաց», պրս. դալաշ, դա-
basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.
• Հներից Մագ. քեր. 229 արգէն նշանա-կում է պրս. ծագումը. «Իսկ մեր ի Պար-սից բազում ինչ ընտանեբար ուսեալ զգեստս, որպէս դուռա և ռիդէ, մառ. բաբ, աւազան՝ որ է ջրոյ անօթ»։ Աւգե-
desert, uncultivated.
• «ամաւի. անշէն թափուր». առաջին ձևը՝ որ լաւագոյնն է ե-րևում, ունին Պիտ. Կղկնտ. իսկ երկրորդը, որ լերկ բառից ազդուած է թւում, ունին Փիլ. տես. 23. Անան. եկեղ. Շ. ա. յհ. իը. Օրբ.։
cf. Ապալեր.
• «ամաւի. անշէն թափուր». առաջին ձևը՝ որ լաւագոյնն է ե-րևում, ունին Պիտ. Կղկնտ. իսկ երկրորդը, որ լերկ բառից ազդուած է թւում, ունին Փիլ. տես. 23. Անան. եկեղ. Շ. ա. յհ. իը. Օրբ.։
rock;
rocky, rugged, hilly, stony;
—ն Արաբիա, stony Arabia.
• ԳՒՌ -Եռև. Կր. Ոօմ. ապառաժ, Ալշ. Ակն. Ասլ. Խրբ. Ննխ. Տիգ. աբառաժ, Մկ. mպm-ռաժ, Խրբ. Պլ. Սեբ. քար-աբառաժ, Սլմ. քար-ապռmժ, իսկ Շմ. ապառաժ գործած-ւում է «ժլատ, կծծի» իմաստով։
rough, unpleasant, disagreeable;
ill-natured, ill-tempered;
— ձայն, shrill voice.
• «սոպռ, անհեթեթ, կոշտ» (մարդու կամ ձայնի համար ասուած) Փիլ. լին. և նխ. բ. 77. նոյնը խոպող ձևով Փիլ. ել. 471. որից երևում է որ արմատն է խռպ-, իսկ -ոտ, -ող մասնիկ են։
child, youth;
scholar, pupil.
• ՆՀԲ «լծ. թրք. genj կամ իբր յան-դիմանակաց տեառն իւրում. վրաց. կացի». իսկ համբակ բառի տակ կալ, կացի ձևից՝ իբր «նոր ոտք երած»։-Scheftelowitz BВ 28, 287 զնդ. kasu «փոքր» բառին ցեղակից։
alkanet, red dye;
henna.
• , ի հլ. «մի տեսակ բոյս և նոա ներկը. լտ. ligustrum nigrum՝ ըստ հին բուսաբանների, իսկ այժմ՝ lawsonia iner-mis L» Բժշ. նմանութեամբ «արմատների մազմզուքին կպած կարմիր հողը» Վստկ. 129, 139, 153, 178։
the fifty days from Easter to Pentecost.
• Հները մեկնում են ինն բառից. «Յի-նունքն և կիւրակէքն ունին զօրինակ երկնաւոր փեսային Քրիստոսի հարսան-եաց... յորժամ խառնեալ միանան ազգ արդարոց մարդկան ընդ ինն դասս հր-րեշտակաց, զոր և անուն իսկ աւուրցդ
cf. Շուարումն.
• Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 144 թըշ-ուառ բառից է հանում, իսկ էջ 301 պրս. ❇ šūr «խենթ» բառից (սրա վրայ տե՛ս շորիկ)։ Պատահական են չերքէզ. աշվա-րա «վախ» և սոգդ. šiβār «ամօթ»։
• = Արաբ. [arabic word] lubiya, պրս. lubiyā, lu-νiva «լոբի», որոնցից փոխառեալ են նաև ա-րևել. թրք. lobya, քրդ. lobia, lupék, լազ. lobya, վրաց. ლობიო լոբիո, թուշ. լոբիվ հոմանիշները։ Հայ բառը ծագում է արաբ. և պրս. ձևերից. սրանք էլ ծագում են արամ. [hebrew word] lubiyā = ասոր. [syriac word] lu-byā «լոբի» բառից. իսկ բոլորի մայրն է յն. λοβός «բլթակ (ականջի, լեարդի). 2. ընդե-ղէնների պատեանը, ինչ. լոբիի, բակլայի, սիսեռի ևն». նշանակութեան զարգացման համար հմմտ. հյ. պատին «ընդեղէնների պատեան», իսկ Ննխ. «կանաչ լոբի, սլիկ»։-Հիւբշ. 287։
gauze, crape, thin veil;
galling;
callosity, corn.
