greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
trochaic, trochee.
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
very convenient, decorous;
glorious, eminent, elegant;
majestical, magnificent, august.
Մեծավայելուչ թշնամանք են, զի ընդ աստուծոյ թշնամանիմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
iambus;
iambic.
Մեծավերջ կոչէ, որոյ վերջն երկայն լինի, ի վերջն երկբարբառ. որով իմանի՝ թէ ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
Խառնելով զողբ եւ զօրհնութիւնս եւ զհարուածս ընդ երկադուռն մեծավերջիցն. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
Եւ ապա երկար առոգանութեամբ առնել մեծավերջ զիւրաքանչիւրն, եւ խառնել աղիւ, յընդ լեզուս խօսել նոցա. (Ոսկ. գծ.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
cf. Մեծարգի.
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Մեծացոյց տէր զառնել իւր ընդ քեզ. (Յովէլ. ՟Բ. 21։)
majesty, glory, celebrity.
Եկն յերուսաղէմ, եւ այլ եւս բազմութիւն ընդ իւր, որպէս թագուհոյ մեծափառութեամբ եկեալ. (Ճ. ՟Ժ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա ախքատութիւնս յոլովէր։ Զընդունայն մեծութենէս բազմա՛ց է փոյթ. (Իսիւք.։)
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Ոչ ունին անցանել ընդ եդեալ սահմանս մէկինս. (Շ. բարձր.։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Ընդ կենդանւոյն մեկնակ տուժեսցի, եւ ընդ սպանելոյն՝ չորեքկին. (Կիւրղ. թագ.։)
alone, solitary.
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ որ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
to separate, to remove.
Մեկնեցոյց ճանապարհ երից աւուրց ընդ մէջ նոցա եւ ընդ մէջ յակոբայ. (Ծն. լ. 36։)
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնեա՛ց յինէն։ Մեկնեցաւ իւրաքանչիւր յեղբօրէ իւրմէ։ Մեկնեցարո՛ւք ի միջոյ ժողովրդեանդ այդորիկ։ Մեկնեցաւ անտի ի լեառն ընդ արեւելս ի բեթէլ.եւ այլն։
Մեկնեցաւ ի նոցանէ տէր, եւ ընդ մեզ է տէր. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 9։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)
separation;
retirement.
Աստուծոյ առ մարդիկ միաբանութիւն, որպէս եւ ընդդէմն՝ մեկուսութիւն։ Միշտ մեկուսութեամբ վեհիցն՝ պատուեալ լինի վատթարն, զնոցայն ժառանգելով զդաս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Ի ԲԱՑ ՄԵԿՈՒՍՈՒԹԻՒՆ. Նոյն ընդ վ. եւ Խուսափումն. ἁποφυγή կամ ἁποφοίτησις declinatio, fuga.
chief-priest or president of a heathen temple.
νεώκορος curator templi, aedituus, antistes. Որոյ ընդ ձեռամբ է մեհեանն. վերակացու մեհենին. մեհենազարդ քուրմ.
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
Որպէս Մալեալ, կամ մայօղ. (թ. մէլյէն ). դասի ընդ իգականս խաշանց.
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր լիցի մարդ, ինքն ցինքն ասիցէ։ Յառաջագոյն իսկ մեղադիր եղեաք հրէից եւ հեթանոսաց՝ ամենեցուն ընդ մեղօք լինելոյ։ Ո՞վ իցէ՝ որ մեղադիր լինիցի ընտրելոց աստուծոյ, եւ այլն։
blame, obloquy, accusation, reproof, reproach, reprehension.
Ձգել ընդ մեղադրանօք. (Լմբ. պտրգ.։)
repentance, contrition, compunction, hearty sorrow;
— ! mea culpa ! I have sinned !.
Զղջումն ի խորոց սրտէ, ասելով ընդ դաւթի՝ Մեղայ.
Զդաւթին, ընդ մեղայն ասել, իսկոյն անցուցեր զպատիժ պարտուցն։ Ահա արդարեւ օրհնեալ է հատուած բանի՝ յուսադրական սրտի՝ այսր մեղայի. (Նար. ՟Ծ՟Է. եւ ՟Ի՟Է։)
cf. Մեղանչեմ.
Առաւել չարագոյն է, որ ընդանոյն եւ ջերմին (այսինքն ջերմ սիրելւոյն) մեղանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
ՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ. Որ կարէ մեղանչել. գրաւեալ ընդ մեղօք, որպիսի է ամենայն մարդ յղացեալ ի սկզբնական մեղս, որ եւ դիւրաւ անկանի ի ներգործականն.
cf. Մեղանչանք.
Թշնամի այր զնա կոչէ, զի զմեղանչականութիւնն ի մեզ ցուցանէ. եւ սկիզբն մեղանչականութեան, զի ընդ աստուծոյ կամացն իշխեաց կացուցանել թշնամութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
peccability;
wrong, offence, transgression, malice, wickedness.
Զնա վրէժխնդիր ունել քեզ մեղանչանացն, որ ի փիլիպպոսէ անցցէ ընդ քեզ. (Պտմ. աղեքս.։)
produced by sin.
