to be presented, tendered, stretched out, to move, to bend or lean forward, to stand out, to project.
κύπτω, παρακύπτω, ἑκκύπτω եւ այլն. incurvo me, demitto oculos, vergo եւ այլն. Երկայնիլ, ձգիլ, ձգտիլ ընդ պատուհանն՝ առ ի նայիլ եւ դիտել զորս արտաքոյ. յառիլ. նկատել. նշմարել. ակնարկել. երկննալ դեպ ի դուրս, կախուիլ, ծռիլ, մօտիլ, նայիլ.
Կարկառաւ աբիմելէք ընդ պատուհան, եւ ետես զիսահակ։ Կարկառեալ ընդ պատուհանն։ Կէսք ընդ պատուհանս արտաքս կարկառէին։ Ի պատուհանից տան իւրոյ ի հրապարակս կարկառեալ. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 8։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 29։ ՟Թ. մկ. ՟Գ. 19։ Առակ. ՟Է. 6։)
cf. Կարակին;
կարկնաւ չափել, cf. Կարակնեմ.
Եդից ասէ զողորմութիւն իմ ի կշիռս. իսկ ի կէս օրինակս՝ եդից ասէ զողորմութիւն իմ կարկնաւ. այսու զմեծ զողորմութին յայտնէ, թէ ընդ բոլոր տիեզերս սփռելոց էր. (Գէ. ես.։)
ship, vessel;
boat;
caracore.
Անցին նոքա ընդ ծովն առանց կարկուրէից. (Եփր. ել.։)
to be stiff or rigid with cold.
ԿԱՐԿՏՉԵԼ. Տեղալ կարկտի. կարկտել. մանաւանդ Դողալ ի ցրտոյ՝ որյերեսաց կարկտի, կամ բաբախել ատամանց ընդ միմեանս.
laconic, succinct;
briefly.
Ղուկաս գրեաց հրամանաւ պօղոսի՝ ընդարձակ եւ առատ բանիւ, որպէս իւր վարդապետին ոճն է. եւ մարկոս՝ պետրոսի, նման իւր վարդապետին՝ կարճաբան եւ համառօտ. (Վրդն. աւետար.։)
impatient, intolerant;
pusillanimous;
short-witted, silly, simple, foolish, ignorant, dull, stupid, stolid.
Պարտ էր, թէ՝ եւ զքոյն իսկ տայիր, չլինել այնպէս խնայօղ. (իսկ այժմ զտեառնն տաս, ընդէ՞ր լինիս կարճամիտ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
brevity, concision.
Ի ձեռն կարճառօտւոթեան դիւրին գոլ զյիշատակն ընդունել. (Բրս. հայեաց.։)
to shorten, to cut short, to abridge, to abbreviate;
to lessen, to make short, to render shorter;
to mutilate, to lop;
to retrench, to curtail;
to leave out, to suppress;
to hold back, to withhold;
to hinder, to prevent, to impede, to debar;
to interrupt;
to stop;
to exhaust, to tire or wear out;
— ի կենաց, to put to death, to kill;
— զանձն ի կենաց, to kill oneself, to make away with oneself, to commit suicide;
— զբարբառ ուրուք, to interrupt, to break in upon.
Եւ կարճէր դուստր իւր յելանելոյ ընդ առաջ նորա. (Եփր. դտ.։)
to be impatient, to lose patience.
rubric.
Խնդրեսցես զնա ի ճակատ կանոնին, ընդ որ կարմրագրովն ներքնադրոշմնն իջուցանիցէ. (Եւս. նախ. աւետ.։)
cf. Կարմրազգեստ.
Ելէք ընդ առաջ արիւնաներկեալ կարմրազգեստ իմոյ փեսայի. (Խոր. հռիփս.։)
clothed in red
Ելէք ընդ առաջ արիւնաներկեալ կարմրազգեստ իմոյ փեսայի. (Խոր. հռիփս.։)
to redden, tr become or turn red;
cf. Կարմրագունիմ.
Տեսանիցէք ընդ առաւօտս զերկինս կարմրացեալ։ Ի կարմանալն երկնի առաւօտուն. (Եզնիկ.։ Վրդն. ծն.։)
robustness, sturdiness, strength, vigour.
Ի վերայ կորովութեանն եւս բանից զմարմնոյն տեսանէին գեղեցիկ հասակ զօրաւորագոյն կարշնեղութեամբ առ յընդդիմամարտիցն տալ պատերազմ. (Պիտ.։)
powerful;
able, capable, clever;
healthy;
rich, wealthy;
— լինել, cf. Կարողանամ.
Շինեաց եկեղեցի եւ հիմնացոյց ի վերայ պետրոսեան վիմին, ոչ կարող ի դրանց դժոխոց ընդհարկանել հաստատութեանն. (Տօնակ.։)
potential;
potentiality.
Դիւրագոյն լիցի ձեզ եւ կարողական՝ մարտնչել ընդ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Զ.։)
in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.
