cf. Մագլցեմ.
Որպէս ոք ի բարձրաւանդակս ինչ ելեալ ամրացեալ՝ չանկանիցի ումեք ի բուռն, որ աստի ի վեր մագլիցեն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.
Որպէս ոք ի բարձրաւանդակս ինչ ելեալ ամրացեալ՝ չանկանիցի ումեք ի բուռն, որ աստի ի վեր մագլիցեն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Գ։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
Զգեացաւ մազեղէն՝ մերկ ընդ անձին, եւ ի վերայ պարեգօտ։ Ոչ ունէր ինչ, բայց միայն երկու մազեղէն։ Խաբեցի զանմիտ միայնակեաց մի, եւ առի զմազեղէնս։ Էր ի վերայ թիկանց իւրոց մազեղինոյ մասն ինչ։ Հանեալ զսուսերն՝ որ էր թաքուցեալ ի ներքոյ մազեղինին (որ է ապա, քէպէ ). (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Զ։)
malignant, ill-willed, spiteful, rancorous.
Որ ինչ հայի ի մախողն կամ ի մախանս.
cf. Մածումն.
Մածեալ ինչ. բաղկացութիւն. հաստատութիւն.
cf. Վերնագիր.
Ոչ է մեզ ստուգել զայս, այլ իբրեւ մակագրութիւնս ինչ եւ տիպս արտագրել. (Նիւս. բն.։)
adjective, epithet;
— անուն, surname.
Մակադրական է, որ ի վերայ իսկիցն եւ կամ առասականացն եդեալ է, եւ յայտնէ գով կամ պարսաւ ինչ. արագ, հեղգ, փարթամ, աղքատ. (Թր. քեր.։)
surname;
title.
ՄԱԿԱՆՈՒՆ. ա. ἑπώνυμος cognominis. Ունակ մականուան, անուանակիր. կրօղ զանուն ինչ պատուոյ եւ այլն.
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
Մինչեւ խաչին շնորհիւ մակարդեալ մաքրեսցին ճաշակելիք մտացն յաղտից. (Խոսր.։)
to put on a level with, to level, to make even;
to dip into a liquid up to a certain mark.
Իւրաքանչիւր ուրուք մեկնիչ՝ սահմանն իմանի, ոչինչ մակաւասարելով այլում ումեք. (Նիւս. կազմ.։)
adjective, epithet, attribute, predicate.
Ենթանկեալ ընդ անուամբ եւ այսք, որք եւ սոքա տեսակք կոչին. իսկ, առասական, մակդիր, առինչունակ, եւ այլն. (Թր. քեր.։)
butcher's shop.
Որ ինչ վաճառիցի ի մակեղոնի, որ է ի մսավաճառանոցի, կերիջի՛ք. (Եզնիկ.։)
cf. Մակեռորդ.
ՄԱԿԵՌԱԿ ՄԱԿԵՌՈՐԴ. ἑπίτριτος sesquitertius. որ եւ ՎԵՐԵՌԱԿ. Վերյաւելեալ եռեակ. որպիսի է վեցն. եւ ինչ իմ աւելի քան զերրորդն. զոր օրինակ է տաղաչափութիւն յերից սուղ ոտից, եւ ի չորրորդէ՝ երկարէ.
sesquitertian;
triphthong.
ՄԱԿԵՌԱԿ ՄԱԿԵՌՈՐԴ. ἑπίτριτος sesquitertius. որ եւ ՎԵՐԵՌԱԿ. Վերյաւելեալ եռեակ. որպիսի է վեցն. եւ ինչ իմ աւելի քան զերրորդն. զոր օրինակ է տաղաչափութիւն յերից սուղ ոտից, եւ ի չորրորդէ՝ երկարէ.
surface, superficies, area;
outside.
Եռականգնումն, կամ մակերեւութւոջն, կամ այսպիսեացն իմիք՝ ոչինչ նայնց է ներհական. (Արիստ. քանակ.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
Աղանդիցէ զոք առ վնաս, որ ոչ է մահաբեր՝ ո՛չ իւրն, եւ ոչ մարդկան նորին, այլ՝ չորքոտանեաց ... կամ այլ ինչ վնասիւ, եւ կամ մահաբերաւ. (անդ։)
repose of the dead.
