Դու ինքնին վրէժ հատուցեր, այնուհետեւ մի՛ նեղուր ինչ, զի ի մէնջ իրաւունս ոչ գտանես. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)
"cf. Նենգ;
—աւ, —օք, cf. Նենգաւ."
Եթէ նենգանօք ինչ չիցէ գնացեալ ամենեւին ընդ աւանդ ընկերին իւրոյ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 11։)
to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.
Եթէ մեք զանձինս մեր ոչ դաւաճանիցեմք, ոչ այլ ոք կարէ նենգել զմեզ։ Ոչ կարէ նենգել քրիստոնէին՝ ո՛չ արդ ոք, եւ ո՛չ սատանայ, մինչ ինքն զինքն ոչ նենգիցէ. (Ոսկ. գծ.։)
arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.
Որոտմունք, եւ կամ առ ի յաստուծոյ նետ ինչ հասանելով. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Ձգեմ.
Ռամկօրէն վարի, որպէս Ձգել զնետ, զքար, եւ զամենայն ինչ ձգելի. եւ ըստ այսմ ասի Ի գիրս առաքին.
cf. Նետաձգող;
ազգ —աց, Scythians, Sarmatians.
Մինչեւ տիրել ազգին նետողաց։ Յարիցեն ազգն նետողաց յարեւելից աշխարհէն. (Մեսր. երէց.։)
to enter, to introduce oneself.
Այն ինչ՝ մինչ ներսամտեցին զդուռն. (Մարթին.։)
internal, interior, inward;
innate, natural.
ἑνών, ἑνυπάρχων, -ουσα, -ον qui, quae quod inest. որ եւ ՆԵՐԳՈՅԱՑԵԱԼ. Որ ինչ ներգո՛յ. ի ներքս կամ ի միջի եղեալն, գտեալն ի բնէ. բնաւորեալ. ընդաբոյս տարրացեալ. մէջը եղածը.
Անեղն, անմահն, եւ որքան այլ ինչ են այսպիսիք՝ ըստ բնութեանն ներգոյք՝ յաստուած։ Կոչէ եւ ձեռն՝, վասն ներգոյին ի նմա ամենագործ զօրութեան։ Ի ներգոյէն բարեփառութենէ նորա։ Ի ներգոյէդ ի ձեզ բարեփառութենէդ։ Ներգոյին ի նմա ի վերայ ամենեցունց գերակայութեանն։ Գիտեմ զներգոյիդ ի ձեզ հաւատոյ անշարժութիւն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ.։)
harmonically, harmoniously.
Փոքր ինչ արդեօք առասպելաւ վարիլ պարտ է, եթէ հանդերձեալ եմք ներդաշնակապէս յայտնել զայժմու ասացեալդ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
pardonable, excusable, remissible;
— մեղք, venial sin.
συγγνωστός venia dignus, venialis, excusabilis. Այն ոք կամ ինչ, որում լինի ներել.
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Ի կռուին հրեշտակն ներէր յակոբայ, եւ ոչ եթէ նորա ինչ զօրութիւն ժուժկալէր. (Կիւրղ. ծն.։)
Ոչ ներեմք լսել ինչ յասացելոցն։ Ընդէ՞ր են վաստակք. քանզի զներեցաք չվաստակելոյն։ Զայս եւ աստուած կամեցաւ, բայց ոչ ներեցեր։ Իբրեւ մթնացաւ, ոչ ներէին չխնդրել զվարդապետն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 35. 42։)
marine.
լաւ եւս՝ Ներծոցային (ըստ յն). ἑγκόλπιος encolpius, sinualis. իտ. golfico. Որ ինչ գտանի ի ծոց ծովու.
serving to dye.
βαφικός tinctorius. Ունօղ զզօրութիւն ներկոյ կամ ներկելոյ. որ ինչ անկ է ներկոց.
cf. Հակառակ.
Ներհակացն գոլ ընդունական։ Ընդունական ներհակացն է (անհատն)։ Ոչինչ թուի համանգամայն զներհակսն ընդունել. (Արիստ. ստորոգ.։)
contrary, incompatible;
antipathetical;
— բնութիւն, incompatibility.