Կարօտից թառամեցուցանել ընդ ծաղկի մարմնոյն՝ եւ զախտս բնաւորականս. (Սարկ. հանգ.։)
Մեք միշտ կարօտիւ ըղձամք ընդունել ի քեն զողորմութիւն. (Խոսր.։)
cf. Կարօտիմ.
կարօտացաւ բազում օրինակս ընդ միմեանս լծել (առ իմացուցանել). (Սարգ. յկ. ՟Է։)
indigence, penury, want, necessity, poverty, misery, destitution;
desire, wish;
անհնարին, ծայրագոյն —, great need of;
extreme poverty, utter destitution;
փղձկիլ կարօտութեամբ, to desire eagerly, to long or sigh for, to pant after;
— կարօտութեամբ ուտել զհաց կամ ըմպել զջուր to fare hard, to live upon bad cheer;
to champ the bit.
horseman;
horse-soldier, trooper.
Վահան անցանէր խաղաղութեամբ ընդ ջուրսն ... որ եւ առ ոյժ կացաձի արանց լինէր անցանել դիւրաւ ըստ կամի եւ ամենայն այրեւձիոյն. (Փարպ.։)
staying, standing up;
state, position.
στάσις statio. (զոր յետինք շփոթեցին ընդ status, որ է վիճակ կենաց, եւ այլն) Կալն. կայք. ոտնակացութիւն. եւ բաղկացութիւն.
solemn or general assembly;
reunion, popular gathering;
festival day, fair-day;
solemnity, pomp;
solemn games, spectacle;
hymn, canticle.
Կացուրդ յովհանու կարապետի։ Կացուրդ սրոց քառասնիցն։ Կացուրդ ղազարու յարութեան, կամ գալստեան տեառն, կամ համբարձման։ Աստանօր ի դէպ երգաբանի մեզ՝ որ դաւթեան կացուրդ, կացուրդ հոգեւոր գեղեցկապանծ առած, (անցաք մեզ ընդ հուր եւ ընդ ջուր, եւ այլն). (Գանձ.։ Տաղ.։ (ա՛յլ է եւ կցուրդ։))
to establish, to place, to set, to lay, to fix, to put;
to constitute, to institute, to create, to destine;
to render, to make;
to stop, to cause to cease;
իշխան, տէր —, to constitute chief or master, to promote to high dignity;
շնորհապարտ —, to favour, to oblige;
ժառանգ —, to appoint a heir;
հղօր՝ երջանիկ —, to make powerful, happy.
Կացուցին զնոսա ընդ հարկաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Ը. 2։)
clay, argil, potter's earth;
mud, mire, dirt.
Գործ խիստ կաւոյ։ Կաւ ստեղծեր զիս։ Հանգոյն կաւոյ։ Ի կաւոյ կազմեալ ես։ անդստին ի կաւոյ ստեղծ անօթս։ Կաւ գռեհաց։ Կաւ բրտի։ Մեք եւ կոխեա՛ ընդ յարդի։ Արար կաւ ի թքոյն, եւ այլն։
Օծեալ կաւովն ողոքական հեզութեամբն։ Կենացդ նշխար ընդ կաւոյս զանգուածոյ։ Ամպարհաճեցայ կաւս ձայնաւոր. (Նար.։)
potter;
brick-maker;
bricklaying, brickwork, masonry;
ի —ի կալ, to make bricks.
Կողոպտեցէ՛ք զեգիպտացիսդ. զի այն լինիցի նոցա ընդ վարձուց կաւագործին եւ աղիւսարկին. (Կիւրղ. ել.։)
argil mixed with silver.
Ծնանի հուր յերկաթոյ եւ ի քարէ. Լինի ի կաւարծաթոյ հուր, յորժամ ընդդէմ արեգական ոք շողացուցեալ դիցէ. (Փարպ.։)
gnashing, chattering of the teeth.
Սաստիւ զիս կտրես ընդ մէջ ի լալ կափկափման մատնել. (Տաղ.։)
cf. Կաքաւ.
Ելին ընդ առաջ իմ դեւքն, ոմանք կաքաւանօք. (Ճ. ՟Ա. ի մակար.։)
to dance, to skip;
to bound;
to laugh at, to deride;
cf. Կռիւ.
Այր ընդ առն ի կռիւ կաքաւեալ։ Գունդ կազմեալ՝ ի կռիւ ընդ արքայի կաքաւեալ։ Գունդ կազմեալ ի կռիւ ընդ արքայի կաքաւէր. (Յհ. կթ.։)
to cling to, to crawl on the ground.
