cf. Ձկնատեսանք.
· Calfa
ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.
fish-pond, fish-pool, fish-reservoir.
· Calfa
ՁԿՆԱՏԵԱՆՔ կամ ՁԿՆԱՏԵՍԱՆՔ. Լիճ կամ ջրշիղջ ձկանց առանձին յօրինեալ ի պէտս ձկնորսութեան թագաւորազանց.
house or place serving to winter in;
winter quarters, barracks.
· Calfa
Ձմերոցի տեղ զդժնեայ վայրսն հրամայէին նոցա։ Հանդէպ խաղխաղ քաղաքի, որ ձմերոց էր թագաւորութեան աղուանից. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
coat, dress, cloak.
· Calfa
Բուռն եհար զձորձոց նորա։ Իբրեւ զցեց ի վերայ ձորձոյ Ընկեցեալ զձորձ իւր՝ յարեաւ եկն առ յիսուս։ Առեալ ձորձս՝ արկաւ զիւրեւ։ Եհան ի բաց զձորձս իւր յինքենէ, եւ զգեցաւ զհանդերձն այրութեան իւրոյ։ Այսպէս զգենուին դստերք թագաւորաց կոյսք զձորձս իւրեանց։ Ձորձ զգլխով պատիցես։ Սուսերն գողադու պատեալ կայ ձորձով յետոյ վակասին.եւ այլն։
cf. Մտադիր լինիմ.
· Calfa
Իսկ թագաւորն բազում յօժարութեամբ եւ ժուժկալութեամբ մտադրէր ասացելոցն, եւ ածէր զնոսա ի միաբանութիւն. (Սոկր.։)
to think, to reflect, to meditate, to ponder, to consider, to muse, to weigh.
· Calfa
Զթագաւորն դաւաճանութեամբ մտածէր կորուսանել. (Պիտ.։)
wisely, sensibly, judiciously.
· Calfa
Ծանեաւ թագաւորն, թէ ստոյգ եւ մտացէբար են խօսք սրբոյն. (Փարպ.։)
whipped;
spurred;
— երիվար, post-horse.
· Calfa
Նստուցեալ զնա ի վերայ մտրակավար երիվարի դիմոսականին. (Վրք. ոսկ. (որպէս ռմկ. թաթար, կամ չափղըն, կամ մէնզիլ թագաւորական։))
young ass;
colt, foal, filly;
colt's foot.
· Calfa
Ահա՛ թագաւոր քո գայ՝ հեզ, եւ հեծեալ յէշ, եւ ի նոր մտրկի։ Նոր մտրկաւն զեկեղեցի գուշակէր։ Մի՛տ դիր եւ զգօնութեան մտրկին. զի կրմուղ էր եւ տրմուղ, եւ հանդարտագոյնս գնայր. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
prep. adv. near, nigh, next, close by, by;
near, next;
cf. Մերձ;
— այսր, near to this place;
— առ —, — ի —, — ի —ոյ, quite near or close, contiguously, thickly;
— ընդ —, — ընդ հուպ, soon, directly, instantly;
ի or ընդ մօտոյ, ի —է, մօտուստ ի —ուստ, near, nearly, close by or to, next;
soon, shortly, soon after;
lately;
ընդ — աւուրս, shortly, soon;
— լինել, to be near or close to, to approach, to draw near;
ի — կալ, to stand near, to be present at, to attend;
— կտրել, to cut quite short;
— անցանել, to pass close to, or hard by;
— է առ քեզ յորժամ կամի ցիս՝ կարող լինել, where there is a will there is a way;
ի մօտոյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
· Calfa
Չկայ մօտ թագաւոր, այլ ի մօտ կան մոլեկան փառք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
accompanying, proceeding together, or in proximity.
· Calfa
Զօրականք ի դասուց վահանաւորաց մօտագնաց առաջի թագաւորին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Թ.։)
imminent, impending, near, at hand, threatening;
— վտանգ, imminent danger;
— լինել, to be imminent, to threaten.
· Calfa
Սպառնացեալ լի ապականութեամբք եւ մօտալուտ բանիւք։ Դեսպանս առ թագաւորն առաքէր մօտալուտ եւ դիւրագորով հաշտութեան. (Յհ. կթ.։)
proximity, nearness, neighbourhood.
· Calfa
Գիտեն՝ եթէ մօտաւորութիւն թագաւորին՝ ազատութեան նոցա է նշանակ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
· Calfa
Զքրիստոս թագաւորն յիշատակի սորա բա՛րձր արարէք. (Շար.։)
audacious, venturesome, overhasty, inconsiderate, imprudent;
precipitately, headlong, furiously, impetuously, rashly, at a venture, or random, audaciously, insolently;
indiscreetly, without discretion or consideration;
— քաջութիւն, impetuous courage;
— խիզախել, to venture headlong, to expose oneself to great peril.