• ՆՀԲ տեռատես մեկնում է «իբր ջեռա-տես, ջեռեալ ի ներքուստ», իսկ տեռել «նոյն և յն. տէ՛ռօ, լծ. և թրք. տէրի՛ «մաշկ, մորթ»։ Վերի մեկնութիւնը տւաւ Meillet MSL 8, 165, որ Հիւբշ. 497 ան-ապահով է համարում, ենթադրելով թէ տեռել բուն նշանակում է «կոշտ կա-պել, կոշտանալ»։ Հիւնք. տեռ «կոշտ» դնում է տեռ «շղարշ» բառից, իսկ տե-ռատես <յն. διάῤῥοια + հյ. տես բա-ռերից։ Թիրեաքեան, Բազմ. 1913, 342 թրք. deri «կաշի», Հացունի, Պատմ. տարազի 137 տեռատես մեկնում է «հանդերձը հոգացող», որով կապում է նախորդ արմատին։
reddish;
of a fiery colour;
— ձի, chesnut horse.
• «կարմիր-դեղնագոյն, հրագոյն» Չաք. ա. 8, զ. 2, 6. Լմբ. զքր. ուրիշ տեղ չկայ. որից աշխետաձի Գնձ. (ունի միայն ԱԲ, իսկ ՆՀԲ յիշում է ճարտուկ բառի տակ), աշխետութիւն, աշխետանալ ՀՀԲ (առանց վը-կայութեան)։
lover.
• Հիւբշ. KZ 23, 19 համարում է հա-կառակը թշնամի բառի. իբրև թէ թըշ-նամի կազմուած է դժ-մասնիկով, իսկ հոմանի՝ հոմ-մասնիկով։-Հիւնք. իմն անորոշից։ Karst, Յուշարձան 408 սու-մեր. umuna «հաւաքոյթ» բառից։
army, troops, warriors, cavalry;
officer;
—ք զօրուն, the officers of an army.
• ՓՈԽ.-Վրաց. սպա «բանակ, գունդ» թւում է հայերէնից. իսկ իսպաոբա «աս-պետութիւն», իսպաերադ «ասպետաբար» պարսկերէնից են։ Տարբեր են սեփե «ար-քունի պալատ, տէր, թագաւոր», սեփեծուլի «իշխան, սեպուհ» (որից սեփծուղ Խոր.), նեփոբա, սեփեոբա «իշխանութիւն»։
mare, brood mare;
small height, upland, hill.
• «ռանւոր, գործաւոր». նորագիւտ բառ, որ երկու անգամ գտնում եմ գործա-ձուած Հաւաք. էջ 56 (իսկ Գաւաշուց երկիրն՝ տուն վեցքիմ, տուն սարակ մ', տուն հաւ մ՝) և ժմնկգր. ԺԸ դարից (Դիւան, ժ էջ 123)։
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.
• ՀՀԲ մեկնում է «Արամազդայ առն». ՆՀԲ սրա հետ «որպէս և մէզիտ՝ ըստ պրս. է կիրթ յաղանդն, որպէս ծծեալ զամենայն ուսումն դենին. իսկ մազտէ-եսնան է որմզդապաշտ»։ Justi, Zendsp. 223բ զնդ. mazdayasna-ձևի տակ։
back, shoulder, load;
hand-barrow, sedan.
• ՆՀԲ լծ. ռմկ. շլլիք, շըլնիք և արաբ. սէլաք, սէլէֆ ևն։ Lag. Arm. Stud. § 1664 արաբ. šallāq ձևի հետ։ Հիւնք. պրս. շալաք «ձորձ, կապերտ, քուրձ» (իսկ շալակ «պատգարակ» հանում է լտ-sella «աթոռ» բառից)։
cf. Կապանք.
• , ի հլ. «կապ, կապանք». մէկ անգամ ունի Պտմ. աղէքս. 55 (ըստ Տաշ-եան, Ուսումն. Ստոյն-Կալիսթենեայ, էջ 200, 236 համապատասխան յն. բառն է ϰόρας, իսկ էջ 207 σύνδεσμος «կապ, կապանք»), գրծ. սնդմայիւք ձևով։
string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train;
multitude, great number;
composition;
—ք մարգարտաց, string of pearls;
ոսկի —, gold chain;
—ք լերանց, mountain-chain;
— ճանճից, swarm or lot of flies;
— մրջմանց, swarm of ants;
anthill;
— շանց, pack, number of dogs;
— ազգաբանութեան, genealogy;
ի —ի հարկանել, to register, to record, to set or write down;
ի —ի արկանել, to string, to range, to rank;
ի — արկեալ թուել, to enumerate, to number, to count;
ի միում —ի հարեալ ընդ մի համարել, to be enumerated in the same series;
յանտեղեաց —ին է այս, it is very far from the purpose.