Որ ինչ տայ զհանգիստ իմն մահուամբ. այն է քունն ննջեցելոց.
deathlike.
Որ ինչ է հանգոյն կամ նման մահու. որպիսի է քունն.
to die, to expire;
to faint;
to mortify one's body.
Զգալիքս եթէ դոյզն ինչ ժամ զօդոյս տուրեւառութիւն ոչ ճաշակեն, մահանան. (Խոսր.։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
Շինեալ եւ տուն հովանոց՝ մահարձանօք սքանչելի դրօշուածովք։ Շինեալ էր եկեղեցի ի մահարձանաց ինչ կրով ձուլածոյ։ Պաղպաջունք արփիանկարք մահարձանօք արծաթեղինօք. (Խոր. ՟Բ. 87։ Յհ. կթ.։ Նար. գանձ եկեղ.։)
bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.
κλίνη, κλινίδιον lectus, lectulus, lectica. (որպէս թէ մահու անկողին) Որ ինչ դնի ի ներքոյ անձին ընկողմանելոյ. անկողին. անկողնակալ. գահոյք. դագաղք.
mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.
Հիւանդացաւ եւ նա զմահկանացու ախտ, մինչեւ թողեալ եղեւ ի բժշկաց. (Վրք. հց. ՟Դ։)
sieve, riddle, bolt, bolter;
կող —ից, hoop of sieve;
— մեղուաց, honey-comb, cell.
Յօդոյ եւ ի ջրոյ իբրու զտեսակ ինչ մաղի շարամանելով. (Պղատ. տիմ.։)
cellular.
ἑγκύρτιος incurvus. որ եւ ասի ՀԻՒՍԱՏԵՍԱԿ. Նման մաղի. գոգաւոր ինչ՝ ծակոտկէն հիւսկէն.
to pray, to supplicate, to implore, to beseech;
to wish, to desire;
բարիս — ումեք, to wish one well.
Բարեխօս ոք կամ քարոզ ստելով զքաղաքէն՝ զօտարոտիս ինչ մաղթէ առ քաղաքի ուրեմն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
siftings.
որպէս ռմկ. մաղուք, խոշրտուք. Որ ինչ յերեսս մնայ մաղի ի մաղիլ ցորենոյն.
plough-man.
Եւ ոչ արօր կշիռ ինչ գործէ առանց մաճակալի. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
Մինչեւ ի կտրել զմամուլս առագաստին. (Ճ. ՟Գ.։)
moss;
lichen;
seaweed.
Ձկանց բնութիւն՝ ճարակել եւ զմամուռ, եւ այլ ինչ որ ի ջուրս բոյսք. (Նիւս. բն.։)
vexing or tormenting one's mother.
μητραλόιας matris percussor, matricida. Տանջօղ եւ սպանօղ մօր իւրոյ, եւ որ ինչ ա՛նկ է մայրատանջից.
maternal, motherly;
by mother's side;
— հաւ, maternal grandfather;
—ք, mother's country or birth-place.
Մայրական. որ ինչ հայի ի մայր. ի կողմն եւ յազգ նորա. մօրը, մօրենական.
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
Մինչեւ յամուր տեղիս մայրացն։ Յամուրս ամուրս մայրեացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
collar-shaped, annular.
ՄԱՆԵԿԱՁԵՒ կամ ՄԱՆԵԱԿԱՁԵՒ. Որ ինչ է ի ձեւ մանեկի.
to spin;
to twist, to twine;
to complicate;
to weave.
Ա՛ռ մանեա՛ զայս չուան, որպէս ես մանեմս. եւ մանեաց ծերն մինչեւ ցինն ժամն գիրկս իբրեւ երկերիւր եւ քսան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
Մանկաբար ինչ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։ եւ ՟Ժ. բան։)
surgeon-accoucheur, man-midwife;
midwife;
— լինել, to deliver a woman, to perform the office of midwife.