· Calfa
Միթէ պակասի արդեօք անուն թագաւորին ի նորա յախուռն (կամ շաղփաղփ) բանից. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
great, large, huge, enormous, gigantic, vast, immense;
strong;
powerful, mighty, victorious;
much, many, abundant, considerable.
· Calfa
Ճշմարիտ Աստուածն մեր՝ թագաւոր յաղթ է. (Եփր. աւետար.։)
Գալ առ ի գեղեցկութեան յընտրութիւն, զի ամենայնի լիցի՝ որ յաղթն է, հաւուց թագաւոր. (Ոսկիփոր.։)
victorious.
· Calfa
Միայն յամենեսեան ես ցուցայ յաղթազգեաց թագաւոր. (Ոսկ. համբ.։)
prize or premium, palm, laurels;
triumph, victory;
reward, recompense;
triumphant;
—աւ, triumphantly, in triumph;
— տանել, to obtain a triumph.
· Calfa
Զյաղթանակ բարեմասնութեանն խօսեսցիս։ Զմրցանակն յաղթանակի թագաւորին մատուցանելով. (Նար. ՟Խ՟Զ. ՟Կ՟Ա։)
evident, clear, manifest, plain, palpable, obvious;
evidently, obviously, plainly, clearly, manifestly;
cf. Յայտնութիւն;
— է, — իսկ է, it is evident, clear;
— իմն է, naturally, of course, certainly;
այս — է զի, it is certain that;
ապա — ուրեմն է, it is therefore clear that;
— or ի — գալ, to appear, to be manifested, made known, evident, to be discovered or disclosed;
— ածել, առնել, to declare, to make manifest, to display, to put or set forth, to show, to prove;
to signify, to name;
— առնել զընդունելութիւն, to acknowledge the receipt of.
· Calfa
Միւսանգամն յայտ առնէ զշարժելոցն։ Յայտ արարի ձեզ զթագաւորն Իսրայէլի։ Լրտեսք էք, եւ դովին յայտ արարէք։ Խօսք քո յայտ առնեն զքեզ։ Յայտ առնել զկատարումն աւուրցն սրբութեան.եւ այլն։
narrated or narrating clearly;
expounding clearly;
evidently, clearly;
— առնել, to narrate clearly;
to explain, to expound.
· Calfa
Արձանագրեցին զյայտապատում իրս թագաւորաց։ Որ յայտապատում արարեալ է զրոյցս պայազատութեան Աշոտոյ. (Յհ. կթ.։)
cf. Յանկ.
· Calfa
Յանկ ելանել թագաւորաց. այսինքն դադարել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յանգ հանեալ՝ պտղոմեանցն զժամանակ թագաւորութեանցն։ Տայ հրաման յանգ հանել զխորհուրդ անօրէն աստուածատեաց առն. (Արծր. ՟Ա. 8. 14։)
prep. adv. before, in the presence of, in the face or sight of, hard by, against, opposite, over against, in the view of, in the face, publicly, in public;
դէմ —, face to face;
front to front;
— իմ, before me, in my presence;
— եկեղեցւոյ, in face of the church;
— ամենայն աշխարհի, in the face of the whole world;
— ամենեցուն, publicly, before all people;
ասել —, to say to one's face;
— առնել, կացուցանել, ածել, to present, to offer, to introduce, to represent, to exhibit, to set before the eyes to show, to remonstrate;
— առնել, to reprove, to reproach, to blame;
— լինել, կալ, to present oneself, to appear, to make one's appearance before, to show oneself;
— մատչել, կալ, to appear before.
· Calfa
Յանդիման խօսէր թագաւորն։ Մատուցեալ յանդիման՝ ասէին ցթագաւորն. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
Ի մեծի շաբաթու զատկին յանդիման լինէին թագաւորին. (Եղիշ. ՟Բ։)
ՅԱՆԴԻՄԱՆ, ի. գ. Որպէս Յանդիմանութիւն. (եթէ չիցէ այսպէս գրելի) Ես բնաւորեալ եմ ի խրատուէ ոչ խուսափել, եւ յանդիմանէ ոչ հրաժարել, մանաւանդ զթագաւորականն, եւ զարքունի. (Մագ. ՟Ե։)
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
· Calfa
Ինքնին թագաւորն ականատես լինէր իրացն յանդիմանութեան։ Հայեցեալ մարդիկ ի յանդիմանութիւն ապականացու տարերցս՝ միայն անապական զկառավարն սոցա իմասցին. (Եղիշ. ՟Բ։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
· Calfa
dead suddenly;
sudden death;
— լինել, to die a sudden death.