• Ուռեո մեկնեց նախ ԳԴ։ ՆՀԲ սովր րական շարք «կարգ» բառի հետ է դրած։ Lag. Arm. Stud. § 1683 պրս. šār։-Հիւնք. պրս. sāra։ Մառ, Иппoл. 67 դը-նում է ասոր. ❇ šeryā կամ ի ❇ Հիւբշման պարսկերէնից է դրած։ (Որով-հետև բոլորովին նոյն է պարսկերէնի հետ. իսկ ասորերէնից լինելու դէպքում պիտի ունենայինք հյ. լերեայ. թո՛ղ իմաստի տարբերութիւնը)։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მარი շարի «մի տեսակ կտաւ, xолстинка» ըստ Չուբինով 1394, իսկ բստ Մառ. Ипnoл. էջ 67 «մետաքս»։
mole.
• ԳՒՌ.-Խրբ. խլուրդ՝, Մշ. քօո-խլուրդ՝, Սեբ. խլուրթ, Կր. քօռ-խլուրթ, Ասլ. խլէօր-թիգ, խլէօրթի*, Զթ. խօլօյդ՝, խօլօրդ՝, ո-րոնք նշանակում են «խլուրդ». իսկ Ախց. խլուրթ «մողէս», Արբ. «փայտէ փականք», Ակն. «խոյլ կոչուած հիւանդութիւնը»։
smile;
laugh, grin, simper;
— ժանտ՝ երգիծական՝ քաղցր ախորժ՝ չարիմաց դժնդակ, malicions, mocking, affected laugh;
sweet, sardonic smile;
— ելանել ումեք, to wish to laugh.
• Տէրվ. Altarm. 49 և Նախալ. 51, 115 զմայլիլ բառի հետ՝ հնխ. smi, smid արմատից. հմմտ. յն. μειδάω, լիթ. smaidit, սանս. smi, անգլ. smile ևն։-Հիւնք. միտք բառից հանում է ժմտիլ, իսկ ժպիրհ բառից ժպտիլ։
vain, useless, futile, trifling, frivolous;
—, ի —, ընդ —, — ուրեմն, vainly, in vain, uselessly, invalidly, unjustly;
— սարջանք, unavailing regrets;
— ջան, անօգուտ վաստակ, labour lost;
— խօսել (զումեքէ), to calumniate, to impute, to accuse;
ի — ճգնել, to labour in vain.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Ագլ. Երև. Կր. Մշ. Ննխ. Սեբ. Տփ. զուր, Ղրբ. Շմ. Ջղ. իզուր, Սչ. զու-րի «իզուր տեղը, ձրի», Սլմ. զիւր, իսկ Կիւր. զուր «զրպարտութիւն, բամբասանք»։ Նոր բառ է զրաբախտ Եւդ. «դժբախտ»։
isolated, separate;
apart, aside;
except;
— ի —, different, various;
diversely.
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։ Հիւնք. զօդ բառից է հանում։ Թիրեաքեան, Կարնա-մակ, ծան. 31 պհլ. ջատթար «անջատ». ձևից. իսկ Արիահայ բռ. 158 պրս. [syriac word] ︎ ǰuda «զատ» բառից. վերջապէս՝ անդ, էջ 233 հատանել բայից։
architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.
• ՆՀԲ. հանում է կզակ բառից. իսկ Հիւնք. կոճակ-ից։ Պատահական նմա-նութիւն ունին թթր. [arabic word] kuze «տա-ղաւար, վրան», արևել. թրք. [arabic word] σuzenk «վրանի ներսի պատերը» (F. de Court. Dict. Turc-orient.)
storax.
• «շեր կոչուած ծառի խեժը, մի տեսակ խունկ» Խոր. աշխ. 602. որից ստիւ-րակեայ «շերի ծառի փայտից շինուած» Ճառընտ.։-Կայ նաև ստորաքս ձևը, որ յի-շում է ՆՀԲ առանց վկայութեան. իսկ ՀՀԲ գրում է տիւռակիթ։
• ՓՈԽ.-Վրաց. მატიტელა մատիտելա բոյ-սը, որ Չուբինով 678. մեկնում է ռուս. гпорымъ, воробьины яаычки, кровавникъ, кровавикъ, кровяика (Анненковъ այս վերջինները համարում է էջ 264 Polygonum Bistorta L, իսկ էջ 277 ptarmica vulgaris DG)։
fold, sheep-fold, pen, cattle-shed;
church, convent, hotel;
ժողովել ի —, to bring back to the fold.