Կրօղ կամ ունօղ զներհակութիւն ինչ.
cf. Հակառակ.
Կիր ինչ ներհական ի ներհականէ լինիցի պատճառէ. (անդ։)
Բայց է գոյացութեանցն՝ ոչինչ նոցա ներհական գոլ. քանզի նախկին գոյացութեանն զի՞նչ ինչ լիցի ներհական. (Արիստ. ստորոգ.։)
Ոչինչ է նմա ներհական։ Բարեաց պատճառ մի է. եթէ բարւոյ չար ներհական է, չարեաց պատճառ բազումք. (Դիոն. ածայ.։)
Եւ զի ներհական խաւարի է լոյս, ուսման ինչ ոչ են պէտք. (Սարկ. քհ.։)
cf. Հակառակութիւն;
ներհակութիւն գունոց, contrast of colours.
Փրկեաց զիս ի ներհակութենէ թշնամւոյն։ Մի՛ ներհակութիւն ինչ առներ ճանապարհիս, զոր ընտրեցի սիրով վասն տեառն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Զ։)
cf. Ներշրջանական.
զայն՝ որ մինչ ի բանսն է խրատ հանճարոյ, զոր ի ներշրջականաց խրատուց ոմանք ստանան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 203։)
encyclopedical.
ἑγκύκλιος circularis, universalis, ad omnes vel omnia pertinens. Որ ինչ հայի ի ներշրջանակս, կամ յընդհանուր ուսումն եւ յուսումնականութիւն. բոլորական։ Իսկ ՆԵՐՇՐՋԱՆԱԿԱՆ ԽՐԱՏ ἑγκυκλοπαιδία encyclopaedia, disciplinarum orbis complexus.
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն՝ բազումուսմնութիւն սիրեցեալ։ Ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ։ Ազգս ծնանի զերկոտասան՝ ներշրջանացն պարօղ. քանզի ներշրջանական թիւ (է) երկոտասաներեակն աւուրց եւ տարեաց շրջագայութեանց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19. 21. 59։)
cf. Ներումն.
ներութիւն ինչ արտաբնակութեանն աղաչիցէ լինել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Յայս ինչ ոչ գացուք (կամ տացուք) ներութիւն. (Պղատ. տիմ. յն. ոչ ներեսցուք, կամ ոչ զիջցուք։)
pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.
Ներում զինչ. ն՝երում որպիսի ինչ. (Պորփ.։)
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
meditation, thought.
Որ է ինձ սակաւ ինչ ներտրամախոհութիւն, սակս բազմազանութեան որ ի սմա մակացութիւն. (Մագ. խչ.։)
any piece of furniture used as a couch, bedding.
Ի ներքոյ դնելի ինչ. որպէս բազմական, անկողին.
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
ἑσώτερος, ἑσώτατος, ὀ ἕσω , ἕνδον, ἕσωθεν qui vel quod intus est, internus, interior, -ius, intimus. Որ ինչ է ի խորագոյն վայրի՝ ի ներքս կոյս կամ ի մէջն. միջին. գաղտնի. թաքուն. ընտանի. եւ Հոգեկան. ներսի, ներսինը.
Հանդերձ արտաքին ականջօքն եւ զներքինսն մատուսցեն։ Զներքին մեծութիւնն անկողոպուտ տեսանելով՝ ոչինչ ախտանայր վասն արտաքին մեծութեանն. (Իսիւք.։)
Ետ նմա քաղէր զգողաթն վերին, եւ զգողաթն ներքին։ Մինչեւ ի դժոխս ներքինս։ Փրկեցեր զանձն իմ ի դժոխոց ներքնոց։ Եդին զիս ի գբի ներքնում։ Կողմանոցին ներքնոյ, եւ միջնոյն, եւ երրորդին.եւ այլն։
under, nether, lower;
—, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.
ὀ ἕσω, ὀ ἕσωθεν intrinsecus ὀ κάτω inferior. որպէս Ներքին, այսինքն խորին. միջին. ներքսագոյն. եւ Ստորին, ներքոյ անկեալ. որ ինչ կայ ընդ այլով կամ ղկնի այլոց իրաց։ ներսի, տակի.
internally, inwardly;
below, beneath;
inside, within, inwardly;
from beneath, from below.