· Calfa
Եղեւ սուտ մեռեալ՝ յանկարծամահ լինելով։ Վասն այն յանկարծամահ եղեն։ Ցուցանէ զթագաւորն վախճանեալ՝ յանկարծամահ զնա (լեալ) համբաւելով. (Ճ. ՟Ա.։ Մաղաք. աբ.։ Լաստ. ՟Թ։)
presumptuous, arrogant, presuming, self-conceited, confident, consequential.
· Calfa
Առիւծ զթագաւորութեանն զօրութիւն, եւ զանձնապաստան հաստատութեանն ցուցանէ. (Կոչ. ՟Ժ։)
acceptation.
· Calfa
Մատուցանեն նմա զվարկ յանձնկալութեան թագաւորութեանն. (Պտմ. աղեքս.։)
faulty, guilty, delinquent, culpable, criminal;
— օրինաց, transgressor, violator, criminal, delinquent;
— զանձն դաւանել, խոստովանել, to confess one's fault, to plead guilty.
· Calfa
Ի թագաւորել յանցաւորին Յուլիանոսի. (Շ. թղթ.։ Հ=Յ. յնվր. ՟Ա.։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
· Calfa
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
Յետոյ ուրեմն մտերմութիւն վաստակոց առ թագաւորսն մեր ցուցեալ՝ բդեշխութիւն կողմանցն արժանաւորեցան առնուլ. (Խոր. ՟Ա. 22։)
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
· Calfa
Վասն նոցա Աստուած զթագն թագաւորին Սենեքերիմայ յորդիս քո դարձուցեալ՝ յերկարաձգէ յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)
much, great, much of, a great deal of;
—ք, many, several;
—ք ի մարդկանէ, most men, most people, the generality of mankind;
— անգամ, many a time, often.
· Calfa
Ընդ այլով յոլով անգամ նուաճեալ թագաւորութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 2։)
s. adj. Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
· Calfa
Ἵωνες, Ἔλλην Iones, populus graecus, hellenus. Ազգ հելլենացւոց կամ կռեդաց՝ ի յաւանայ կամ ի յովանայ յաբեթեան. ըստ արտաքնոց՝ ի Յովնայ յորդւոյ քսութիւն որդւոյ հելլենի. եւ առանձինն՝ Որ իցէ ի յովանիայ գաւառէ. եանիացի. եանեալը, եունան, եունանի. հոռոմ. ուրում, րում , այսինքն հռովմայեցի՝ ըստ որում անկեալ ընդ կայսերութեամբ Հռովմայ. վասն որոյ եւ ի գիրս. Ագաթ. կայսրն հռովմայ կոչի թագաւոր կամ իշխան յունաց. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
the standing upright.
· Calfa
Հանապազ յոտնկացութեամբ առ ի յաղօթս։ Յոտնկացութեամբ զամենայն գիշերն ի գլուխ հանէր զաղօթսն Աստուծոյ։ Ինքնին թագաւորն ունէր սովորութիւն յոտնակացութեամբ պաշտել զժողովեալսն. (Մաշկ.։ Ճ. ՟Բ. եւ Ճ. ՟Գ.։)
to exhort, to persuade, to excite, to incite, to induce, to stimulate, to spur or urge on;
to encourage, to animate, to inflame, to comfort;
to multiply, to augment, to increase.
· Calfa
Յորդորեցին զթագաւորն։ Որ եւ զբիւրիոս ոմն յայս յորդորեաց. (Եղիշ.։ ՟Գ։ Խոր. ՟Ա. 1։)
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
Ոչ սոքա զթագաւորութիւնն երբէք լուծցեն, եւ ոչ այլոց առ այլ ինչ յորդորեցուցիչք լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
exhorting, persuasive;
engaging, winning;
stimulating, animating.
· Calfa
Ոչ սոքա զթագաւորութիւնն երբէք լուծցեն, եւ ոչ այլոց առ այլ ինչ յորդորեցուցիչք լինիցին. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
jewish, judaical.
· Calfa
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Յուդայէ է ընտրութիւն թագաւորութեան. (Եփր. օրին.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
Jewish;
—ք, the tribes of Israel.
· Calfa
Հռոբովամ որդի Սողոմոնի թագաւորեաց յԵրուսաղէմ երկու ազգաց, որոյ անուն յորջորջանաց Յուդայ կոչէր։ Վասն յազգէն Յուդայ թագաւորաց ազգին իջանելոյ. ուստի եւ ամենայն իսկ ազգն յուդայեանք. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Յուդայէ է ընտրութիւն թագաւորութեան. (Եփր. օրին.։)
Յուդայական ազգին թագաւորութիւնն։ Զյուդայական միայն ազգէ ասէ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորրորդէ որդւոյն Յակոբայ, յորմէ թագաւորութիւն էր. եւ կալաւ անունն զամենայն ազգն՝ յուդայական. (Եզնիկ.։)
accompanying, escorting;
—ք, attendants, train, retinue, suit;
— ճառ, funeral oration.