• ՆՀԲ «պար աղխ» շուրջ աղխեալ, շրջափակ վայր. իսկ պրս. firaham «հաւաքումն»։ Հիւնք. պրս. ֆէրահէմ--ից։ Վերի ձևով մեկնեց Աճառ. ՀԱ 1908, 123։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 251 պրս. [arabic word] farāx «արձակ, ընդար-ձաև» բառից։
cf. Պատճեան.
• = Պհլ. *patčē̄n ձևից, որ ծագում է հպրս. *patičayana-ձևից. բուն նշանակութիւնն է «հակընթերցումն» (հմմտ. յն. ἀντίγραφον «ընդօրինակութիւն, արտագրութիւն»)։ Թէև պհլ. *patčen աւանդուած չէ, բայց կայ նպհլ. [other alphabet] pačen «ամբողջական ընդօ-րինակութիւն», որից hampačen «կատարե-լապէս ընդօրինակեալ»։ Հին պհլ. ձևից են փոխառեալ հյ. պատճէն, արամ. [hebrew word] naršeγen, եբր. [hebrew word] paϑšeγen, ասոր. [syriac word] ❇ paršaγnā «ընդօրինակութիւն, օրինակ, պատճէն», իսկ նոր պհլ. ձևից են հյ. պաճէն, վրաց. ბაჭენისი պաճենիսի «ընդօրինակութիւն, պատճէն»։ Հյ. պատ-հեան, պաճեան ծագած են սխալ ենթադրու-թեամբ պատճենի ևն ձևերից. իսկ պաճիկ, պատճիկ անծանօթ են։-Հիւբշ. 224։
cf. Խոկ;
meat, victuals.
• լտ. coquere և սանս. pac «եփել»։ Ու-ղիղ մեկնութիւնը առաջարկում է Lag Btrg. bktr. Lex. 39 խոհ դնելով = զնդ. *xarəϑra և պրս. xwardan «ուտել», իսկ խոհակեր =պրս. xwāləgar? Հիւնք. բոլորն էլ խակ բառից է հանում։
abundant, superabundant, copious;
rich, full, plentiful;
liberal, generous;
simple, plain, clear.
• ԳՒՌ.-Ախց. Երև. Սլմ. առատ, Ալշ. Խրբ. Մշ. առադ, Ոզմ. ըռատ, Ակն. ըռադ, Զթ. օ-ռօդ, օռոդ (բոլորն էլ «շատ» նշանակու-թեամբ). իսկ Հճ. mրօդ նշանակում է «է-ժան», ճիշտ ինչպէս այլուր ունինք սուղ «թանկ»։
decrepit, broken down, crazy.
• ԳԴ պրս. [arabic word] zarmān «ծեր, զառա-մեալ»։ Հիւնք. թառամիլ բառից։ Յակո-բեան, Բիւր. 1899, 600 պրս. zarmān. Թիրեաքեան, Արիահայ բառ. էջ 32 պհլ. zarman, իսկ էջ 157 պրս. zar «ծեր»+հյ. ամ «տարի» բառերից։
ewe, sheep.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Երև. Զթ. Կր. Մկ. Մշ. մաքի, Սլմ. Վն. մաքի, Տիգ. մmքի, Մրղ. մաքը, Ոզմ. մաք'է, Սվեդ. մագ'ա սովորաբար նշա-նակում են «էգ ոչխար», իսկ Զթ. Մկ. Սվեդ. Տիգ. ստացել են ընդհանրապէս «ոչխար» նշանակութիւնը։
generalissimo, general in chief.