Իբր նոյն ընդ Կափչիլ. կբչիլ, փակչիլ.
to live, to be alive, to breathe;
to exist, to subsist;
to be;
կելով կեալ, to be saved, to enjoy eternal life;
բարւոք —, to be well, to be in good health;
— բարեբաստիկ, առատութեամբ —, to live happily;
to be comfortable, at one's ease, to have a competency;
— ի ստացուածոց իւրոց, to live or subsist on one's property, or on one's income;
— յնչից այլոց, to live at the expense of another;
— անառակութեամբ, to lead a dissolute life;
աշխարանաց արժանի կեանս —, to lead a sad life;
զարժանի քահանայութեան զճշմարիտ կեանս —, to live like a true priest;
կեցցե՜ս, hail! God save you, good morning;
good bye;
զիա՞րդ կեաս, how do you do ? how are you ? ո՞պէս կեայ նա, how does he do? կեցցէ արքայ, long live the king;
յաւիտեան կեաց, may you live for ever;
cf. Կեցցես.
Կեցցուք, եւ մի մեռցուք։ Կելով կեցցես։ Ամենայն աւուրք, զորս եկեաց։ Ընդէ՞ր իցէ ինձ կեալ։ Մի՛ կեցջիր։ Կեցցէ՛ արքայ։ Հայէր ընդ օձն պղնձի, եւ կայր։ Մխիթարեցայ, եւ կեցի։ Կէին վտարանդեալք։ Կեայր անառակութեամբ։ Յանմտութեան կեանս կէին։ Բազում ժամանակս կեցից։ Զօրհասաւ անցեալ հրէայքն՝ եւ զա՛յս օր կեցեալ գտանին։ եւ այլն։
fraud, deceit, trick, cunning.
Հարցին ընդ աղուէսն, թէ քանի՞ կել եւ արուեստ գիտես. նա կըկզեցաւ, եւ ասէ. հազար կել եւ արուեստ գիտեմ. (Ոսկիփոր.։)
doubtful, uncertain, ambiguous;
undecided, wavering, pusillanimous, irresolute;
suspicious, distrustful;
— լինել, to be suspected, doubted;
— թուիլ, to seem doubtful;
cf. Կեղածաբար.
Քանզի զեղիային, գիտեմ զի որպէս զհին ժամանակի բան՝ կեղակարծաբար ընդունիս. (անդ։)
cf. Կեղակարծ.
Զի ընդունիցի զկեղակարծելի խորհուրդս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)
doubt, misgiving, uncertainty, suspicion, mistrust.
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
cf. Կեղակարծիք.
Վկայութեանցն կեղակարծութիւն. (Լմբ. սղ. (այսինքն երկբայիլն ընդ վկայութիւնս)։)
tearing, rending, laceration;
violence, vexation, oppression.
fellow cheat, companion in imposture.
συνυποκρινόμενος simuls simulans, accommodans se rebus. որ միաբանի ընդ այլում ի կեղծաւորութիւն կամ ի կեղծիս.
cf. Կեղծաւորանամ.
Կեղծաւորեցան ընդ նմա եւ այլ հրէայքն. (Գաղ. ՟Բ. 13։)
Ընդ քրիստոնեայսն քրիստոնեայ, եւ ընդ պարսկականսն զնոցայն կեղծաւորէր. (Արծր. ՟Ա. 15։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
Կեղծաւորութեամբ մտանել ընդ սրբութեան խոստովանութիւն. յն. կեղծաւորիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 24։)
spot, stain, blot, blemish;
brand, stigma;
stained, soiled;
— անուն, infamy, dishonour, discredit, disrepute;
հանել զ—, to clean, to scour, to take out stains.
Մեղքն այնչափ աղտ եւ կեղտ (յն. մի բառ) կուտեն. այլ չզգայ ոք կեղտոյն այնմիկ։ Կալ եւ մնալ սուրբս եւ անարատս, եւ ոչինչ կեղտ աղտեղութեան յանձինս մեր ընդունել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
cf. Քաղցկեղ.
Նոյն ընդ Քաղցկեղ.
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Օրհնութեամբ ամուսնութեանն ընդգրկել զկենակիցն. (Լմբ. ժող.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Գլուխ կենդանաբերին կոչեն զխոյն։ Կենդանաբերն եղեալ գոյացաւ երկոտասան կենդանաց։ Ըստ կենդանաբերն ի դուրս ելեալ արեգակն՝ գնայ ընդ ծիրսն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. նխ.։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
ζωόφυτον, -τα zoophytum, -ta;
mediae naturae inter animalia et plantas. Կենդանաբոյս. որ է ընդ մէջ բուսոց եւ շնչաւոր կենդանեաց.
cf. Կենագործեմ.
Որք մեռան ընդ նմա, ընդ նմին եւ կենդանագործեսցին. (Ղեւոնդ.։)
to take or paint a portrait, to paint;
to pourtray, to depict, to paint;
to imprint, to figure.
Դնի ընդ հարս իւր, եւ կենդանագրի ի քաւարանի սրբում. (Յհ. կթ.։)
painting;
zoo-graphy.
Ոչ կարաց տալ նմին ընդ կենդանագրութեանն եւ կեանս. (Լմբ. իմ.։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
to revive, to live again, to come to life again, to be resuscitated;
to brighten up, to become animated, to glow.
Ընդ որում մեք մեռանիմք, ընդ նմին եւ կենդանանամք. (Եղիշ. ՟Է։)