· Calfa
Խնդրել ի թագաւորէն հետեւակս եւ հեծեալս յուղարկաւորս ընդ մեզ. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 52։)
to accompany, to attend on, to escort;
to lead, to conduct, to guide;
to send, to expedite, to despatch, to forward;
to perform the funeral obsequies.
· Calfa
Զայլն վասն սորա ի տեսութեանց ի հրաւիրեալն մեր յուղարկեսցուք տեղի։ Յուղարկէր զքոյր իւր (ի հարսնութիւն) իբր օրինօք թագաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 3. 27։)
to cause to hope, to inspire with hope, to promise, to flatter.
· Calfa
Յուսացուսցէ, թէ ի Տեառնէ է թագաւորութիւն նորա. (Եփր. թագ.։)
to be disposed towards, inclined to, to have a liking for, to lean to, to have a mind or inclination for, to be in the mood for;
to will, to wish, to desire, to be eager for.
· Calfa
Զոր ինչ յօժարեսցին գործել։ Իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ յօժարեսցի ոք սրտիւ։ Ամենայն ոք՝ զիա՛րդ եւ յօժարեսցի ի սրտի իւրում։ Բերին իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ յօժարէին սիրտքն իւրեանց։ Մեծութիւն թէ առուիւ գայցէ, մի՛ յօժարեսցին սիրտք ձեր։ Յօժարեալ եղբարք՝ գրեցին։ Ոչ յօժարեն ձեռք նորա գործել ինչ։ Բազում անգամ յօժարեցի գալ առ ձեզ։ Յօժարեցին ոմանք ի ժողովրդենէ անտի երթալ յանդիման լինել թագաւորին։ Ամենայն ոք՝ որ յօժարեսցէ։ Որ ոք յօժարիցէ մտօք լնուլ զձեռս իւր այսօր Տեառն։ Մասէաս որդի Զաքարիայ յօժարեալն ի Տէր.եւ այլն։
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
· Calfa
Ոչ ակն առնես վասն թագաւորական յօնիցն. (Երզն. մտթ.։)
he, she;
that, it;
ուտէ նա, he or she eats;
ուտեն նոքա, they are eating;
խնդրեմ զնա, I am looking for him, her or it;
ասեն նոքա, they say;
նա է, it is he or she;
անուն նորա, his, her or its name;
ետու նոցա, I have given them;
նոքա նոքին, they;
նմա, to him or her;
նորա, to him or to her;
նոցա, to them;
but, however, nevertheless, yet;
indeed, really, in fact;
նա՛ է, that is, that is to say, i.e.;
նա աւանիկ, նա աւասիկ, look there, look here;
but, yet;
նա եւ, also, even, likewise, again;
moreover, besides;
նա զի, նա մանաւանդ թէ, above all, the more;
rather;
նա եւ ոչ, neither, nor;
not even;
նա եւ արդ իսկ ոչ, not even now;
նա ուրեմն, certainly;
perhaps, it may be that;
well;
now, then.
· Calfa
Իսկ նա՛ արդ ոչ իւրեանց ակնուէին թագաւորելոյ, այլ այլում օտար ազգի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
to exalt, to extol, to eulogize, to load with praises.
· Calfa
Հռչակելի գովութեամբ նազաբանել զմեծ եւ զդիւցազնականն աղեքսանդրոս թագաւոր։ Մեծագոյն պատուով նազաբանել զհռչակելին սոկրատէս. (Պիտ.։)
pre-existence.
· Calfa
Սուրբ կոյսն որպէս թագաւորական հայրենեաց նախագոլով՝ ի թագաւորական հայրենիսն դաւթի առաքիւր. (Գր. սքանչ.։)
first order or rank, preference, precedence, pre-eminence;
proposition, premises.
· Calfa
Բանականն որպէս գլուխ զվեհն եւ զառաջինն ընկալեալ նախադասութիւն յանդամս մարմնոյն՝ է իբրեւ զթագաւոր. (Գր. հր.։)
preface, preliminary dissertation;
design, project;
preposition.
· Calfa
Ընկալաւ եւ մանաւանդ թագաւորութիւնս մեր զքո պատուականութեանդ նախադրութիւն. այսինքն առաջարկութիւն. (Կիռ. ման. առ գր. կթ.։)