• , ի-ա հլ. «զօրագլուխ, զօրա-պետ» ՍԳր. Ագաթ. Եղիշ. որից սպարապե-տութիւն Ագաթ. սպարապետական Յհ. կթ. նոյն է նաև ասպարապետ Մծբ. Փարպ. որից ասպարապետութիւն Բուզ. իսկ հայկական բարդութեամբ է սպայապետ Կորիւն։
• = Հպրս. *spāδapati-, պհլ. [other alphabet] ︎ spāhpat, պրս. [arabic word] sipahbaδ, ︎ sipāhbaδ «սպարապետ», կազմուած spāh «բանակ»+pat «պետ» բառերից։ Արշակու-նեան շրջանին բառս տուել է հյ. սպարա-պետ, իսկ աւելի նոր սասանեան շրջանին՝ երկրորդ անգամ փոխ առնուելով՝ եղել է ասպահապետ։-Հիւբշ. 240։
• «մեխակ ծաղիկը, լտ. dian-thus fimbriatus M. B.» (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 130) Բժշ. (ըստ ՆՀԲ գործած-ուած է Բժշկարանում, իսկ ըստ ՀԲուս. § 2253 «ի գիրս յիշուած չէ»). սովորական բառ է արդի գրական լեզուի մէջ։
• = Բառիս առաջին մասը կարող է լինե պրս. šāh «թագաւոր» բառը, որով բարռուած են շատ բուսանուններ. ինչ. լահպալուտ, շահպրակ, շահպանաճ ևն. իսկ երկրորդը ան-յայտ է. ամբողջը պարսկական փոխառու-թիւն պէտք է լինի, որ իրանեանում կորել էր Հիւբշ. 272։
salted and dried meat;
ham;
ապուխտք, pig-meat.
• ԳՒՌ.-Ագլ. ա՛պուխտ, Ննխ. Սեր. ա-բուխտ՝ նոյն նշանակութեամբ. իսկ Ղրբ. Տփ. ա՛պուխտ, Երև. ա՛բուխտ գործածւում են միայն իբրև պատկեր չոր բանի. ինչ. Չորա-ցել ապուխտ են դառել. Չոր -ապուխտ դա-ռած հաց։
ear-ring, buckle, ear-drop.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Երև. Մշ. գ'ինդ (Ալշ. յգ. լի-նում է գնդներ), Մկ. Սլմ. Վն. կ'ինդ, Ոզմ գ'է՛նդ, իսկ Ջղ. միայն բարդութեան մէջ պա-հուած՝ անգոճագ'ինդ.-փոխաբերաբար գինդ Մկ. «ոչխարի վզի տակից կախուած երկու կտոր միս»։
thistle-head;
ընտանի —, artichoke;
տակ —ի, bottom of an artichoke;
միս —ի, artichoko-chard;
—ի խէժ, cf. Կինաբարիս.
• ՓՈԽ.-Հայերէնից է փոխառեալ կատա-դովկիական յն. ϰαγϰαρι «մի տեսակ բոյս, որի արմատից ծամոն են պատրաստում, իսկ պտուղը իբրև սուրճ գործածում» (Ka-rolides, (ρ. συγϰρ. 84). չի կարող բառո թուրքերէնից լինել փոխառեալ, որովհետև ձայնաւորները համապատասխան չեն։
fraud, deceit, trick, cunning.
• «նենգութիւն, դաւ, խարդա-խութիւն» Առակք ողոմպ. ի. Ոսկիփ. որից կելուրք «գիւտ, հնարք, ճարտարութիւն» ԱԲ. մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Սարկ, աղ. 142 «Հնարից կելուրք վախճանեցաւ»։ (Իսկ ԱԲ կելութիւն «գոյութիւն, ըլլալը» բառը շինուած է կեամ, կեալ բայից)։
cf. Կել.
• «նենգութիւն, դաւ, խարդա-խութիւն» Առակք ողոմպ. ի. Ոսկիփ. որից կելուրք «գիւտ, հնարք, ճարտարութիւն» ԱԲ. մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Սարկ, աղ. 142 «Հնարից կելուրք վախճանեցաւ»։ (Իսկ ԱԲ կելութիւն «գոյութիւն, ըլլալը» բառը շինուած է կեամ, կեալ բայից)։
turn;
— գալ, to turn round and round;
to revolve;
— շրջանակել, to turn, to turn or whirl round, to revolve.
• ՆՀԲ լծ. յն. γύρος, լտ. gyrus, ի-տալ. giro, թրք. հըռռ, ֆըռ, ֆռըլտագ. իսկ հռիգայօղ մեկնում է «շրջագայօղ, իբր հռիկ կամ հիռ եզօղ և կամ որպէս յն. ῥήγεα։ Ղափանցեան, Տեղեկ. ինս-տիտ. 2, 86 շուռ բառից։
cement.
• ԳՒՌ.-Ալշ. Երև. Կր. Մշ. կաղջին, Մկ. Վն. կաղճին, Ոզմ. կաղճէ՛ն, Խրբ. գաղջի, Սլմ. կարճին, Նբ. կավճին (զուգակցելով կաւ բա-ռի հետ), Մրղ. կարճընկավ, իսկ Ակն. գաղ-ջին և գափջին՝ հողի զանազան տեսակ-ներ են։