Դուք ի ներքուստ աստի էք, եւ ես ի վերուստ անտի եմ։ Ընդարձակութիւն լիցի տանն ի վերուստ եւ ի ներքուստ։ Ի ներքուստ մինչեւ ի վեր։ Ի ներքուստ մինչեւ ցմէջս։ Կանգունք երկուք ի ներքուստ.եւ այլն։
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
Ներքս անուանէ՝ որ ինչ կըայ ի ներքս, զփորոտին ասէ, զորովայն, եւ այլն. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
Մտեալ ի ներքս՝ նստէր։ Տարան զնա ի ներքս ի գաւիթն։ Մինչեւ ի ներքս իսկ ի գաւիթ քահանայապետին։ Որ ինչ ոչ եւս արժան ինչ էր, զայն ի ներքս համարձակ տանէին։ Ի ներքս ի տունս կրեցէք։ Տարցես ի ներքս քան զվարագոյրն։ Ի ներքս կոչել, մատուցանել, դիմել, ընթանալ.եւ այլն։
Էին ի ներքս աշակերտքն։ Ի ներքս զոք ոչ գտաք։ Արքայութիւնն աստուծոյ ի ներքս ի ձեզ է, Որ ինչ անդ էին։ Մինչդեռ ի ներքս է։ Որ ինչ ի ներքս կայցէ (յանօթն). եւ այլն։
introduction.
Ներքսածութիւնք սոցունց, եւ կոչմունք, եւ որչափ ինչ այսպիսիք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
stay, staff, prop;
sustainer, support, upholder, buttress;
—ս արկանել, to prop, to stay, to support;
— ամրութեան լինել ումեք, to be a support of, to uphold, to sustain, to protect;
— կալ հաւատոց, to support religion, to be a supporter of religion;
cf. Յենարան.
ὐποστήριγμα, ὐπόθεμα sustentaculum, fulcimentum, suppositum ὐπερείδων, βάσις fulcrum, sustinens, basis, fundamentum. Յեցուկ հաստատուն. մոյթ. հաստատութիւն. պատուանդան. խեչակ. ինչ մի յենլի հաստատութեամբ.
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
Զի՞նչ նզովեցից զոր ոչ նզովէ տէր։ Սաւուղ նզովեաց զժողովուրդն, եւ ասէ. անիծեալ լիցի մարդն՝ որ կերիցէ հաց մինչեւ ցերեկոյ։ Նզովեալ եղիցի։ Եղիցի նզովեալ. եւ այլն։
cf. Պանդուխտ.
Ազգն հեբրայեցւոց մինչեւ ի նժդեհս անգամ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)
lance or spearshaped.
Ունօղ զձեւ նիզակի, կամ ձողոյ. որպէս երեւի երբեմն եւ ազգ ինչ գիսաւորաց. որ եւ ՆԻԶԱԿԱՒՈՐ ասի. Ինքն (գիսաւորն) յարեւելս կալով, եւ զնշոյլ լուսոյն նիզակաձեւ յարեւմուտս ձգեալ։ Ի յերկնից տեսեալ լինէր ի բոլորից աստղ նիզակաձեւ. (Ասող. ՟Գ. 10։ Վրդն. պտմ.։)
light sleep, drowsiness, sleepiness, dozing.
Սփռի քուն, եւ նիրհ յաչաց։ Մինչդեռ զառաւօտին կատարէին պաշտօն ի յոտն կալով, նիրհ անկանէր մատթէ երիցու. (Ճ. ՟Գ.։)
wild-turnip.
Բանջար ինչ լեռնային.
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
Ձէթ կամ ջուր կամ գինի, եւ կամ զինչ եւ իցէ ի նիւթաւոր իրաց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to spin, to twist;
to weave, to plait;
to prepare, to form, to project, to design;
to cause, to produce, to excite;
to contrive, to machinate, to plot;
— զնենգութիւն, to weave plots or snares, to conspire, to plot, to lay snares;
դաւ —, to frame or plot a treacherous design, to hatch treason;
կործանումն —, to ruin, to cause the ruin of;
չարիս — ումեք, to meditate evil against a person, the ruin of;
— խորհուրդս չարութեան, to meditate gloomy, foul or heinous thoughts;
— անձին չարիս or զկորուստ, to contrive one's own ruin;
— նիւթ, to accumulate;
— զգործն, to undertake, to execute, to put into execution;
լրբենի սէր նորա մահ նիւթեաց նմա, his infamous passion cost him his life.