Նախ ծնանին, մինչչեւ մտեալ առ նոսա մանկաբարձաց։ Բարի առնէր աստուած մանկաբարձացն։ Երկեան մանկաբարձքն յաստուծոյ. (Ել. ՟Ա. 19=21։)
youngest, younger, minor, under age.
Դու կարի մանկագոյն ես, եւ ոչ կարես հանդուրժել յանբնակ անապատիս։ Վախճանեցաւ տէր մեր, մինչդեռ մանկագոյն եւս էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
nourishment, care, or education of children.
Կուրաց յերկոսին աչսն՝ կին մի՛ ամուսնասցի. զի ոչ մանկասնութիւն մարթ է լինել, եւ ոչ այլ ինչ սպասաւորութիւն. (Մխ. դտ.։)
pedagogy;
education, instruction.
Մանկավարժութիւն ինչ է տկարագունիցն առ ի յակամայ զնոսա ի սխալանացն խափանել՝ ի ձեռն ձեւոյն աւետարանելն. (ՃՃ.) այսինքն պարկեշտ զգեստուք քարոզելն։
infants, children, young people, youngsters, youth;
servants, domestics;
մանրիկ —, little children;
հայ —, the Armenian youth.
Նման է մանկտւոյ, որ նստիցին ի հրապարակս։ Թո՛յլ տուք մանկտւոյդ գալ առ իս։ Զմանկտին՝ որ աղաղակէին ի տաճարին։ Մանկտի մանրիկ ելին ի քաղաքէն։ Որչափ ինչ կերան մանկտիդ։ Պատուէր ետու մանկտւոյ իմում։ Եւ զմանկտին կոտորեցին սրով։ Յարիցեն մանկտիդ (ի զօրաց), եւ խաղասցեն առաջի մեր.եւ այլն։
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
Կամ Մանեալ ինչ. մանած.
examined minutely, thoroughly;
— առնեւ, to examine accurately, strictly, to the bottom.
Որ ինչ լինի մանր քննութեամբ, կամ մանրամասն զննութեամբ.
putrified, stinking, fetid.
Ընթացեալ կուտեցան որպէս անգեղք ի նեխաշաղիղ ինչ գէշ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Նեխ.
Որդունք եւս ծնանին ի թարախս նեխմանցն. իսկ մինչ արկանի աղ ի նմա (ի միսն), սատակին որք ի նեխմունս են որդունքն. (Վրք. հց. ՟Գ։)
cf. Նեխ.
Որդունք եւս ծնանին ի թարախս նեխմանցն. իսկ մինչ արկանի աղ ի նմա (ի միսն), սատակին որք ի նեխմունս են որդունքն. (Վրք. հց. ՟Գ։)
list of prices, tax, rate, tariff.
Զոր ինչ աւելի առնուս քան զհասարակաց նիհն աւելի խաբէ, եւ առնու. (եւ այլն. Վրդն. խր.։)
creviced.
Օձն իբրեւ ծերասցի, դիմէ նա ընդ տեղի ինչ նեղածերպ վիմաց, եւ ընդ կրթելն կեղեւէ զապականեալ զմորթն. (Ագաթ.։)
cf. Նեղասրտիմ;
to be narrowed;
to become impoverished, to be reduced to misery.
ՆԵՂԱՆԱԼ. Չքաւորիլ. ի նեղ մտանել. եւ Յանհնարս մտանել. հայթհայթել զդժուարին ինչ.
to be impatient, fretful, to fidget, to lose patience, to be vexed;
to be ill-tempered, cross, angry, irritated, exasperated.
Նեղասրտեցայ յոյժ ի բազում աշխատութենէն։ Մի՛ նեղասրտիր, այժմ արձակեմ զսա, եւ խօսիմ ընդ քեզ։ Ոչ նեղասրտեցաւ, եւ խոժոռեցաւ ինչ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
impatience, ill-temper, intolerance, vexatiou, irritation, exasperation, bursts or fits of passion or rage.
Ոչ սակաւ ինչ փղձկեալ նեղասրտութեամբ. (Յհ. կթ.։)
Ի նեղասրտութիւնս արկանէ, մինչ զի ի խեղդ մտաբերիցէ. (Խոսր.։)