Ի մեղս կամ ընդ սկզբնական մեղօք թնեալ.
cf. Մեղմ.
Այսքան մեղմագոյնս խօսեցաւ ընդ նոսա։ Ոմանք մեղմագոյնս, եւ ոմանք յանդգնագոյնս բարբառին։ Վարդապետեաց մեղմագոյնս ի ճահ նոցա եւ յօգուտ. (Իգն.։ Շ. մտթ.։ Նանայ.։)
cf. Մեղմեխանք.
Մեղմեխութեանն (ընդդէմ դնել) զռոշնութիւնն, յարատութեանն զհամեստութիւնն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
softly, gently, slowly.
Մեղմիկ խօսէր ընդ նմա, զի մի՛ ոք լուիցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
Շչեսցէ տէր ճանճռանն եւ մեղուին. ճանճ զեգիպտացին ասէ ... եւ մեղու զբաբեղացւոց ազգն. զի զանազան գունովք ծաղկեալ են մեղուք ընդ խայթոցօքն. (Գէ. ես.։)
inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.
Մեղսասէր սատանայ, կամ իշխան աշխարհիս. մարդիկ, երիտասարդք։ Մեղսասիրացն անձինք. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Թ։ Փիլ. սամփս.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. ընդհ.։)
love of evil.
Յաղագս ծուլութեան եւ մեղսասիրութեան։ Ի պատճառս անդարձութեան մերոյ. եւ ի մեղսասիրութենէ. (Շ. ընդհ.։ Տօնակ.։)
expiatory, expiating sin.
Մեղսաքաւիչ խորհուրդն կենդանարար։ Մեղսաքաւիչ խորհրդոյն։ Մեղսաքաւիչ պատարագ, կամ մարմին եւ արիւն տեառն, կամ սուրբ սեղան. (Յճխ. իմ. ատ։ Խոսր.։ Յհ. կթ.։ Շ. ընդհ.։ Անան. եկեղ։)
cf. Մեղրահոս.
Մեղրակաթ իմաստութեամբ տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի զընդունարան սրտից մերոց լցուսցէ. (Ոսկ. զատիկ.։)
solitary life, solitude;
lonesomeness.
Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
gladiatorial;
relating to duels;
gladiator;
duelist;
cf. Մենամարտութիւն.
Եւ կարծեցի զիս ընդ նոսին՝ յաղթել կռուոյ մենամարտին. (Յիսուս որդի.։)
gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.
Պիտտակ ընդ փրիոնի զողոմպիականն մենամարտիկ կռուեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Մենամարտիկ ոգորել առ վիսութենէ, եւ ընդ գազան կռուել. (Ոսկ. մ. ՟Բ։ 5։)
Ի մենամարտիկն լինելոյ ընդդէմ դահճացն. (Յհ. կթ.։)
to fight a duel, hand to hand, in single combat;
to wrestle, to struggle.
μονομαχέω singulari certamine pugno. Մենամարտիւ լինել. միայն ընդ միայնոյ մարտնչել. գօտեմարտիլ.
Որպէս զքաջս ի զօրականաց՝ մենամարտեան ընդդէմ չարին. (Շար.։)
single combat, duel, monomachy;
wrestling.
μονομαχία, -ιον singulare certamen, gladiatorium, duellum. որ եւ ՄԵՆԱՄԱՐՏ ասի. Միամարտութիւն. միոյ ընդ միում մարտ, մրցումն.
Այլեւ մենամարտութեամբն իբրեւ զմարդ մրցեալ ընդ հայրապետին (նահապետին յակոբայ). (Կամրջ.։)
cf. Մենարան.
Առ կրօնաւորսդ, որք ի վանորայս, եւ ի մենաստանս բնակէք. (Շ. ընդհանր.։)
dead;
carcass;
idols, image.
Եւ մաշկեկաւ մեռելոտին (այսինքն մեռելոտեաւ), անցո՛ ընդ կեանս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
Անմեռն ընդ մեռելոտիս միաբանի, ընդ աւազակս խաչի. (Ածաբ. խչ.։)
deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.
Վախճան մարմնոյ ընդ հոգւոյն մեռելութեան հասանէ նմա. (Շ. ընդհանր.։)
mortal.
Խառնեաց զանմեռն ընդ մեռոտս, զի զամենայն անքակ արասցէ յանմահութենէ աստուածութեան իւրոյ. (Ագաթ.։)
anthem at vespers.
Զկնի մեսեդի եւ ուղղեսցին ասելոյ։ Երգ նոր երգեն՝ միսիդի անուանելով. որ ընդ յունարէն բարբառովն թարգմանի, այսինքն օրհնութիւնս երգել. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
eleven.
ἔνδεκα undecim. սանս. էքատասան. Մի ընդ տասին. այսինքն տասն եւ մի. տասնումէկ, տասնըմէկ.
Սատակեսցին ընդ անդրանկին՝ մետաստանօքըն հարուածին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
of our form or nature, human, incarnate.
Մերակերպ բնութեանս ընդ արարչութեան միաւորութիւն. (Մամբր.)
cf. Մերասեր.
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.
Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)