ՆԻՒԹԵԼ. առաւել նմանութեամբ, Իրակերտել զչար կամ բարի ինչ. περιπλέκω, συμπλέκω implico, complico, connecto τεκταίνω fabrico.
machination, plot.
Ատելութիւն դորա, եւ բոլոր նիւթումն կորստեան՝ ոչ այլ ինչ, եթէ ոչ տրտմութիւն տեառն աստուծոյ. (Մագ. ՟Լ՟Բ։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Ի կիր արկ յիս զամենայն մեքենայս՝ զինչ եւ առ միտս քո նկատեսցի. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Նկատումն.
Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
observation, contemplation;
regard, consideration.
Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
painter.
Որպէս նկարագիծքն այլ ինչ քան զկենդանի տպաւորէն, օրինակօք ձեւեալ զկերպարանսն, այլ ոչ բնութեամբ. (Լծ. ածաբ.։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Նկարագիրս ոչ միայն զայն գուշակէ՝ որ երեւինն, այլ՝ եւ այլ ինչ բազում։ Երկու անուանք (սառայի եւ հագարու) էին ի նկարագիրն, եւ յանուանն ցուցանէր բազում ինչ. (Ոսկ. գղ.։)
representative;
descriptive;
picturesque;
characteristic;
literal;
— իմաստիւք, literally.
Որ ինչ հայի առ նկարագիրն կամ առ նկարագրութիւն, ըստ ամենայն առման. իբր γραφικός, διαγραφικός, χαρακτηριστικός եւ այլն.
Պատկերաց եւ դրօշելոց, եւ այլոց ձեռաստեղծից, որոց ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն՝ բազում ինչ վնասակար կենաց մարդկան լցեալ աշխարհ։ Ի ձեռն տեսաւորութեանն հեշտ ցանկութիւնքն լինին բազմապատիկք, նկարագրականք, արուեստականք արարածք. իբր կենդանագրական, գծագրական. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
Իբրեւ զպատկեր ինչ նկարակթերպ. (Ոսկ. եփես.։)
painted, adorned with paintings;
— տախտակ, picture, painting.
Մինչ ի տախտակի տպաւորեալ նկարապաճոյճ դեղով զձեզ տեսանեմք. (Յհ. կթ.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Եւ ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Յորովայնի մօր նկարեցայ մարմին։ Զորս դարձեալ երկնեմ, մինչեւ նկարեսցի քրիստոս ի ձեզ.եւ այլն։
Կնիք՝ զոր ինչ դրոշմեալ ունի, զայն նկարէ՝ ո՛ւր եւ կնքէ. այսպէս եւ գործք դրոշմեալ նկարին ի հոգիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
painted, coloured, variegated, varied with many colours;
embellished with imagery;
— պաստառք հնդկաց, printed calico, chintz, cotton.
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Նկրտի իբրեւ զպակասեալ ինչ յարժանեացն տեառն։ Որ վասն այսպիսեացս նկրտէր՝ ասելով, ահա մեք թողաք զամենայն. (Բրս. հց.։)
alligator, cayman.
Զվիշապացն եւ զնհանգացն համբաւեն. վիշապք ասեն եւ նհանդք կեղծս ի կեղծս լինին։ Ոչ նհանգ ինչ անձնաւոր գոյ։ Նահանգք ինչ իցեն գետոց, եւ շահապետք վայրաց։ Ի վիշապի կերպարանս, կամ ի նհանգի իմն, եւ ի շահապետի. (Եզնիկ.։)
cf. Նման.
Նմանագոյն ձայնիւ եւ երջանիկն Պօղոս վկայէ։ Անկանել երկրորդ անգամ ընդ նմանագոյն թշուառութեամբք։ Օրինակս ինչ նմանագոյնս առաջի դնէ. (Պիտ.։ Նիւս. կուս.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)